A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 52

Việt dịch

QUYỂN 52

LUẬN VỀ BẤT THIỆN (Phần 7)

Ba kiết cho đến chín mươi tám Tùy miên, mấy loại do kiến khổ
mà đoạn cho đến mấy loại do tu mà đoạn?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Môn trước tuy đã ngăn chặn ý lập tức đoạn của Sa-môn, mà
chưa ngăn chặn ý lập tức hiện quán, cũng chưa hiển bày về nghĩa từ
từ hiện quán, nay cần phải ngăn chặn ý lập tức hiện quán để hiển bày
về nghĩa từ từ hiện quán. Có người đưa ra cách nói này: Môn trước tuy
đã ngăn chặn ý cho rằng lập tức hiện quán, cũng đã hiển bày về nghĩa
từ từ hiện quán, mà không sơ lược hiển bày rõ ràng về hiện kiến, nay
làm cho sơ lược hiển bày rõ ràng về hiện kiến. Hoặc có người nói: Nay
muốn biểu hiện rõ ráng về năm bộ phiền não và năm pháp đối trị. Năm
bộ phiền não, nghĩa là do kiến khổ ma ø đoạn cho đến do tu mà đoạn.
Đối trị với năm bộ nghĩa là Khổ nhẫn-khổ trí là đối trí do kiến Khổ mà
đoạn, cho đến Đạo nhẫn-Đạo trí là đối  trị do kiến Đạo mà đoạn, Khổ-
Tập-Diệt-Đạo và thế tục trí là đối trị do tu mà đoạn. Bởi vì nhân duyên
này cho nên soạn ra phần luận này.
Trả lời: Trong ba Kiết thì kiết  Hữu thân kiến do kiến khổ mà
đoạn.

Hỏi: Vì sao Hữu thân kiến chỉ do kiến khổ mà đoạn?
Đáp: Bởi vì kiến này chỉ chuyển đổi ở nơi khổ, lúc quán sát về
khổ thì kiến này sẽ đoạn. Lại nữa, bởi vì kiến này chỉ chuyển đổi ở nơi
quả, lúc quán sát về quả thì kiến na øy sẽ đoạn. Lại nữa, kiết Hữu thân
kiến là trái với tự tánh, tất cả  điên đảo đều do kiến khổ đoạn trừ, lúc
điên đảo đoạn trừ thì kiến này cũn g đoạn mất, bởi vì cùng chung đối
trị. Lại nữa, phiền não này thô thiển, bắt đầu lúc đạo vô gián-khổ pháp
loại nhẫn hiện ở trước ma ét thì lập tức vĩnh viễn đoạn mất, nếu phiền
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 21  
www.daitangkinh.org  
não vi tế thì sau lúc đạo vô gia ùn-định Kim Cang Dụ hiện ở trước mắt
mới có thể đoạn hết; như áo có vết bẩn không kiên quyết mặc vào, vừa
giặt rửa liền sạch, nếu kiên quyết mặc mãi thì dùng bột tro-xà phòng…,
dụng công giặt giũ sau đó mới có thể sạch được; cũng như đồ sành chất
nhờn không dính sâu vào, nước rửa qua liền sạch, chất nhờn dính sâu
vào thì hoặc là dùng nước đun sôi, hoặc là dùng lửa đốt nóng rồi sau đó
mới sạch được.
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Kiến này thô thiển
cho nên lúc ban đầu đạo vô gián hiện ở trước mắt thì lập tức vĩnh viễn
đoạn mất. Hai thí dụ về áo-đồ đựng cũng nói như trước. Lại nữa, không
phải là gốc rễ của kiến này đi sâu vào cảnh địa, không đi sâu vào cho
nên tánh của nó yếu kém, lúc bắt đầu đạo vô gián-khổ pháp loại nhẫn
hiện ở trước mắt thì lập tức vĩnh viễn đoạn mất; nếu gốc rễ của phiền
não đi sâu vào cảnh địa, về sau lúc đạo vô gián-Định Kim Cang Dụ hiện
ở trước mắt thì mới có thể đoạn hết; ví như gốc rễ của cây không ăn sâu
vào lòng đất, làn gió nhẽ thổi vào thì lập tức gãy đổ, gốc rễ ăn sâu vào
lòng đất thì cơn gió lớn thổi vào mới có thể gãy đổ”.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Hữu thân kiến này
duyên với năm uẩn mà dấy khởi, lúc như thật quán thấy năm Thủ uẩn
thì kiến này kiền đoạn mất. Lại nữa , Hữu thân kiến này bắt đầu từ ý
tưởng Thường-Lạc-Ngã mà phát sinh, lúc bốn ý tưởng đoạn mất thì kiến
này sẽ đoạn mất”.
Đại đức nói rằng: “Hữu thân ki ến này duyên với Hữu thân mà
phát sinh gọi là Hữu thân kiến, nếu quán Hữu thân không có Ngã và
Ngã sở thì kiến này liền đoạn mất , cho nên kiến Hữu thân kiến chỉ do
kiến khổ mà đoạn”.
Như kiến Hữu thân kiến, thì kiết  Hữu thân kiến trong năm kiết
thuận phần dưới, Hữu thân kiến-Bi ên chấp kiến trong năm kiến cũng
như vậy, bởi vì tự tánh giống nhau, bởi vì đều mê lầm về khổ.
Kiết giới cấm thủ có hai loại, hoặc do kiến khổ mà đoạn, hoặc do
kiến Đạo mà đoạn.
Hỏi: Vì sao giới cấm thủ không phải là do kiến Tập-Diệt mà
đoạn?
Đáp: Bởi vì ngoại đạo chỉ đối với Khổ-Đạo mà dấy khởi Giới cấm
thủ này, nghĩa là các ngoại đạo cũng có thể nói rằng Tập như nơi chốn
cấu uế, cũng có thể nói rằng Diệt  như nơi chốn tắm rửa, họ cho rằng
tập là nơi chốn cấu uế cho nên kho âng sinh tâm mong cầu, họ cho rằng
Diệt là nơi chốn tắm rửa cho nên vọng tưởng sinh tâm mong cầu, vọng
22 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
tưởng sinh tâm mong cầu cho nên phát khởi các loại khổ hạnh không lợi
ích gì; cứ như thế phát khởi khổ hạnh không lợi ích gì, như vậy-như vậy
phiền não cấu uế tăng lên làm nhiễm ô thân tâm cách xa Niết-bàn, như
người vì trừ bỏ dơ bẩn trên thân thể mà dùng nước nhớp tắm rửa, cứ như
thế tắm rửa như vậy-như vậy lại tăng thêm dơ bẩn. Vì vậy Giới cấm thủ
chỉ bao gồm hai bộ. Lại nữa, bởi vì  Giới cấm thủ này chỉ chuyển biến
đối với hai nơi Khổ-Đạo, chuyển biến nơi khổ là do kiến khổ mà đoạn,
chuyển biến nơi Đạo là do kiến Đạo mà đoạn. Lại nữa, bởi vì Giới cấm
thủ này chỉ chuyển biến đối với ha i nơi uế-tịnh, chuyển biến nơi uế là
do kiến khổ mà đoạn, chuyển biến nơi tịnh là do kiến Đạo mà đoạn. Lại
nữa, Giới cấm thủ này chỉ có hai loạ i, đó là do nội đạo-ngoại đạo mà
dấy khởi sai biệt, nội đạo dấy khởi thì do kiến khổ mà đoạn, ngoại đạo
dấy khởi thì do kiến đạo mà đoạn. Lại nữa, Giới cấm thủ này chỉ có hai
loại, đó là chẳng phải nhân cho là nhân và chẳng phải đạo cho là đạo,
chẳng phải nhân cho là nhân thì do kiến khổ mà đoạn chẳng phải đạo
cho là đạo thì do kiến Đạo mà đoạn.
Như kiết Giới cấm thủ, thì Giới  cấm thủ trong bốn thủ, Giới cấm
thủ Thân hệ trong bốn Thân hệ, kiết Giới cấm thủ trong năm kiết thuận
phần dưới, Giới cấm thủ trong năm kiến, cũng như vậy, bởi vì tự tánh
giống nhau.
Kiết nghi có bốn loại, hoặc là do kiến khổ mà đoạn cho đến hoặc
là do kiến Đạo mà đoạn.
Hỏi: Vì sao không có Nghi do tu mà đoạn?
Đáp: Lúc chưa thấy sự việc thì tâm có do dự, thấy sự việc đó rồi
thì do dự liền trừ hết, cho nên không có Nghi là do tu mà đoạn.
Như Kiết Nghi, thì Kiến Bộc lưu-Ách trong bốn Bộc lưu-Ách, kiến
thủ trong bốn Thủ Thân hệ chấp đa ây là thật trong bốn Thân hệ, Cái
nghi trong năm cái, Kiết nghi trong năm kiết thuận phần dưới, Tà kiến-
kiến thủ trong năm kiến, Tùy miên Kiến-Nghi trong bảy Tùy miên,
Kiết Kiến-Thủ-Nghi trong chín kiết, cũng như vậy, bởi vì thể loại giống
nhau.
Ba căn bất thiện có năm loại, hoặc là do kiến khổ mà đoạn, cho
đến hoặc là do tu mà đoạn, bởi vì năm bộ đều có tham-sân-si.
Như ba Căn bất thiện, thì ba Lậu, trong bốn Độc lưu-Ách trừ ra
Kiến còn lại Bộc lưu-Ách khác, Dục thủ-Ngã ngữ thủ trong bốn Thủ,
Thân hệ Tham dục-Sân nhuế trong bốn Thân hệ, trong năm cái trừ ra
Ác tác-Nghi còn lại các Cái, kiết Tham-Sân-Mạn trong năm kiết Tham
dục-Sân nhuế trong năm kiết thuận phần dưới, do Ý xúc mà sinh ra Ái
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 23  
www.daitangkinh.org  
thân trong sáu Ái thân, trừ ra Kiến-Nghi còn lại các tùy miên trong bảy
Tùy miên, kiết Ái-Nhuế-mạn-Vô mi nh, cũng như vậy, bởi vì thể loại
giống nhau. Tuy nói chung ở đây đều gồm cả năm bộ, mà phân biệt
riêng ra thì có một-có hai-có bốn-có năm. Trong Dục lậu… thì Hữu thân
kiến-Biên chấp kiến-Ác tác-Tật-Kha n-Phẫn-Phú chỉ có một bộ, Giới
cấm thủ chỉ có hai bộ, Tà kiến-Kiến thủ-Nghi chỉ có bốn bộ, Tham-
Sân-Mạn đều gồm chung năm bộ. Cái Ác  tác do tu mà đoạn và do trí
mà đoạn.
Như Cái Ác tác, thì kiết Tật-Khan trong năm Kiết, năm Kiết thu-
ận phần trên năm Ái thân trước trong sáu Ái thân, kiết Tật-Khan trong
chín Kiết, cũng như vậy, bởi vì cùng dựa vào sự mà chuyển đổi các
phẩm loại…
Trong chín mươi tám Tùy miên, có hai mươi tám loại do kiến khổ
mà đoạn, bởi vì chuyển biến nơi khổ, có mười chín loại do kiến Tập mà
đoạn, bởi vì chuyển biến nơi Tập, có mười chín loại do kiến Diệt mà
đoạn, bởi vì chuyển biến nơi Diệt; có hai mươi hai loại do kiến Đạo mà
đoạn, bởi vì chuyển biến nơi Đạo; có mười loại do tu mà đoạn, bởi vì
dựa vào sự mà chuyển biến.
Hỏi: Trong này loại nào gọi là do kiến Khổ mà đoạn, cho đến loại
nào gọi là do tu mà đoạn?
Đáp: Nếu đối trị quyết định-đối trị sở duyên quyết định, thì gọi là
do kiến Khổ mà đoạn cho đến do kiến Đạo mà đoạn; nếu đối trị không
quyết định-đối trị sở duyên không quyết định, thì gọi là do tu mà đoạn.
Lại nữa, nếu xứ sở quyết định-đối tr ị sở duyên quyết định, thì gọi là
do kiến khổ mà đoạn cho đến do ki ến Đạo mà đoạn, nếu xứ sở không
quyết định-đối trị sở duyên không quyết định, thì gọi là do tu mà đoạn.
Lại nữa, nếu khổ nhẫn-khổ trí làm pháp đối trị, thì gọi là do kiến khổ
mà đoạn, cho đến nếu Đạo nhẫn-Đạo trí làm pháp đối trị, thì gọi là do
kiến Đạo mà đoạn, nếu Khổ-Tập-Diệt-Đạo và thế tục trí làm pháp đối
trị, thì gọi là do tu mà đoạn. Lại nữa, nếu khổ pháp loại nhẫn đoạn trừ,
thì gọi là do kiến khổ mà đoạn, ch o đến nếu Đạo pháp loại nhẫn đoạn
trừ, thì gọi là do kiến Đạo mà đoạn; nếu bốn Pháp loại trí và thế tục trí
đoạn trừ, thì gọi là do tu mà đoa ïn. Lại nữa, nếu quán khổ đế đoạn trừ,
thì gọi là do kiến khổ mà đoạn, cho đến nếu quán Đạo đế đoạn trừ, thì
gọi là do kiến Đạo mà đoạn, nếu hoặ c là quán Khổ đế, cho đến hoặc
là quán Đạo đế-hoặc là quán những sự việc khác đoạn trừ, thì gọi là do
tu mà đoạn. Lại nữa, nếu quán tr ái với khổ đế, thì gọi là do kiến khổ
mà đoạn, cho đến nếu quán trái với Đạo đế, thì gọi là do kiến Đạo mà
24 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đoạn, nếu quán trái với bốn đế và quán trái với những sự việc khác, thì
gọi là do tu mà đoạn.
Ba kiết cho đến chín mươi tám Tùy miên, mấy loại là kiến, mấy
loại không phải kiến?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
nghĩa. Nghĩa là hoặc có người chấp: Tất cả phiền não đều là tánh kiến.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì ha ønh tướng mạnh mẽ nhanh nhạy cho nên
nói tên gọi là kiến. Tất cả phiền não đều có hành tướng mạnh mẽ nhanh
nhạy đối với nghiệp của mình, như hành tướng mạnh mẽ nhanh nhạy
của Hữu thân kiến là chấp Ng ã-Ngã sở, hành tướng mạnh mẽ nhanh
nhạy của Biên chấp kiến là chấp Đoạn-chấp Thường, hành tướng mạnh
mẽ nhanh nhạy của tà kiến là chấp không có, hành tướng mạnh mẽ
nhanh nhạy của kiến thủ là chấp hơn hẳn, hàng tướng mạnh mẽ nhanh
nhạy của Giới cấm thủ là chấp có năng lực thanh tịnh, hành tướng mạnh
mẽ nhanh nhạy của Nghi là do dự, hành tướng mạnh mẽ nhanh nhạy
của Tham là nhiễm trước hành t ướng mạnh mẽ nhanh nhạy của Sân
là ghét bỏ, hành tướng mạnh mẽ nhanh nha ïy của Mạn là đề cao, hành
tướng mạnh mẽ nhanh nhạy của Vô mi nh là không hiểu biết. Vì vậy,
các phiền não đều là tánh kiến.
Hoặc lại có người chấp: Tất cả phiền não đều không phải là tánh
kiến. Nguyên cơ thế nào? Bởi vì thông hiểu các pháp thì nói tên gọi là
kiến, mà tất cả phiền não đều không thông hiểu đối với sở duyên của
mình, cho nên không phải là tánh kiến.
Vì ngăn chặn ý đó, hiển bày các phiền não có loại là tánh kiến, có
loại không phải là tánh kiến, cho nên soạn ra phần luận này.
Trả lời trong ba kiết có hai kiến và một không phải là kiến, hai
kiến ấy gọi là Hữu thân kiến-Giới cấm thủ, một không phải là kiến thì
gọi là Nghi. Phần còn lại nói rộng ra như bản luận, giải thích rộng về
nghĩa của kiến đã nói như trước, nghĩa là ở phần năm kiến.
Ba kiết cho đến chín mươi tám Tùy miên, mấy loại có Tầm-có
Tứ, mấy loại không có Tầm-chỉ có Tứ, mấy loại không có Tầm-không
có Tứ?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Từ cõi Dục cho đến Hữu Đảnh đều
có Tầm-Tứ. Như phái Thí Dụ đã chấp. Vì sao họ dấy lên cái chấp này?
Bởi vì dựa vào kinh. Nghĩa là trong kinh nói: “Tánh thô của tâm gọi là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 25  
www.daitangkinh.org  
Tầm, tánh tế của tâm gọi là Tứ”. Như vậy tánh thô tế thì từ cõi Dục cho
đến Hữu đảnh đều có thể đạt được, cho nên biết rằng ba cõi đều có Tầm
và Tứ. Đại đức nói rằng: “Các Sư phái Đối pháp đã nói phi lý. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì tánh thô tế của tâm thì ba cõi đều có, trong kinh nói
tánh này chính là Tầm-Tứ, mà nói Tầm-Tứ chỉ có ở  hai nơi, đó là cõi
Dục và cõi Phạm Thế, cho nên phái Đối pháp đã nói là phi lý, cũng gọi
là ác thuyết-ác thọ trì, chứ không gọi là thiện thuyết-thiện thọ trì”. Các
Luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: “Luận thuyết  và sự thọ trì c ủa chúng tôi là
thiện chứ không phải là ác Nguyên cớ thế nào? Bởi vì thi thiết về thô tế
có nhiều. Nghĩa là có nơi nói: Triền là thô-Tùy miên là tế. Trong này
Tầm-Tứ không phải là thô-không phải là tế, bởi vì hai loại này không
phải là Triền-không phải là Tùy miên. Hoặc có nơi nói: Sắc uẩn là thô-
bốn uẩn là tế. Trong này, Tầm-Tứ là tế chứ không phải là thô, bởi vì
Hành uẩn thâu nhiếp. Hoặc có nơi nói: Cõi Dục là thô-Tĩnh lự thứ nhất
là tế. Trong này, Tầm-Tứ đều bao gồm cả thô-tế, bởi vì hai địa đều có
Tầm và Tứ. Hoặc có nơi nói: Tĩnh lự thứ nhất là thô-Tĩnh lự thứ hai là
tế. Trong này, Tầm-Tứ là thô chứ không phải là tế, bởi vì trên Tĩnh lự
thứ nhất không có Tầm-Tứ. Các nơi như vậy thi thiết về thô tế có nhiều
phẩm loại, không cần phải nhất định chấp rằng tánh thô gọi là Tầm-
tánh tế gọi là Tứ, cũng không nên chấp rằng hai loại Tầm-Tứ thì ba cõi
đều có”. Nhưng trong kinh nói “Tầm-Tứ là tánh thô tế của tầm”, là dựa
vào tánh thô tế của tâm luôn luôn làm rối loạn cho hai địa phía dưới mà
nói, từ Tĩnh lự thứ hai cho đến H ữu đảnh thì tâm lìa náo động cho nên
không có Tầm-Tứ. Vả lại, họ đã nói từ hai Định trở lên có Tầm-có Tứ,
tại sao kiến lập có Tầm-Tứ… ở ba địa có khác nhau? Họ đưa ra cách nói
này: “Tất cả các tâm thiện nhiễm-vô phú vô ký của cõi Dục-Tĩnh lự thứ
nhất và Tĩnh lự trung gian, cho đến tâm nhiễm ô của Hữu Đảnh đều gọi
là địa có Tầm-có Tứ; tâm thiện và vô phú vô ký của Tĩnh lự trung gian
đều gọi là địa không có Tầm-chỉ có Tứ; tâm thiện và vô phú vô ký của
Tĩnh lự thứ hai cho đến Hữu Đảnh đều gọi là địa không có Tầm-không
có Tứ”. Nếu như vậy thì trong kinh nói nên thông hiểu thế nào? Như
trong kinh nói: “Tầm-Tứ vắng lặng, không có Tần-không có Tứ thì nhất
định phát sinh hỷ lạc tiến vào Tĩnh lự thứ hai an trú đầy đủ”. Họ đưa ra
cách nói này: “Kinh này dựa vào thiện-vô phú vô ký, chứ không dựa
vào nhiễm ô mà nói Tầm-Tứ vắng lặng”. Họ nói phi lý, nguyên cớ thế
nào? Bởi vì có nhân duyên vào tiến vào Định thứ hai mà chỉ là thiện-vô
ký-Tầm-Tứ vắng lặng chứ không phải là nhiễm ô? Thà rằng nói nhiễm
ô-Tầm-Tứ vắng lặng chứ không phải là thiện-vô ký. Nguyên cớ thế
26 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nào? Bởi vì các pháp nhiễm ô lúc  lìa nhiễm thì xả bỏ, pháp thiện-vô
ký lúc vượt qua giới-địa thì mới xả bỏ hết. Nhưng phái Thí dụ là không
hiểu biết về quả, tối tăm mờ m ịt về quả không chịu khó gia hạnh về
quả, cho nên nói là Tầm-Tứ thì ba c õi đều có, mà Tầm và Tứ thì có ở
hai địa phía dưới chứ không có ở bảy địa phía trên.
Vì ngăn chặn tông chỉ của người  khác đã nói như vậy, để biểu
hiện rõ ràng về chánh lý, cho nên soạn ra phần luận này.
Trả lời trong ba Kiết có ba loại,  đó là hoặc có Tầm-có Tứ, hoặc
không có Tầm-chỉ có Tứ, hoặc không có Tầm-không có Tứ.
Thế nào là có Tầm-có T ứ? Đó là ở cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất.
Thế nào là không có Tầm-chỉ có Tứ?  Đó là ở Tĩnh lự trung gian. Thế
nào là không có Tầm-không có Tứ? Đ ó là ở ba Tĩnh lự trên và bốn vô
sắc. Phần còn lại nói rộng ra như bản luận.
Hỏi: Trong này, loại nào gọi là c ó Tầm-có Tứ, loại nào gọi là
không có Tầm-chỉ có Tứ, loại nào gọi là không có Tầm-không có Tứ?
Đáp: Nếu tương ưng với Tầm-Tứ đều là Tầm-Tứ, là Tầm-Tứ cùng
khởi do Tầm-Tứ mà chuyển, thì gọi là có Tầm-có Tứ. Nếu không đi
cùng với Tầm mà chỉ đi cùng với  Tứ, Không tương ưng với Tầm mà
chỉ tương ưng với Tứ, không phải là Tầm cùng khởi mà chỉ có Tứ cùng
khởi, Tầm đã vắng lặng chỉ do Tứ mà chuyển, thì gọi là không có Tầm,
chỉ có Tứ. Nếu không phải là đi cùng Tầm-Tứ, Không phải là do Tầm-
Tứ mà chuyển, thì gọi là không có Tầm-Không có Tứ. Lại nữa, nếu có
các loại tìm cầu, các loại quan sát thì gọi là có Tầm-có Tứ; nếu không
có các loại tìm cầu, cũng Không có cá c loại quan sát, thì gọi là không
có Tầm-Tứ. Lại nữa, nếu có tìm cầu thường xuyên, quán sát thường
xuyên, thì gọi là có Tầm-có Tứ; nếu không có tìm cầu thường xuyên mà
có quan sát thường xuyên thì gọi là không có Tầm-chỉ có Tứ; nếu không
có tìm cầu thường xuyên, cũng không có quan sát thường xuyên, thì gọi
là không có Tầm-không có Tứ.
Ba kiết cho đến chín mươi tám tùy miên, có mấy loại tương ưng
với Lạc căn, có mấy loại tương ưng với Khổ-Hỷ-Ưu-Xã căn?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác đã hiển bày về chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Lúc  các pháp sinh khởi thì từ từ chứ
không phải là lập tức. Như phái thí dụ đã chấp. Đại Đức Nói rằng: “Lúc
các pháp sinh khởi thì theo thứ t ự chứ không có nghĩa cùng dấy khởi,
như có nhiều khách buồn đi qua co n đường hẹp thì từng người một mà
đi qua, hãy còn không có nghĩa hai người đi qua cùng một lúc,    huống
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 27  
www.daitangkinh.org  
hồ có thề có nhiều người. Các pháp hữu vi cũng lại như vậy, mỗi một
pháp từ tướng sinh của mình mà sinh khởi, khác hòa hợp mà sinh thì lý
sẽ không củng lúc dấy khởi”.
Các luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: “Có nhân duyên cho nên nói pháp
hữu vì khác hòa hợp mà sinh, bởi vì  mỗi một pháp sinh khởi từ tướng
sinh của mình, có nhân duyên cho nên nói pháp hữu vi cùng hòa hợp
mà sinh, bởi vì không lìa nhau thì sinh khởi cùng một lúc. Nghĩa là dựa
vào tướng sinh mà nói pháp hữu vi khác hòa hợp mà sinh; nếu dựa vào
sát-na thì nói pháp hữu vi cùng hòa hợp mà sinh, bởi vì không lìa nhau
thì chắc chắn sinh khởi cùng lúc”.
Hoặc lại có người chấp: Nghĩa về lực, không có lực, thì gọi là
nghĩa tương ưng-không tương ưng. Nghĩa là nếu pháp này sinh ra do lực
của pháp kia, thì nói là pháp này tương ưng với pháp kia. Nếu pháp sinh
ra không do lực của pháp kia, th ì tuy cùng lúc dấy khởi mà không có
nghĩa tương ưng; như tâm này sinh do lực của tâm kia, thì có thể nói tâm
này tương ưng với tâm kia; lại do lực của tâm mà sinh ra tâm sở, thì có
thể nói tâm này tương ưng với tâm kia; lại do lực của tâm mà sinh ra tâm
sở, thì có thể nói tâm sở tương ưng với tâm sở; không do lực của tâm sở
mà tâm được sinh khởi thì không có thể nói tâm tương ưng với tâm sở.
Vì ngăn chặn ý đó, để biểu hi ện rõ ràng tâm tương ưng với tâm
sở, tâm sở cũng tương ưng với tâm sở, tâm sở cũng có thể tương ưng với
tâm, nhưng tâm cùng với tâm thì không có nghĩa tương ưng, bởi vì một
thân thì hai tâm không cùng lúc dấy khởi.
Hoặc lại có người chấp: Các pháp đều tương ưng với tự tánh chứ
không tương ưng với tánh khác. Họ đưa ra cách nói rằng: nghĩa quý
trong lẫn nhau là nghĩa của tương ưng, không có pháp cùng với pháp hết
sức quý trong lẫn nhau bằng tự tánh của mình, cho nên chỉ có tự tánh
tương ưng với tự tánh.
Vì ngăn chặn ý đó, để biểu hiện rõ ràng tự tánh chỉ tương ưng với
tánh khác, bởi vì danh nghĩa tương ưng-khác thể hướng về với nhau mà
kiến lập, như tâm và tâm sở lần lượt chuyển đổi hướng về với nhau, bởi
vì cùng chung một sở y- một sở duyên như nhau không rời bỏ lẫn nhau,
cho nên gọi là tương ưng.
Hoặc lại có người chấp các pháp cùng với tự tánh, không có nghĩa
tương ưng cũng không phải là không tương ưng, không có nghĩa tương
là bởi vì các pháp không chờ đợi t ự tánh mà sinh khởi. Không phải là
không tương ưng, bởi vì hết sức quý tr ọng lẫn nhau là nghĩa của tương
ưng.
28 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Vì ngăn chặn ý đó, để biểu hiện rõ ràng các pháp tương ưng không
hỗn loạn cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao chỉ hỏi về tương ưng với thọ?
Đáp: Là ý của người soạn luận muốn như vậy. Nghĩa là người
soạn luận tùy theo ý muốn soạn lu ận không trái với pháp tướng, cho
nên không cần vặn hỏi. Lại nữa, bởi vì thọ cùng với hành tướng của
thọ khác nhau, không trái với thành tựu mà trái với hiện hành, cho nên
chỉ hỏi đến điều ấy. Không trái với th ành tựu, là bởi vì một thân có
thể thành tựu năm căn về thọ. Trái với hiện hành, là bởi vì chắc chắn
không có hai thọ hiện hành với một lúc. Lại nữa, bởi vì thọ tùy theo căn
chuyên biến mà dấy khởi, đối với thể của một thọ kiến lập năm căn,
pháp khác thì không như vậy, cho nên chỉ hỏi về thọ ở phần giữa vòng
tròn của mười hai duyên khởi; giống như ổ trục bánh xe,cho nên chỉ hỏi
về thọ. Lại nữa, bởi vì tất cả các pháp đều quay về với thọ, cho nên
chỉ hỏi về thọ. Lại nữa, ngoài thọ ra lại hỏi đến căn nào tương ưng; nếu
hỏi về tám căn tương ưng như mạn… Thì trở thành phi lý bởi vì là không
tương ưng; nếu hỏi về tương ưng với năm căn như tín…và ba căn vô lậu,
thì cũng trở thành phi lý bởi vì chỉ là thiện; nếu hỏi về những tâm sở
tương ưng với các pháp nhiễm khác và tưởng-Tư…, thì cũng trở thành phi
lý, bởi vì không có tướng của căn, hoa ëc có mà chín là tánh của phiền
não; nếu hỏi về tương ưng với Niệm-Định và Tuệ, thì cũng trở thành phi
lý, bởi vì tương ưng với phiền não không có tướng của căn, hoặc có mà
chín là tánh của phiền não; nếu hỏi về ý căn thì cũng không hợp lý, bởi
vì dựa vào tâm mà kiến lập vể pha ùp tương ưng. Vả lại, tâm tương ưng
không có sai biêt, họ có tướng của căn chứ không phải là thể của phiền
não có thể sinh ra phiền não, cho nên hỏi về tương ưng.
Trả lời trong ba kiết thì kiết hữu thân kiến-Giới cấm thủ tương ưng
với ba căn, trừ ra khổ và Ưu căn.
Hỏi: Vì sao hai kiết này trừ ra khổ căn.
Đáp: Bởi vì khổ căn thuộc vể năm thức, hai kiết này thuộc về ý
địa, cho nên không tương ưng.
Hỏi: Vì sao hai kiết này trừ ra hai căn?
Đáp: Ưu là hành tướng lo buồn chu yển đổi hai kiết này là hành
tướng vui mừng chuyển đổi, cho nên không tương ưng. Nói chung hai
kiết này là tương ưng với ba căn, phân biệt riêng đế thì nếu ở cõi Dục
và hai Tĩnh lự đầu sẽ tương ưng với Hỷ-Xã căn, nếu ở Tĩnh lự thứ ba thì
tương ưng với Lạc-Xã căn, nếu ở Tĩnh lự thứ tư của cõi Vô sắc thì chỉ
tương ưng với Xả căn vì vậy nói chung là tương ưng với ba căn, kiết nghi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 29  
www.daitangkinh.org  
tương ưng với bổn căn, trừ ra khổ căn.
Hỏi: Vì sao kiết nghi trừ ra khổ căn?
Đáp: Khổ căn thuộc về năm thức , Nghi thuộc về ý địa, cho nên
không tương. Nói chung là kiết Nghi tương ưng với bốn căn, phân biệt
riêng đế thì nếu ở cõi Dục sẽ tương ưng với Ưu-Xã căn, nếu ở hai Tĩnh
lự đầu thì tương ưng với Hỷ-Xã căn, nếu ở Tĩnh lự thứ ba thì tương ưng
với Lạc-Xã căn, nếu ở Tĩnh lự thứ tư và cõi vô sắc thì chỉ tương ưng với
Xã căn. Vì vậy, nói chung là tương ưng với bốn căn.
Hỏi: Vì sao kiết Nghi nếu ở cõi Dục thì không tương ưng với Hỷ
căn, nếu ở hai Tĩnh lự đầu thì tương ưng với hai Hỷ căn.
Đáp: Bởi vì hành tứơng vui mừng và tương ưng với nhau, nghĩa là
Nghi ở cõi Dục do hành tướng lo  buồn chuyển đổi, Hỷ căn là do hành
tướng vui mừng chuyển đổi, hành t ướng đã khác nhau thì không có
nghĩa tương ưng; Nghi ở hai Tĩnh l ự đầu cùng với Hỷ căn đều do hành
tướng vui mừng chuyển đổi cho nên được tương ưng, bởi vì nghĩa bằng
nhau là nghĩa của tương ưng. Lại nữa, bởi vì cõi Dục thì Hỷ là thô-Nghi
là tế, cho nên không tương ưng.
Hỏi: Vì sao cõi Dục thì Hỷ là thô?
Đáp: Bởi vì hữu tính ở cõi Dục không nên dấy khởi mà dấy khởi,
đối với sự việc ở cõi Dục c ũng không nên dấy khởi mà dấy khởi. Thế
nào là hữu tình ở cõi Dục không nên dấy khởi mà dấy khởi? Nghĩa là
bản tánh của cõi Dục là khổ lại cộng thêm khổ khác, đúng lý phải sinh
tâm chán ngán lìa xa mà lại sôi nổi nhảy múa, lẽ nào không phải là thô
hay sao? Thế nào là đối với sự việc của cõi Dục không nên dấy khởi mà
dấy khởi? Nghĩa là thấy người khác ngã nhào mê man thì nên sinh lòng
thương xót mà lại vui cười, lẽ nào không phải là thô hay sao?
Kiết Nghi ở cõi Dục nặng về suy nghĩ cho nên vi tế, thô-tế đã
khác nhau thì không có nghĩa tương ưng, Nghi và Hỷ ở hai Tĩnh lự đầu
đều tế cho nên được tương ưng. Lại nữa, kiế t Nghi của cõi Dục thì sau
nặng mà Hỷ căn tùy tiện vội vàng, cho nên không tương ưng; ở Tĩnh tự
thứ nhất thì cả hai đầu sau nặng cho nên được tương ưng. Lại nữa, kiết
Nghi của cõi Dục chuyển đổi ở phần trong, Hỷ căn cũa cõi Dục chuyển
đổi ở phần ngoài, cho nên không tương ưng; hai Tĩnh lự đầu đều chuyển
đổi ở phần trong, cho nên được  tương ưng. Lại nữa, kiết Nghi của cõi
Dục như chủ mà Hỷ căn thì như khách, cho nên không tương ưng; hai
Tĩnh lự đầu thì Nghi và Hỷ căn đều như chủ, cho nên được tương ưng.
Lại nữa, kiết Nghi của cõi Dục tuy không tương ưng với Hỷ thọ
mà tương ưng với Ưu thọ; kiết Nghi của hai Tĩnh lự đầu nếu không
30 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
tương ưng với Hỷ thọ thì trở thành không có Thọ, bởi vì Hỷ là tự tánh
Thọ của địa ấy, nếu tâm Nghi tích tụ hoàn toàn không có Thọ thì trái với
pháp nương tựa nhau và pháp tương ưng, đừng nảy sinh sai lầm này! Vì
vậy, kiết Nghi của hai Tĩnh lự đầu tương ưng với Hỷ căn.
Trong ba Căn bất thiện thì căn bất thiện Tham tương ưng với ba
căn, trừ ra Khổ-Ưu căn, bởi vì Khổ-Ưu căn do hành tướng lo buồn chuyển
đổi, căn bất thiện Tham do ha ønh tướng vui mừng chuyển đổi, cho nên
không tương ưng. Căn bất thiện Sân t ương ưng với ba căn, trừ ra Lạc-
Hỷ căn, bởi vì Lạc-Hỷ căn do hành tướng vui mừng chuyển đổi, căn bất
thiện sân do hành tướng lo buồn chuyển đổi, cho nên không tương ưng.
Căn bất thiện Si và Dục lậu-Vô minh lậu tương ưng với năm căn, bởi vì
chúng đều gồm chung sáu thức thân do hành tướng vui mừng-lo buồn
chuyển đổi. Hữu lậu tương ưng với ba căn, trừ ra Khổ-Ưu căn, bởi vì cõi
Sắc-Vô sắc không có Ưu-Khổ căn. Cõi ấy không có nhân của Ưu-Khổ,
trong chương căn Uẩn sẽ nói rộng hơn. Trừ ra Tà kiến, những loại còn
lại nói rộng ra như bản luận này. Tà kiến tương ưng với bốn căn, trừ ra
khổ căn, bởi vì khổ căn thuộc về năm thức, Tà kiến thuộc về ý địa, cho
nên không tương ưng. Nói chung là Tà kiến tương ưng với bốn căn, phân
biệt riêng rẽ thì nếu ở cõi Dục sẽ tương ưng với ba căn, trừ ra Lạc-Khổ
căn; nếu ở hai Tĩnh lự đầu thì tươn g ưng với Hỷ-Xả că; nếu ở Tĩnh lự
thứ ba thì tương ưng với Lạc-Xả căn; nếu ở Tĩnh lự thứ tư và cõi vô sắc
thì chỉ tương ưng với Xả căn.
Hỏi: Tà kiến của cõi Dục thì loại nào tương ưng với Hỷ căn, loại
nào tương ưng với Ưu căn?
Đáp: Hoặc là có người trước đây không thích bố thí-không thích
yêu thương vui vẻ-không thích thờ cúng, người ấy về sau nếu gặp phải
ngoại đạo tà kiến, nghe nói không có bố thí-không có yêu thương vui
vẻ, không có thờ cúng, không có diệu hạnh, không có ác hạnh, không
có dị thục nghiệp quả của diệu hạnh và ác hạnh, nghe rồi hoan hỷ dấy
lên ý nghĩ như vậy: Mình từ trước đến nay không thích bố thí cho đến
thờ cúng thật là điều tốt, bởi vì  những việc đó không có quả-không có
dị thục. Tà kiến như vậy tương ưng với Hỷ căn.
Hoặc là có người từ trước tới nay thích thực hành bố thí-thích thực
hành yêu thương vui vẻ-thích thực hành thờ cúng, người ấy về sau nếu
gặp phải ngoại đạo tà kiến, nghe nói không có bố th í-không có yêu
thương vui vẻ-không có thờ cúng- không có diệu hạnh-không có ác
hạnh-không có nghiệp quả dị thục của diệu hạnh và ác hạnh, nghe
rồi buồn bã dấy lên ý nghĩ như vậy: Mình từ trước đến nay thích   thực
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 31  
www.daitangkinh.org  
hành bố thí cho đến thờ cúng thật là hoang đường, bởi vì những điều ấy
không có quả-không có dị thục. Tà kiến như vậy tương ưng với Ưu căn.
Giải thích rộng về nghĩa tương ưgn, đã nói trong phần sáu Nhân.
Ba kiết cho đến chín mươi tám Tu øy miên, có mấy loại hệ thuộc
cõi Dục, mấy loại hệ thuộc cõi Sắc, mấy loại hệ thuộc cõi Vô sắc?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Tất cả danh số của phiền não và tùy
miên não ở cõi Dục thì ở cõi Sắc-Vô sắc cũng có. Vì ngăn chận ý đó,
biểu hiện rõ ràng cõi Dục là bất định có rất nhiều các phiền não và tùy
phiền não, cõi Sắc-Vô sắc là địa ổn định cho nên ít các phiền não và tùy
phiền não, như tùy miên sân và ác tác…, bởi vì cõi ấy không có.
Hoặc lại có người chấp: Hữu lậu-Bộc lưu-Ách-Ngã ngữ thủ ở cõi
Dục cũng có lúc duyên với bên trong mà sinh khởi các phiền não…, cho
nên được tên gọi ấy. Vì ngăn chặn ý đó, hiển bày hữu lậu… Không gồm
chung cõi Dục, hai cõi trên thì hoặc là do định mà thâu nhiếp cất chứa
nhiều duyên bên trong dấy khởi cho nên có được tên gọi ấy.
Hoặc lại có người chấp: Hai triền Tật-Khan ở cõi Phạm thế cũng
có. Như luận giả Phân Biệt đã chấp.
Hỏi: họ vì sao dấy lên cái chấp này?
Trả lời: Là bởi vì dựa vào tr ong kinh. Nghĩa là nói: “Đại Phạm
Thiên Vương bảo với Phạm Chung: Chúng ta không cần đi đến chổ Sa-
môn Kiều-Đáp-ma để cung kính lễ lạy mà nghe pháp, ngay ở nơi này rẽ
khiến cho các ông vượt qua sinh-lão-tử chúng được tịch diệt vĩnh viễn”.
Họ nói Phạm vương vì kiết Tật-Khan ràng buộc tâm tư cho nên dấy lên
lời nói như vậy. Vì ngăn chặn lại ý đó, hiển bày kiết Tật-Khan chỉ  có
ở cõi Dục.
Hoặc lại có người chấp: Cõi Phạm Thế có triền Phú.
Hỏi: Họ vì sao dấy lên cái chấp này.
Trả lời: Là bởi vì dựa vào trong kinh. Nghĩa là trong kinh nói:
Đại Phạm Thiên Vương không hiểu rõ câu hỏi của Tôn giả Mã Thắng,
sợ Phạm chúng biết cho nên phương tiện dẫn ra nói lời êm diệu hổ
thẹn mà nhận lỗi”. Họ nói Phạm Vương do triền Phú cho nên dẫn ra ở
ngoài chúng mới nói rõ là không hiểu. Vì ngăn chặn ý đó, biểu hiện rõ
ràng triền Phú chỉ có ở cõi Dục, nhưng Đại Phạm Vương vì Mạn-Siểm-
Cuồng-Phú che lấp tâm tư cho nên dấy lên lời nói như vậy. Bởi vì nhân
duyên này, cho nên soạn ra phần luận này.
Trả lời : Là ba kiết có ba loại, hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc  là
32 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hệ thuộc cõi Sắc, hoặc là hệ thuộc cõi Vô sắc. Phần còn lại nói rộng ra
như bản luận này.
Hỏi: Vì sao gọi là hệ thuộc cõi Dục, hệ thuộc cõi Sắc, hệ thuộc
cõi Vô sắc.
Đáp: Trói buộc vào dục cho nên gọi là hệ thuộc cõi Dục, trói buộc
vào sắc cho nên gọi là hệ thuộc cõi Sắc, trói buộc vào Vô sắc cho nên
gọi là hệ thuộc cõi V ô sắc; như trâu-ngựa… trói  buộc vào như cột trụ
hoặc nhốt vào trong chuồng thì gọi là hệ thuộc cột trụ… Lại nữa, vì chân
của cõi Dục bị ràng buộc cho nên gọi là hệ thuộc cõi Dục, vì chân của
cõi Sắc bị ràng buộc cho nên gọi là hệ thuộc cõi Sắc, vì chân của cõi
Vô Sắc bị ràng buộc cho nên gọi là hệ thuộc cõi Vô Sắc. Chân có nghĩa
là phiền não, như kệ nói :
“Công hạnh của Phật là vô biên, không có chân người nào   mang
đi”.
Như người có chân thì được tự do đi lại khắp nơi, không có   chân
thì không như vậy, như vậy, hữu tình có chân phiềnnão thì có thể đi qua
các cõi-các nẽo-các đời, không có chân phiền não thì không có như
vậy. Chư Phật vĩnh viễn đoạn chừ chân cũa phiền não, cho nên đối với
cõi-nẽo-đời không còn lưu chuyển nữa, nhưng nhờ vào định tuệ mà đi
lại khắp nơi không giới hạn. Lại nữa, bởi vì sào huyệt cõi Dục đã thu
nhiếp cất giữ, ngã chấp của cõi Dục  đã chấp trước, cho nên gọi là hệ
thuộc cõi Dục; bởi vì sào huyệt cõi Sắc đã thâu nhiếp cất giữ do ngả
chấp của cõi Sắc mà chấp trước, cho nên gọi là hệ thuộc cõi sắc;  bởi
vì sào huyệt cõi Vô Sắc đã thâu nhiếp cất giữ do ngả chấp của cõi Sắc
mà chấp trước, cho nên gọi là hệ thuộc cõi Vô sắc. Sào huyệt nghĩa là
Ái, Ngã chấp nghĩa là hiến. Lại nữa, vì Ái của cõi Dục làm thấm ướt
thêm do Ngã-Ngã sở kiến mà chấp tr ước, cho nên gọi là hệ thuộc cõi
Sắc; vì Ái cõi vô sắc làm cho thấm ướt thêm, do Ngã-Ngã sở kiến mà
chấp trước, cho nên gọi là cõi Sắc; vì Ái của cõi Vô sắc làm cho thấm
ướt thêm, do Ngã-Ngã sở kiến mà chấp trước, cho nên gọi là hệ thuộc
cõi Vô sắc. Lại nữa, do dục lạc của cõi Dục và dính vào, cho nên gọi là
hệ thuộc cõi Dục do dục lạc của cõi Sắc mà dính cứng vào, cho nên gọi
là hệ thuộc cõi Sắc; do dị ch lạc của cõi Vô sắc mà dính cứng vào, cho
nên gọi là hệ thuộc cõi Vô sắc. Lạc nghĩa là Ái, Dục nghĩa là Kiến. Lại
nữa, bị sinh tử cũa cõi Dục ràng buộc, cho nên gọi là hệ thuộc cõi Dục;
bị sinh tử của cõi Sắc ràng buộc cho nên gọi là hệ thuộc cõi Sắc; bị sinh
tử của cõi Vô Sắc ra øng buộc cho nên gọi là hệ t huộc cõi Vô Sắc. Lại
nữa, bị cấu của cõi Dục làm cho dơ bẩn-bị chất độc làm cho tổn hại-bị
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 33  
www.daitangkinh.org  
uế trược làm cho vấy nhiểm, cho nên gọi là hệ thuộc cõi Dục; bị cấu của
cõi Sắc làm cho dơ bẩn-bị chất độc làm cho tổn hại-bị uế trược làm cho
vấy nhiểm, cho nên gọi là hệ thuộc cõi sắc; bị cấu của cõi Vô Sắc làm
cho dơ bẩn- bị chất độc làm cho tổn hại-bị uế trược làm cho vấy nhiểm,
cho nên gọi là hệ thuộc cõi Vô sắc. Tất cả phiền não đều gọi là uế chứ
không phải chỉ là sinh, cho nên gồm chung cả ba cõi. Lại nữa, bị phiền
não của cõi Dục ràng buộc, cho nên gọi  là hệ thuộc cõi Dục; bị phiền
não cũa cõi Sắc ràng buộc, cho nên gọi  là hệ thuộc cõi Sắc; bị phiền
não cũa cõi Vô Sắc ràng buộc, cho nên gọi là hệ thuộc cõi Vô Sắc.
Các kiết rơi vào cõi Dục thì kiết đó thuộc về cõi Dục chăng.
Cho đến nói rộng ra.
Trong này, rơi vào (Đọa) thì rơi vào có sáu loại:
1. Rơi vào cõi.
2. Rơi vào nẽo.
3. Rơi vào bổ-đặc-già-la.
4. Rơi vào xứ.
5. Rơi vào hữu lậu.
6. Rơi vào tự thể.
Rơi vào cõi, như trong này nói các kiết rơi vào cõi Dục thỉ kiết đó
thuộc về cõi Dục… Ý trong này nói: Nếu là pháp của cõi này thì gọi là
rơi vào cõi này, nếu pháp của cõi Dục thì rơi vào cõi Dục, nếu pháp của
cõi Sắc thì rơi vào cõi Sắc, nếu pháp của cõi Vô Sắc thì rơi vào cõi Vô
Sắc. Rơi vào nẽo, như người thuyết pháp lúc thực hành pháp thí pháp ra
lời nguyện này nhờ vào pháp thí na øy làm cho hữu tính rơi vào các nẽo
nhanh chống rơi khỏi sinh lão bệnh tử. Rơi vào Bổ-đặc-già-la, như trong
tùy-nãi-la: “Có ba loại Bổ-đặc-già-la rơi vào trong tăng số làm cho tăng
hòa hợp”. Rơi vào xứ, rơi vào Hữu la äu như luân phẩm loại Túc nói: “
Có chấp Thọ là nghĩa gì.
Đáp: Do tăng ngữ này mà hiển bày pháp rơi vào tự Thể”.(Tại) thì
thuộc về có bốn loại :
1. Thuộc về tự Thể.
2. Thuộc về đồ chứa.
3. Thuộc về hiện hành.
4. Thuộc về nơi chốn.
Thuộc về tự Thể, nghĩa là tất cả  các pháp đều trú trọng-tự Ngã-
tự Vật-tự Tướng-tự Phần-tự bản tánh. Thuộc về đồ chứa, như  táo-lê…
ở trong chậu, thiên thụ… ở trong nha ø. Thuộc về hiện hành, là nếu pháp
hiện hành ở nơi này thì có thể được. Thuộc về nơi chốn, là nếu pháp ở
34 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nơi chốn này thì có thể được. Trong  này tổng quát được vào bốn loại
thuộc về mà soạn luận, hoặc đầy đủ-không đầy đủ như thích hợp nên
biết!
Hỏi: Các Kiết rơi vào cõi Dục  thì Kiết ấy thuộc về cõi Dục
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có Kiết rơi vào cõi Dục mà Kiết ấy không thuộc về cõi Dục, đó
là Triền và sở triền của cõi sắc mất đi khởi lên Trung Hữu của cõi Dục.
Ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi D ục thì chỉ là dị sinh, lúc ấy Trung Hữu
của cõi Dục ở cõi Sắc khởi lên  pháp thuận theo như vậy, Tử Hủ(phần
vị sau Bổn hữu và trước Trung Hữu) ở vào phần vị diệt mà Trung Hữu
hiện rõ trước mắt, như hạt giống ở giai đoạn diệt mất mà mầm non hiện
rõ trước mắt. Lúc ấy ở Tử Hữu đến Trung Hữu, ba mươi sáu tùy miên
của cõi Dục tùy theo một loại hiện rõ trước mắt khiến cho sinh nối tiếp
nhau và ác ma ở cõi Phạm Thế bởi  vì triền-sở cho nên chỉ trích chống
đối Như Lai. Triền và sở triền thì có người nói là triền Phẫn, bởi vì triền
Phẫn kia làm cho tâm chỉ trích chống đối Đức Phật; có người nói là triền
Tật, bởi vì triền Tật kia làm cho tâm chỉ Trích chống đối Đức Phật; có
người nói là triền san, bởi vì triền  san kia làm cho tâm chỉ trích chống
đối Đức Phật.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Ở trong chín triền tùy theo một
loại hiện rõ trước mắt và chỉ trích chống đối Đức Phật, trừ ra lúc ngủ
không thể nào phát khởi ngữ nghiệp được.
Hỏi: Vì sao gọi là ma?
Đáp: Bởi vì đoạn mất tuệ mạng, hoặc là bởi vì thường phóng dật
mà tự hại đến mình.
Hỏi: Vì sao gọi là ác?
Đáp: Bởi vì ôm ấp ý thích xấu á c, thành tựu ác pháp và ác tuệ.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Tràn đầy xấu ác chết rồi
sinh đến chổ ác, cho nên nói là ác”.
Hỏi: Ma ở cõi Phạm Thế làm điều gì?
Đáp: Chỉ trích chống đối Đức Phật.
Hỏi: Họ có sức mạnh gì mà có thể ở cõi Phạm Thế?
Đáp: Bởi vì Phạm Thiên đã dẫn dắt, như trong kinh nói: “Một
thuở nọ, Đức Bạc- già-phạm an trú trong vườn Cấp- cô-độc ở rừng Thế-
đa thuộc thành Thức-la-phiệt, lúc bấy giờ có một Phạm Thiên ở lại cõi
Phạm Thế, khởi lên cách nhìn xấu ác, cho rằng nơi này là thường hằng
không biến đổi, hoàn toàn vĩnh viễn xuất ly, càng không có nơi nào
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 52 35  
www.daitangkinh.org  
thường hằng không biến đổi, hoàn toàn vĩ nh viễn xuất ly vượt qua nơi
này được. Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn biết tâm Phạm Thiên rồi, nói như
khoảnh khắc co duỗi cánh tay như tráng sĩ, từ nơi này ẩn hình đến cõi
Phạm Thế mà hiện ra, cách Phạ m Thiên kia không xa mà đứng lặng.
Lúc ấy Phạm Thiên kia từ xa thấy Đ ức Phật rồi liền bảo với Đức Phật
rằng: Hãy đến đây Đại Tiên! Nơ i này là thường hằng không biến đổi,
hoàn toàn vĩnh viễn xuất ly, càng không có nơi nào thường hằng không
biến đổi, hoàn toàn vĩnh viễn xuất ly  vượt qua nơi này được. Nhân giả
có thể chán ngán rời bỏ cõi Dục đa ày tai họa mà đi đến chổ này thật là
khéo thay, nên thường trú an lạc ở nơi này! Đức Thế Tôn bảo rằng: Nơi
này không phải là thường hằng không biến đổi, hoàn toàn vĩnh viễn
xuất ly, mà ông cho rằng thường hằng không biến đổi, hoàn toàn vĩnh
viễn xuất ly, bởi vì vô minh sâu nặng che lấp tâm mông, ông nên tự
xem xét các Phạm Thiên quá khứ rơi va øo cõi Dục thì như hoa quả rơi
rụng, tại sao vọng tưởng cho rằng đây là nơi thường hằng…? như vậy,
Phạm Thiên nhiều lần tự mình ca gợi Đức Phật cũng nhiều lần chỉ trích
điều mà Phạm Thiên đã nói. Lúc bất giờ Phạm Thiên kia nhìn thấy uy
đức sáng chói của Đức Phật thì khó mà chống cự nổi, lại đứng im lặng
trong phạm vi lìa dục, Không thích bàn luận, liền dấy lên ý nghĩ này: Ai
có thể cùng với Đức Phật làm đối t hủ luận bàn? Nghĩ rồi liền nhớ lại,
ma cùng với Như Lai luôn luôn là oa ùn đối thì chắc chắn có thể chống
cự được. Liền dùng thần lực dẫn vào cõi Phạm Thế hóa làm phạm vi
của dục lạc mà làm cho yên ổn ở nơi  đó. Lúc bấy giờ Phạm Thiên kia
lại thưa với Đức Phật: Nơi này thường hằng… cho đến nói rộng ra. Đức
Thế Tôn bảo rằng: Nơi này không phải là thường hằng… nói rộng ra
như trên. Ma liền thưa với Đức Phật: Thưa Đại Tiên! Nên tùy theo lời
Phạm Thiên đã nói đừng chống đối nữa mà hãy vâng lời thực hành; nếu
chống đối thì ví như người, Thiên tha àn Cát Tường đi đến nhà của họ,
mà họ dùng dao gậy… xua đuổi làm cho ra ngoài; cũng như có người từ
chỗ cao mà rơi xuống, buông rời tay chân liền rơi xuống hố sâu; lại như
có người từ ngọn cây rơi xuống, buông rời tay chân rơi xuống thì chắc
chắn đến mặt đất, nên vâng lời thuận theo điều Phạm Thiên đã nói!
Lại thưa với Đức Phật rằng: Lẽ nào Nhân giả không thấy Phạm chúng
như chúng tôi vây quanh Phạm Thiên, cung kính thuận theo lời ấy chứ
không dám trái ngược hay sao? Lúc ấy Đức Phật bảo rằng: Ông không
phải là Phạm Vương, cũng không phải là Phạm chúng, mà chính là ác
ma, không có hổ thẹn, ngang ngược mà đến quấy nhiễu với nhau. Lúc
bấy giờ ác ma biết Đức Phật nhận ra rồi, lòng dạ hổ thẹn phiền  muộn
36 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
không thể nào tự mình rút lui được, Phạm Thiên dùng thần lực làm cho
ác ma trở về cung”.
Dựa vào trong kinh ấy để soạn ra phần luận này, đó gọi là có Kiết
rơi vào cõi Dục mà Kiết ấy không t huộc về cõi Dục. Rơi vào cõi Dục,
là rơi vào cõi này chứ không rơi va øo nơi nào khác; không thuộc về cõi
Dục, là bởi vì cõi Sắc có thể được. Ở đây có ba loại thuộc về, trừ ra loại
thuộc về tự Thể, bởi vì không thuộc về cõi của mình hiện ở trước mắt.


„