A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 49

Việt dịch

QUYỂN 49

LUẬN VỀ BẤT THIỆN (Phần 4)

Có năm Kiết, đó là Kiết Tham-Ki ết Sân-Kiết Mạn-Kiết Tật và
Kiết San.
Hỏi: Năm Kiết này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy ba mươi bảy làm tự tán h, đó là Kiết Tham-Kiết Mạn
đều có năm bộ của ba cõi làm ba mươi sự, Kiết Sân có năm bộ của cõi
Dục là năm sự, Kiết Tật, Kiết San đều là do tu mà đoạn thuộc cõi Dục
là hai sự. Vì vậy, năm Kiết này lấy ba mươi bảy sự làm tự tánh. Đã nói
về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Kiết, Kiết có nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa ràng buộc, nghĩa hợp với Khổ, nghĩa xen lẫn chất độc,
đều là nghĩa của Kiết. Ở đây nói rộng ra như trong ba Kiết phần trên
đã nói.
Hỏi: Vì sao chỉ thiết lập những loại làm Kiết?
Đáp: Cũng cần phải nói về loại khác mà không nói đến, thì nên
biết rằng đây là cách nói khác. Có người đưa ra cách nói này: Đây là
Đức Thế Tôn giản lược mà nói cho những chúng sinh đã hóa độ. Hiếp
Tôn giả nói: “Đức Phật biết r õ thể dụng-thể tướng của các pháp, pháp
có thể thiết lập Kiết thì thiết lập, pháp không có thể thiết lập thì không
thiết lập, cho nên không cần phải va ën hỏi. “Tôn giả Thế Hữu đưa ra
cách nói như vậy: “Trong này chỉ nói về tự tướng phiền não mê muội về
những sự như Sắc… ràng buộc tâm là Kiết, ba Kiết tham-sân-mạn chỉ là
tự tướng phiền não mê muội về sự cho nên thiết lập là Kiết; năm Kiến
và nghi chỉ là cọng tướng phiền não mê muội về lý; vô minh tuy là bao
gồm mê muội cả sự và lý, mà pha àn nhiều mê muội về lý; vô minh tuy
là bao gồm mê muội cả sự và lý, mà phần nhiều mê muội về lý cho nên
không thiết lập Kiết; hai triền Tật-San cũng chỉ não loạn vì mê muội về
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 883  
www.daitangkinh.org  
sự của hai bộ và hai nẽo mà gây nhiều tai họa, cho nên thiết lập Kiết;
triền và cấu còn lại không có sự như vậy, cho nên không thiết lập Kiết.”
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Na êm loại này đối với sự
ràng buộc tâm quá nặng nề, cho nên thiết lập làm Kiết.” Tôn giả Giác
Thiên đưa ra cách nói như vậy: “Na êm loại này đối với sự luôn hiện
hành làm não loạn cho mình và người , gây ra tai họa rất nặng nề, cho
nên thiết lập làm Kiết; những phiền não khác thì không có sự như vậy,
cho nên không thiết lập về Kiết.”
Có năm Kiết thuận phần dưới. Đó là Kiết tham dục thuận phần
dưới, kiết Sân nhuế thuận phần dưới, Ki ết Hữu thân kiến thuận phần
dưới, Kiết Giới cấm thỉ thuận phần dưới, kiết Nghi thuận phần dưới.
Hỏi: Năm kiết thuận phần dưới này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy ba mươi mốt sự làm t ự tánh, đó là kiết Tham dục-Sân
nhuế thuận phần dưới, đều lấy năm bộ của  cõi Dục làm mười sự; Kiết
Hữu thân Kiến thuận phần dưới do Kiến Khổ mà đoạn thuộc ba cõi làm
ba sự; Kiết Giới cấm thủ t huận phần dưới đều do Kiến Khổ-Đạo mà
đoạn của ba cõi làm sáu sự; Kiết Nghi thuận phần dưới đều lấy bốn bộ
của ba cõi làm mười hai sự. Vì vậy, năm Kiết thuận phần dưới này lấy
ba mươi mốt sự làm tự tánh. Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên
cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Kiết thuận phần dưới, Kiết thuận phần dưới là
có nghĩa gì?
Đáp: Năm Kiết như vậy hiện hành ở cõi dưới, do cõi dưới mà
đoạn trừ, kiết sinh ra ở cõi dưới, nhận lấy quả dị thục, đẳng lưu của cõi
dưới, cho nên gọi là Kiết thuận phần dưới: Cõi dưới thì có nghĩa là cõi
Dục.
Hỏi: Nếu như vậy thì tất cả phi ền não đều là hiện hành của cõi
dưới; thân ở cõi Dục cho nên tất cả phiền não đều có thể dấy khởi; sáu
mươi bốn tùy miên là do cõi dưới mà đoạn, cõi Dục ba mươi sáu, Phi
tưởng phi phi tưởng xứ có hai mươi tám, chi ở cõi Dục mới có thể đoạn
trừ; ba mươi sáu tùy miên do Kiết cõi dưới sinh ra, ba mươi sáu tùy miên
của cõi Dục thì mỗi tùy miên hi ện ở trước mắt, đều khiến cho nối tiếp
nhau sinh ra ở cõi Dục; ba mươi bốn tùy miên có thể nhận lấy quả dị
thục, đẳng lưu của cõi dưới, ba mươi bốn tùy miên của cõi Dục là bất
thiện có thể làm nhân dị thục; hai tùy miên chỉ có thể nhận lấy quả đẳng
lưu của cõi dưới, Hữu thân Kiến-Biên chấp kiến của cõi Dục là vô ký
cho nên không thể nào nhận lấy quả dị thục được. Như vậy, tất cả phiền
não đều cần phải gọi là Kiết thuận phần dưới, tại sao Đức Thế Tôn chỉ
884 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nói năm loại này gọi là Kiết thuận phần dưới chứ không phải là phiền
não khác?
Đáp: Cũng cần phải nói đến loại khác mà không nói, thì nên biết
rằng đây là cách nói có khác. Có người đưa ra cách nói này: Đây là Đức
Thế Tôn giản lược mà nói cho những chúng sinh đã hóa Độ. Hiếp Tôn
giả nói: “Đức Phật biết rõ thể dụng-tánh-tướng của các pháp, nếu pháp
có thể thiết lập Kiết thuận phần dưới thì thiết lập, nếu pháp không có
thể thì không thiết lập, cho nên cần phải vặn hỏi.” Tôn giả Diệu Âm
đưa ra cách nói như vậy: “Đức Phật biết rõ năm loại này hiện hành ở cõi
dưới, do cõi dưới mà đoạn, Kiết sinh ra ở cõi dưới, nhận lấy quả của cõi
dưới với thế dụng mau lẹ, thân cận rất sâu nặng, vượt qua những phiền
não khác, cho nên chỉ thiết lập chúng làm Kiết thuận phần dưới.”
Lại nữa, dưới có hai loại, đó là cõi ở dưới và hữu tình ở cõi dưới.
Cõi ở dưới thì gọi là cõi Dục, hữu tình ở cõi dưới thì gọi là dị sinh. Bởi vì
hai kiết đều gây ra tai họa nặng nề cho nên không vượt qua cõi Dục, bởi
vì ba Kiết sau gây ra sai lầm sâu nặng cho nên không vượt qua dị sinh,
vì vậy chỉ thiết lập năm loại này làm kiết thuận phần dưới. Lại nữa,
dưới có hai loại đó là địa ở dưới và hữu tình ở dưới. Địa ở dưới thì gọi là
cõi Dục, hữu tình ở dưới thì gọi là dị sinh. Bởi vì hai Kiết đều gây ra tai
họa nặng nề cho nên không ra khỏi địa ở dưới; bởi vì ba Kiết sau gây ra
sai lầm sâu nặng cho nên không ra khỏi địa ở dưới, vì vậy chỉ nói năm
loại này gọi là Kiết thuận phần dưới. Lại nữa, năm loại này đối với hữu
tình cõi Dục ấy, giống như ngục tốt và lính tuần tra phòng vệ. Giả sử
tội nhân kia dùng sức mạnh của bạn bè thân thích và tài sản làm thương
tổn đến ngục tốt để chạy ra xa, thì ba người lính tuần tra phòng vệ vẫn
bắt mang về nhốt vào trong lao ngục. Trong này, lao ngục tức là dụ cho
cõi Dục, tội nhân tức là dụ cho dị sinh ngu muội, hai ngục tốt là dụ cho
hai kiết đầu, ba người lính tuần tra phòng vệ là dụ cho ba Kiết sau. Nếu
có dị sinh dùng quán Ba át tịnh làm thương tổn đến th am Dục, lại cùng
quán Từ làm thương tổn đến Sân nhuế, lìa dục cho đến Vô sở hữu xứ,
sinh vào tĩnh lự thứ nhất cho đến Hữu Đảnh, thì Hữu thân Kiến-Giới
cấm thủ và Nghi kia vẫn bắt lấy mang về đưa vào giam ở cõi dục.
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Hai Kiết chưa đoạn,
chưa biết tất cả cho nên không ra khõi cõi dục, ba Kiết chưa đoạn, chưa
biết tất cả cho nên lại sinh vào cõi Dục, vì vậy chỉ nói năm này gọi là
Kiết thuận phần dưới.” Tôn giả Tả T họ cũng đưa ra cách nói này: “Do
hai Kiết ràng buộc cho nên không vượt qua cõi Dục, vì ba Kiết chưa
đoạn cho nên lại rơi vào cõi Dục, vì vậy chỉ thiết lập năm này làm Kiết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 885  
www.daitangkinh.org  
thuận phần  dưới.”
Lại nữa, trong này làm rõ về môn loại, làm rõ về tóm lược, làm rõ
về phù hợp cho nên chỉ nói năm loại na øy gọi là Kiết thuận phần dưới.
Nghĩa là các phiền não có loại chỉ riêng nên bộ, có loại gồm chung hai
bộ, có loại gồm chung bốn bộ, có lo ại gồm chung năm bộ; nếu  nói
Hữu thân Kiến thì nên biết là nói chung về phiền não chỉ riêng nên bộ,
nếu nói Giới cấm thủ thì nên biết là nói chung về phiền não gồm chung
hai bộ, nếu nói Nghi thì nên biết là nói chung về phiền não gồm chung
bốn bộ, nếu nói Tham dục-Sân nhuế thì nên biết là nói chung về phiền
não gồm chung năm bộ. Như vậy thì chỉ do kiến mà đoạn, gồm chung
do kiến và tu mà đoạn, là biến hành, không phải là biến hành, chỉ hiện
hành ở dị sinh, gồm chung hiện hành ở dị  sinh và Thánh giả, do hành
tướng vui mừng mà chuyển, do hành tướng lo buồn mà chuyển, nên biết
cũng như vậy. Lại nữa, trong các phiền não gồm chung do kiến, tu mà
đoạn, chỉ có tham-sân độc lập khắp  nơi sau thức; trong các phiền não
chỉ do kiến mà đoạn, chỉ có ba loạ i như thân kiến… là chuyển biến, là
đứng đầu, cho nên chỉ thiết lập năm loại này làm Kiết thuận phần dưới.
Lại nữa, nếu hỏi tại sao hai kiết đầu thiết lập là thuận phần dưới; thì
nên trả lời rộng ra như trong phần căn bất thiện; nếu hỏi tại sao ba kiết
sao thiết lập mà thuận phần dưới; thì nên trả lời rộng ra như trong phần
ba kiết, bởi vì hai phần hỏi, đáp này ngăn chặn toàn bộ những phiền
não khác.
Hỏi: Vì sao tùy phiền não không phải là kiết thuận phần dưới?
Đáp: Tùy phiền não cũng phải la ø nói kiết thuận phần dưới mà
không nói đến thì nên biết là cách nói có khác. Có người đưa ra cách
nói này: Đây là Đức Thế Tôn nói giản lược cho chúng sinh được giáo
hóa. Lại có người nói: Nếu pháp na øo làm cho cõi dưới và hữu tình ở
dưới nối tiếp nhau sinh khởi thì thiết  lập kiết thuận phần dưới; các tùy
phiền não không có năng lực của kiết thọ sinh, cho nên không thiết lập
mà kiết thuận phần dưới:
Như trong kinh nói: “Các ông nên thọ trì năm kiết thuận phần
dưới mà ta đã nêu rõ trước đây, lu ùc bấy giờ trong chúng hội, Ma-lạc-
ca-tử liền từ chỗ ngồi đứng dậy trệch áo bày vai phải, gối bên phải
quỳ sát đất, hướng về Đức Bạc-già-phạm chắp tay cúi mình thưa rằng:
Thưa Đức Thế Tôn! Con đã thọ th ì năm kiết thuận phần dưới mà Đức
Thế Tôn đã giảng giải. Đức Thế Tôn bảo rằng: Thế nào là thọ trì? Ma
-lạc-ca-tử thưa: Tham dục chính là tùy miên dục tham, ràng buộc tâm
là thuận phần dưới, Đức Thế Tôn đã nêu rõ và con đã thọ trì, cho  đến
886 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Kiết Nghi nói rộng ra cũng như vậ y. Đức Phật bảo rằng: Người ngu si,
ngoại đạo dị học nghe điều ông đã nói sẽ chỉ trích và hỏi vặn ông: Như
trẻ thơ bị bệnh nằm ngửa trên giườn g, nó hãy còn không biết dục trần
như Sắc… là gì, huốâng hồ có thể hiện khởi tham dục ràng buộc tâm hay
sao? Nhưng mà nó vẫn có tùy mi ên dục tham, cho đến Kiết Nghi nói
rộng ra cũng như vậy.”
Hỏi: Như Năm kiết thuận phần dưới  mà Đức Phật đã giảng bày,
người ấy thọ trì đầy đủ thì lẽ nào bị quở trách?
Đáp: Quở trách về nghĩa đã giữ la áy chứ không phải là quở trách
về danh đã giữ lấy, quở trách về n ghĩa đã hiểu c hứ không ngăn chặn
về danh đã nói. Nghĩa là Tỳ kheo ấy nói dấy khởi phiền não thì gọi là
thuận phần dưới, chứ không phải là không dấy khởi; Đức Phật nói nếu
lúc phiền não chưa đoạn thì gọi là thuận phần dưới, chứ không cần phải
hiện khởi: Lại nữa, Tỳ kheo ấy nói lúc phiền não sắp hiện hành, thì gọi
là thuận phần dưới; Đức Phật nói thành tựu cũng có thể gọi là kiết thuận
phần dưới. Lại nữa, Tỳ kheo ấy nói phiền não cần phải là lúc hiện tại,
thì gọi là thuận pha àn dưới; Đức Phật nói ba đờ i đều có thể gọi là Kiết
thuận phần dưới. Lại nữa, Tỳ kheo ấy nói phiền não cần phải là lúc
ràng buộc tâm, thì gọi là thuận phần dưới; Đức Phật nói hoặc là phần vị
triền, hoặc là phần vị tùy miên đều có thể gọi là Kiết thuận phần dưới.
Như nói triền và tùy miên tham dục, lúc Không chính thức đoạn thiện
cũng gọi là kiết thuận phần dưới, cho đến kiết Nghi nói rộng ra cũng
như vậy.
Có năm Kiết thuận phần trên, đó la ø Kiết Sắc tham thuận phần
trên, kiết vô sắc tham thuận phần trên, kiết Tùy miên thuận phần trên,
kiết Mạn thuận phần trên và Kiết Vô minh thuận phần trên.
Hỏi: Năm kiết thuận phần trên này lấy gì lam tự tánh?
Đáp: Lấy lám sự làm tự tánh, đó là Sắc tham tức là Ái của cõi Sắc
do tu mà đoạn làm nên sự; Vô sắc tham tức là Ái của cõi Vô sắc do tu
mà đoạn làm nên sự; tùy miên-mạn-vô minh tức là tùy miên-mạn-vô
minh của cõi Sắc-Vô sắc đều do tu  mà đoạn làm sáu sự. Vì vậy, năm
Kiết thuận phần trên này lấy tám sự làm tự tánh. Đã nói về tự tánh, nay
sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Kiết thuận phần trên, Kiết thuận phần trên có
nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa làm cho hướng về phí a trên, nghĩa làm cho vươn lên
phía trên, nghĩa làm cho nối tiếp nhau sinh lên phía trên, nghĩa làm cho
nối tiếp nhau sinh lên phía trên, là nghĩa của Kiết thuận phần trên.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 887  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Nếu các nghĩa như hướng về phía trên… là nghĩa của Kiết
thuận phần trên, thì Kiết thuận phần trên đúng ra không phải là bộc lưu,
bởi vì rơi ngã, chìm đắm… là nghĩa của bộc lưu?
Đáp: Nghĩa của bộc lưu khác với nghĩa của Kiết thuận phần trên,
nghĩa là dựa vào giới-địa mà thiết lập Kiết thuận thượng phần, bởi vì nó
làm cho Bộc lưu, tuy sinh đến Hữu Đảnh mà làm cho hữu tình chìm đắm
trong sinh tử, cho nên không đến được giải thoát và Thánh đạo.
Hỏi: Tại sao tham của cõi Sắc va ø cõi Vô sắc đều tách biệt thiết
lập làm Kiết thuận phần trên, ba loại còn lại của hai cõi cùng thiết lập
làm nên?
Đáp: Ba loại còn lại cũng cần phải dựa vào giới để tách biệt thiết
lập, nhưng mà không như vậy thì nên biết  là có khác. Lại nữa, muốn
làm cho nghĩa đã nói dễ dàng hiểu rõ, cho nên dùng các loại từ ngữ,
các loại văn từ để nói. Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn làm rõ về hai môn
loại, hai phương cách, hai bậc t hềm, hai nấc thang, hai ánh sáng, hai
ngọn đuốc, hai nét vẽ, hai hì nh ảnh, như Ái dựa vaò giới mà tách biệt
thiết lập hai Kiết, tùy miên, ma ïn, vô minh cũng thuận theo đều thiết
lập hai Kiết; như tùy miên… của hai c õi cùng thiết lập làm nên, thì Ái
cũng thuận theo như vậy. Như vậy th ì tùy kheo Kiết thuận phần trên,
hoặc là tám, hoặc là bốn, vì làm ro õ về hai môn loại cho đến hai hình
ảnh soi chiếu hiển bày lẫn nhau ch o nên đưa ra cách nói như vậy. Lại
nữa, Ái làm cho giới tách biệt, địa ta ùch biệt, bộ tách biệt; Ái có năng
lực làm tăng trưởng tất cả phiền não; ái có nhiều lỗi lầm mà Ái Xứ đã
nói, cho nên dựa vào giới để tách biệt  thiết lập làm hai Kiết; ba loại
như tùy miên… không có sự như vậy, cho nên hai cõi trên hợp lại thiết
lập làm nên.
Hỏi: Vì sao Kiết chỉ do tu mà đo ạn lại thiết lập làm Kiết thuận
phần trên?
Đáp: Làm cho có hướng thú sinh lên phía trên gọi là thuận phần
trên; Kiết do kiến mà đoạn cũng làm cho rơi xuống phía dưới, cho nên
không thiết lập làm Kiết thuận phần trên. Lại nữa, việc làm của người
bậc trên thì gọi là thuận phần trên, người bậc trên là Thánh chứ không
phải là các dị sinh; Kiết thuận phần trên. Ở trong hàng Thánh giả chỉ có
người Bất hoàn dấy khởi các kiết mà thiết lập thuận phần trên.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra luậ n, tại sao các Kiết do người Dự
lưu và Nhất lai dấy khởi không phải là thuận phần trên?
Đáp: Thuận phần trên, nghĩa là có hứng thú sinh lên phía trên, các
Kiết do người Dự lưu-Nhất lai dấy khởi cũng làm cho sinh xuống  phía
888 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
dưới, cho nên không thiết lập làm Ki ết thuận phần tr ên. Lại nữa, nếu
vượt qua giới cũng đắc quả mà không phải là vượt qua giới, cho nên
Kiết do họ dấy Khởi không phải là thuận phần trên. Lại nữa, nếu vượt
qua giới mà cũng đoạn hết phiền não bất thiện, thì các Kiết đã dấy khởi
sẽ thiết lập thuận phần trên; Dự lưu và Nhất lai cả hai sự đều thiếu, cho
nên Kiết đã dấy khởi không phải là thuận phần trên. Lại nữa, nếu vượt
qua giới mà Kiết thuận phần dưới c ũng đoạn hết, thì Kiết đã dấy khởi
lúc ấy gọi là thuận về trên; Dư lưu và Nhất lai cả hai sự đều thiếu, cho
nên Kiết đã dấy khởi không phải là thuận phần trên. Lại nữa, Kiết
thuận phần trên và kiết thuận phần dưới đều khác nhau về sở y, nếu
trong thân dấy khởi Kiết thuận ph ần trên thì chắc chắn không dấy
khởi Kiết thuận phần dưới, nếu trong thân dấy khởi Kiết thuận phần
dưới thì lúc ấy chắc chắc không dấy khởi Kiết thuận phần trên; trong
thân Dự lưu và Nhất lai để cho dấy khởi Kiết thuận phần dưới; thì chắc
chắn không dấy khởi Kiết thuận phần trên.
Lại nữa, nếu không còn dấy khởi nghiệp tựa như dị sinh, thì lúc
ấy đã dấy khởi kiết sẽ thiết lập thuận phần trên; Dư lưu và Nhất lai vẫn
còn hiện khởi nghiệp tự như dị sin h, cho nên kiết đã dấy khởi không
phải là thuận phần trên. Vì sao họ dấy khởi nghiệp tựa như dị sinh? Ng-
hĩa là bởi vì thích mặc áo quần nhiều màu sặc sỡ, thoa ướp trang điểm
hương hoa, thu nhận cất giữ vàng bạc , coi trọng đồ vật quý báu, sai
khiến người khác làm việc, vẫn còn đa ùnh chưởi trách phạt, cũng cùng
với nam-nữ nằm chung nên giường, vuốt ve xúc chạm thân hình, sinh
ra ý tưởng mịn màng trơn láng, lại không biết gì hổ thẹn, làm điều trái
với phạm hạnh. Những điều như vậy gọi là nghiệp tựa như dị  sinh.
Lại nữa, nếu có người không còn si nh ra từ giọt máu,Tăng-yết-
tra-tư tiến vào thai mẹ, trú ở giữa sinh tạng và thục tạng, lúc ấy đã dấy
khởi kiết gọi là thuận phần trên; Dự lưu và Nhất lai có lẽ có sự việc này,
mà Kiết đã dấy khởi không phải là thuận phần trên. Như trong kinh ấy
nói: “Cư sĩ Chất-đát-la nói với các bạn bè thân thiết: Các bạn nên biết,
tôi chắc chắn không còn sinh ra t ừ giọt máu, Tăng-yết-tra-tư tiến vào
thai mẹ, dừng lại ở giữa Sinh tạng và Thục tạng, tôi đã vĩnh viễn đoạn
trừ năm Kiết thuận phần dưới, không còn lui sụt trở lại thọ sinh vào cõi
Dục nữa.” Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Giải thoát được
Kiết tham dục-sân nhuế, th ì tôi nói là giải thoát  được việc đi vào thai
mẹ.”
Hỏi: Trong thuận phần trên, tự tánh của tùy miên có phải là Kiết
hay không? Giả sử như   vậy thì có gì sai? Nếu như là kiết, thì luận
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 889  
www.daitangkinh.org  
Phẩm Loại Túc nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Thế nào là pháp
Kiết? Đó là chín Kiết. Thế nào la ø không phải pháp Kiết? Đó là trừ ra
chín kiết, còn lại các pháp khác.” Nếu không phải là kiết thì trong kinh
này đã nói phải thông hiểu thế nào?  Như nói: “Thế nào là năm Kiết
thuận phần trên? Đó là Sắc tham, Vô sắc tham, Tùy miên, Mạn và Vô
minh.”
Đáp: Nên nói là Kiết.
Hỏi: Luận Phẩm Loại Túc nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Các Sư nước ngoài đã t ụng khác với nơi này, nghĩa là họ
tụng rằng: “Thế nào là pháp Kiết? Đó là chín Kiết và tùy miên trong
Kiết thuận phần trên. Thế nào là pháp không phải là kiết? Đó là trừ
ra chín kiết và tùy miên trong Kiế t thuận phần trên, còn lại các pháp
khác.”
Hỏi: Các Sư ở nước Ca-thấp-di-la tại sao không tụng như các  Sư
ấy?
Đáp: Các Sư này cũng nên tụng như các Sư kia, mà không tụng
thì có ý nghĩa khác, bởi vì tùy miên kia không quýêt định là Kiết hay
không phải là Kiết, nghĩa là tánh của tùy miên, nên phần ít là kiết, tức
là ở hai cõi trên; nên phần ít không phải là Kiết, tức là ở cõi Dục. Hoặc
có lúc là Kiết, tức là do Thánh mà dấy khởi; hoặc có lúc không phải là
kiết, tức là dị sinh dấy Khởi. Có phần vị không phải là Kiết, tức là do
Thánh giả chưa lìa nhiễm dục mà dấy khởi.
Hỏi: Tại sao tùy miên ở hai cõi tr ên là kiết, ở cõi Dục thì không
phải là Kiết?
Đáp: Bởi vì cõi Dục không phải là cõi định, không phải là địa tu,
không phải là địa lìa nhiễm, không có định tuệ thù thắng, có năng lực
nhận biết tùy miên là sự nhiễu loa ïn, cho nên không thiết lập là Kiết;
cõi Sắc-Vô sắc là cõi định, là địa tu, là địa lìa nhiễm, cố định tuệ thù
thắng, có năng lực nhận biết tùy miên là sự nhiễu loạn, cho nên thiết
lập làm Kiết. Như gần cạnh thôn x óm, tuy phát ra tiếng lớn mà cũng
không lấy làm lo sợ; ở chốn A-luyện-nhã, tuy phát ra tiếng lớn mà cũng
không lấy làm lo sợ. Lại nữa, cõi Dục có nhiều phiền não phi pháp, như
phẫn-hận… che phủ ngăn cách tùy miên làm cho không sáng tỏ rõ ràng,
cho nên không thiết lập là Kiết; c õi Sắc-Vô sắc không có nhiều phiền
não phi pháp như vậy che phủ ngăn cách tùy miên, ở cõi đó sáng ỏ rõ
ràng cho nên thiết lập làm Kiết. Như gần cạnh thôn xóm có Tỳ Kheo ác
hạnh, tuy nhiều mà không ai biết, ở A-luyện-nhã, Tỳ kheo ác hạnh tuy
ít mà dễ dàng nhận ra.
890 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Hôn trầm-tùy miên đều gồm c hung ba cõi, đều có khắp sáu
thức, đều gồm chung năm bộ, và cùng kết hợp với tâm nhiễm ô, vì sao
tùy miên thiết lập là thuận phần trên, chứ không phải là hôn trầm?
Đáp: Bởi vì tùy miên là quá mạnh mẽ nhanh nhạy, quá sâu nặng,
quá nhiều cho nên Đức Phật thiết lập làm Kiết thuận phần trên, cũng
bởi vì điều này cho nên thiết lập trong mười pháp Đại phiền não địa. Vả
lại, bởi vì điều này cho nên các sư nước ngoài đã tụng phần luận điểm
Loại Túc nói: “Thế nào là pháp kiết? Đó là chín kiết và tùy miênû trong
kiết thuận phần trên”. Lại bởi vì điều này cho nên trong chương Tạp
Uẩn đã nói:” Thế nào là tùy miên vô minh bất cọng? Thế nào là triền
tùy miênû bất cọng? “Lại bởi vì điề u này cho nên luận Thi Thiết nói:”
Lúc dị sinh dấy khởi tùy miên dục tham thì có năm pháp dấy khởi:
1. Tùy miên dục tham.
2. Tùy miên dục tham tùy sinh (có tụng nói là tùy miên dục tham
tăng ích).
3. Tùy miên vô minh.
4. Tùy miên vô minh tùy sinh (có tụn g nói là tùy miên vô minh
tăng ích).
5. Tùy miênû”. Hôn trầm thì không như vậy, cho nên không thiết
lập làm Kiết luận phần trên. Lại nữa,  bởi vì hành tướng của triền tùy
miênû rõ ràng nhanh nhạy mà tác dụng mau lẹ, làm nhiễu loạn năm chi-
bốn chi định tuệ, cho nên Đức Phật thiết lập làm Kiết thuận phần trên;
hành tướng của hôn trầm thì ám muội  trì độn tương tự với định, có thể
tùy thuận với định, hôn trầm thì có thể nhanh chóng phát định cho nên
không thiết lập làm Kiết thuận phần trên. Lại nữa, hôn trầm đã là đẳng
lưu của vô minh, vô minh lại là Kiết thuận phần trên, che phủ ngăn cách
hôn trầm khiến cho không sáng tỏ rõ ràng, cho nên hôn trầm không
phải là thuận phần trên.
Hỏi: Cõi trên cũng có ba loại siểm-cuồng-kiêu, vì sao không thiết
lập làm Kiết phần thuận trên?
Đáp: Các phiền não cấu thô thiển tùy tiện dễ chấm dứt, tác dụng
ràng buộc yếu kém, cho nên không thiết lập vào trong các tụ kiết, chính
là bởi vì nghĩa này. Hiếp Tôn giả nói: “Đức Phật biết rõ thế dụng-tánh
tướng của các pháp, pháp có thể thiết lập kiết thì sẽ thiết lập làm kiết,
nếu không như vậy thì không thiết lập, cho nên không cần phải vặn
hỏi”.Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cá ch nói này: “Siểm-cuồng và kiêu
đều thô thiển tùy tiên dễ chấm dứt, không thuận với nghĩa của kiết cho
nên không thiết lập làm kiết. Trong tất  cả triền tùy miên thì chỉ nên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 891  
www.daitangkinh.org  
phần ít có thể thiết lập làm kiết”.
Có năm Kiến, đó là Hữu thân kiến, Biên chấp kiến, Tà kiến, Kiến
thủ, Giới cấm thủ.
Hỏi: Năm kiến này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy ba mươi sáu sự làm tự tánh, đó là Hữu thấn kiến-Biên
chấp kiến đều do kiến Khổ mà đoạn của ba cõi làm sáu sự; Tà kiến-
Kiến thủ đều lấy bốn bộ của ba cõi làm hai mươi bốn sự; Giới cấm thủ
của ba cõi đều do kiến Khổ-Đạo mà đoạn làm sáu sự. Vì vậy, năm Kiến
này lấy ba mươi sáu sự làm tự tánh. Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến
nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Kiến, Kiến có nghĩa là gì?
Đáp: Bởi vì bốn sự cho nên gọi là Kiến:
1. Nhìn thấu suốt.
2. Suy đoán.
3. Chấp chặt.
4. Đi sâu vào sở duyên.
Nhìn thấu suốt, nghĩa là có năng lực nhìn thấu suốt cho nên gọi
là Kiến.
Hỏi: Kiến này đã là tà lại còn điên đảo, làm sao gọi là nhìn?
Đáp: Tuy là tà và điên đảo mà tánh là tuệ có năng lực trông thấy
sở duyên, cho nên cũng gọi là nhìn; như người thấy cảnh, hoặc sáng tỏ
hay lờ mờ đều gọi là nhìn. Suy đoán, nghĩa là có năng lực suy xét phán
đoán nên gọi là Kiến.
Hỏi: Trong khoảng nên sát-na thì suy đoán như thế nào?
Đáp: Bởi vì tánh mạnh mẽ nhanh nhạy, cho nên cùng có thể suy
xét phán đoán. Chấp chặt, nghĩa là có thể chấp chặt cho nên gọi là
Kiến. Kiến này đối với cảnh kỳ quái thì chấp giữ kiên cố, không phải là
lưỡi dao trí tuệ bấc Thánh thì không biết nhờ đâu làm cho rời bỏ? Phật
và đệ tử của Phật cầm lưỡi dao trí tuệ bậc Thánh cắt đứt mầm sống của
kiến ấy mới làm cho rời bỏ được. Như có loài thú biển tên là Thất-thủ-
ma-la, nó đã cắn phải vật gì thì không phải là lưỡi dao không thể nào
rời ra được, nghĩa là nếu nó cắn vào cá c loại cỏ cây thì cần phải chặt
đứt răng của nó mới rời bỏ được. Như có tụng nói:
Do người ngu si đã thọ trì, vật do cá Tầm đã ngậm lấy,
Thất-thủ-ma-la cắn vào vật, không phải dao không thể cởi được.
Đi sâu vào sở duyên, nghĩa là tánh mạnh mẽ nhanh nhạy đi sâu
vào sở duyên, như cây kim rơi xuống bùn, cho nên gọi là Kiến. Lại nữa,
bởi vì hai sự cho nên gọi là kiến:
892 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
1. Ngắm nhìn.
2. Quyết đoán.
Lại nữa, bởi vì ba sự cho nên gọi là kiến:
1. Có tướng thấy.
2. Thành tựu việc làm.
3. Đối với cảnh không có vướng mắc.
Lại nữa, bởi vì ba sự cho nên gọi là kiến:
1. Ý thích.
2. Chấp trước.
3. Suy cứu.
Lại nữa, bởi vì ba sự cho nên gọi là kiến:
1. Ý thích.
2. Gia hạnh.
3. Không biết gì.
Vì ý thích, nghĩa là ý thích phá hoại. Vì gia hạnh, nghĩa là gia
hạnh phá hoại. Lại nữa, vì ý thích nghĩ a là tu định tà vạy; vì gia hạnh,
nghĩa là suy xét tìm tòi tà vạy; vì không biết gì, nghĩa là nghe pháp tà
vậy.
Đã giải thích về nghĩa tổng quát của các kiến, nay sẽ giải thích về
nghĩa riêng biệt của mỗi nên kiến.
Hỏi: Vì sao gọi là Hữu Thân kiến?
Đáp: Kiến này đối với có thân mà chuyển cho nên gọi là Hữu thân
kiến.
Hỏi: Kiến khác cũng có loại đối với có thân mà chuyển, loại   ấy
tên gọi là Hữu thân kiến chăng?
Đáp: Kiến này đối với tự thân mà chuyển chứ không phải là thân
khác, đối với có thân mà chuyển chứ không phải là không có thân, cho
nên gọi là Hữu thân kiến;  kiến khác đối với t ự thân mà chuyển, hoặc
đối với thân khác mà chuyển, đối với thân mà chuyển hoặc đối với
không có thân mà chuyển, cho nên không gọi là Hữu thân kiến. Đối với
tự thân mà chuyển nghĩa là duyên với gi ới-địa của mình. Đối với thân
khác mà chuyện, nghĩa là duyên với giới-đ ịa khác. Đố với có thân mà
chuyển, nghĩa là duyên với hữu lậu hay la ø duyên với hữu vi. Đối với
không có thân mà chuyển, nghĩa là duyên với vô lậu hay là vô vi.
Hỏi: Biên chấp kiến cũng đối với tự thân mà chuyển chứ không
phải là thân khác, đối với có thân mà chuyển chứ không phải là không
có thân, kiến ấy nên gọi là Hữu thân kiến chăng?
Đáp: Nghĩa là cùng có mà ban đầu có được tên gọi, sau khi đã thiết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 893  
www.daitangkinh.org  
lập tên gọi lại thuận theo nghĩa khác, nghĩa là bởi vì nó chấp riêng biệt
hai bên Đoạn-Thường, cho nên thuận t heo nghĩa này gọi là Biên chấp
kiến. Lại nữa, kiến này đối với có thân mà chuyển sang chấp Ngã-Ngã
sở, cho nên gọi là Hữu thân kiến; kiến khác tuy cũng có đối với có thân
mà chuyển, nhưng không chấp Ngã va ø Ngã sở, cho nên không gọi là
Hữu thân kiến. Lại nữa, kiến này đối với có thân mà chuyển sang làm
hành tướng của Ngã-Ngã sở, cho nên gọi là Hữu thân kiến; kiến khác
tuy cũng có đối với có thân mà chuyển, nhưng không làm hành tướng
của Ngã và Ngã sở, cho nên không gọi là Hữu thân kiến. Lại nữa, kiến
này đối với có thân mà chuyển sang ch ấp rằng Ngã làm thì Ngã chịu,
cho nên gọi là Hữu thân kiến; kiến khác tuy cũng có đối với có thân mà
chuyển, nhưng không chấp là Ngã làm-Ngã chịu, cho nên không gọi là
Hữu thân kiến. Lại nữa, kiến này đối với có thân mà chuyển thuận với
bố thí-trì giới-tu thiện, cho nên gọi là Hữu thân kiến; kiến khác tuy cũng
có đối với có thân mà chuyển, nhưng không thuận với bố thí-trì giới-tu
thiện, cho nên không gọi là Hữu thân kiến. Lại nữa, kiến này đối với
có thân mà chuyển không trái với nghiệp quả, cho nên gọi là Hữu thân
kiến; kiến khác tuy cũng có đối với có thân mà chuyển, nhưng trái với
nghiệp quả, cho nên không gọi là Hữu thân kiến. Tôn giả Thế Hữu đưa
ra cách nói như vậy: “Kiến này chỉ đối với tự thân mà chuyển, cho nên
gọi là Hữu thân kiến, chính năm Thủ Uẩn gọi là tự thân”.
Hỏi: Vì sao Thủ Uẩn gọi là tự thân?
Đáp: Do lực nhân duyên của chính mình mà gây ra, do nghiệp
phiền não của chính mình mà đạt được quả. Đối với Biên chấp kiến
hỏi-đáp giống như trước.
Hỏi: Vì sao gọi là Biên chấp kiến?
Đáp: Kiến này chấp hai bên cho nên gọi là Biên chấp kiến, nghĩa
là đối với hai bên Đoạn-Thường mà chuyển. Như trong kinh nói: “Này
Ca-đa-diễn-na! Nếu dùng chánh tuệ thấy biết đúng như thật về Tập của
thế gian, thì đối với thế gian  không chấp là không có. Chấp là không
có, tức là Đoạn kiến. Nghĩa là lức người kia nếu thấy thân sau sinh ra
thì dấy lên ý niệm như vậy: Như vậy hữu tình chết nơi này-sinh nơi kia,
chắc chắn không phải là đoạn mất. Nếu dùng chánh tuệ thấy biết đúng
như thật về Diệt của thế gian, thì không chấp là có. Chấp là có, tức là
Thường kiến. Nghĩa là người kia nếu tha áy các Uẩn-Giới-Xứ tách biệt
nối tiếp nhau thì dấy lên ý niệm như vậy: Như vậy hữu tình có sinh-có
diệt, chắc chắn không phải là thườ ng còn”. Lại nữa, kiến này đã chấp
hết sức thô lậu hạn hẹp, cho nên gọi là Biến chấp kiến; nghĩa là các
894 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ngoại đạo chấp có thật Ngã đã la ø ngu si thấp kém, huống là chấp Ngã
là Đoạn-Thường mà không phải là t hô lậu hạn hẹp hay sao? Lại nữa,
kiến này đã chấp hết sức xa vời hạn hẹp, cho nên gọi là Biên chấp kiến;
nghĩa là các ngoại đạo chấp có thật Ngã, đối với lý Vô ngã đã là xa vời
hạn hẹp, huống hồ chấp Ngã là Đoạn-Thường mà không phải là xa với
hạn hẹp hay sao? Lại nữa, chấp này chuyển đổi theo hành tướng của hai
bên, cho nên gọi là Biên chấp kiến; nghĩa là chuyển đồi cái chấp theo
hai hành tướng Đoạn-Thường. Như trong kinh nói:” Tỳ kheo nên biết!
Ta không tranh luận với thế gian, mà thế gian tranh luận với ta”.
Hỏi: Kinh này đã nói thì nghĩa ấy thế nào?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra  cách nói như vậy:”Đức Thế Tôn
nhất định nói có nhân quả. Nghĩa là nếu Đức Phật gặp ngoại đạoThường
kiến, họ nói các pháp có quả mà không có nhân, vì không có nhân cho
nên tự tánh là thường có. Đức Thế T ôn bảo rằng: Ông nói có quả, ta
cũng nói là có; ông nói không có nhân thì đó là cách lý luận ngu si. Nếu
Đức Thế Tôn gặp ngoạ i đạo Đoạn kiến, họ nói cá c pháp có nhân mà
không có quả, vì không có quả cho nên tương lai sẽ đoạn diệt. Đức Thế
Tôn bảo rằng: Ông nói có nhân, Ta  cũng nói là có; ông nói không có
quả thì đó là cách lý luận ngu si. Đức Phật đối với hai cách lý luận đều
thừa nhân nên bên lìa Đoạn-lìa Thường mà nói đến Trung đạo, cho nên
đưa ra chánh nói này: Ta không tra nh luận với thế gian, mà thế gian
tranh luận với Ta”.
Lại nữa, Đức Thế Tôn là Luận giả đúng như pháp, các ngoại đạo
đều là Luận giả trái với pháp;  Luận giả đúng như pháp thì pháp vốn
như vậy không có gì tranh cãi, Luận giả trái với pháp thì pháp vốn như
vậy mà phát sinh tranh cãi. Lại nữa, Đức Phật đối với thế tục thì tùy
thuận với thế gian, thế gian đối với thắng nghĩa thì không tùy thuận với
Phật. Lại nữa, Đức Thế Tôn khéo léo đoạn trừ hai căn tranh cãi; hai căn
tranh cãi đó là Ái và Kiến, Đức Phật đã vĩnh viễn đoạn trừ cho nên nói
là không có tranh cãi, thế gian chưa  đoạn trừ cho nên nói là phát sinh
tranh cãi.
Đại Đức nói rằng: “Đức Thế T ôn là Luận giả đúng như lý, các
ngoại đạo đều là những Luận giả trái với lý; Luận giả đúng như lý thì
pháp vốn như vậy không có gì tranh cãi, Lu ận giã trái với lý thì pháp
như vậy mà phát sinh tranh cãi.  Như con ngựa vượt  qua đoạn đường
hiểm trở thì bước chân có thấp- có cao, nếu dạo trên con đường bằng
phẳng thì bước đi không có gì sai khác. Lại nữa, Đức Phật là bậc thấy
rõ về nghĩa, thấy rõ về pháp, thấy rõ về thiện, thấy rõ về điều hòa thích
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 895  
www.daitangkinh.org  
hợp, cho nên nói là không có tranh cãi, thế gian thì không như vậy, cho
nên nói là phát sinh tranh cãi”.
Hỏi: Vì sao gọi là Tà kiến?
Đáp: Bởi vì suy đoán sai lạc cho nên nói là Tà kiến.
Hỏi: Nếu như vậy thì năm kiến đều suy đoán sai lạc, sao chỉ nói
loại này là Tà kiến?
Đáp: Bởi vì dựa vào hành tướng riêng biệt mà thiết lập tên gọi
này. Hành tướng riêng biệt thì nghĩa là không có hành tướng. Nếu không
dựa vào hành tướng mà thiết lập tên gọi, thì đúng ra năm loại đều là Tà
kiến, bởi vì năm loại này đều là suy đoán sai lạc; nhưng bởi vì không
có hành tướng thì tai họa rất nặng nề, cho nên chỉ dựa vào điều này mà
thiết lập tên gọi Tà kiến.
Lại nữa, nếu suy đoán sai lạc mà cũng làm hỏng sự việc thì nói là
Tà kiến; bốn kiến còn lại tuy s uy đoán sai lạc mà không làm hỏng sự
việc, cho nên thiết lập tên gọi khác. Lại nữa, nếu suy đoán sai lạc mà
bài báng nhân quả thì nói là Tà kiến; bốn kiến còn lại tuy suy đoán sai
lạc mà không bài báng nhân quả, cho nên thiết lập tên gọi khác. Lại
nữa, nếu suy đoán sai lạc cùng với bố th í-trì giới-tu thiện hết sức trái
ngược nhau thì nói là Tà kiến; bốn kiến còn lại thì không như vậy, cho
nên thiết lập tên gọi khác. Lại nữa, nếu suy đoán sai la ïc mà cũng bài
báng quá khứ-vị lai-hiện tại, Chánh đẳng Bồ-đề và quy y Tam Bảo, thì
nói là Tà kiến; những kiến còn lại thì không như vậy, cho nên thiết lập
tên gọi khác. Lại nữa, nếu suy đoán sa i lạc làm hỏng hai ân thì nói là
Tà kiến, những kiến còn lại thì không như vậy, cho nên thiết lập tên
gọi khác. Hai ân đó la ø ân pháp và ân sinh dưỡng. Làm hỏng ân pháp,
nghĩa là cho rằng không có bố thí,  không có yêu thích, không có cúng
tế, không có diệu hạnh, không có ác ha ïnh, không có dị thục của ng-
hiệp quả do diệu hạnh-ác hạnh, kh ông có đời này, không có đời khác.
Làm hỏng ân sinh dưỡng, nghĩa là cho rằng không có cha-không có mẹ,
không có hóa sinh-hữu tình và thế gia n, không có A-la-hán chân thật,
không có chánh trí-chánh hạnh, cho đén nói rông ra. Lại nữa, nếu suy
đoán sai lạc mà dấy khởi hai oán thì nói là Tà kiến; những kiến còn lại
thì không như vậy, cho nên thiết lập tên gọi khác. Dấy khởi hai oán:
1. Dấy khởi oán pháp.
2. Dấy khởi oán sinh.
Dấy khởi oán pháp, nghĩa là nói rằng không có bố thí…, cho đến
nói rộng ra. Dấy khởi oán sinh, nghĩa là nói rằng không có cha mẹ…,
cho đến nói rộng ra. Lại nữa, nếu suy đoán sai lạc làm hỏng hiện lượng
896 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
thì nói là Tà kiến; những kiến còn lại thì không như vậy, cho nên thiết
lập tên gọi khác. Như người rơi vào giữa hàm lửa cháy rừng rực, vì lừa
dối thế gian mà nói là mình hưởng thụ niềm vui; hữu tình tà kiến cũng
lại như vậy, ở trong các loại khổ đau của Uẩn-Giới-Xứ, tà kiến ràng
buộc lấy tâm mà nói là mình không c ó khổ đau, nói như vậy thì gọi là
làm hỏng hiện tượng. Lại nữa, nếu suy đoa ùn sai lạc về tên gọi bạo ác
thì nói là Tà kiến, như trong kinh nói: “Tỳ kheo nên biết! Những người
tà kiến tùy theo năng lực nhìn nhận của họ mà phát sinh thân nghiệp-
ngữ nghiệp-suy nghĩ mong cầu và nguyện hạnh, tất cả chủng loại ấy có
năng lực dẫn đến quả không đáng yêu-không đáng mừng-không đáng
vui-không vừa ý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Tà kiến kia chính là cách
nhìn bạo ác”. Bốn kiến còn lại tuy là suy đoán sai lạc mà không phải là
bạo ác, cho nên thiết lập tên gọi khác.
Hỏi: Vì sao gọi là Kiến thủ?
Đáp: Bởi vì giữ lấy các kiến này, cho nên gọi là Kiến thủ.
Hỏi: Đây là giữ lấy tất cả năm Thủ Uẩn, tại sao chỉ nói là   Kiến
thủ?
Đáp: Đây là dựa vào các kiến ma ø giữ lấy tất cả năm Uẩn, cho
nên gọi là Kiến thủ. Lại nữa, bởi vì tướng nào mà thiết lập tên gọi Kiến
thủ? Nghĩa là nếu giữ lấy kiến, hoặc giữ lấy Uẩn khác mà chấp là hơn
hẳn thì thiết lập tên gọi Kiến thủ. Lại nữa, ở đây nên gọi là giữ lấy các
kiến, bởi vì lược bỏ chữ các (Đẳng) cho nên chỉ gọi Kiến thủ. Lại nữa,
loại này giữ lấy nhiều kiến, cho nên gọi là Kiến thủ.
Hỏi: Vì sao gọi là Giới cấm thủ?
Đáp: Loại này giữ lấy các giới cấm, cho nên gọi là Giới cấm thủ.
Hỏi: Loại này giữ lấy tất cả năm Thủ Uẩn, tại sao chỉ gọi là Giới
cấm thủ?
Đáp: Loại này dựa vào giới cấm mà giữ lấy tất cả năm Uẩn, cho
nên chỉ gọi là Giới cấm thủ. Lại nữa, bởi vì hành tướng cho nên gọi là
Giới cấm thủ, nghĩa là giữ lấy giới cấm, hoặc giữ lấy Uẩn khác mà chấp
là có thể thanh tịnh, thì gọi là Giới cấm thủ. Lại nữa, kiến này nên gọi
là giữ lấy các giới cấm, bởi vì lược bỏ chữ các ( Đẳng ) cho nên chỉ gọi
là Giới cấm thủ. Lại nữa, loại na øy giữ lấy nhiều giới cấm, cho nên gọi
là Giới cấm thủ.
Hỏi: Vì sao hai kiến đều gọi là Thủ?
Đáp: Bởi vì hai kiến này giữ lấy hành tướng mà chuyển, cho nên
gọi là Thủ; nghĩa là Hữu thân kiến thì chấp Ngã-Ngã sở, Biên chấp kiến
thì chấp Đoạn-Thường, Tà kiến thì chấp không có, giữ lấy các kiến này
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 49 897  
www.daitangkinh.org  
mà cho là hơn hẳn thì gọi là Kiến t hủ, giữ lấy các giới cấm có thể đạt
được thanh tịnh cho nên gọi là Giới cấm thủ. Lại nữa, ba kiến đầu suy
đoán về sở duyên với thế dụng mạnh mẽ nhanh nhạy, cho nên gọi là
Kiến; hai kiến sau chấp lấy năng duyên với thế dụng mạnh mẽ nhanh
nhạy cho nên gọi là Thủ.
Có sáu Ái thân, đó là do Nhãn xúc mà sinh ra Ái thân, do Nhĩ-Tỷ-
Thiệt-Thân-Ý xúc mà sinh ra Ái thân. Như vậy, Ái thân nên nói là nên
loại, như các Ái của ba cõi thì tron g chín Kiết thiết  lập chung là kiết
Ái, hoặc nên nói là hai loại, như Ái của cõi Dục thì trong bảy tùy miên
thiết lập là tùy miên Dục tham, Ái của  cõi Sắc-Vô Sắc thiết lập là tùy
miên Hữu tham; hoặc nên nói là ba  loại, như trong kinh nói: “Tỳ kheo
nên biết! Ba dòng sông Ái, tức là Ái c ủa ba cõi”; hoặc nên nói là bốn
loại, như trong kinh nói: “Có các loại Tỳ kheo-Tỳ kheo Ni, bởi vì áo
quần, bởi vì ăn uống, bởi vì đồ nằm, bởi vì có hay không có, lúc Ái sinh
ra thì sinh ra, lúc Ái dừng lại th ì dừng lại, lúc Ái mê say thì mê say”;
hoặc nên nói là có năm loại, ngh ĩa là Ái do kiến Khổ-Tập-Diệt-Đạo
mà đoạn và Ái do tu mà đoạn; hoặ c nên nói là chín loại, nghĩa là Ái
phẩm Thượng Thượng cho đến phẩm Hạ Hạ; hoặc nên nói là mười tám
loại, như mười tám Ái hành; hoặc nên nói là ba mươi sáu loại, như ba
mươi sáu Ái hành; hoặc nên nói là nên trăm lẻ tám loại, như nên trăm
lẻ tám Ái hành. Nếu dùng thân trong nên sát-na để phân biệt, thì sẽ có
vô lượng Ái.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn mở rộng nên Ái…, tóm lược vô lượng
Ái… mà nói đến sáu Ái thân?
Đáp: Bởi vì căn cứ theo sở y nghĩa là bắt đầu từ nên Ái cho đến vô
lượng Ái, tất cả đều dựa vào sáu căn-sáu cửa ngõ-sáu bậc thềm-sáu nấc
thang-sáu dấu tích-sáu con đường-sáu chúng mà sinh ra sáu thức tương
ưng, cho nên chỉ nói sáu loại.
Hỏi: Sân nhuế và vô minh cũng đư ợc dựa vào sáu căn nói rộng
ra cho đến sáu thức tương ưng, vì sao Đức Thế Tôn nói sáu Ái thân mà
không nói đến sáu Sân nhuế-sáu Vô minh của thân?
Đáp: Cần phải nói mà không nói  đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác. Lại nữa, đã nói đến Ái th ân thì nên biết là cũng nói đến Sân
nhuế vá Vô minh của thân, bởi vì sở y giống nhau. Lại nữa, Ái gồm
chung ba cõi mà nên mình hiện hành ở khắp sáu thức, cho nên nói là
thân; Sân nhuế tuy cũng nên mình hiện hành ở khắp sáu thức mà không
gồm chung ba cõi; Vô minh tuy cũng gồm chung ba cõi, mà không phải
là nên mình hiện hành ở khắp sáu thức, cho nên không nói là thân. Lại
898 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nữa, Ái gồm chung ba cõi-nên mình hiện hành ở khắp sáu thức, dị sinh
và Thánh giả đều có thể hiện hành, cho nên nói là thân; Sân nhuế tuy
cũng nên nình hiện hành ở khắp sáu t hức, dị sinh và Thánh giả đều
có thể hiện hành mà không gồm ching ba cõi; Vô minh tuy cũng gồm
chung ba cõi, dị sinh và Thánh giả đều có thể hiện hành, mà không
phải là nên mình hiện hành ở khắp sáu thức cho nên không nói là thân.
Lại nữa, A1i có thể phân biệt các giới-các địa-các bộ, cũng có thể sinh
trưởng tất cả phiền não, cho nên thiết lập là thân; Sân nhuế và Vô minh
không có sự việc như vậy, cho nên không nói là thân.
Hỏi: Vì sao gọi là thân?
Đáp: Bởi vì nhiều Ái tích tập cho nên gọi là thân, nghĩa là không
phải do Nhãn xúc trong nên sát-na ma ø sinh ra Ái gọi là do Nhãn xúc
mà sinh ra Ái thân, cần phải qua nhiều sát-na do Nhãn xúc mà sinh ra
Ái thì mới gọi là do Nhãn xúc mà sinh ra Ái thân; cho đến do Ý xúc mà
sinh ra Ái thân cũng như vậy. Như chỉ có nên con voi thì không gọi là
đàn voi, cần phải nhiều con voi tập hợp lại thì mới gọi là đàn voi. Bầy
ngựa-đoàn người, nên biết cũng như vậy. Vì vậy, có nhiều Ái tích tập
mới gọi là Ái thân.
Hỏi: Hữu thân kiến… cũng có tích tập nhiều thì nên gọi là thân, tại
sao chỉ nói đến Ái?
Đáp: Hữu thân kiến…chũng nên gọi là thân, mà không nói đến là
có cách nói khác. Lại nữa, Hữu thân kiến…chỉ thuộc về ý địa chứ không
thuộc về năm thức, cho nên không gọi là thân.
Hỏi: Vô tàm-vô quý-hôn trầm-tùy miênû cũng gồm chung sáu thức,
tại sao không gọi là thân?
Đáp: Cũng nên gọi là thân mà không nói đến, thì nên biết đây là
cách nói có khác. Lại nữa, trước  nói gồm chung ba cõi-nên mình hiện
hành ở khắp sáu thức thì nói đó là thân; hôn trầm-tùy miênû tuy gồm
chung ba cõi mà không phải là nên mình hiện hành ở khắp sáu thức, cho
nên không có thể gọi là thân; vô tàm-vô quý cả hai nghĩa đều thiếu, cho
nên không gọi là thân. Lại nữa, tùy miên vi tế mà thể dụng tăng mạnh
thì có thể gọi là thân, triền cấu thô động mà thể dụng yếu kém cho nên
không gọi là thân. Lại nữa, trước nói Ái có thể phân biệt các giới-các
địa-các bộ, cho nên nói là thân; Hữu thân kiến…không có nghĩa như vậy
hãy còn không gọi là thân, huống gì là triền cấu hay sao?


„