A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 51

Việt dịch

(QUYỂN 51 |100)


HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC
LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN
LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH  
 

 
www.daitangkinh.org  


SỐ 1545

LUẬN
A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA
Năm trăm Đại A-la-hán cùng tạo luận.
Tam Tạng Pháp Sư Huyền Trang dịch Phạn sáng Hán

QUYỂN 51

LUẬN VỀ BẤT THIỆN (Phần 6)

Hỏi : Vì sao gọi là thiện-bất thiện-vô lý?
Đáp : Nếu pháp thuận tiện khéo léo  mà giữ gìn, có thể dẫn đến
quả yêu thích, tánh an ổn cho nên gọi là thiện. Thuận tiện khéo léo mà
giữ gìn là hiển bày về Đạo đế, có thể dẫn đến quả yêu thích là hiển bày
về phần ít của Khổ-Tập đế tức là thiện hữu lậu, tánh an ổn là hiển bày
về Diệt đế. Nếu pháp không phải là thuận tiện khéo léo mà giữ gìn, có
thể dẫn đến quả không yêu thích, tánh không an ổn thì vốn gọi là bất
thiện, đây là tổng quát hiển bày về pha àn ít của Khổ-Tập đế, tất là các
pháp ác. Nếu pháp cùng trái ngược với  hai loại kia, thì vốn gọi là vô
ký. Lại nữa, nếu pháp có thể dẫn đến quả đáng yêu thích-quả nhận lấy
vui sướng, thì vốn gọi là thiện; nếu pháp có thể dẫn đến quả không yêu
thích-quả nhận lấy khổ đau, thì vốn gọi là bất thiện; nếu pháp cùng trái
ngược với hai loại kia, thì vốn gọi là vô ký. Lại nữa, nếu pháp có thể
dẫn dắt cho mầm của quả báo đáng yêu thích và mầm của giải thoát, thì
vốn gọi là thiện; nếu pháp có thể dẫn dắt cho mầm của quả báo chẳng
phải yêu thích, thì vốn gọi là bất thiện; nếu pháp cùng trái ngược với
hai loại kia, thì vốn gọi là vô ký. Lại nữa, nếu pháp có thể làm cho sinh
4 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đến nẽo thiện, thì vốn gọi là thiện; nếu pháp có thể làm cho sinh vào
nẽo ác, thì vốn gọi là bất thiện; nếu pháp cùng trái ngược với hai loại
kia, thì vốn gọi là vô ký. Lại nữa, nếu pháp thuộc về phẩm hoàn diệt,
tánh nhẹ nhàng lên cao, thì vốn gọi la ø thiện; nếu pháp thuộc về phẩm
lưu truyền, tánh nặng nề chìm xuống, thì vốn gọi là bất thiện; nếu pháp
cùng trái ngược với hai loại kia, thì vốn gọi là vô ký.
Vụ Tôn Giả nói: “Do bốn sự cho nên gọi là thiện:
1. Bởi vì tự tánh.
2. Bời vì tương ưng.
3. Bởi vì cùng khởi.
4. Bởi vì thắng nghĩa”.
Bởi vì tự tánh, nghĩa là tự tánh thiện. Có người nói là tàm quý. Có
người nói là ba căn thiện. Bởi vì tương ưng, nghĩa là tương ưng với thiện,
tức là tâm-tâm sở pháp tương ưng với thiện. Bởi vì cùng khởi, nghĩa là
cùng khởi với thiện, tức  là do thiện mà dấy khởi hai nghiệp thân-ngữ
không tương ưng với hành. Bởi vì thắng nghĩa, nghĩa là thắng nghĩa về
thiện, tức là Niết-bàn an ổn cho nên gọi là thiện. Luận giả Phân Biệt
cũng đưa ra cách nói này: “Tự tánh th iện gọi là trí, tương ưng thiện gọi
là thức, cùng khởi thiện gọi là nghiệp thân-ngữ, thắng nghĩa thiện gọi
là Niết-bàn”.
Do bốn sự cho nên gọi là bất thiện:
1. Bởi vì tự tánh.
2. Bởi vì tương ưng.
3. Bởi vì cùng khởi.
4. Bởi vì thắng nghĩa”.
Bởi vì tự tánh, nghĩa là tự tánh bất thiện. Có người nói là vô tàm-
vô quý. Có người nói là ba căn bất thiện. Bởi vì tương ưng, nghĩa là
tương ưng với bất thiện, tức là tâm-tâm sở pháp tương ưng với bất thiện.
Bởi vì cùng khởi, nghĩa là cùng khởi với bất thiện, tức là do bất thiện mà
dấy khởi hai nghiệp thân-ngữ không t ương ưng với hành. Bởi vì thắng
nghĩa, nghĩa là thắng nghĩa về bất thiện, tức là sinh tử không an ổn cho
nên gọi là bất thiện. Luận giả Phân Biệt cũng đưa ra cách nói này: “Tự
tánh bất thiện gọi là si , tương ưng với bất thiện  gọi là thức, cùng khởi
với bất thiện gọi là nghiệp thân-n gữ, thắng nghĩa về bất thiện gọi là
sinh tử”.
Hiếp Tôn Giả nói: “Nếu pháp là là tác ý như lý, tự tánh tương ưng
với ác tác như lý, cùng khởi từ tác  ý như lý, là quả ly hệ-đẳng lưu của
tác ý như lý, thì vốn gọi là thiện. Nếu pháp là tác ý phi lý, tự tánh tương
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 5  
www.daitangkinh.org  
ưng với tác ý phi lý, cùng khởi từ tác ý phi lý, là quả đẳng lưu của  tác
ý phi lý, thì vốn gọi là bất thiện. Nếu pháp cùng trái ngược với hai loại
kia, thì vốn gọi là vô ký”.
Lại nữa, nếu pháp là tàm-quý, tự tánh tương ưng với tàm-quý,
cùng khởi từ tàm-quý, là quả ly hệ- đẳng lưu của tàm-quý, thì vốn gọi
là thiện; nếu pháp là vô tàm - vô quý, tự tánh tương ưng với vô tàm-vô
quý, cùng khởi từ vô tàm - vô quý, là quả đẳng lưu của vô tàm-vô quý,
thì vốn gọi là bất thiện; nếu pháp c ùng trái ngược với hai loại kia, thì
vốn gọi là vô ký. Lại nữa, nếu pháp la ø ba căn thiện, tự tánh tương ưng
với ba căn thiện, cùng khởi cùng ba căn thiện, là quả ly hệ-đằng lưu của
ba căn thiện, thì vốn gọi là thiện; nếu pháp là ba căn bất thiện, tự tánh
tương ưng với ba căn bất thiện, cùng khởi từ ba căn bất thiện, là quả
đẳng lưu của ba căn bất thiện, th ì vốn gọi là bất thiện, nếu pháp cùng
trái ngược với hai loại kia, thì vốn gọi là vô ký. Lại nữa, nếu pháp là
năm căn như Tín…, tự tánh tương ưng với năm căn như Tín…, cùng khởi
từ năm căn như Tín…, là quả ly hệ-đẳng lưu của năm căn như Tín…, thì
vốn gọi là thiện; nếu pháp là năm Cái, tự tánh tương ưng với năm Cái,
cùng khởi từ năm Cái, là quả đẳng lưu của năm Cái, thì vốn gọi là bất
thiện; nếu pháp cùng trái ngược với hai loại kia, thì vốn gọi là vô ký.
Trong luận Tập Dị Môn nói: “Vì sao gọi là thiện?”
Đáp: Bởi vì pháp này có thể dẫn dắt cho quả đáng yêu-đáng
mừng-đáng vui-thỏa ý-như ý, cho nên gọi là thiện; đây là hiển bày về
quả đẳng lưu. Lại nữa, bởi vì pháp này có thể dẫn đến dị thục đáng yêu-
đáng mừng-đáng vui-thỏa ý-như ý, cho nên gọi là thiện; đây là hiển bày
về quả dị thục.
Vì sao gọi là bất thiện?
Đáp : Bởi vì pháp này có thể dẫn dắt cho quả không đáng yêu -
không đáng mừng - không đáng vui - không thỏa ý - không như ý, cho
nên gọi là bất thiện; đây là hiển ba øy về quả đẳng lưu. Lại nữa, bởi vì
pháp này có thể dẫn dắt c ho quả không đáng yêu-không đáng mừng-
không đáng vui, không thỏa ý, không như ý, cho nên gọi là bất thiện;
đây là hiển bày về quả dị thục. Nếu pháp cùng trái ngược với hai loại
kia, thì vốn gọi là vô ký”.
Hỏi: Đức Thế Tôn ghi nhận chắc ch ắn Khổ thật sự là Khổ, Tập
thật sự là Tập, Diệt thật sự là Diệt, Đạo thật sự là Đạo, tất cả các pháp
gọi là mười hai xứ. Các pháp như vậy, Đức Thế Tôn khai thị-thiết lập ,
giảng giải rõ ràng, làm sao có thể thiết lập là vô kýù?
Đáp: Không phải là vì không nói mà gọi là vô ký, nhưng các pháp
6 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thiện thì Đức Phật ghi nhận là thiện, các pháp bất thiện thì ghi nhận là
bất thiện; nếu pháp không có thể ghi nhận là thiện hay bất thiện, thì nói
là vô ký. Lại nữa, Đức Phật ghi nhận pháp thiện có quả đáng yêu thích,
pháp bất thiện có quả không yêu th ích, nếu pháp không có hai quả có
thể ghi nhận kia, thì nói là vô ký. Lại nữa, do hai sự cho nên pháp thiện
có thể ghi nhận rõ ràng:
1. Do tự tánh.
2. Do dị thục.
Pháp bất thiện cũng như vậy. V ô ký tuy có tự tánh có thể ghi
nhận, mà không có dị thục cho nên gọi là vô ký. Hoặc có lúc không nói
đến, cho nên gọi là vô ký; như trong các kinh bỏ qua sự thiết lập ghi
nhận, luận về bốn loại ghi nhận đã nói trong chương Tạp Uẩn.
Ba Kiết cho đến chín mươi tám Tùy miên, mấy loại có dị thục,
mấy loại không có dị thục?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về nghĩa
của mình. Nghĩa là hoặc có người ch ấp: Lìa Tư thì không có nhân dị
thục, lìa thọ thì không có quả dị thục. Như cái chấp của phái Thí Dụ. Vì
ngăn chặn ý đó, mà hiển bày về nhân dị thục và quả dị thục đều gồm
chung cả năm uẩn. Hoặc lại có người chấp: Các nhân-quả dị thục, nếu
đã chín muồi thì Thể của nó sẽ không có. Như phái Ẩm Quang Bộ, họ
đưa ra cách nói này: Các nhân-quả dị thục ở phần vị chưa chín muồi thì
Thể của nó hãy còn có, nếu quả đã chín muồi thì Thể của nó sẽ không
còn; như hạt giống bên ngoài, ở lúc mầm chưa sinh ra thì Thể của nó
hãy còn có, nếu mầm đã sinh ra thì Thể của nó sẽ không còn. Vì ngăn
chặn ý đó, mà hiển bày về nhân-quả dị thục ở phần chín muồi thì Thể
của nó vẫn còn có. Hoặc la ïi có người chấp: Nghiệp thiện và bất thiện
không có quả dị thục. Như cái chấp của các ngoại đạo. Vì phá bỏ nghĩa
ấy, mà hiển bày về nghiệp thiện-ác đều có quả dị thục. Bởi vì ngăn
chặn các loại chấp lạ lùng như vậy, hiển bày về tông chỉ của mình, cho
nên soạn ra phần luận này. Lại nữa, không phải là vì ngăn chặn tông
chỉ của người khác để biểu hiển rõ ràng về nghĩa lý của mình, mà chỉ vì
khai triển về thật tánh của các pháp  làm cho phát sinh kiến giải chính
xác, cho nên soạn ra phần luận này. Trả lời về các pháp bất thiện có dị
thục, các pháp vô ký không có dị thục, ở đây phân biệt rộng ra cần phải
dựa theo phần trước.
Hỏi: Có dị thục thì nghĩa là gì? Bởi vì cùng với pháp tự dị thục
đều gọi là có dị thục, hay vì cùng với pháp dị thục khác đều gọi là   có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 7  
www.daitangkinh.org  
dị thục? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu cùng với pháp tự dị thục đều
gọi là có dị thục, thì nhân-quả cần phải song song, trong kệ trước đã nói
phải thông hiểu thế nào? Như nói:
“Làm các không lập tức nhận chịu, không phải như sữa biến thành
bơ,
Giống  như  tro  phủ  trên  ngọn  lửa,  ngu  dốt  giẫm  vào  lâu mới
cháy”.
Có loại cỏ Tát-xà, xay mịn bỏ vào trong sữa thì lập tức trở thành
sữa đặc; nghiệp quả thì không như vậy, như tro phủ trên than lửa, người
ngu dốt khinh thường dẩm chân vào, ban đầu tuy không cảm thấy nóng
mà sau đó thì bị cháy bỏng; làm ác cũng như vậy, lúc đang là nhân tuy
vui thú mà đến lúc quả chín muồi thì có khổ đau cũøng nẽo ác. Nếu cùng
với pháp dị thục khác, thì đúng ra Th ánh đạo cũng có dị thục, bởi vì
đồng thời phát khởi cùng với dị thục khá?
Đáp: Tự dị thục đều gọi là có dị thục.
Hỏi: Nếu như vậy thì nhân-quả cần phải song song, trong kệ đã
nói phải thông hiều thế nào?
Đáp: Đều (câu: Đều-Cùng) thì có hai loại:
1. Có cùng nhau.
2. Song song cùng nhau.
Có cùng nhau, như có nhân-có quả, có sở duyên- có dị thục. Có
nhân- có quả, như nhân tàn lụi đã trăm Câu-chi kiếp thì quả mới hiển ra
trước mắt, cách nhau tuy xa mà sau gọi là có nhân-trước gọi là có quả.
Có sở duyên, như người đứng ở đây nhìn mặt trăng-mặt trời rồi phát
sinh nhãn thức, nơi này-nơi kia cách nhau tuy bốn mươi ngàn Du-thiện-
na, mà nhãn thức này gọi là sở duyên. Có dị thục, là như tạo nghiệp
đã trăm Câu-chi kiếp thì dị thục mới phát khởi; cách nhau tuy xa mà
nhân của nghiệp trước kia gọi là có dị thục. Song song cùng nhau, như
có Tầm-có Tứ, có Hỷ-có Cảnh giác. Có Tầm, nghĩa là pháp tương ưng
với Tầm. Có Tứ, nghĩa là pháp tương ưng với Tứ. Có Hỷ, nghĩa là pháp
tương ưng với Hỷ căn. Có Cảnh giác, nghĩa là pháp tương ưng với tác ý.
Nên biết trong này nói có dị thục, là dựa vào có cùng nhau mà nói, chứ
không dựa vào song song cùng nhau.
Lại nữa, Đều (câu: Đều-Cùng) thì có hai loại:
1. Có cùng nhau.
2. Kết hợp cùng nhau.
Có cùng nhau, như có nhân-có quả, có sở duyên-có dị thục. Kết
hợp cùng nhau, như có Tầm-có Tứ, có Hỷ-có Cảnh giác. Nên biết trong
8 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
này nói có dị thục, là dựa vào có cùng nhau mà nói, chứ không dựa vào
kết hợp cùng nhau.
Lại nữa, Đều (câu: Đều-Cùng) thì có ba loại:
1. Gần cùng nhau.
2. Xa xùng nhau.
3. Gần xa cùng nhau.
Gần cùng nhau như có Tầm-có Tứ, có Hỷ-có Cảnh giác. Xa cùng
nhau, như có nhân-có quả, có sở du yên-có dị thục. Gần xa cùng nhau,
như có lậu-có tùy miên, có duyên-có sự. Có lậu, nghĩa là pháp tương
ưng với lậu, và pháp sở duyên của lậu; có tùy miên cũng như vậy. Có
duyên, nghĩa là các pháp gần xa với duyên ấy; có sự cũng nư vậy. Sự
nghĩa là sự làm nhân, hoặc là do sư ï mà ràng buộc. Nên biết trong này
nói có dị thục, là dựa vào xa cùng nhau mà nói, chứ không dựa vào hai
loại còn lại.
Hỏi: Vì sao gọi là dị thục?
Đáp: Khác loại mà thành thục cho nên gọi là dị thục. Thục có hai
lọai:

1. Cùng loại.
2. Khác loại.
Thục cùng loại, nghĩa là quả đẳng lưu, tức là thiện sinh ra  thiện,
bất thiện sinh ra bất thiện, vô ký sinh ra vô ký. Thục khác loại, nghĩa là
quả dị thục, tức là pháp thiện-ba át thiện dẫn đến quả vô ký. Nghĩa hỏi-
Đáp còn lại như trong chương Tạp uẩn  đã nói.
Ba Kiết cho đến chín mươi tám Tùy miên, mấy loại do kiến mà
đoạn, mấy loại do tu mà đoạn?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về nghĩa
của mình. Nghĩa là phái Thí Dụ đưa ra cách nói như vậy: “Dị sinh không
có năng lực đoạn trừ các phiền não, Đại đức nói rằng: Dị sinh không có
nghĩa đoạn trừ tùy miên, chỉ có năng lực đều phục ràng buộc. Nếu đưa
ra cách nói này thì đối với lý không có gì tổn hại”. Hỏi họ vì sao dấy lên
chấp như vậy? Trả lời là bởi vì dựa vào trong kinh. Nghĩa là trong kinh
nói: “Nếu người dùng Thánh tuệ thấy pháp đoạn trừ, thì gọi là người
thực sự đoạn trừ chứ không phải là cá c dị sinh, bởi vì đã có Thánh tuệ
mà chưa có năng lực đoạn trừ”.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong kinh nói  phải thông hiểu thế nào?
Như nói: “Này Tỳ kheo! Mãnh Hi Tử kia đã đoạn nhiễm Dục, đã đoạn
nhiễm Sắc, đã đoạn nhiễm không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 9  
www.daitangkinh.org  
sở hữu xứ, sinh đến Phi tưởng phi phi t ưởng xứ”. Lại nói: “Ngoại tiên
đã lìa nhiễm Dục”. Họ đưa ra cách tr ả lời này: Đã dẫn trong kinh nói:
“Không đoạn nói là đoạn, không lìa nói là lìa”. Như trong kinh khác
nói: “Không đoạn nói là đoạn, không lìa nói là lìa”, những kinh nào nói
“Không đoạn nói là đoạn”? Như nói:
“Người ngu chấp ngã và ngã sở, lúc chết đều vĩnh viễn đoạn trừ,
Người trí đã nhận biết điều này, không thể chấp ngã và ngã sở”.
Những kinh nào nói “Không lìa nói là lìa”? Như nói: “Có trẻ trai-
trẻ gái trong thôn xóm, chơi đùa cùng nhau lấy tro đất để làm thành nhà
cửa, đối với nhà cửa này lúc c hưa lìa nhiễm thì sửa sang bảo vệ; nếu
lúc lìa nhiễm thì hủy hoại bỏ đi”. Như hai kinh này nói: “Không đoạn
nói là đoạn, không lìa nói là lìa ”, nghĩa trong kinh đã dẫn chứng cũng
thuận theo như vậy. Nhưng các dị sinh đối với các phiền não, thực sự
chưa vĩnh viễn đoạn trừ mà chỉ có thể tạm thời điều phục, nghĩa là lúc
lìa nhiễm thì dùng đạo thế tục dựa vào Tĩnh lự thứ nhất để lìa nhiễm của
cõi Dục, theo thứ tự cho đến dựa va øo Phi tưởng phi phi tưởng xứ để lìa
nhiễm của vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ khôn g có nơi nào
cao hơn để có thể dựa vào cho nên không thể nào lìa được. Giống như
con sâu đo bám vào cỏ cây thì leo lên phía trên mà rời bỏ phía dưới,
nếu đến nơi cao nhất mà không có nơi nào cao hơn để có thể leo lên,
thì lập tức lùi xuống phía dưới; như người leo lên cây cao, nên biết cũng
như vậy. Như loài Dạ can… giầy xéo lâu lách một cách nóng nảy, chỉ
làm hại đến mầm cây chứ không trừ được gốc rễ; dị sinh lìa nhiễm nên
biết cũng như vậy, chỉ có thể tạm thời điều phục chứ không có năng lực
vĩnh viễn đoạn trừ.
Bởi vì ngăn chặn ý đó, hiển bày về các dị sinh dùng đạo thế tục
cũng có năng lực đoạn trừ các kiết.
Hoặc lại có người chấp: chắc chắn không có nghĩa Thánh giả dùng
đạo thế tục để đoạn trừ các phiền não. Họ đưa ra cách nói này: Thánh
giả làm sao rời bỏ đạo vô lậu mà sử dụng đạo thế tục? Vì ngăn chặn ý
đó, hiển bày về nghĩa có Thánh giả dùng đạo thế tục để đoạn não.
Hoặc lại có người chấp: Tức cả phiền não thảy đều nhanh chống
đoạn trừ, không có nghĩa dần dần đoạn trừ. Họ đưa ra cách nói này: Lúc
định Kim Cang Dụ hiển ở trước mắt  thì phiền não nhanh chống đoạn
trừ, tức là do Định ấy mà đoạn trừ tất cả phiền não mê hoặc, cho nên nói
là định Kim Cang Dụ. Giống như Kim Cang có năng lực phá vỡ các laọi
như sắt-đá-ngà-xương-vàng-bạc-ngọc quý… họ tuy chấp nhận là có bốn
quả Sa-môn, nhưng đoạn trừ phiền não thì chủ yếu là định Kim  Cang.
10 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi họ là ba quả trước chưa có na êng lực đoạn trừ phiền não mê hoặc,
thì đâu cần phải thiết lập làm gì? Họ đưa ra cách trả lời này: Ba quả
trước điều phục các phiền não, dẫn dắt định Kim Cang làm cho hiển ở
trước mặt, mới có năng lực vĩnh viễn đoạn trừ cho nên không phải là vô
dụng; ví như người nông dân tay trái nắm lấy cỏ-tay phải cầm cái liềm
sắc bén, cắt đứt trong một lúc.
Vì ngăn chặn ý đó, hiển bày về các phiền não có hai loại đối trị,
đó là kiến đạo và tu đạo sai biệt, mỗi một loại hiển ở trước mắt đều có
năng lực vĩnh viễn đoạn trừ.
Hoặc lại có người chấp: Đối với bốn Thánh đế lúc đạt được hiển
quán nhìn nhanh chống mà không phải la ø từ từ. Vì đoạn dứt các chấp
kia, hiển bày đối với bốn Thánh đế lúc đạt được hiển quán thì từ từ mà
không phải là nhanh chóng, phiền não mê hoặc do kiến mà đoạn cũng
như do tu mà đoạn, bởi vì không phải la ø tất cả đoạn trừ trong một lúc.
Nếu đối với bốn Đế lúc đạt được hiện quán là nhanh chóng chứ không
phải là từ từ, thì trái với Thánh giáo, như trong kinh nói: “Trưởng giả
Cấp Cô Độc đi đến nơi Đức Phật, t hưa với Đức Phật rằng: Thưa Đức
Thế Tôn! Đối với bốn Thánh đế lúc đạt được hiện quán, là nhanh chóng
hay là từ từ? Đức Thế Tôn bảo rằng: Như bốn nấc thang từ từ bước chân
lên chứ không phải là lập tức”.
Hoặc lại có người chấp: Tất cả phiền não không có gì sai biệt về
do kiến-tu mà đoạn. Vì ngăn chặn ý đó hiển bày về các phiền não chắc
chắn có sự sai biệt về do kiến-tu mà đoạn.
Bởi vì ngăn chặn các loại chấp trước lạ lùng như vậy, hiển bày về
tông chỉ của mình cho nên soạn ra phần luận này. Lại nữa, không phải
là vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để biểu hiện rõ ràng về nghĩa
lý của mình, mà đều vì khai triển về thực tánh của các pháp làm cho
phát sinh kiến giải chính xác, cho nên soạn ra phần luận này. Trả lời về
trong ba kiết thì kiết Hữu thân kiến, kiến là đi trước có hai câu, hoặc là
do kiến mà đoạn, hoặc là do kiến-tu mà đoạn.
Hỏi: Đi trước là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa về thiết lập trước-nghĩa về trả lời trước, là nghĩa của
đi trước (Tiền hành). Nghĩa về thiết la äp trước là nghĩa của đi trước, là
trước thiết lập về câu do kiến mà đoa ïn, sau thiết lập vể câu bất định.
Nghĩa về trả lời trước là nghĩa của đi trước, là trước trả lời về câu do
kiến mà đoạn, sau trả lời về câu bất định.
Thế nào là do kiến mà đoạn? Nếu  Hữu thân kiến hệ thuộc Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, Tùy tín-Tùy pháp hành-hiện quán biên Khổ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 11  
www.daitangkinh.org  
nhẫn đoạn, thì do kiến mà đoạn. Nghĩa là Hữu thân kiến từ cõi Dục cho
đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thể đạt được, đạo thế tục dấy khởi có
thể đoạn Hữu thân kiến từ cõi Dục cho đến Vô sở Hữu xứ; đối với Hữu
thân kiến của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đạo thế tục này không có sức
mạnh có thể đoạn được, liền dừng lại chứ không tiến lên, về sau nếu
lúc kiến đạo hiển ở trước mắt thì mới có thể đoạn được nó. Trong này,
Hữu thân kiến là xác định tự tánh của nó, hệ thuộc Phi tưởng phi phi
tưởng xứ là xác định về địa của nó, Tùy tín, Tùy pháp hành là xác định
bổ-đặc-già-la có thể đoạn được n ó, hiện quán biên Khổ nhẫn là xác
định về đạo đối trị với nó, đoạn là xác  định về công việc của đạo ấy.
Nếu Hữu thân kiến có đối trị không lẫn tạp, đối trị quyết định-đối trị bất
cộng, Thánh giả đoạn chứ không phải là dị sinh, Thánh đạo đoạn chứ
không phải là thế tục, kiến đạo đoa ïn chứ không phải là tu đạo, Nhẫn
đoạn chứ không phải là trí, thì ở đây đã nói; còn lại nếu dị sinh đoạn thì
do tu mà đoạn, đệ tử của Đức Thế Tôn đoạn thì do kiến mà đoạn.
Thế nào là còn lại? Nghĩa là Hữu thân ki ến từ cõi Dục cho đến
vô sở hữu xứ, nếu nó do dị sinh đoạn thì dùng Tu đạo mà đoạn, Thánh
giả đoạn thì dùng kiến đạo mà đoạn; dị sinh đoạn thì dùng đạo thế tục
mà đoạn, Thánh giả đoa ïn thì dùng đạo vô lậu ma ø đoạn; dị sinh đoạn
thì dùng trí mà đoạn, Thánh giả đoa ïn thì dùng Nhẫn mà đoạn; dị sinh
đoạn thì dùng chín phẩm mà đoạn chín phẩm; Thánh giả đoạn thì dùng
một phẩm mà đoạn chín phầm; dị sinh đoạn thì thường xuyên dấy khởi
mà đoạn, Thánh giả đoạn thì không dấy khởi mà đoạn, dị sinh đoạn thì
không quán Đế mà đoạn, Thánh giả đoạn thì quán Đế mà đoạn.
Như kiết Hữu thân kiến, kiết Hữu thân kiến trong năm Kiết thuận
phần dưới, Hữu thân kiến-Biên chấp kiến trong năm kiến cũng như
vậy; bởi vì tự tánh giống nhau cu øng gồm chung chín địa và chỉ riêng
một bộ.
Kiết Giới cấm thủ và kiết Nghi, ki ến là đi trước có hai câu, hoặc
là do kiến mà đoạn, hoặc là do kiến-tu mà đoạn. Nghĩa đi trước như trên
đã nói.
Thế nào là do kiến mà đoạn? Nếu Giới cấm thủ và Nghi hệ thuộc
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Tùy tí n-Tùy pháp hành-hiện quán biên và
các Nhẫn đoạn, thì do kiến mà đoạn. Nghĩa là Giới cấm thủ và Nghi từ
cõi Dục cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thể đạt đựơc, đạo thế tục
dấy khởi có thể đoạn Giới cấm thủ và Nghi từ cõi Dục cho đến Vô sở
hữu xứ; đối với Giới cấm thủ và N ghi của Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
đạo thế tục này không có sức mạnh có thề đoạn được, liền dừng lại chứ
12 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
không tiến lên, về sau nếu lúc Kiến đạo hiện ở trước mắt thì mới có thể
đoạn được chúng. Trong này Giới cấm thủ và Nghi, là xác định tự tánh
của chúng; Tùy tín-Tùy pha ùp hành, là xác định B ổ-đặc-già-la có thể
đoạn được chúng; hiện quán biên và các Nhẫn, là xác định về đạo đối
trị với chúng; đoạn là xác định về công việc của đạo ấy. Nếu Giới cấm
thủ và Nghi có đối trị không lẫn tạp-đối trị quyết định-đối trị bất cọng,
Thánh giả đoạn chứ không phải la ø dị sinh, Thánh đạo đoạn chứ không
phải là thế tục, kiến đạo đoạn chứ không phải là tu đạo, Nhẫn đoạn chứ
không phải là trí, thì ở đây đã nói; còn lại nếu dị sinh đoạn thì do tu mà
đoạn, đệ tử của Đức Thế Tôn đoạn thì do kiến mà đoạn.
Thế nào là còn lại? Nghĩa là Giới cấm thủ và Nghi từ cõi Dục cho
đến Vô sở hữu xứ, nếu chúng do dị sinh đoạn thì dùng Tu đạo mà đoạn,
Thánh giả đoạn thì dùng Kiến đạo mà đoạn; dị sinh đoạn thì dùng đạo
thế tục mà đoạn, Thánh giả đoạn thì dùng đạo vô lậu mà đoạn; dị sinh
đoạn thì dùng Trí mà đoạn, Thánh giả đoạn thì dùng Nhẫn mà đoạn;
dị sinh đoạn thì dùng chín phẩm mà đoạn chín phẩm, Thánh giả đoạn
thì dùng một phẩm mà đoạn chín phẩm; dị sinh đoạn thì thường xuyên
dấy khởi mà đoạn, Thánh giả đoạn thì không dấy khởi mà đoạn; dị
sinh đoạn thì không quán Đế mà đoạn, Thánh giả đoạn thì quán Đế mà
đoạn.
Như kiết Giới cấm thủ và Nghi, kiến Bộc lưu-Ách trong bốn Bộc
lưu-Ách, Kiến thủ-Giới cấm thủ trong bốn Thủ, Giới cấm thủ Thân hệ-
chấp thủ đây là thật Thân hệ trong bốn thân hệ, kiết Giới cấm thủ và
Nghi trong năm kiết thuận phần dưới , Tà kiến-Kiến thủ và Giới cấm
thủ trong năm Kiến, tùy miên Kiến-Nghi trong bảy tùy miên, kiết Kiến-
Thủ-Nghi trong chín Kiết, cũng như vậy; bởi vì tự tánh giống nhau cùng
gồm chung chín địa và chỉ có bốn bộ.
Căn bất thiện tham, tu là đi trước  có hai câu, hoặc là do tu mà
đoạn, hoặc là do kiến-tu mà đoạn.
Hỏi: Đi trước là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa về thiết lập trước-nghĩa về trả lời trước, là nghĩa của
đi trước. Nghĩa về thiết lập trước là nghĩa của đi trước, là trước thiết lập
về câu do tu mà đoạn, sau thiết lập về câu bất định. Nghĩa về trả lời
trước là nghĩa của đi trước, là trước trả lời về câu do tu mà đoạn, sau trả
lời về câu bất định.
Thế nào là do tu mà đoạn? Nếu căn bất thiện tham-học kiến tích-
các trí đoạn thì do tu mà đoạn. Nghĩa là căn bất thiện tham ở năm bộ có
thể đạt được, tức là từ kiến Khổ cho đến do tu mà đoạn, Kiến đạo  dấy
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 13  
www.daitangkinh.org  
khởi có thể đoạn căn bất thiện tham từ kiến Khổ cho đến do kiến Đạo
mà đoạn; đối với căn bất thiện tham do tu mà đoạn, kiến tạo này không
có sức mạnh có thể đạt được, li ền dừng lại chứ không tiến lên, về sau
lúc tu đạo hơn hẳn hiện ở trước mắt thì mới có thể đoạn được nó. Trong
này, căn bất thiện tham là xác định tự tánh của nó, học kiến tích là xác
định Bổ-đặc-già-la có thể đoạn được nó, các trí là xác định về đạo đối
trị với nó, đoạn là xác định về công việc của đạo ấy. Nếu căn bất thiện
tham có đối trị không lẫn tạp- đối trị quyết định- đối trị bất cọng, Thánh
giả đoạn chứ không phải là dị sinh, tu đạo đoạn chứ không phải là kiến
đạo, trí đoạn chứ không phải là Nhẫn, thì ở đây đã nói; còn lại nếu dị
sinh đoạn thì do tu mà đoa ïn, đệ tử của Đức Thế Tôn đoạn thì do kiến
mà đoạn.
Thế nào là còn lại? Nghĩa là ca ên bất thiện tham ở bốn bộ trước
tức là từ kiến Khổ cho đến kiến Đạo mà đoạn, nếu nó do dị sinh đoạn
thì dùng tu đạo mà đoạn, Thánh gi ả đoạn thì dùng kiến Đạo mà đoạn;
dị sinh đoạn thì dùng đạo thế tục mà đoạn, Thánh giả đoạn thì dùng
đạo vô lậu mà đoạn; dị sinh đoạn thì dùng trí mà đoạn; Thánh giả đoạn
thì dùng Nhẫn mà đoạn; dị sinh đoạn thì dùng chín phẩm mà đoạn,
Thánh giả đoạn thì dùng một phẩm ma ø đoạn chín phẩm; dị sinh đoạn
thì thường xuyên dấy khởi mà đoạn, Thánh giả đoạn thì không dấy khởi
mà đoạn; dị sinh đoạn thì không quán Đế mà đoạn, Thánh giả đoạn thì
quán Đế mà đoạn.
Hỏi: Trong này đã nói nếu căn bất thiện tham-học kiến tích-các trí
đoạn thì do tu mà đoạn, là hiển bày căn thiện tham trong thân Thánh giả
do tu mà đoạn; còn lại nếu dị sinh đoạn thì do tu mà đoạn, đệ tử của Đức
Thế Tôn đoạn thì do kiến mà đoạn, la ø hiển bày căn thiện tham trong
thân dị sinh-Thánh giả do kiến mà đoạn, ngoài ra còn có căn bất thiện
tham trong thân dị sinh do tu mà đoạn, tại sao trong này không nói?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, thì nên biết nghĩa này có khác.
Lại nữa, diều đó đã nói ở trong phần trước đã nói. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì bộ sai biệt mà kiến lập phiền não, chứ không vì các phiền não
thuộc về thân, bộ có năm chứ có sa ùu, Thánh giả lúc kiến đạo hiện ở
trước mắt thì đoạn là do kiến mà đoạn, về sau nếu lúc tu đạo hiện ở
trước mắt thì đoạn la do tu mà đoạn, dị sinh lúc tu đạo hiện ở trước mắt
thì đoạn chung cả năm bộ, bởi vì các dị sinh không có thể phân biệt về
sự sai biệt của năm bộ mà chỉ c ó thể đoạn chung cả năm bộ, nói rằng
dị sinh đoạn thì do tu mà đoạn, tức là đã nói đến điều đó cho nên không
nói riêng biệt. Lại nữa, nói rằng học kíên tích-các trì đoạn, tức là đã
14 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hiển bày điều đó cho nên không nói riêng biệt; trong thân dị sinh do tu
ma đoạn, tức la do học kiến tích và trí mà đoạn.
Như căn bất hiện tham, thì căn bất phiện sân-si, Dục lậu trong ba
Lậu, Dục Bộc lưu-Ách trong bốn Bộc lưu-Ách, Dục thủ trong bốn Thủ,
Thân hệ tham dục-sân nhuế trong bốn Thân hệ, trừ ra Ác tác-Nghi còn
lại các Cái trong năm Cái, kiết sa ân trong năm kiết, Kiết tham dục-sân
nhuế trong năm Kiết thuận phần dưới , tùy miên dục tham-sân nhuế
trong bảy Tùy miên, kiết nhuế trong chín  kiết, cũng như vậy; bởi vì tự
tánh giống nhau, đều gồm chung năm bộ và chỉ thuộc cõi Dục.
Hữu lậu và Vô minh lậu, kiến là đi  trước có ba câu, hoặc là do
kiến mà đoạn, hoặc là do tu mà đoạn, hoặc là do kiến-tu mà đoạn.
Hỏi: Đi trước nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa về thiết lập trước-nghĩa về trả lời trước, là nghĩa của
đi trước. Nghĩa về thiết lập trước là nghĩa của đi trước, là trước thiết lập
về câu do kiến mà đoạn, tiếp đến thiết lập về câu do tu mà đoạn, sau
thiết lập về câu bất định. Nghĩa về trả lời trước là nghĩa của đi trước, là
trước trả lời về câu do kiến mà đoa ïn, tiếp đến trả lời về câu do tu mà
đoạn, sau trả lời về câu bất định.
Thế nào là do kiến mà đoạn? Nếu Hữu lậu-Vô minh lậu hệ thuộc
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Tùy tín -Tùy pháp hành, hiện quán biên và
các Nhẫn đoạn, thì do kiến mà đoạn. Nghĩa là Hữu lậu từ Tĩnh lự thứ
nhất cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thể đạt được, Vô minh lậu
từ cõi Dục cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thể đạt được, đạo thế
tục dấy khởi có thể đoạn Hữu lậu từ Tĩnh lự thứ nhất cho đến Vô sở hữu
xứ và Vô minh lậu từ cõi Dục cho đến Vô sở hữu xứ; đối với Hữu lậu-
Vô minh lậu của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đạo thế tục này không có
sức mạnh có thể đoạn được, li ền dừng lại chứ không đứng lên, về sau
nếu lúc Kiến đạo hiện ở trước mắt thì mới có thể đoạn được chúng, đó
là do kiến mà đoạn. Trong này, Hữu lậu-Vô minh lậu là xác định về tự
tánh của chúng, hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ là xác định về địa
của chúng, Tùy tín-Tùy pháp hành là xác định về Bổ-đặc-là-gia có thể
đoạn được chúng, hiện quán biên và các Nhẫn là xác định về đạo đối trị
với chúng, đoạn là xác định về công vi ệc của đạo ấy. Nếu Hữu lậu và
Vô minh lậu có đối trị không lẫn tạp-đối trị quyết định-đối trị bất cọng,
Thánh giả đoạn chứ không phải la ø dị sinh, Thánh đạo đoạn chứ không
phải là thế tục, kiến đạo đoạn chứ không phải là tu đạo, Nhẫn đoạn chứ
không phải là trí, thì ở đây đã nói.
Thế nào là do tu mà đoạn? Nếu Hữu lậu-Vô minh lậu do các  trí-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 15  
www.daitangkinh.org  
học kiến tịch đoạn, thì do tu mà đoạn. Nghĩa là Hữu lậu-vô minh lậu ấy
có năm bộ, lúc kiến đạo hiện ở trước mắt thì đoạn bốn bộ trước; đối với
Hữu lậu-Vô minh lậu do tu mà đoạn, kiến đạo này không có sức mạnh
có thể đạt được, liền dừng lại chứ không tiến lên, về sau lúc tu đạo hơn
hẳn hiện ở trước mắt thì mới c ó thể đoạn được chúng. Trong này, Hữu
lậu-Vô minh lậu là xác định về tự tánh của chúng, học kiến tích là xác
định về Bổ-đặc-là-gia có thể đoạn được chúng, các trí là xác định về
đạo đối trị có thể đoạn được chúng, đoạn là xác định công việc của
đạo ấy. Nếu Hữu lậu-Vô minh lậu có đối trị không lẫn tạp-đối trị quyết
định-đối trị bất cọng, Thánh giả đoạn chứ không phải là dị sinh, tu đạo
đoạn chứ không phải là kiến đạo, trí đoạn chứ không phải là Nhẫn, thì
ở đây đã nói; còn lại nếu dị sinh đoạn thì do tu mà đoạn, đệ tử của Đức
Thế Tôn đoạn thì do kiến mà đoạn.
Thế nào là còn lại? Nghĩa là Hữu lậu từ Tĩnh lự thứ nhất cho đến
Vô sở hữu xứ, vô minh lậu từ cõi Dục cho đến Vô sở hữu xứ, năm bộ
trong thân dị sinh, bốn bộ trong thân Thánh giả, nếu chúng do dị sinh
đoạn thì dùng tu mà đoạn, Thánh giả đoạn thì dùng kiến đạo mà đoạn;
dị sinh đoạn thì dùng đạo thế tục mà đoạn, Thánh giả đoạn thì dùng
đạo vô lậu mà đoạn; dị sinh đoạn thì dùng trí mà đoạn, Thánh giả đoạn
thì dùng Nhẫn mà đoạn; dị sinh đoạn thù dìng chín phẩm mà đoạn chín
phẩm, Thánh giả đoạn thì dùng một phẩm mà đoạn chín phẩm; dị sinh
đoạn thì thường xuyên dấy khởi mà đoa ïn, Thánh giả đoạn thì không
dấy khởi mà đoạn; dị sinh đoạn thì không quán Đế mà đoạn, Thánh giả
đoạn thì quán Đế mà đoạn.
Như hữu lậu-vô minh lậu, thì hữu-vô minh Bộc lưu-Ách trong bốn
Bộc lưu-Ách Ngã ngữ hủ trong bốn hủ, kiết tham-mạn trong năm kiết,
doý xúc mà sinh ra Ái thân trong sa ùu Ái thân, khi tùy miên hữu tham-
Mạn-Vô minh trong bảy tùy miên, Kiết Ái-Mạn-Vô minh trong chín
kiết, cũng như vậy; bởi vì tự tánh giống nhau, cùng gồm chung tám địa
và chín địa, và gồm chung cả năm bộ.
Đi trước có ba loại:
1. Đi trước bất cọng.
2. Đi trước cứu cánh.
3. Đi trước lúc đầu.
Đi trước bất cộng là như ba ki ết… Đi trước cứu cánh là như ba
căn bất thiện… Đi trước lúc đa àu là như hữu lậu-Vô minh lậu… Nếu các
phiền não hệ thuộc gồm cả ba cõi thì chỉ do kiến mà đoạn, chúng thuộc
về kiến là đi trước có hai câu, như ba kiết… Nếu các phiền não chỉ   hệ
16 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thuộc cõi Dục gồm chung cho năm bộ, thì chúng thuộc về tu là đi trước
có hai câu, như ba căn bất thiện… Nếu các phiền não hệ thuộc gồm cả
ba cõi, cũng gồm chung cho năm bộ, thì chúng thuộc về tu là đi trước
có hai câu, như ba căn bất thiện… Nếu các phiền não hệ thuộc gồm cả
ba cõi, cũng gồm chung cho năm bộ thì chúng thuộc về kiến là đi trước
có ba câu, như Hữu lậu-Vô minh lậu… Đ ó gọi là tóm lược Tỳ-bà-sa ở
chỗ này.
Cái Ác tác do tu mà đoạn, dị  sinh và Thánh giả đều dùng chín
phẩm-trì mà đoạn được chúng. Như cái Ác tác, thì kiết Tật-Khan trong
năm kiết, năm Kiết thuận phần trên, năm Ái thân tr ước trong sáu Ái
thân, kiết Tật-Khan trong chín kiết , cũng như vậy; bởi vì cùng là chín
phẩm do trí mà đoạn. Cái Nghi nếu dị sinh đoạn thì do tu mà đoạn, đệ tử
của Đức Thế tôn đoạn thì do kiến mà đoạn, bởi vì loại này thuộc về bốn
bộ trước của cõi Dục. Trong chín mươi tám Tùy miên thì hai mươi tám
loại do kiến mà đoạn, đó là bốn bộ trước của Hữu Đảnh; mười loại do tu
mà đoạn, đó là bộ do tu mà đoạn của ba cõi; còn lại nếu là dị sinh đoạn
thì do tu mà đoạn, đệ tử của Đức Thế tôn đoạn thì do kiến mà đoạn, đó
là bốn bộ trước của tám địa phía dưới.
Hỏi: Nếu hai mươi tám loại do kiến mà đoạn, mười loại do tu
mà đoạn, còn lại là bất định, thì tr ong luận Phẩm Loại Túc tại sao nói
“Trong tám mươi chín Tùy miên có tám mươi tám loại do kiến mà đoạn,
mười loại do tu mà đoạn”?
Đáp: Văn này là Liễu nghĩa, văn kia là Bất Liễu nghĩa; văn này
không có ý nghĩa khác, văn kia có ý nghĩa khác; văn này không có
nhân duyên khác, văn kia có nhân duyên khác; văn này dựa vào thắng
nghĩa đế mà nói, văn kia dựa vào thế tục đế mà nói. Lại nữa, luận kia
dựa vào người theo thứ tự-người  vốn có phiền não-người không vượt
lên trên mà nói, luận này dựa vào người không theo thứ tự-người không
vốn có phiền não-người vượt lên trên mà nói. Lại nữa, luận kia chỉ dựa
vào Thánh giả lìa nhiễm chứ không phải là dị sinh-tác dụng của Thánh
đạo chứ không phải là thế tục mà nói, luận này cùng dựa vào Thánh giả
và dị sinh lìa nhiễm-tác dụng của Thánh đạo và thế tục đạo mà nói. Lại
nữa, luận này là nói quyết định, lu ận kia dựa vào môn loại khác nhau
mà nói; nghĩa là trước pha ûi lìa nhiễm của cõi Dục cho đến lìa nhiễm
của Vô sở hữu xứ mà tiến vào Chánh tánh ly sinh, trong lúc kiến đạo ấy
cũng chứng được pháp ly hệ vô lậu do kiến mà đoạn của tám địa dưới,
cho nên đưa ra cách nói này: Tám mươi tám loại do kiến mà đoạn, mười
loại do tu mà đoạn. Tôn giả Diệu Âm cũng đưa cách nói này”: Luận này
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 17  
www.daitangkinh.org  
đã nói là dựa vào lý quyết định, lua än Phẩm Loại Túc nói “Tám mươi
tám loại do kiến mà đoạn” là dựa vào sự chứng đắc giải thoát vô lậu mà
nói, hoặc là dựa vào thứ tự đắc quả mà nói”.
Hỏi: Vì sao gọi là do kiến mà đoạn? Vì sao gọi là do tu mà đoạn?
Kiến không rời xa tu-tu không rời xa kiến, kiến lập hai tên gọi Sở Đoạn
là như thế nào?
Đáp: Tuy là trong kiến đạo cũng co ù như thật Tu có thể đạt được,
trong tu đạo cũng có như thật kiến có thể đạt được, mà kiến thì chính là
Tuệ-Tu thì chính là không phóng dật, như thật ấy là nghĩa về làm cho
nhiều lên, hoặc là nghĩa của ma ïnh mẽ nhanh nhạy, trong kiến đạo thì
tuệ nhiều-không phóng dật ít, trong tu đạo thì không phóng dật nhiều-
tuệ ít, cho nên tên gọi Sở đoạn ấy có sai biệt. Lại nữa, như thật ấy là
nghĩa về bình đẳng, hoặc là nghĩa của tương tự; tuy trong kiến đạo có
tuệ như vậy, cũng có không phóng dật  như vậy, trong tu đạo có không
phóng dật như vậy, cũng có tuệ như vậy, mà trong kiến đạo thì tác dụng
của tuệ tăng lên mạnh hơn, tác dụng của không phóng dật lại yếu kém
hơn, trong tu đạo thì tác dụng của không phóng dật tăng lên mạnh hơn,
tác dụng của tuệ lại yếu kém hơn, cho nên tên gọi Sở Đoạn ấy có sai
biệt.
Tôn giả Thế hữu đưa ra cách nói như vậy: “Tuy là quán bốn đế
đoạn trừ các phiền não, không có thể phân biệt đây là do kiến mà đoạn-
đây là do tu mà đoạn, nhưng nhờ vào s ức mạnh của kiến để đoạn trừ
loại bỏ thì gọi là do kiến mà đoạn; như đã đắc đạo, hoặc là tập-hoặc là
tu-hoặc là đã thực hành nhiều, phạm vi-phẩm loại từ từ làm cho ít ỏi lại
cho đến cuối cùng đều đoạn trừ hết thì gọi là do tu mà đoạn”.
Có người đưa ra cách nói này: Do kiến mà đoạn cũng gọi là do
tu mà đoạn, bởi vì trong kiến đạo cũng có như thật Tu; do tu mà đoạn
cũng gọi là do kiến mà đoạn, bởi vì trong tu đạo cũng có như thật kiến.
Ở trong nghĩa này, nếu nhờ vào sức mạnh của kiến để đoạn trừ loại bỏ
thì gọi là do kiến mà đoạn; như đã đắc đạo, hoặc là tập-hoặc là tu-hoặc
là đã thực hành nhiều, phạm vi-phẩm loại từ từ làm cho nhỏ bé lại cho
đến cuối cùng đều đoạn trừ hết thì gọi là do tu mà đoạn.
Hỏi: Cách nói này có nghĩa gì?
Đáp: Đây là nói về kiến đạo là đạo mạnh mẽ sắc bén, tạm thời
hiện ở trước mắt trong một lúc có năng lực đoạn trừ chín phẩm phiền
não, tu đạo là đạo không mạnh mẽ sắc bén, thường xuyên tu tập trải qua
thời gian lâu dài mới đoạn được chín phẩm phiền não; như hai con dao
sắc bén-cùn mòn cùng cắt một vật , con dao sắc bén nhanh chóng cắt
18 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đứt, con dao cùn mòn từ từ cắt đứt; tạm thời nhờ kiến đoạn phiền não thì
gọi là do kiến mà đoạn, thường xuyên nhờ tu đoạn phiền não thì gọi là
do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng đạo tăng thượng về kiến để đoạn thì
gọi là do kiến mà đoạn, nếu dùng đạo tăng thượng về tu để đoạn thì gọi
là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng đạo của hai tướng kiến-tuệ để đoạn
thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu đạo của ba tướng kiến-trí tuệ để đoạn
thì gọi là do tu mà đoạn. Lại  nữa, nếu dùng đạo của bốn tướng nhãn-
minh-giác-tuệ để đoạn thì gọi la ø do kiến mà đoạn, nếu dùng đạo của
năm tướng nhãn-minh-giác-trí tuệ để đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại
nữa, nếu dùng các nhẫn để đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu dùng
các trí để đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu chín phẩm dùng
một phẩm để đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu chín phẩm dùng chín
phẩm để đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng Vị tri đương
tri căn để đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu dùng Dĩ tri căn để đoạn
thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng tách đá ra mà đoạn thì gọi
là do kiến mà đoạn, nếu như cắt đứt ngó-tơ mà đoạn thì gọi là do tu mà
đoạn. Lại nữa, nếu trái với dũng cảm quyết đoán thì gọi là do kiến mà
đoạn, nếu trái với gia hạnh thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, chưa kiến
Đế mà quán Đế để đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu đã kiến Đế
lại quán Đế để đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng đạo
có một nhân mà đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu dùng đạo có hai
nhân mà đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, như Đại lực sĩ mặc giáp
trụ mà đoạn thì gọi là do kiến ma ø đoạn, như người bị tật khiễng chân
điều khiển xe lừa mà đoạn thì gọi la ø do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu lúc
đoạn phiền não chỉ tu các hành tướng do tự mình mà quán Đế thì gọi là
do kiến mà đoạn , nếu lúc đoạn phiền não cũng tu các hành tướng do
người khác mà quán Đế thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng đạo
hướng về chưa thành tựu quả mà đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu
dùng đạo hướng về đã thành tựu quả của đoạn thì gọi là do tu mà đoạn.
Lại nữa, nếu dùng đạo không có phạm vi-phẩm loại để đoạn thì gọi là
do kiến mà đoạn, nếu dùng đạo có phạm vi-phẩm loại để đoạn thì gọi là
do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng đạo Tùy tín-Tùy pháp hành để đoạn
thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu dùng đạo Tín thắng giải-kiến chí-Thân
chứng để đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu dùng đạo ban đầu
lập tức dấy khởi mà đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu dùng đạo về
sau luôn luôn dấy khởi mà đoạn thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu
quả ly hệ kia thâu nhiếp bốn quả Sa -môn thì gọi là do kiến mà đoạn,
nếu quả ly hệ kia thâu nhiếp hoặc ba-hoặc hai-hoặc một quả   Sa-môn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 51 19  
www.daitangkinh.org  
thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu pháp đã đoạn duyên với sự không
có thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu pháp đã đoạn duyên với sự có thì gọi
là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu phiền não đoạn rồi vĩnh viễn không lui
sụt thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu phiền não đoạn rồi hoặc có lui sụt-
hoặc không lui sụt thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu giải thoát rồi
không còn ràng buộc nữa thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu giải thoát rồi
hoặc là còn ràng buộc-hoặc không còn ràng buộc nữa thì gọi là do tu mà
đoạn. Lại nữa, nếu ly hệ rồi không c òn hệ thuộc nữa thì gọi là do kiến
mà đoạn, nếu ly hệ rồi hoặc là co øn hệ thuộc-hoặc không còn hệ thuộc
nữa thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu lúc đoạn phiền não với Nhẫn
là đạo vô gián-Trí là đạo giải thoát thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu lúc
đoạn phiền não với Trí là đạo vô gián-Trí là đạo giải thoát thì gọi là do
tu mà đoạn. Lại nữa, nếu lúc đoạn  phiền não với Trí là đạo gia hạnh-
Nhẫn là đạo vô gián-Trí là đạo giả i thoát thì gọi là do kiến mà đoạn,
nếu lúc đoạn phiền não với Trí là đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát thì
gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu pha ùp trước đạt được Phi trạch diệt-
sau đạt được Trạch diệt thì gọi la ø do kiến mà đoạn, nếu pháp hoặc là
trước đạt được Phi trạch diệt-sau đạt được Trạch diệt thì gọi là do kiến
mà đoạn, nếu pháp hoặc là trước đạt được Phi trạch diệt- sau đạt được
Trạch diệt, hoặc là trước đạt được Trạch diệt- sau đạt được Trạch diệt,
hoặc là trong một lúc đạt được hai Diệt thì gọi là do tu mà đoạn. Lại
nữa, nếu lúc đoạn phiền não mà tu duyên với đạo của một Đế thì gọi là
do kiến mà đoạn, nếu lúc đoạn phiền não mà tu duyên với đạo của bốn
đến thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu lúc đoạn phiền não mà tu đạo
của bốn hành tướng thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu lúc đoạn phiền não
mà tu đạo của mười sáu hành tướng th ì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa,
nếu lúc đoạn phiền não chỉ tu đạo tương tự thì gọi là do kiến mà đoạn,
nếu lúc đoạn phiền não mà tu đạo tương tự và không tương tự thì gọi
là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu lúc đoạn phiền não mà tu hai hoặc một
Tam-ma-địa thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu lúc đoạn phiền não mà tu
ba Tam-ma-địa thì gọi là do tu ma ø đoạn. Lại nữa, nếu lúc đoạn phiền
não mà không dấy khởi để đoạn thì gọi là do kiến mà đoạn, nếu lúc
đoạn phiền não mà hoặc là dấy khởi để đoạn-hoặc là không dấy khởi
để đoạn thì gọi là do tu mà đoạn.


„
20 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA