A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 48

Việt dịch

QUYỂN 48

LUẬN VỀ BẤT THIỆN (Phần 3)

Có bốn Bậc lưu, đó là Dục bậc lưu-Hữu bậc lưu-Kiến bậc lưu-Vô
minh bậc lưu.
Hỏi: Bốn bộc lưu này lấy gì mà làm tự tánh?
Đáp: Lấy nên trăm lẻ tám sự la øm tự tánh, nghĩa là Dục bộc lưu
lấy hai mươi chín sự của cõi Dục la øm tự tánh, tức là tham có năm, sân
có năm, mạn có năm, nghi có bốn tr iều có mười, Hữu bộc lưu lấy hai
mươi tám sự của cõi vô Sắc làm t ự tánh, tức là tham có mười, mạn có
mười, nghi có tám; Kiến bộc  lưu lấy ba mươi sáu sự của ba cõi làm tự
tánh, tức là cõi làm tự tánh, tức là cõi Dục - Sắc - Vô sắc đều có mười
hai kiến, vô minh bộc lưu lấy mười lăm s ự của cõi làm tự tánh, tức là
cõi Dục - Sắc -Vô minh đều có năm bộ vô minh. Vì vậy, bốn bộc lưu
này láy nên trăm lẻ tám sự làm tự tánh. Đã nói về tự tánh, nguyên cớ
nay sẽ nói đến.
Hỏi: Vì sao gọi là bộc lưu, bộc lưu có nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa trôi nổi không dừng, nghĩa trút xuống cuồn cuộn, ng-
hĩa rơi xuống chìm nghỉm, là nghĩa của  bộc lưu. Nghĩa trôi nổi không
dừng là nghĩa của bộc lưu, nghĩa là các phiền nãođều chảy xiết cuốn
trôi hữu tình, làm cho lưu chuyển sinh tử ở trong các cõi, các nẽo, các
đời. Nghĩa rơi xuống chìm nghỉm, lưu chuyển sinh tử ở trong các cõi,
các nẽo, các đời.
Hỏi: Nếu các nghĩa như rơi xuống chìm nghỉm… là nghĩa của bộc
lưu, thì kiết thuận phần trên đúng ra không phải là bộc lưu, bởi vì nó
làm cho hữu tình có chiều hướng sinh lên phía trên?
Đáp: Nghĩa của thuận phần trên khác với nghĩa của bộc lưu, nghĩa
là dựa vào giới, địa mà thiết lập Kiết thuận phần trên, bởi vì nó làm cho
hữu tình hướng đến giới địa phía trên; dựa vào đạo giải thoát mà  thiết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 865  
www.daitangkinh.org  
lập là bộc lưu, tuy sinh đến Hữu Đảnh mà làm cho hữu tình đắm chìm
trong sinh tử, bởi vì không đến được giải thoát và Thánh đạo
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Tuy từ lâu sinh lên
phía trên mà bị bộc lưu làm cho trôi nổi đắm chìm, bởi vì lui sụt phẩm
thiện.” Tôn giả Tả Thọ đưa ra cách  nói như vậy: “Trong này phiền não
tăng thượng luôn luôn hiện hành giống như dòng thác chảy xiết, cho
nên gọi là bộc lưu.”
Hỏi: Vì sao thiết lập riêng kiến là Bộc lưu, Ảnh thủ mà không
thiết lập riêng là kiến lậu?
Đáp: Hiếp Tôn Giả nói: “Đức Phật biết rõ về thế dụng, tánh tướng
của các pháp, nếu pháp có thể tùy ý kiến lập riêng biệt thì tách biệt mà
thiết lập, nếu không như vậy thì kiến lập chung với nhau. “Lại nữa, các
kiến có hành tướng tùy tiện nóng vội, mạnh mẽ nhanh nhạy không tùy
thuận đối với nghĩa lưu trú, cùng với phiền não chậm chạp trì trệ khác
hợp lại lập làm dục, hữu lậu, c ùng với nghĩa trôi nổi không dừng… tùy
thuận lẫn nhau cho nên thiết lập riêng là bộc lưu - ảch thủ. Như là hai
con trâu cùng kéo nên cỗ xe, bởi vì tánh của hai con trâu đều nóng nảy
vội vàng, cho nên cỗ xe nhất định phải hư hỏng; nếu hai con trâu ấy
nên chậm, nên nhanh mà chế ngự lẫn nhau thì không có gì hư hại, cho
nên không thiết lập riêng kiến là kiến lậu. Lại nữa, tánh của kiến nóng
nảy vội vàng thuận với pháp lìa nhiễm chứ không thuận với sự lưu trú,
cho nên cùng với phiền não chậm chạp trì trệ khác hợp lại tập làm lậu;
cùng với nghĩa trôi nổi không dừng… thua än với nhau, cho nên thiết lập
riêng cả bộc lưu, ảnh thủ.
Hỏi: Nếu kiến nóng nảy vội vàng thuận với pháp lìa nhiễm thì
không nên thiết lập là bộc lưu - ảnh thủû, bởi vì bộc lưu… thuận với sự
đắm chìm?
Đáp: Bởi vì chỉ trích ngoại đa ïo đắm theo các kiến, cho nên thiết
lập riêng các kiến là bộc lưu… Nghĩa la ø các ngoại đạo tùy ý dấy khởi
Kiến chấp sai lạc, suy xét tìm trì theo cảnh, thế là xoay vòng rồi lại
đắm chìm ở trong sinh tử không có ha ïn kỳ ra khỏi; ví như con voi già
lún chân trong bùn lầy, hễ nhút nhích thì thân hình lại càng chìm xuống
không thoát ra được. Luận giả Phân Biệt nói có bốn lậu, đó là Dục lậu,
Hữu lậu, Kiến lậu và Vô minh lậu, đối  với tông chỉ của luận ấy không
cần phải hỏi đáp.
Có bốn Ách, đó là Dục ách, Hữu ách, Kiến ách và Vô minh ách.
Tự tánh của Ách này như nói về Bộc  lưu, mà nghĩa thì có khác nhau,
đó là nghĩa chìm nỗi là nghĩa của Bộc lưu. Nghĩa hòa hợp là nghĩa của
866 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Ách. Nghĩa là các hữu tình bị bốn Bộc lưu làm cho trôi nổi đắm chìm
rồi, lại bị bốn Ách cùng với tha ân mạng làm cho vướng bận và trở ngại
thì luôn luôn gánh chịu nỗi khổ nặng nề của sinh tử; như con bò kéo xe
phải mang lấy cái ách buộc vào càng xe, dùng dây da buộc chặt cái ách
luôn luôn kéo chiếc xe chở nặng. Vì vậy, tất cả mọi nơi nói đến nghĩa
bộc lưu rồi, thì nói tiếp về nghĩa của  Ách, bởi vì hai nghĩa này gần với
nhau.

thủ.
Có bốn thủ, đó là Dục thủ, Kiến thủ, Giới cấm thủ và Ngã ngữ

Hỏi: Bốn thủ này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy nên trăm lẻ tám sự la øm tự tánh, đó là Dục thủ lấy ba
mươi bốn sự của cõi Dục làm tự tánh, tức là tham có năm, sân-mạn có
năm, vô minh có năm, nghi có bốn, kiến có mười; Kiến thủ lấy ba mười
sự của ba cõi làm tự tánh, tức là Kiến của cõi Dục, Sắc, Vô Sắc đều có
mười; Giới cấm thủ lấy sáu sự của ba cõi làm tự tánh, tức là giới cấm
thủ của ba cõi Dục-Sắc-Vô sắc đều có hai; Ngã ngữ thủ lấy ba mươi tám
sự của cõi Sắc-Vô sắc làm tự tánh, tức là tham có mười, mạn có mười,
vô minh có mười, nghi có tám. Vì vậy, bốn thủ này nên lấy trăm lẻ tám
sự làm tự  tánh. Đã nói về tự tánh nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Thủ?
Đáp: Vì ba sự cho nên nói tên gọi là Thủ:
1. Nắm giữ.
2. Thu thập.
3. Lựa chọn.
Lại vì hai sự cho nên gọi là Thủ:
1. Có thể làm cho nghiệp cháy bừng lên.
2. Hành tướng mạnh mẽ nhanh nhạy. C ó thể làm cho nghiệp lửa
cháy bừng lên; là bởi vì Thủ làm cho lửa nghiệp của hữu tình trong năm
nẽo luôn luôn cháy bùng lên. Hành tướng mạnh mẽ nhanh nhạy, là bởi
vì hành tướng các Thủ vô cùng mạnh mẽ.
Hỏi: Thủ có nghĩa là gì?
Đáp: nghĩa về củi là nghĩa c ủa thủ, như duyên vào củi cho nên
ngọn lửa được cháy bùng lên; hữu tình của như vậy, phiền não làm
duyên cho nghiệp được cháy rừng rực. Lại nữa, nghĩa về quấn bọc là
nghĩa của thủ, như tằm làm kén tự quấn, tự bọc lấy mình, cho đến ở
trong kén mà tự nhận lấy cái chế t; hữu tình cũng như vậy, dấy khởi
các phiền não tự quấn, tự bọc lấy mình mà ở trong đó làm tổn hại mất
đi tuệ mạng, lần lượt xoay vòng cho đến rơi vào các nẻo ác. Lại   nữa,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 867  
www.daitangkinh.org  
nghĩa về làm tổn hại là nghĩa của thủ, như gai độc sắc nhọn nhiều lần
đâm vào thân mình thì thân mình bị thương tổn hư hoại, hữu tình cũng
như vậy, gai độc phiền não nhiều lần đâm vào pháp thân thì pháp thân
bị hư hoại.
Hỏi: Vì sao vô minh thiết lập riêng làm Lậu-Bộc, Lưu-ach, mà
không thiết lập riêng làm thủ?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Đức Phật biết rõ về thế dụng-tánh-tướng
của các pháp, nếu ở trong pháp này có thể thiết lập riêng biệt thì thiết
lập riêng pháp ấy, nếu không như vậy thì kiến lập chung với nhau, cho
nên không cần phải vặn hỏi.” Lại nữa, trước đây nói bởi vì ba sự cho
nên gọi là Thủ, đó là nắm giữ-thu thập-chọn lựa; vô minh tuy có hai sự
trước mà không có sự thứ ba, ch o nên không thiết lập riêng làm Thủ,
bởi vì vô minh ngu si ám muội không có năng lực chọn lựa  các pháp.
Lại nữa, trước đây nói bởi vì hai s ự cho nên gọi Thủ, đó là có thể làm
cho nghiệp cháy bùng lên và hành tướng mạnh mẽ nhanh nhạy; vô minh
tuy có thể làm cho nghiệp cháy bùng lên mà không phải là hành tướng
mạnh mẽ nhanh nhạy, cho nên không thiết lập riêng làm Thủ, bởi vì vô
minh chậm chạp trì trệ không có na êng lực quyết đoán rõ ràng đối với
các pháp.
Hỏi: vì sao trong năm kiến thì bốn kiến hợp lại thiết lập làm kiến
thủ, nên kiến thì thiết lập riêng làm Giới cấm thủ?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Đức Phật biết rõ về thế dụng-tánh-tướng
các Pháp, nếu ở trong kiến có thể thiết lập riêng biệt thì thiết lập riêng
cho nó, nếu không như vậy thì kiến lập chung với nhau, cho nên không
cần phải vặn hỏi.” Lại nữa, trước đây bởi vì hai sự cho nên gọi là thủ, đó
là có thể làm cho nghiệp cháy bùng lên và hành tướng mạnh mẽ nhanh
nhạy; hữu tình trong năm nẽo bởi vì Gi ới cấm thủ làm cho các nghiệp
và bốn kiến còn lại cháy bùng lên, cho nên  thiết lập riêng làm thủ.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy:” Hữu tình trong năm
nẽo bởi vì thế dụng nhanh chóng, thân ca än rất sâu nặng của Giới cấm
thủ làm cho các nghiệp cháy bùng l ên, vượt qua bốn kiến còn lại, cho
nên thiết lập riêng làm thủ.” Lại n ữa, bởi vì Giới cấm thủ trái ngược
với Thánh đạo, xa lìa với giải thoát , cho nên thiết la äp riêng làm thủ.
Trái ngược với Thánh đạo, là bởi vì Giới cấm thủ rời bỏ Thánh đạo
chân thật, vọng chấp lấy các loại khổ hạnh phi lý có thể đạt được thanh
tịnh; như bỏ ăn uống, nằm trên tro,  ngồi trên chày, mặt xoay chuyển
theo mặt trời, uống không khí và uống nước, hoặc chỉ ăn trái cây, hoặc
chỉ ăn rau cỏ, hoặc mặc áo rách nát, hoặc lõa thể hoàn toàn, chấp  vào
868 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
những loại như vậy có thể đạt được thanh tịnh. Xa lìa với giải thoát, là
như tà đạo tu hành khổ hạnh như vậy. Như vậy, đều là lìa với giải thoát.
Lại nữa, bởi vì Giới cấm thủ lừa dối hai đạo trong-ngoài, cho nên thiết
riêng làm thủ. Lừa dối nội đạo, như ch ấp rằng tắm gội sạch sẽ, thọ trì
mười hai công đức Đầu-đà thì có năng lực chứng được thanh tịnh. Lừa
dối ngoại đạo, như chấp các loại khổ hạnh phi lý có thể đạt được thanh
tịnh để nói ngay ở trước.
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa  ra cách nói này: “Giới cấm thủ này,
hiện tại thấy đời sống đau khổ như ngọn lửa bốc cháy hừng hực, lừa dối
hai đạo như mê  hoặc trẻ thơ, cho nên thiết lập riêng làm Thủ.”
Hỏi: Vì sao gọi là Ngã ngữ thủ, là vì hành tướng hay là vì sở
duyên? Nếu vì hành hành tướng thì Tát-ca-da kiến phải gọi là Ngã ngữ
thủ, bởi vì hành tướng Ngã chuyển biến? Nếu vì sở duyên thì các pháp
Vô ngã làm sao có thể nói là ngã ngữ thủ?
Đáp: Không bởi vì hành tướng, không bởi vì sở duyên mà gọi là
Ngã ngữ thủ, bởi vì có lỗi như trước. Như phiền não cõi Dục trừ ra Kiến
mà thiết lập dục thủ, phiền não của cõi Sắc-Vô Sắc cùng với Dục thủ
trái ngược nhau, dựa vào bên trong mà dấy khởi; cho nên thiết lập làm
Ngã ngữ thủ. Lại nữa, phiền não của cõi Dục vào lúc cảm lấy thân bên
trong, cần đến dâm dục, cần đến cảnh giới, cần đến mọi dụng cụ, cần
đến thân thứ hai, cho nên thiết lập làm Dục thủ; phiền não của cõi Sắc-
Vô sắc vào lúc cảm thấy thân bên trong, cùng với Dục thủ trái ngược
nhau, cho nên thiết lập Ngã ngữ thủ. La ïi nữa, phiền não của cõi Dục
vào lúc cảm lấy thân bên trong, chỉ dựa vào phi định, phần nhiều tùy
theo môn bên ngoài, sự bên ngoài, cho nên thiết lập làm Dục thủ; phiền
não của cõi Sắc-Vô sa éc vào lúc cảm lấy th ân bên trong, chỉ dựa vào
định, phần nhiều tùy theo môn bên trong, sự bên trong, cho nên thiết lập
Ngã ngữ thủ. Lại nưa, phiền não c ủa cõi Dục không có thể cảm đuợc
thân hình to lớn, thọ mạng lâu dài, cho nên thiết lập làm Dục thủ; phiền
não của cõi sắc-Vô sắc có thể cảm được thân hình to lớn, như thân của
người cõi trời Sắc Cứu Cánh cao n ên vạn sáu ngàn du-thiện-na; cũng
có thể cảm được thọ mạng lâu dài , như Phi tưởng Phi Phi tưởng xứ thọ
đến tám Đại kiếp; cho nên phiền não của cõi Sắc-Vô sắc thiết lập làm
Ngã ngữ thủ.
Hỏi: Vì sao Dục lậu-bộc lưu-ách thủ cũng thâu nhiếp các triền mà
trong Hữu lậu… hoàn toàn không thâu nhiếp nó?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trong Hữu lâïu cho đến Ngã
ngữ thủ cũng thâu nhiếp ách triền. Luận phẩm loại Túc nói: “Thế  nào
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 869  
www.daitangkinh.org  
là Hữu lậu? Nghĩa là cõi sắc-Vô sắc  loại trừ vô minh, còn lại các kiết
phược, tùy miên, tùy phiền não, triền đó gọi là Hữu lậu.” Hữu bộc  lưu
-ách và Ngã ngữ thủ cũng cần phải thâu nhiếp triền, nên đưa ra cách
nói này: Cõi trên ít triền, bởi vì không tự tại cho nên không nói là Hữu
lậu, cho đến Ngã ngữ thủ thì cõi Dục tuy nhiều nhưng do kiến mà đoạn,
bởi vì không đầy đủ, vì không tự tại, cho nên chỉ nói tổng quát về mười
triền chứ không nói riêng biệt về  năm bộ.
Hỏi: Các phiền não cấu uế vì sao không nói là Lậu …?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Nó cũng nói ở trong Dục
lậu… Luận phẩm Loại Túc nói: “Thế nào là Dục lậu? Nghĩa là cõi Dục
loại trừ vô minh, còn lại các kiến phược, tùy miên, tùy phiền não, triền,
đó gọi là Dục lậu, cho đến nói rộng ra”. Tùy phiền não tức là phiền não
cấu uế. Nên đưa ra cách nói này:  Phiền não cấu uế bởi vì thô không
tồn tại vững bền, cho nên không nói là Lậu…; bất tín-giải đãi-phóng dật
cũng bởi vì quá mỏng manh, cho nên không nói là Lậu… Như trong kinh
nói: “Bốn Thủ như vậy đều do vô minh làm nhân, vô minh làm tập, là
chủng loại vô minh sinh ra từ vô minh.”
Hỏi: Kinh khác đều nói Ái làm duyên cho thủ, kinh này tại sao
đưa  ra cách  nói như  vậy?
Đáp: Dựa vào nhân gần cho nên nói Ái làm duyên cho thủ, dựa
vào nhân xa cho nên nói Vô minh  làm nhân cho thủ… Như nhân gần,
nhân xa, ở nơi này- ở nơi kia, hiện tiền, chúng đồng phần này, chúng
đồng phần khác, nên biết cũng. Lại nữa, dựa vào nhân động loại cho
nên nói Ái làm duyên cho thủ, dựa va øo nhân đồng loại, biến hành cho
nên nói Vô minh làm nhân cho thủ… Lại  nữa, bởi vì phá bỏ cái kỳ quái
hư vọng của ngoại đạo, cho nên nói Vô minh làm nhân cho thủ…; nghĩa
là các ngoại đạo tuy rồi bỏ cuộc sống gia đình, không giữ lấy gì, không
tích chứa gì, chịu khó tu hành khổ ha ïnh, mà bởi vì không có trí, đắm
theo những kiến chấp, rơi vào con đường hiểm ác, không có hạn kì ra
khỏi, cho nên nói Vô minh làm nhân cho thủ…
Hỏi: Ái thì thâu nhiếp vào trong Dục  thủ…, tại sao lại nói Ái làm
duyên cho thủ?
Đáp: Ngay lúc tùy miên tham bắt đầu dấy khởi gọi là Ái, sau đó
tăng lên gọi là thủ, cho nên không tr ái ngược nhau. Lại nữa, ngay khi
tùy miên tham thuộc phẩm Hạ gọi  là Ái, phẩm Trung-Thượng gọi là
thủ, cho nên không trái ngược nhau.
Có bốn thân hệ, đó là tham dục thân hệ, sân nhuế th ân hệ, giới
cấm thủ thân hệ và chấp đây là thật nhân hệ.
870 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Bốn thân hệ này lấy gì làm  tự tánh?
Đáp: Lấy hai mươi tám sự làm tự tánh, đó là tham dục, sân nhuế
hệ đều có năm bộ của cõi Dục là mười sự, giới cấm thủ thân hệ của ba
cõi đều có hai bộ là sáu sự, chấp đây là thật thân hệ của ba cõi đều có
bốn cõi đều có hai bộ là sáu sự, chấp đây là thật thân hệ của ba cõi đều
có bốn bộ là mười hai sự. Vì vậy, bốn thân hệ lấy hai mươi tám sự làm
tự tánh. Đã  nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là thân hệ, có nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa ràng buộc thân, nghĩa kiết thọ sinh, là nghĩa của thân
hệ. Nghĩa ràng buộc thân là nghĩa của thân hệ, nghĩa là bốn loại này
ràng buộc thân của hữu tình ở tro ng sinh tử, ràng buộc như nhau, ràng
buộc khắp nơi: Như luận Tập Dị M ôn nói: “Tham dục ràng buộc thân
chưa đoạn trừ, chưa biết tất cả, cho nên đối với những thân ấy, những
hình ấy và những gì đã đạt được a áy, tự thể làm nhân, làm duyên, làm
ràng buộc, làm ràng buộc như nhau, làm ràng buộc khắp nơi, làm nối
tiếp nhau kết hợp lại. Như thợ kết tràng hoa, hoặc là học trò của người
ấy, chọn lấy các loại hoa, tập trung đặt vào nơi dùng sợi tơ kết làm các
loại tràng hoa tươi đẹp; sợi tơ làm nhân, làm duyên, làm ràng buộc, làm
ràng buộc như nhau, làm ràng buộc tất cả, làm nối tiếp nhau kết hợp lại
cho tràng hoa tươi đẹp. Ba thân hệ còn lại, nói rộng ra cũng như vậy.
Nghĩa kiết thọ sinh là nghĩa của thân hệ, như trong kinh nói: “Ba sự hợp
lại cho nên được vào thai mẹ:
1. Cha mẹ đều có tâm nhiễm ô.
2. Người mẹ không có bệnh lúc gặp nhau.
3. Kiện-đạt-phược đang hiện rõ ở trước mắt.
Lúc bấy giờ hai tâm yêu, ghét c ủa kiện-đạt-phược lần lượt xoay
chuyển hiện rõ trước mắt mới có được kiết thọ sinh. Vì vậy, nghĩa kiết
thọ sinh của thân hệ.
Hỏi: Nếu nghĩa ràng buộc tha ân… là nghĩa của thân hệ, thì những
phiền não khác cũng có nghĩa này, ta ïi sao không thiết lập làm thân
hệ?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: đây là Đức Thế Tôn quan sát
chúng sinh đã giáo hóa ma ø có cách nói tóm lược  khác. Hiếp Tôn giả
nói:” Đức Phật biết rõ thế dụng, tánh, tướng của các pháp, nếu pháp có
thể tùy ý thiết lập thân hệ thì cứ thiết lập, nếu không như vậy thì không
kiến lập, cho nên không cần phải vặn hỏi.”
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Đức Phật biết rõ bốn
loại này ràng buộc thân hữu tình, ràng buộc như nhau, ràng buộc  khắp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 871  
www.daitangkinh.org  
nơi với thế dụnh nhanh chóng, thân cận rất sâu nặng, vượt quá những
phiền não khác, cho nên chỉ thiết lập nó.” Lại nữa, bốn thân hệ này
ràng buộc thân của hai bộ, vượt quá những phiền não khác, cho nên chỉ
thiết lập nó. Nghĩa là hai thân hệ đầu ràng buộc thân của người xuất gia
vượt quá những phiền não khác, hai thân hệ sau ràng buộc thân hệ của
người xuất gia vượt quá những phiền não kh ác. Như tại gia, xuất gia,
có nhà cửa, không có nhà cửa, có nhiết thọ, không có nhiết thọ, có tích
tụ, không có tích tụ, có quyến thuộc,  không có quyến thuộc, có xa lìa,
không có xa lìa, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, bốn thân hệ này ràng buo äc thân trong ba cõi, vượt quá
những phiền não khác, cho nên chỉ thiết  lập nó. Nghĩa là hai thân hệ
đầu ràng buộc thân của cõi D ục vượt quá những phiền não khác, hai
thân hệ sau ràng buộc thân của co õi sắc, vô sắc vượt quá những phiền
não khác. Lại nữa bốn thân hệ này dấy khỏi hai căn tranh chấp, vượt
quá những phiền não khác, cho nên chỉ th iết lập nó. Nghĩa là hai thân
hệ dấy khỏi căn tranh chấp là Ái, ha i thân hệ sau dấy khỏi căn tranh
chấp là Kiến. Như trong kinh nó i: “Phạm chí ôm bình chống gậy đến
chỗ Đại-ca-diễn-na đưa ra câu hỏi như vậy: Nhân gì, duyên gì mà Sát-
đế-lợi cùng với Sát-đế-lợi tranh chấp, Bà-la-môn cùng với Bà- la-môn
tranh chấp, phệ xá cùng với phệ xá tranh chấp, Thú-đạt-la tranh chấp?
Tôn giả đáp rằng: Đó là do tham-sân làm căn tranh chấp vì Ái, cho nên
cùng nổi dậy tranh chấp đấu đá lẫn  nhau. Phạm chí lại hỏi: Nhân gì,
duyên gì mà những người xuất gia không có nhà cửa, nhiếp thọ, tích tụ,
đối mặt tranh chấp đấu với nhau? T ôn giả đáp rằng: đó là do giới cấm
thủ và chấp đây là thật làm căn tranh chấp vì Kiến, cho nên cùng nổi
dậy tranh chấp đấu đá lẫn nhau.” Như hai căn tr anh chấp, hai bên, hai
mũi tên, hai hý luận, hai ngã chấp, nên biết cũng như vật.
Lại có người nói: trong này làm rõ về môn loại, làm rõ về tóm
lược, làm rõ về phù hợp cho nên chỉ nói là bốn. Nghĩa là các phiền não,
hoặc chỉ do Kiến mà đoạn, hoặc bao gồm do Kiến, tu mà đoạn, nếu nói
hai thân hệ sau thì nên biết là nói chung về phiền não chỉ do kiến mà
đoạn, nếu nói hai thân hệ sau thì nên biết là nói chung về phiền não bao
gồm do kiến, tu mà đoạn. Lại nữa, các phiền não có loại là biến hành,
có loại không phải là biến hành, nếu nói hai thân hệ sau thì nên biết là
nói chung về phiền não là biến hành, nếu nói hai thân hệ đầu thì nên
biết là nói chung về phiền não không pha ûi là biến hành. Lại nữa, các
phiền não có loại là kiến tánh, có loại không phải là kiến tánh, nếu nói
hai thân hệ sau thì nên biết là nói chung về phiền não là kiến tánh, nếu
872 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nói hai thân hệ đầu thì nên biết là nói chung về phiền não không phải là
kiến tánh. Lại nữa, các phiền não có loại chỉ hiện hành ở dị sinh, có loại
bao gồm hiện hành ở dị sinh và Thánh giả, nếu nói hai thân hệ đầu thì
nên biết là nói chung về phiền não chỉ hiện hành ở dị sinh, nếu nói hai
thân hệ đầu thì nên biết là nói chung về phiền não bao gồm hiện hành
ở dị sinh và Thánh giả. Lại nữa,  các phiền não có loại do hành tướng
vui mừng mà chuyên, có loại do hành tướng lo buồn mà chuyển, nếu nói
sân nhuế thân hệ thì nên biết là nói chung về phiền não do hành tướng
lo buồn mà chuyển, nếu nói ba thân hệ còn lại thì nên biết là nói chung
về phiền não do hành tướng vui mừng mà chuyển. Lại nữa, các phiền
não có loại chỉ hệ thuộc cõi Dục, có loại hệ thuộc chung cả ba cõi, nếu
nói hai thân hệ đầu thì nên biết là nói chung về phiền não chỉ hệ thuộc
cõi Dục, nếu nói hai thân hệ sau thì nên biết là nói chung về phiền não
hệ thuộc chung cả ba cõi. Bởi vì làm rõ về môn loại, làm rõ về tóm
lược, làm rõ về phù hợp, cho nên trong kinh chỉ nói bốn loại thân hệ.
Có năm cái, đó là cái tham dục, cái sân nhuế, cái hôn trầm thụy
miên, cái tùy miên ác tác và cái nghi.
Hỏi: Năm cái này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy ba mươi sự của cõi dục làm tự tánh, đó là tham dục, sân
nhuế đều có năm bộ của cõi Dục là mười sự; hôn trầm, tùy miên đều có
năm bộ của ba cõi bao gồm bất thiên và vô ký, chỉ riêng bất thiện mới
thiết lập làm cái là mười sự; thụy mi ên chỉ có ở năm bộ của cõi Dục
bao gồm thiện, bất thiện và vô ký, chỉ riêng bất thiện thì thiết lập làm
cái là năm sự; ác tác chỉ do tu mà đoạn của cõi Dục bao gồm thiện, bất
thiện, chỉ riêng bất thiện thiết la äp làm Cái là nên sự; nghi gồm chung
bốn bộ của ba cõi bao gồm bất thiện và vô ký, chỉ riêng bất thiện thiết
lập làm Cái là bốn sự. Vì vậy, năm Cái này lấy ba mươi sự của cõi Dục
làm tự tánh.
Hỏi: Cái có tướng là gì?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách  nói như vậy: “Tự tánh tức là
tướng, tướng tức là tự tánh, bởi vì t ự tánh và tướngvà tướng của tất cả
các pháp không rời xa nhau. Lại nữa, say mê theo đuổi các dục là tướng
của tham dục, giận ghét hữu tình là tướng của sân nhuế, thân tâm nặng
trĩu là tướng của hôn trầm, tha ân tâm nóng vội là tướng của tùy miên,
khiến cho tâm mơ hồ qua loa là t ướng của thụy miên, khiến cho tâm
đổi thay hối tiếc là tướng của á c tác, khiến cho tâm hành cùng do dự
không quyết đoán là tướng của nghi”. Đã  nói về tự tánh của Cái, nay
sẽ nói đến nguyên cớ.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 873  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Vì sao gọi là Cái, Cái có nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa ngăn cách, nghĩa che phủ, nghĩa phá vỡ, nghĩa làm
hỏng, nghĩa rơi rụng, nghĩa nằm xuống đều là nghĩa của Cái.
Trong này, nghĩa ngăn cách là nghĩa của Cái, nghĩa là bởi vì ngăn
cách Thánh đạo và ng ăn cách căn thiện gia hạnh của Thánh đạo, cho
nên gọi là Cái. Nghĩa che phủ cho đến nghĩa nằm xuống là nghĩa của
Cái, như trong kinh nói: “Có năm cây lớn, hạt giống tuy nhỏ mà cành
nhánh tán lá to lớn che phủ những cây nhỏ khác, khiến cho cành nhánh
tán lá của những cây nhỏ bị phá hoại ngã đổ không sinh ra quả. Thế nào
là năm cây lớn? Đó là:
1.Tên là Kiến, chiết xa.
2.Tên là Kiếp-tí-đát-la.
3.Tên là A-thấp-phược-kiện-đà.
4.Tên là Ô-đàm-bạt-la.
5.Tên là Nặc-cù-đà. Như vậy, cây tâm của hữu tình cõi Dục, bị
năm Cái này che phủ cho nên hư hoại ngã đổ, không thể nào sinh trưởng
được hoa bảy Giác chi và bốn quả Sa-môn.” Vì vậy, những nghĩa che
phủ… đều là nghĩa của Cái.
Hỏi: Nếu ngăn cách Thánh đạo và ngăn cách căn thiện gia hạnh
của Thánh đạo là nghĩa của Cái , thì những phiền não khác cũng có
nghĩa này, tại sao Đức Thế Tôn không nói là Cái?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đây là Đức Thế Tôn có cách
nói tóm lược khác cho chúng sinh đã giáo hóa. Hiếp Tôn Giả nói: “Đức
Phật biết rõ thế dụng-tánh-tướng của  các pháp, pháp nào có tướng của
Cái thì thiết lập làm Cái, pháp nào không có tướng của Cái thì không
thiết lập, vì vậy không cần phải vặn hỏi.” Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách
nói như vậy: “Đức Phật biết rõ na êm loại này có na êng lực ngăn cách
Thánh đạo, và ngăn cách căn thiện gia hạnh của Thánh đạo. Thế dụng
của chúng mau lẹ và thân cận rất sâu nặng, hơn hẳn những pháp khác,
cho nên chỉ thiết lập chúng làm Cái.”
Lại nữa, năm Cái như vậy lúc là nhân, lúc là quả đều có thể làm
cho ngăn cách, cho nên chỉ thiết lập chúng làm Cái. Lúc là nhân thì làm
cho ngăn cách, là nắm Cái này tùy theo lúc nên Cái hiện ở trước mắt,
tâm hãy còn không thể nào dấy khởi vô ký, thiện hữu lậu, huống gì là
Thánh đạo. Lúc là quả làm cho ngăn cách, là bởi vì năm Cái này mà rơi
vào các nẽo ác, liền chướng ngại toàn bộ tất cả công Đức.
Lại nữa, năm Cái như vậy thì đa số hữu tình ở cõi Dục hiện khởi
với hành tướng vi tế, những phiền não khác thì không như vậy, cho nên
874 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
chỉ thiết lập chúng làm Cái; nghĩa là mạn, kiến thì hữu tình cõi dục dấy
khởi rất ít, như trong địa ngục… lẽ nào có thể dấy khởi mạn do mình
chịu khổ hơn hẳn nỗi khổ của người khác hay sao? Trong nẽo bàng sinh
thì những loài như cóc nhái…, ngu si tối tăm thấp kém lẽ nào có thể phát
khởi những kiến chấp xấu ác hay sao? Vì vậy, Tôn giả Diệu Âm nói
rằng: “Những phiền não khác tuy ngăn cách Thánh đạo, mà năm loại
này thường xuyên hiện hành với hành tướng vi tế, cho nên chỉ thiết lập
riêng chúng.”
Lại nữa, năm Cái này ngăn cách Định và ngăn cách của Định, hơn
hẳn các phiền não khác, cho nên chỉ thiết lập về Cái. Lại nữa, năm loại
này có thể ngăn cách với sự lìa nhiễm của ba cõi, chín đạo biến tri và
bốn quả Sa-môn, hơn hẳn các phiền não khác, cho nên chỉ thiết lập về
Cái. Lại nữa, tham dục là cho cách xa rời bỏ các dục, sân nhuế làm cho
cách xa pháp rời bỏ các điều ác, hôn trầm thụy miên làm cho cách xa
pháp rời bỏ các dục, các điều ác và Tỳ-bát-xa-na cùng Xa-ma-tha; bởi
vì chúng cách xa pháp rời bỏ các dục, các điều ác và Tỳ-bát-xa-na cùng
Xa-ma-tha này, cho nên liền bị mũi tên nghi ngờ làm não hại đến tâm
tư, phân vân là có các nghiệp của quả bất thiện xấu ác, hay là không
có? Vì vậy mà gây ra các loại nghiệp ác, cho nên chỉ thiết lập năm loại
này làm Cái. Lại nữa, tham dục, sân nhuế phá hoại Giới Uẩn, hôn trầm
thụy miên phá hoại Tuệ uẩn, tùy miên ác tác phá hoại Định uẩn; bởi vì
chúng phá hoại ba Uẩn này, cho nên liền  bị mũi tên nghi ngờ làm não
hại đến tâm tư, phân vân là có các nghiệp xấu ác, hay là không có? Vì
vậy mà gây ra các loại nghiệp ác, cho nên chỉ thiết lập năm loại này
làm Cái. Lại nữa, tham dục, sân nh uế làm chướng ngại Giới uẩn; hôn
trầm, thụy miên làm chướng ngại Tuệ uẩn, tùy miên ác tác làm chướng
ngại Định uẩn; bởi vì chúng làm chướng ngại ba uẩn này, cho nên liền
bị mũi tên nghi ngờ làm não hại đến tâm tư, phân vân là có các nghiệp
của bất thiện xấu ác, hay là không có? Vì vậy mà gây ra các loại nghiệp
ác, cho nên chỉ thiết lập năm loại này làm Cái. Như đã nói về phá hoại
và chướng ngại đến ba uẩn, phá hoạ i và chướng ngại đến ba Học, ba
Tu, ba Tịnh cũng như vậy.
Lại có người nói: Trong này làm ro õ về môn loại, làm rõ về tóm
lược, làm rõ về phù hợp, cho nên chỉ thiết lập năm loại này làm Cái.
Nghĩa là những phiền não, hoặc ch ỉ riêng nên bộ, hoặc bao gồm bốn
bộ, hoặc gồm chung năm bộ; nếu nói ác tác thì nên biết là nói chung về
phiền não chỉ riêng nên bộ, nếu nói Cái nghi thì nên biết là nói chung
về phiền não bao gồm bốn bộ, nếu nói những Cái khác thì nên biết  là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 875  
www.daitangkinh.org  
nói chung về phiền não gồm chung năm bộ. Lại nữa, các phiền não các
loại chỉ do kiến mà đoạn, có loại chỉ do tu mà đoạn, có loại bao gồm do
Kiến, tu mà đoạn; nếu nói Cái nghi thì nên biết là nói chung về phiền
não chỉ do kiến mà đoạn, nếu nói ác tác thì nên biết là nói chung về
phiền não chỉ do tu mà đoạn, nếu nói những Cái khác thì nên biết là nói
chung về phiền não bao gồm do kiến, tu mà đoạn. Lại nữa, các phiền
não có loại là tùy miên, có loại không phải là tùy miên; nếu nói Cái
tham dục, sân nhuế và nghi thì nên biết là nói chung về phiền não là tùy
miên, nếu nói hôn trầm, thụy miên, tùy miên, ác tác thì nên biết là nói
chung về phiền não không phải là tùy miên. Lại nữa, các phiền não có
loại là biến hành, có loại không phải là biến hành, có loại gồm chung
cả hai; nếu nói Cái nghi thì nên biết là nói chung về phiền não là biến
hành, nếu nói tham dục, sân nhuế, ác tác thì nênbiết là nói chung về
phiền não không phải là biến hành, nên nói hôn trầm, tùy miên, thụy
miên thì nên biết là nói chung về phiền não gồm chung cả hai loại. Lại
nữa, các phiền não chỉ có loại chỉ hiện hành ở dị sinh , có loại bao gồm
hiện hành ở dị sinh và Thánh giả; nếu nói Cái nghi, ác tác thì nên biết là
nói chung về phiền não chỉ hiện hành ở dị sinh, nếu nói những Cái khác
thì nên biết là nói chung về phiền não hiện hành bao gồm cả dị sinh và
Thánh giả. Lại nữa, các phiền não có loại do hành tướng vui mừng mà
chuyển có loại do hành tướng lo buồn mà chuyển, có loại gồm chung cả
hai; nếu nói tham dục thì nên biết là nói chung về phiền não do hành
tướng vui mừng mà chuyển, nếu nói cái sân nhuế, ác tác và nghi thì nên
biết là nói chung về phiền não do hành tướng lo buồn mà chuyển, nếu
nói hôn trầm, thụy miên, tùy miên thì nên biết là nói chung về phiền
não gồm chung cả hai loại. Bởi vì la øm rõ về môn loại, làm rõ về tóm
lược, làm rõ về phù hợp, cho nên trong kinh chỉ thiết lập năm loại này
làm Cái.
Hỏi: Danh của Cái có năm, Thể của Cái có bao nhiêu?
Đáp: Thể của Cái có bảy loại,  đó là Cái tham dục thì danh và
Thể đều là nên; Cái sân nhuế và nghi, nên biết cũng như vậy; Cái hôn
trầm thụy miên, danh thì nên mà Thể có hai; Cái tùy miên ác tác nên
biết cũng như vậy. Như danh đối với Thể, danh thi thiết đối với Thể thi
thiết, danh khác tướng đối với Thể khác tướng, danh Khác tánh đối với
Thể khác tánh, danh phân biệt đối với Thể phân biệt, danh giác tuệ đối
với Thể giác tuệ, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao tham dục, sân nhuế, nghi, mỗi nên loại tách biệt thiết
lập là Cái; hôn trầm, thụy miên, tùy miên, ác tác thì hai loại nên   hợp
876 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
lại thiết lập là Cái?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Đức Phật biết rõ thế dụng, tánh, tướng
của các pháp, nếu pháp có thể tùy ý tác h biệt thiết lập là Cái thì tách
biệt mà thiết lập, nếu không như vậy thì cùng nhau thiết lập là Cái, cho
nên không cần phải vặn hỏi.” Lại nữa, nếu là tùy miên cũng tánh triền
thì đều tách biệt thiất lập là Cái, nếu là tánh triền mà không phải là tùy
miên thì cả hai cùng thiết lập nên Ca ùi. Lại nữa, nếu là tánh triền mà
không phải là tùy miên thì cả hai cu øng thiết lập nên Cái. Lại nữa, nếu
là tánh phiền não đầy đ ủ thì đều tách biệt thi ết lập là Cái, nếu không
phải là tánh phiền não đầy đủ thì cả hai cùng thiết lập nên Cái. Lại nữa,
nếu là tánh phiền não đầy đủ thì đều ta ùch biệt thiết lập nên Cái. Năm
nghĩa đầy đủ là Kiết phược, tùy mi ên, tùy phiền não, triền, thì gọi là
phiền não đầy đủ. Lại nữa, bởi vì ba s ự cho nên nói là cùng thiết lập
nên Cái, đó là nên thức ăn, nên đối trị, cùng gánh vác. Trong này, nên
thức ăn, nên đối trị, nghĩa là Cái tham dục lấy tướng thanh tịnh tuyệt vời
làm thức ăn, lấy Bất tịnh để làm đối trị; do một Cái tham dục lấy tướng
thanh tịnh tuyệt vời làm thức ăn, lấy Bất tịnh để làm đối trị; do nên thức
ăn, nên đối trị này cho nên tách biệt thiết lập nên Cái. Cái sân nhuế lấy
tướng đáng ghét làm thức ăn, lấy Từ quán làm đối trị; do nên thức ăn,
nên đối trị này cho nên tách biệt thiết  lập nên Cái. Cái nghi lấy tướng
của ba đời làm thức ăn, lấy quán duyên khởi làm đối trị; do nên thức ăn,
nên đối trị này cho nên tách biệt thiết  lập nên Cái. Cái nghi lấy tướng
của ba đời làm thức ăn, lấy quán duyên khởi làm đối trị; do nên thức ăn,
nên đối trị này cho nên tách biệt thi ết lập nên Cái. Cái hôn trầm thụy
miên lấy năm pháp làm thức ăn:
1. Lờ mờ.
2. Không vui.
3. Ngáp chiều.
4. Ăn với tánh không bình thường.
5. Tâm có tánh yếu kém.
Lấy Tỳ-bát-xá-na là đối trị; do hai loại này cùng chung thức ăn,
cùng chung đối tại, cho nên cùng thiết lập nên Cái. Cái tùy miên ác tác
lấy bốn pháp làm thức ăn:
1. Tìm chỗ quen thân.
2. Tìm lãnh thổ quốc gia.
3. Tìm sự bất tử.
4. Nghĩ đến chuyện vui xưa kia.
Lấy Xa-ma-tha làm đối trị; do ha i loại này cùng chung thức ăn,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 877  
www.daitangkinh.org  
cùng chung đối trị, cho nên cùng thiết lập nên Cái.
Cùng gánh vác, thì tham dục, sân nhuế, nghi, mỗi nên loại có thể
gánh lấy gánh nặng của nên Cái, cho nên tách biệt thiêt lập là Cái; hôn
trầm, thụy miên thì hai loại nên có thể gánh lấy gánh nặng của nên Cái,
cho nên cùng thiết lập làm Cái. Như trong nên thành ấp, nên người có
thể làm được nên công việc thì để cho người ấy nên mình lo liệu, nếu
hai người có thể làm được nên công việc thì để cho họ cùng nhau lo
liệu. Lại như cái rui gác trên xà nhà, cái nào chắc cứng thì chỉ dùng nên,
cáu nào yếu mềm thì phải dùng hai. Ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao năm Cái theo thứ tự như vậy?
Đáp: Bởi vì thứ tự như vậy đối với  lời văn, đối với cách nói đều
tùy thuận. Lại nữa, theo thứ tự như ậy mà người giảng dạy, người tiếp
nhận đều tùy thuận. Lại nữa, năm Cái theo thứ tự như vậy mà phát sinh,
Đức Thế Tôn theo thứ tự như vậy ma ø giảng giải.Vì vậy, Tôn giả Thế
Hữu nói rằng: “Có được cảnh đáng yêu thì sinh ra tham dục; mất đi cảnh
đáng yêu thì tiếp đến sinh ra sân nhuế; ma át đi cảnh này rồi thì tâm trở
nên yếu đuối, tiếp đến sinh ra hôn trầm; bởi vì hôn trầm cho nên tâm cứ
lờ mờ khó chịu, tiếp đến sinh ra thụy miên; từ đó tỉnh rồi, tiếp đến sinh
ra tùy miên; đã tùy miên rồi sau đó sinh ra ác ta ùc; từ ác tác về sau lại
dẫn dắt sinh ra nghi. Từ đó năm Cái theo thứ tự như vậy.”
Hỏi: Đức Phật nói năm Cái sai biệt có mười, tại sao phân năm Cái
làm thành mười?
Đáp: Bởi vì ba sự cho nên phân năm Cái làm thành mười:
1. Nội ngoại.
2. Tự Thể.
3. Thiện ác.
Nội ngoại, nghĩa là có Cái tham dục duyên với bên trong mà dấy
khởi; có Cái tham dục duyên với bên ngoài mà dấy khởi, cho nên làm
thành hai Cái. Có Cái sân nhuế là nhân duyên của sân, cho nên làm
thành hai Cái. Tự Thể, nghĩa là có Cái hôn trầm, có cái thụy miên, có
Cái tùy miên, có Cái ác tác, hai mà phân ra thành bốn. Thiện ác, nghĩa
là nghi đối với thiện ác ma phân ra thành hai Cái. Bởi vì ba sự phân năm
cái làm thành mười, mười loại này thì mỗi loại có thể làm chướng ngại
cho cả tuệ, Bồ-đề, Niết-bàn cho nên gọi là Cái.
Hỏi: Trong bảy tùy miên thì mạn-vô minh-Kiến, tại sao Đức Thế
Tôn không kiết lập là Cái?
Đáp: Mạn không phải là Cái, ma ø có thể che kín tâm cho nên gọi
là Cái; mạn có thể thúc giục tâm làm cho tâm giương cao lên, cho nên
878 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
không thiết lập làm Cái. Sở dĩ vô minh không thiết lập làm Cái, là bởi vì
cùng gánh vác cho nên nói tên gọi là Cái; vô minh che kín hành tướng
mà chuyển, gánh vác thì chú trọng nên mặt không thuận với các nghĩa,
cho nên không thiết lập làm cái. Ở trong chủng loại của Cái này gọi là
Cái; kiến tức là tuệ, mà tự tánh không thể nào trở lại diệt mất tự tánh,
cho nên tuệ không phải là Cái.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra lu ận, Cái có thể hủy diệt toàn bộ
pháp thiện hữu vi, vì sao chỉ nói là Cái diệt mất tuệ?
Đáp: Bởi vì tuệ là hơn hẳn cho nên chỉ nói diệt mất tuệ, tức là nói
tổng quát về diệt mất thì pháp thiện hữu vi hơn hẳn hãy còn có thể hủy
diệt, huống hồ pháp thiện yếu kém khác hay sao? Như người có năng
lực chế phục cả ngàn người đối địch, thì những người yếu kém khác lẽ
nào không có thể chế phục hay sao?
Hỏi: Các loại phiền não của cõi Sắc-Vô sắc tại sao không phải là
Cái?
Đáp: Các phiền não của cõi ấy không có hướng của Cái, cho nên
không thiết lập về Cái. Lại nữa, Cái có thể làm chướng ngại đến sự lìa
nhiễm của ba cõi, bốn quả Sa-môn và chín đạo Biến tri, các phiền não
của cõi Sắc-Vô sắc đều không có năng lực như vậy, cho nên không
thiết lập về Cái. Lại nữa, Cái có thể làm chướng ngại đến Định và quả
của Định, các phiền não của cõi Sắc-Vô sắc đều không có năng lực như
vậy, cho nên không thiết lập về Cái. Lại nữa, Cái có thể làm chướng
ngại đến Định, các phiền não của cõi  Sắc-Vô Sắc đều không có năng
lực như vậy, cho nên không thiết lập về Cái. Lại nữa, Cái có thể làm
chướng ngại đến ba Đạo, ba Căn, ba lo ại luật nghi, ba loại Bồ-đề, ba
Tuệ, ba Uẩn, ba Học, ba Tu, ba Tịnh, các phiền não của cõi sắc-Vô sắc
đều có năng lực như vậy, cho nên không thiết lập về Cái. Ba Đạo đó là
Kiến đạo, Tu đạo và Vô học đạo. Ba  căn đó là tri đương tri căn, Dĩ tri
căn và Cụ tri căn. Ba loại luật nghi, đó là luật nghi Biệt giải thoát, luật
nghi Tĩnh lự, luật nghi Vô lậu. Ba lo ại Bồ-đề, đó là Bồ-đề Thanh văn,
Bo-đề Độc giác, Bồ-đề Vô thượng. Ba tuệ, đó là tuệ do Văn mà thành,
tuệ do Tư mà thành, tuệ do Tu mà thành. Ba uẩn, đó là Giới uẩn-Định
uẩn và Tuệ uẩn; ba Học, ba Tu, ba  tịnh cũng như vậy. Lại nữa, Cái chỉ
là bất thiện, các loại phiền não của cõi sắc-Vô sắc đều là vô Ký, cho
nên không thiết lập về Cái.
Hỏi: Dựa vào luận mà mình sinh ra luận, vì sao chỉ thích lập bất
thiện là Cái chứ không phải là vô Ký?
Đáp: Bởi vì ngăn cản pháp thiện tích tụ cho nên gọi là Cái, bởi vì
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 879  
www.daitangkinh.org  
Cái này chỉ là bất thiện. Như trong kinh nói: “Tụ pháp thiện, gọi là bốn
niệm trú. Ngăn cản gần với tụ pháp thiện, đó là tụ pháp ác. Tụ pháp ác,
chính là năm Cái.” Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Tuy
là các phiền não ngăn cách Thánh đạo cho nên đều thua än theo gọi là
Cái, mà bởi vì hữu tình hết sức ch án ngán rời xa cho nên chỉ nói đến
bất thiện.”
Hỏi: Vô tàm-vô quý đã chỉ riêng bất thiện cùng với tất cả các tâm
bất thiện ở khắp nơi, tại sao không phải là Cái?
Đáp: có người đưa ra cách nói này: Đây là Đức Thế Tôn có cách
nói tóm lược khác cho chúng sinh tiếp nhận giáo hóa. Hiếp Tôn giả nói:
“Đức Phật biết rõ thế dụng, tánh t ướng của ácc pháp, nếu pháp có thể
tùy ý pháp lập là Cái thì sẽ thiết lập nếu không như vậy thì không thiết
lập làm Cái cho nên không cần phải vặn hỏi. Tôn giả Thế Hữu đưa
ra cách nói như vậy: “Vô tàm-vô quý t uy cùng với tất cả các tâm bất
thiện chỉ là bất thiện mà lúc ta ïo Tác không có gì hổ thẹn đối với điều
ác đã tạo ra có những cách thức khéo léo đối với nghĩa ngăn cách che
phủ không biểu hiện rõ ràng, cho nên không thiết lập làm cái. “Tôn giả
Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này”. Vô tàm-vô quý tuy có thể dụng
tăng thượng ở trong các nghiệp bất thi ện đã gây ra, mà đối với nghĩa
ngăn cách che phủ thì không biểu hiện rõ ràng cho nên không thiết lập
về Cái.” Tôn giả Phật-đà-đề-bà n ói rằng: “Vô tàm-vô quý tuy ngăn
cách bởi giới Uẩn, mà thế dụng của nó không sánh bằng tham-sân, tuy
ngăn cách định Uẩn mà thế dụng của nó không sánh bằng tùy miên và
ác tác, tuy ngăn cách tuệ Uẩn mà thế dụ của nó không sánh bằng hôn
trầm và thụy miên, cho nên không thiết lập về Cái.
Hỏi: Hai Kiết Tật-San tại sao không gọi là Cái?
Đáp: Cũng cần phải gọi là Ca ùi mà không nói đến, thì nên biết
rằng đây là cách nói khác. Người đưa ra cách nói này: Đây là Đức Thế
Tôn giản lược mà nói cho chúng sinh tiếp nhận giáo hóa. Hiếp Tôn giả
nói: “Đức Phật biết rõ thể dụng-ta ùnh-tướng của pháp, nếu pháp có thể
thiết lập là Cái thì sẽ thiết lập, nếu không như vậy thì không thiết lập
làm Cái, cho nên không cần phải vặn hỏi. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách
nói như vậy. “Hai loại Tật-San la øm não loạn hai nẽo,và làm não loạn
hai chúng Tại gia-Xuất gia, cho nê n thiết lập làm Cái; nhưng đối với
nghĩa ngăn cách che phủ thì không tăng thêm sức mạnh, cho nên không
thiết lập về Cái” Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Hai Kiết
Tật-San thì nghĩa về Cái không bi ểu hiện cho nên không thiết lập về
Cái” Tôn giả Giác Thiên đưa ra cách nói như vậy: “Hai Kiết   Tật-San
880 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ngăn cách Giới-Định-Tuệ với thế dụng không sánh bằng các Cái tham
dục…, cho nên không thiết lập về Cái”
Hỏi: Hai triền phẫn-phú tại sao không phải là Cái?
Đáp: Cũng cần phải gọi là Ca ùi mà không nói đến, thì nên biết
rằng đây là có cách nói khác. Có người đưa ra cách nói này: Đây là
Đức Như Lai nói giảng lược cho chúng sinh đã hóa độ. Hiếp tôn giả nói:
“Đức Phật biết rõ thể dụng-tánh-tướng của các pháp, pháp có thể thiết
lập là Cái thì sẽ thiết lập, pháp không thể thiết lập thì không thiết lập
về Cái, cho nên không cần vặn hỏi.” Tôn gi ả Thế Hữu đưa ra cách nói
như vậy: “Hai triền Phẫn-phú đối với  nghĩa ngăn cách che phủ tâm thì
không biểu hiện rõ ràng, cho nên không thiết lập về Cái”. Tôn giả Diệu
Âm đưa ra cách nói này: “Hai triền  Phẫn-Phú đối với nghĩa ngăn cách
che phủ không phải là tăng thượng, cho nên không thiết lập làm Cái”.
Tôn giả Giác Thiên đưa ra cách nói như vậy: “Hai triền Phẫn-Phú ngăn
cách Giới uẩn… với thể dụng không sánh bằng Cái tham dục…, cho nên
không thiết lập là Cái.”  Các Sư Tây phương đưa ra cách nói như vậy:
“Hai loại Phẫn-Phú không có thể riêng biệt cho nên không thiết lập
riêng về Cái.”
Hỏi: Sáu phiền não cấu uế tại sao không phải là Cái?
Đáp: Cũng cần phải gọi là Ca ùi mà không nói đến, thì nên biết
rằng đây là cách nói kha ùc. Có người đưa ra cách  nói này: Đây là Đức
Như Lai nói giản lược cho chúng sinh đã hóa độ. Hiếp Tôn giả nói:
“Đức Phật biết rõ thể dụng-tánh-tướng của các pháp, pháp có thể thiết
lập là Cái thì sẽ thiết lập, pháp không thể thiết lập thì không thiết lập
về Cái, cho nên không cần phải vặn hỏi”. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách
nói như vậy: “Hành tướng của sáu phi ền não cấu uế thay đổi thô thiển
không thuận với nghĩa của Cái, cho nên không thiết lập là Cái.” Tôn giả
Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Sáu phiền não cấu uế không thuận
với tướng của Cái, cho nên không thiết lập là Cái, bởi vì thường xuyên
hiện hành vi tế là tướng của Cái.” T ôn giả Giác Thiên đưa ra cách nói
như vậy: “Sáu phiền não cấu uế ngăn cách Giới-Định-Tuệ với thế dụng
không sánh bằng các Cái tham dục…, cho nên không thiết lập là Cái.”
Như trong kinh nói: “Do Cái vô mình mà che phủ, do kiết Ái mà
ràng buộc, kẻ ngu, người trí đều cảm được thân có Thức như vậy.”
Hỏi: Vô minh có thể che phủ cũng có thể ràng buộc, Kiết Ái có
thể ràng buộc cũng có thể che phủ, tại sao chỉ nói là do vô minh mà che
phủ, do Kiết Ái mà ràng buộc?
Đáp: Đều cần phải nói cả hai mà không nói đến, thì nên biết rằng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 48 881  
www.daitangkinh.org  
đó là cách nói khác. Lại nữa, bởi vì muốn làm cho nghĩa đã nói dễ dàng
hiểu được, cho nên dùng các loại từ ngữ, các loại văn từ mà nói. Lại
nữa, kinh ấy muốn làm rõ về hai m ôn, hai phương cách, hai bậc thềm,
hai nấc thang, hai ánh sáng, hai ánh sáng, hai ngọn đuốc, hai nét vẽ, hai
hình ảnh. Như nói: “Do vô minh mà c he phủ thì Kiết Ái ấy cũng thuận
theo như vậy.” Như nói: “Do Kiết Ái  mà ràng buộc thì vô minh cũng
thuận theo như vậy.” Muốn làm rõ về hai môn cho đến hai hình ảnh
soi chiếu hiển bày lẫn nhau, cho nên nói như vậy. Lại nữa, trước đưa
ra cách nói này: Che phủ là nghĩa c ủa Cái. Bởi vì không có phiền não
nào khác che phủ ngăn cách mắt tu ệ bằng vô minh, cho nên chỉ nói là
do vô minh mà che phủ. Ràng buộc là nghĩa của Kiết, không có phiền
não khác ràng buộc hữu tình lưu chuyển trong sinh tử bằng Kiết Ái, cho
nên chỉ nói là do Kiết Ái mà ràng  buộc. Các loại hữu tình do vô minh
mà đui mù, do Kiết Ái mà ràng buộc, cho nên không thể nào hướng đến
tiến vào Niết-bàn cứu cánh.
Trong này, nên nói đến thí dụ ha i tên cướp điên cuồng, xưa có
hai tên cướp luôn luôn ở tại con đường hiểm trở, nếu bắt được người đi
đường thì một tên rắc bụi vào mắt người  ta, một tên trói chặt tay chân
người ta. Người bị hại ấy đã mù lại bị trói chặt không thể nào chạy trốn
được. Hữu tình cũng như vậy, do vô minh làm cho đui mù, do Kiết Ái
làm cho ràng buộc, cho nên không thể nào hướng đến tiến vào Niết-bàn
cứu cánh, mà lưu chuyển trong sinh tử luôn luôn nhận chịu khổ não.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói này: “Do vô minh làm cho đui
mù, do Kiết Ái làm cho ràng buộc, li ền để chi tạo tác các nghiệp bất
thiện xấu ác.” Lại nữa, dựa vào nghĩa tăng thượng cho nên nói như vậy,
nghĩa là vô minh tăng thượng về tác dụng che phủ, Kiết Ái tăng thượng
về tác dụng ràng buộc. Lại nữa, dựa vào nghĩa phần nhiều cho nên nói
như vậy, nghĩa là vô minh phần nhiều c ó năng lực che phủ, Kiết Ái
phần nhiều có năng lực ràng buộc.


„
882 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA