A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 53

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 37  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 53

LUẬN VỀ BẤT THIỆN (Phần 8)

2. Có kiết thuộc về cõi Dục mà Kiết ấy không rơi vào cõi Dục, đó
là triền và sở triền của cõi Dục mất đi khởi lên Trung Hữu của cõi Sắc
thì gồm cả dị sinh và Thánh giả, lúc  ấy Trung Hữu của cõi Sắc ở cõi
Dục khởi lên pháp thuận theo như vậy, T ử Hữu ở vào phần vị diệt mà
Trung Hữu hiện ở trước mắt, lúc ấy từ Tử Hữu đến Trung Hữu, nếu dị
sinh thì ba mốt tùy miên của cõi Sắc tùy theo một loại hiện rõ trước mắt
kiến cho xin nối tiếp nhau, nếu Thánh giả  thì ba tùy miên của cõi Sắc
do tu mà đoạn tùy theo một loại hi ện rõ trước mắt khiến cho Sinh nối
tiếp nhau; và trú ở cõi Dục mà Kiết của cõi Sắc-Vô sắc thiện ở trước
mắt, nghĩa là trú ở cõi Dục không chết đi-không sinh ra mà kiết của cõi
Sắc-Vô sắc hiện ở trước mắt, lúc ấy gồm cả dị sinh và Thánh giả. Nếu
dị sinh thì sáu hai tùy miên của cõi Sắc-Vô sắc tùy theo một loại hiện
rõ trước mắt, nghĩa là Ái-Kiến-N ghi-Mạn của Tĩnh lự phía trên. Nếu
Thánh giả thì sáu tùy miên của cõi Sắc-Vô sắc do tu mà đoạn tùy theo
một loại hiện rõ trước mắt, nghĩa là Ái-Mạn của Tĩnh lự phía trên. Lúc
ấy sao Định thì phiền não hiện ỡ trước mắt, sau phiền não thì Định hiện
ở trước mắt, đó gọi là Kiết thuộc về cõi Dục mà Kiết ấy không rơi vào
cõi Dục. Thuộc về cõi Dục htì có ba loại thuộc về trừ ra loại thuộc về tự
thể, bởi vì không thuộc về cõi của mình hiện ở trước mắt; không rơi vào
cõi Dục, là bởi vì rơi vào cõi Sắc-Vô sắc, là rơi vào cõi này chứ không
rơi vào nơi nào khác.
3. Có Kiết rơi vào cõi Dục mà Kiết ấy cũng thuộc về cõi Dục, đó
là triền và sở triền của cõi Dục mất đi khởi lên Trung Hữu và Sinh Hữu
của cõi Dục. Ở cõi D ục mất đi sinh vào cõi Du ïc là gồm cả dị sinh và
Thánh giả. Dị sinh sinh vào năm nẻo không có gì ngăn ngại, Thánh giả
sinh vào hai nẻo không có gì ngăn ngại đó là người và trời. Từ lúc   Tử
38 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hữu đến Trung Hữu, nếu dị sinh thì ba mươi sáu tùy miên của cõi Dục
tùy theo một loại hiện rõ trước mắt khiến cho Sinh nối tiếp nhau, nếu
Thánh giả thì bốn tùy miên của cõi Dục do tu mà đoạn tùy theo một
loại hiện rõ trước mắt khiến cho Sinh nối tiếp nhau; từ Trung Hữu đến
Sinh Hữu cũng như vậy. Và trúc ở cõi Dục mà Kiết của cõi Dục hiện rõ
trước mắt, nghĩa là trú ở cõi Dục  không chết đi-không sinh ra mà kiết
của cõi Dục hiện ở trước mắt, lúc ấy gồm cả dị sinh và Thánh giả. Nếu
dị sinh thì ba mươi sáu tùy miên của cõi Dục tùy theo một cõi hiện rõ
trước mắt, nếu Thánh giả thì bốn tùy  miên của cõi Dục do tu mà đoạn
tùy theo một loại hiện rõ trước mắt, đó gọi là Kiết rơi vào cõi Dục mà
Kiết ấy cũng thuộc về cõi Dục. Rơi vào cõi Dục, là rơi vào cõi này chứ
không rơi vào nơi nào khác; cũng thuộc về cõi Dục, là có đủ bốn loại
thuộc về, bởi vì thuộc về cõi của mình hiện ở trước mắt.
4. Có Kiết không rơi vào cõi D ục mà Kiết ấy cũng không thuộc
về cõi Dục, nghĩa là triền và sở triền của cõi Sắc mất đi khởi lên Trung
Hữu và Sinh Hữu của cõi Sắc. Ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, là gồm
cả dị sinh và Thánh giả. Nếu dị sinh  thì sinh lên cõi trên mà cũng sinh
xuống cõi dưới; mỗi một nơi có nhiều lần sinh; nếu Thánh giả thì sinh
lên cõi trên chứ không sinh xuống cõi dưới, mỗi một nơi chỉ có một lần
sinh. Từ lúc Tử Hữu đến Trung Hữu, nếu dị sinh thì ba mươi mốt tùy
miên của cõi Sắc tùy theo môt loại hiện rõ trước mắt khiến cho sinh nối
tiếp nhau, nếu Thánh giả thì ba tùy miên của cõi Sắc do tu mà đoạn tùy
theo một loại hiện rọ trước mắt khiến cho sinh nối tiếp nhau; Trung Hữu
đến Sinh Hữu cũng như vậy. Cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Vô sắc, lúc ấy
cũng gồm cả dị sinh và Thánh giả; từ lúc Tử Hữu đến Sinh Hữu, nếu dị
sinh thì ba mươi mốt tùy miên của cõi Vô sắc tùy theo một lọai hiện rõ
trước mắt khiến cho sinh nối tiếp nhau, nếu Thánh giải thì ba tùy miên
của cõi Vô sắc do tu mà đoạn tùy theo một loại hiện rõ trước mắt khiến
cho sinh nối tiếp nhau. Ở cõi Vô sắc mất đi sinh vào cõi Vô sắc, lúc ấy
cũng gồm cả dị sinh và Thánh giả, nếu dị sinh thì sinh lên cõi trên mà
cũng sinh xuống cõi dưới; mỗi một nơi có nhiều lần sinh; nếu Thánh
giả thì sinh lên cõi trên chứ không sinh xuống cõi dưới, mỗi một nơi chỉ
có một lần sinh. Từ lúc Tữ Hữu đến Sinh Hữu, nếu dị sinh thì ba mươi
mốt tùy miên của cõi Vô sắc tùy theo một loại hiện rõ trước mắt khiến
cho sinh nối tiếp nhau, nếu Thánh giả thì ba tùy miên của cõi Vô sắc do
tu mà đoạn tùy theo một loại hiện rõ trước mắt khiến cho sinh nối tiếp
nhau. Rõ trước mặt Khiến cho sinh nối tiếp nhau. Ở cõi Vô sắc mất đi
sinh vào cõi Vô sắc, lúc ấy chỉ có sinh, từ lúc Tữ Hữu đến Trung  Hữu,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 39  
www.daitangkinh.org  
ba mươi mốt tùy miên của cõi sắc tùy theo một loại hiện rõ trước mắt
khiến cho sinh nối tiếp nhau; và trú ở cõi  Sắc mà Kiết của cõi Sắc-Vô
sắc hiện ở trước mắt, nghĩa là trú ở cõi Sắc không chết đi-không sinh ra
mà kiết của cõi Sắc-Vô sắc hiện ở trước mắt, lúc ấy gồm cả dị sinh và
Thánh giả. Nếu dị sinh thì sáu mươi ha i tùy miên của cõi  Sắc-Vô sắc
tùy theo một loại hiện rõ trước mắt, đó là Ái-Kiến-Nghi-Mạn của Tĩnh
lự phía trên. Nếu Thánh giả thì sáu tùy miên của cõi Sắc-Vô sắc do tu
mà đoạn tùy theo một loại hiện rõ trước mắt, đó là Ái-Mạn của Tĩnh lự
phía trên. Lúc ấy sau định thì phiền não hiện ở trước mắt, sau phiền não
thì định hiện ở trước mắt. Trú ở cõi Vô sắc mà kiết của cõi Vô sắc hiện
ở trước mắt, nghĩa là trú ở cõi Vô sắc không chết đi-không sinh ra mà
kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước ma ét, lúc ấy gồm cả dị sinh và Thánh
giả. Nếu dị sinh thì ba mươi mốt tùy miên của cõi Vô sắc tùy theo một
loại hiện rõ trước mắt, nếu Thánh giả thì ba tùy miên của cõi Vô sắc do
tu mà đoạn tùy theo một loại hiện r õ trước mắt, đó gọi là Kiết không
rơi vào cõi Dục mà đoạn tùy theo một loại hiện rõ trước mắt, đó gọi là
kiết không rơi vào cõi Dục mà kiế t ấy cũng không thuộc về cõi Dục.
Không rơi vào cõi Dục, là bởi vì rơi va øo cõi Sắc-Vô sắc, là rơi vào cõi
chứ không rơi vào nơi nào khác; không thuộc  về nơi cõi Dục, là bởi vì
thuộc về cõi Sắc-Vô sắc ở trước mắt. Đây là dung nạp đầy đủ bốn loại
thuộc về, cũng bởi vì thuộc về cõi của mình hiện ở trước mắt.
Hỏi: Các kiết rơi vào cõi Sắc thì kiết ấy thuộc về cõi Sắc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, như văn nói rộng ra,
nhưng cùng với bốn câu phân biệt về cõi Dục đảo loạn thứ tự. Nghĩa là
câu thứ nhất trước đây làm câu thứ hai ở đây, câu thứ hai trước đây làm
câu thứ nhất ở đây, câu thứ ba trước đây làm câu thứ tư ở đây, câu thứ
tư trước đây làm câu thứ ba ở đây, tuy là đảo loạn phần thô ở trước mà
phần tế thì có khác nhau. Lại nói rộng ra, nghĩa là câu thứ nhất trước
đây có hai loại:
1. Ở cõi Sắc mất đi khởi lên Trung Hữu cũa cõi Dục.
2. Ma ở cõi phạm thế chỉ trích chống đối Như Lai.
Nay câu thứ hai có ba loại, tức là hai loại trước và trú ở cõi Sắc mà
kiết của cõi Sắc hiện ở trước mắt. Câu thứ hai trước đây có ba loại:
1. Ở cõi Dục mất đi khởi lên Trung Hựu của cõi Sắc.
2. Trú ở cõi Dục mà kiết ở cõi Sắc hiện ở trước mắt.
3. Trú ở cõi Dục mà kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước mắt.
Nay câu thứ nhất chỉ có hai loạ i trước. Câu thứ ba trước đây có
hai loại:
40 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 

Dục.
khác:
1. Ở cõi  Dục mất đi khởi lên Trung Hữu và Sinh Hữu của cõi

2. Trú ở cõi Dục mà kiết ở cõi Dục hiện ở trước mắt.
Nay câu thứ tư có bảy loại, đó là hai loại ở trước và có năm  loại

1. Ở cỏi Dục mất đi sinh vào cõi Vô sắc.
2. Ở cõi Vô sắc mất đi sinh vào cõi Vô sắc.
3. Ở cõi Vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục.
4. Trú ở cõi Dục mà kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước mắt.
5. Trú ở cõi Vô sắc mà kiết của cõi Vô sắc hiện trước mắt.
Câu thứ tư trước đây có bảy loại:
1. Ở cõi Vô sắc mất đi khởi lên Trung Hữu và Sinh Hữu của   cõi
Vô sắc.
2. Ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Vô sắc.
3. Ở cõi Vô sắc mất đi sinh vào cõi Vô sắc.
4. Ở cõi Vô sắc mất đi sinh vào cõi Sắc.
5. Trú ở cõi Sắc mà kiết của cõi Sắc hiện ở trước mắt.
6. Trú ở cõi Sắc mà kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước mắt.
7. Trú ở cõi Vô sắc mà kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước mắt.
Nay câu thứ ba chỉ có hai loại, đó là loại thứ nhất ở trước và loại
thứ năm ở trước. Bởi vì đã có sự khác nhau này, cho nên lại nói rộng ra,
rơi vào và thuộc về nhiều ít dựa theo trước nên biết!
Hỏi: Các Kiết rơi vào cõi Vô sắc thì cõi ấy thuộc về cõi Vô sắc
chăng?
Đáp: Các Kiết thuộc về cõi Vô sắc thì kiết ấy rơi vào cõi Vô sắc,
bởi vì cõi Vô sắc hiện ở trước mắt thì chắc chắn không phải là kiết của
cõi Dục và cõi Sắc. Có kiết rơi vào cõi Vô sắc mà kiết ấy không thuộc
về cõi Vô sắc, nghĩa là trú ở cõi Dục- Sắc mà kiết của cõi Vô sắc hiện
ở trước mắt. Đó là tr ú ở hao cõi dưới không c hết đi-không sinh ra mà
kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước ma ét, lúc ấy gồm cả dị sinh và Thánh
giả. Nếu dị sinh thì ba mươi mốt tùy miên của cõi Vô sắc tùy theo một
loại hiện rõ trước mắt, đó là Ái-Kiến-Nghi-Mạn của Tĩnh lự phía trên.
Nếu Thánh giả thì ba tùy miên của cõi Vô sắc do tu mà đoạn tùy theo
một loại hiện rõ trước mắt, đó là Ái-Mạn của Tĩnh lự phía trên. Lúc ấy
sau định thì phiền não ở trước mắt, sau phiền não thì định ở trước mắt.
Đó gọi là có kiết rơi vào cõi Vô sắc mà kiết ấy không thuộc về cõi Vô
sắc. Rơi vào cõi Vô sắc, là rơi vào cõi này chứ không rơi vào nơi nào
khác; không thuộc về cõi Vô sắc, là bởi vì thuộc về cõi Dục-Sắc   hiện
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 41  
www.daitangkinh.org  
tại trước mắt. Ở đây có ba loại thuộc về trừ ra loại thuộc về tự Thể, bởi
vì không thuộc về tự Thể hiện tại trước mắt.
Hỏi: Các Kiết không rơi vào cõi  Dục thì kiết ấy không thuộc về
cõi Dục chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, đảo lại với trên nên biết.
Nghĩa là câu thứ nhất ở phần cõi Dục trước đây làm câu thứ hai ở phần
này, câu thứ hai trước đây làm câu thứ nhất ở phần này, câu thứ ba trước
đây làm câu thứ tư ở phần này, câu t hứ tư trước đây la øm câu thứ ba ở
phần này.
Hỏi: Các Kiết không rơi vào cõi Sắc thì kiết ấy không thuộc về
cõi Sắc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, đảo lại với trên nên biết.
Nghĩa là câu thứ nhất ở cõi Sắc trước đây làm câu thứ hai của phần này,
câu thứ tư trước đây làm câu thứ ba ở phần này.
Hỏi: Các Kiết không rơi vào cõi Vô sắc thì kiết ấy không thuộc
về cõi Vô sắc chăng?
Đáp: Đúng như vậy, bởi vì kiết của cõi Vô sắc hiện ở trước mắt
thì quyết định không rơi vào cõi Dục và cõi Sắc. Có kiết không thuộc
về cõi Vô sắc mà kiết ấy không phải  là không rơi vào cõi của Sắc, đó
là trú ở cõi Dục-không sinh ra mà kiết  của cõi Vô sa éc hiên tại trước
mắt, lúc ấy gồm cả dị sinh và Thá nh giả. Nếu dị sinh thì ba mươi mốt
tùy miên của cõi Vô sắc tùy theo một loại hiện rõ trước mắt, đó là Ái-
Kiến-Nghi-Mạn của Tĩnh lự phía trên. Nếu Thánh giả thì ba tùy miên
của cõi Vô sắc do tu mà đoạn tùy theo một loại hiện tại trước mắt, đó
là Ái-Mạn của Tỉnh lự phía trên. L úc ấy sau Định thì phiền não hiện
tại trước mắt sau phiền não thì Định hi ện tại trước mắt. Đó gọi có kiết
không thuộc về cõi Vô sắc mà kiết ấy không phải là không rơi vào cõi
Vô sắc. Không thuộc về cõi Vô sắc, là bởi vì hiện tại trước mắt thuộc
về cõi Dục-Sắc; ở đây có ba loại t huộc về, trừ ra loại thuộc về tự thể,
bởi vì hiện tại trước mắt không thuộc  về cõi của mình. Không phải là
không rơi vào cõi Sắc, là rơi vào cõi này chứ rơi vào cõi nào khác, bởi
vì kiết này rơi vào cõi Vô sắc.
Hỏi: Vì sao ở đây thiết lập câu “Không phải là” (phi cú)?
Đáp: Là ý của người soạn lu ận muốn như vậy, nghĩa là luận sư
của bản luận này tùy theo ý muốn mà soạn luận không trái với pháp
tướng, cho nên không cần phải vặn hỏi: Lại nữa, bởi vì muốn hiển bày
về ngôn từ luận giải được tự tại, nghĩa là đối với ngôn từ luận giải được
tự tại thì có năng lực thiết lập về câu “không phải là”, nếu đối với ngôn
42 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
từ luận giải không tự tại thì phải  còn không có thể dựa vào câu “đúng
là” (Thị cú) để soạn luận, huống là thiết lập về câu “không phải là”
hay sao? Lại nữa, bởi vì muốn làm cho đệ tử phát sinh ý hiểu rõ, nghĩa
là dựa vào câu “không phải là” mà soa ïn luận, thì các đệ tử có thể phát
sinh ý hiểu rõ, nói là ta ùnh của pháp ở nơi na øy cũng có thể như vậy-ở
nơi kia cũng có thể vậy, không trá i ngược với nhau. Lại  nữa, hoâc là
có sự khác nhau “không phải là” “và câu” “đúng là”, như trong phẩm
Bổ-đặc-già-la ở phần sau, câu “đúng là” có bốn-ba-hai, câu “không
phải là” có năm-sáu-bốn, nay thỉ không như vậy cho nên thiết lập về
câu “Không phải là”
Đệ tử của Đức Thế Tôn có đũ kiến giải (Cụ kiến), cho đến nói
rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tôn chỉ của  người khác mà hiển bày về nghĩa
của mình. Nghĩa là có người chấp chín phẩm sắc dần dần từng phần một
mà đoạn, như xưa nước ngoài họ đưa ra cách nói rằng: Như chín phẩm
của các tâm-tâm sở pháp nhiễm ô dần dần đoạn trừ, Sắc cũng thuận
theo như vậy. Vì ngăn chặn ý đó để hiện bày chín  phẩm của các tâm-
tâm sở pháp nhiễm ô dần dần đoạn tr ừ tâm-tâm sở pha ùp của Sắc hữu
lậu thiện-vô phú vô ký, cần phải dựa vào lực của đạo vô gián thứ chín
mà lập tức đoạn trừ ngay một lúc.
Hỏi: Vì sao chín phẩm của ta âm-tâm sở pháp nhiễm ô đoạn trừ
dần dần, mà tâm-tâm sở pháp của Sắc hữu lậu thiện-vô phú vô ký, cần
phải dựa vào lực của đạo vô gián thứ chín mà lập tức đoạn trừ ngay một
lúc?
Đáp: Bởi vì minh và vô minh tr ái ngược lẫn nhau, nghĩa là minh
phẩm hạ hạ dấy khởi đoạn mất  vô minh phẩm thượng thượng, cho đến
minh phẩm thượng thượng dấy khởi đoạn trừ vô minh phẩm hạ hạ; Sắc
hữu lậu thiện-vô phú vô ký cùng với minh và vô minh đều không trái
ngược nhau, nhưng mà làm nơi nương tựa dừng chân an ổn cho mình và
vô minh; như ngọn đèn và bóng tối càng trái ngược nhau, bình đựng và
dầu-bất đèn thì không trái ngược mà đối  với cả hai loại luôn luôn làm
nơi nương tựa và dần chân an ổn. La ïi nữa, tâm-tâm sở nhiễm ô là tự
tánh đoạn, cùng với đạo trái ngược nhau, lúc đạo hiện tại trước mắt rơi
vào phẩm nào thỉ đoạn trừ phẩm ấy làm cho mất đi thành tựu mà đạt
được không thành tựu; Sắc hữu lậu thiện-vô phú vô ký không phải là tự
tánh đoạn-không đích thực là trái với đạo, lúc đạo gia hạnh của các Sắc
nhiễm ô đã mất đi thành tựu, thì các hữu lậu thiện-vô phú vô ký  phần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 43  
www.daitangkinh.org  
nhiều đoạn trừ rồi mà hãy còn có thành tựu, tùy theo địa vào lúc đạo vô
gián thứ chín đang đoạn tâm-tâm sở pháp nhiễm ô, làm cho sở duyên
ràng buôc trên các Sắc không còn cho nên cũng nói là đoạn; các pháp
như Sắc… giống như ngọn đèn sáng bừng lên thì đích thực có nặng lực
phá tam bóng tối, đồng thời cũng có thể làm nóng bình đựng-đốt cháy
đứt bóng đèn-khô cạn dầu. Lại nữa, đừng cho rằng bởi vì ngăn chặn
tông chỉ của người khác để hiện bày về nghĩa của mình, mà chỉ vì biểu
hiện rõ ràng về chánh l ý của các pháp khiến cho người học tỏ ngộ rõ
ràng, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì lựa chọn sự việc gì mà nói là có đủ kiến giải (Cụ kiến),
nói đệ tử của Đức Thế Tôn thì lại lựa chọn sự việc gì.
Đáp: Nói có đủ kiến giải là lựa chọn người tùy tính-tùy pháp hành,
nói đệ tử của Đức Thế Tôn là lựa chọn dị sinh.
Hỏi: Tại sao người tủy tính-tùy pháp hành không gọi là có đủ kiến
giải?
Đáp: Nếu trong sự nối tiếp nhau đã có đủ kiến giải về bốn đế, đã
đoạn trừ bốn loại tà kiến thì được gọi là có đủ kiến giải; người tùy tính-
tùy pháp hành chưa hẳn đã có đủ ki ến giải về bốn đế mà cho rằng có
đủ kiến giải, chưa hẳn đã đoạn trừ bốn loại tà kiến mà cho rằng đã đoạn
trừ, cho nên gọi là có đủ kiến giải. Lại nữa, nếu trong sự nối tiếp nhau
đã đoạn trừ bốn loại ngu si tối ta êm không hiểu biết gì đã dấy khởi bốn
loại trí vô lậu thì được gọi là cò đu û kiến giải; người tùy tính-tùy pháp
hành chưa hẵn đã đoạn trừ bốn loại ngu si tối tăm không hiểu biết gì mà
cho rằng đã đoạn trừ chưa hẳn đã da áy khởi bốn loại trí vô lậu mà cho
rằng đã dấy khởi, cho nên không gọi la ø có đủ kiến giải. Lại nữa, nếu
trong sự nối tiếp nhau phá tan bốn loại lưới nghi do dự có đủ kiến giải.
Lại nữa, nếu trong sự nối tiếp nhau đã phá tan bốn loại lưới nghi do dự,
đã dấy khởi bốn loại tánh trí quyết định thì được gọi là có đủ kiến giải;
người tùy tính-người pháp hành chưa hẵn đã phá tan bốn loại lưới nghi
do dự mà cho rằng đã phá tan cho nên không gọi là có đủ kiến giải. Lại
nữa, nếu trong sự tương tự không có kiến giải điên đảo-ác hạnh phiền
não như sương giá-mưa đá và các tai họa tổn hại khác, thì được gọi là
đủ kiến giải; như các mầm mạ có tai họa tổn hại thì không gọi là đầy
đủ, ở đây cũng như vậy. Lại nữa, nếu đã hoàn phục được cồn đảo của
bốn đế thì được gọi là có đũ kiến giải; người tùy tính-tùy pháp hành
chưa hẳn đã hoàn phục được cồn đảo của bốn đế, cho nên không gọi là
có đủ kiến giải.
Hỏi : Tại sao dị sinh không gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn?
44 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Nếu nghe Đức Phật nói về tam bảo tứ đế, quyết định tinh
nhận thì gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn; dị sinh nghe nói đến tam bảo-tứ
đế, hoặc là tin-hoặc không tin cho nên không gọi là đệ tử của Đức Thế
Tôn. Lại nữa, nếu chỉ thờ Đức Phật chứ không thờ thiên thẩn nào khác,
thì gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn; dị sinh thờ Đức Phật có lúc thờ thiên
thần khác, cho nên không gọi là đệ tử c ủa Đức Thế Tôn. Lại nữa, có
thể chứng được thanh tĩnh thì gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn; dị sinh thì
không như vậy, cho nên không gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn. Lại nữa,
nếu tâm không di chuyển lay động đối với Phật pháp như bậc của, thì
gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn; dị sinh đối với Phật pháp thì tâm của họ
dễ dàng lay động như tữ liễu-bông vải, cho nên không gọi là đệ tử của
Đức Thế Tôn. Lại nữa, nếu nghe chánh pháp rồi, không vì nghe tà pháp
làm cho hủy hoại, thì gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn, dị sinh nghe chánh
pháp rồi, có lúc vì nghe tà pháp mà làm cho hủy hoại cho nên không gọi
là đệ tử của Đức Thế Tôn.
Hỏi: Trong này nói những bậc nào gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn
có đủ kiến giải.
Đáp: Trong này nói nhất lai-dự lưu-bất hoàn và A-la-hán gọi là đệ
tử của Đức Thế Tôn. Có đủ kiến giải
Các sắc chưa đoạn trừ thì sắc ấy ràng buộc buộc chăng? Cho đến
nói rộng ra.
Các sắc trong này, nếu lúc gọi là đoạn trừ thì chính là lúc lìa ràng
buộc, nếu lúc lìa ràng buộc thì chính va øo lúc gọi là đoạn trừ. Bởi vì
trước đoạn trừ-sau lìa ràng buộc hoặc là trước lìa ràng buộc-sau lìa ràng
buộc, hoặc vào lúc đoạn trừ tức là lài ràng buộc. Chúng có chín phẩm
đó là thượng thượng cho đến hạ hạ, ta ùm phẩm đầu thì trước đoạn trừ-
sau lìa ràng buộc, phẫm hạ hạ vào lúc đoạn trừ thì lìa ràng buộc; nghĩa
là phẩm thượng thượng đoạn trừ rồi vẫn còn làm sở duyên ràng buộc
cho tám phẩm sau, cho đến tám phẩm trước đoạn lần lượt xoay vòng
duyên với nhau làm quan hệ ràng buộc. Nếu lúc đoạn trừ phẩm thứ
chín thì chín phẩm lìa ràng buộc sở duyên ràng buộc không còn đối với
tám phẩm trước; ràng buộc tương ưng với nó trước đây đã không còn,
cho nên gọi là được lìa ràng buộc; hai ràng buộc đều không còn đối với
phẩm thứ chín, cho nên được lìa ràng buộc đó gọi là Tỳ-bà-sa giản lượt
ở chổ này.
Hỏi: Đệ tử của Đức Thế Tôn có đủ kiến giải, các sắc chưa đoạn
trừ thì sắc ấy ràng buộc chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 45  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Giả sự sắc ràng buộc thì sắc ấy chưa đoạn trừ chăng?
Đáp: Đúng như vậy, trước đã nói các sắc nếu lúc gọi là đoạn trừ
thì chính là lúc lìa xa ràng buộc, nếu lúc rìa ràng buộc thì chín vào lúc
gọi là đoạn trừ, bởi vì trước đoạn trừ-sau lìa ràng buộc hoặc là trước lìa
ràng buộc-sau đoạn trừ, thì điều đó không hề  có. Bởi vì tất cả các sắc
cuối cùng do đạo vô gián mà đoạn tr ừ lúc bấy giờ th ì gọi là được lìa
ràng buộc. Dự lưu-nhất lai thì các sắc  của năm điạ chưa đoạn trừ mà
ràng buộc; bất hoàn mà chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, thì các sắc
của bốn địa chưa đoạn trừ mà ràng buộc; đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
nhất, chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ha i, thì các sắc của ba địa chưa
đoạn trừ mà ràng buộc; đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai chưa lìa nhiễm
của Tĩnh lự thứ ba, chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, thì các sắc của một
địa chưa đoạn trừ mà ràng buộc.
Hỏi: Đệ tử của Đức Thế Tôn có đủ kiến giải, các thọ-tưởng-hành-
thức chưa đoạn trừ, thì Thọ- Tưởng-Hành-Thức thọ-tưởng-hành-thức ấy
ràng buộc chăng?
Đáp: Đúng như vậy, nghĩa là Dự lưu và Nhất lai có Thọ-Tưởng-
Hành-Thức của ba cõi do tu mà đoạn, chưa đoạn trừ mà ràng buộc; Bất
hoàn chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, có Thọ-Tưởng-Hành-Thức
của tám địa do tu mà đoạn, chưa đoạn trừ mà ràng buộc; đã lìa nhiễm
của Tĩnh lự thứ nhất chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, có Thọ-Tưởng-
Hành-Thức của bảy địa do tu mà đoạn, chưa đoạn trừ mà ràng buộc; cho
đến đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, có Thọ-Tưởng- Hành-Thức của một
địa do tu mà đoạn chưa đoạn trừ mà ràng buộc.
Có Thọ-Tưởng-Hành-Thức ràng buộc mà Thọ-Tưởng-Hành-Thức
ấy không phải là chưa đoạn trừ, đó là Gia gia ( một trong mười tám Hữu
học)- hoặc là Nhất lai- hoặc là Nhất dáng (một chung tử), đã đoạn Thọ-
Tưởng-Hành-Thức tương ưng ấy ràng buộc kiết thuộc phẩm hạ. Trong
này, Gia gia đã đoạn trừ kiết thuộc ba phẩm hoặc là bốn phẩm của cõi
Dục, cũng đã soạn trừ Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương ưng ấy vẫn còn sở
duyên ràng buộc cho biết thuộc sáu pha åm hoặc là năm phẩm sau của
cõi Dục. Nhất lai đã đoạn trừ kiết  phẩm trước của cõi Dục. Cũng đã
soạn trừ Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương ưng ấy Thọ-Tưởng-Hành-Thức
tương ưng ấy vẫn còn làm sở duyên ra øng buộc cho kiết thuộc ba phẩm
sau của cõi Dục. Nhất gián đã đoạn trừ kiết t huộc bảy phẩm hoặc là
tám phẩm trước của cõi Dục, cũng đã soạn trừ Thọ-Tưởng-Hành-Thức
tương ưng ấy Thọ-Tưởng-Hành-Thức vẫn còn làm sở duyên ràng buộc
cho kiết thuộc hai hoặc một phẩm sau của cõi Dục. Đó gọi là ràng buộc
46 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
mà không phải là chưa đoạn.
Hỏi: Đệ tử của Đức Thế Tôn có đủ kiến giải, các Sắc đã đoạn trừ
thì Sắc ấy lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Gỉa sử Sắc lìa ràng buộc thì Sắc ấy đã đoạn trừ chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Trước đã nói các Sắc lúc gọi là đoạn trừ là
chính là lúc lìa ràng buộc, nếu lúc  lìa ràng buộc-sau đoạn trừ, thì điều
này không hề có. Bởi vì tất cả các Sắc cuối cùng do đạo vô gián mà
đoạn trừ, lúc bấy giờ thì gọi là đượ c lìa ràng buộc. Nghĩa là người Bất
hoàn đã lìa nhiễm Sắc, các Sắc của  năm địa đã đoạn trừ và lìa ràng
buộc đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư,
các sắc của bốn địa đã đoạn trừ và lìa ràng buộc; đã lìa nhiễm của Tĩnh
lự thứ hai chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, các Sắc của ba điạ đã đoạn
trừ và lìa ràng buộc; đã lìa nhiễm của  Tĩnh lự thứ nhất chưa lìa nhiễm
của Tĩnh lự thứ hai, các sắc của ha i địa đã đoạn trừ và ràng buộc chưa
lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, các Sắc  của một địa đã đoạn trừ và lìa
ràng buộc.
Hỏi : Đệ tử của Đức Thế T ôn có đủ kiến giải, các Thọ-Tưởng-
Hành- Thức đã đoạn trừ, thì Thọ -Tưởng-Hành-Thức ấy lìa ràng buộc
chăng?
Đáp : Các Thọ-Tưởng-Hành-Thức lìa ràng buộc thì Thọ-Tưởng-
Hành-Thức ấy đã đoạn trừ. Nghĩa là A- la-hán đã đoạn trừ và đã ràng
buộc đối với Thọ-Tưởng-Hành-Thức cu ûa ba cõi do kiến-tu mà đoạn.
Bất hoàn đã lìa nhiễm Vô sở hữu xứ, đã đoạn trừ và lìa ràng buộc đối
với Thọ-Tưởng-Hành-Thức của ba cõi do kiến mà đoạn và của tám địa
do tu mà đoạn; đã lìa nhiễm của Thức vô biên xứ chưa lìa nhiễm của
Vô sở hữu xứ, đã đoạn trừ và lìa ràng buộc đối với Thọ-Tưởng-Hành-
Thức của ba cõi do kiến mà đoạn và của bảy địa do tu mà đoạn; cho
đến chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất đã đoạn trừ ràng buộc đối với
Thọ-Tưởng-Hành-Thức của ba cõi do kiến mà đoạn và của một địa do
tu mà đoạn. Dự lưu và Nhất lai đa õ đoạn trừ-lìa ràng buộc đối với Thọ-
Tưởng-Hành-Thức của ba cõi do kiến mà đoạn.
Có Thọ-Tưởng-Hành-Thức đã đoa ïn trừ mà không phải là ràng
buộc, đó là Gia gia-hoặc là Nhất la i-hoặc là Nhất gián, đã đoạn trừ
và biết khắp về kiết thuộc phẩm T hượng-Trung của cõi Dục do tu mà
đoạn, Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương ưng ấy ràng buộc kiết thuộc phẩm
hạ, trong này, Gia gia đã đoạn trừ kiết thuộc ba phẩm trước hoặc là bốn
phẩm của cõi Dục, cũng đã đoạn trừ Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương ưng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 47  
www.daitangkinh.org  
ấy, Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương ưng ấy vẫn còn làm sở duyên ràng
buộcncho kiết thuộc sáu phẩm sau hoặc là năm phẩm của cõi Dục. Nhất
lai đã đoạn trừ kiết thu ộc sáu phẩm trước của cõi Dục, cũng đã đoạn
trừ Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương ưng ấy, Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương
ưng ấy vẫn còn làm sở duyên ràng buộc. Nhất gián đã đoạn trừ kiết
thuộc bảy phẩm trước hoặc là tám phẩm của cõi Dục, cũng đã đoạn trừ
Thọ- Tưởng- Hành-Thức tương ưng  ấy Thọ-Tưởng-Hành-Thức tương
ưng ấy vẩn còn làm sở duyên ràng buộc hco kiết thuộc hai phẩm sau
hoặc là một phẩm của cõi Dục. Đó gọi là đoạn trừ mà không phải là lìa
ràng buộc.
Hỏi: Những người Dự lưu nếu đoạn trừ kiết phẩm Thượng Thượng
của cõi Dục, thì cũng chính là đoạn trừ Thọ… tương ưng ấy, Thọ… tương
ưng ấy vẫn còn làm sở duyên ràng buộc cho kiết thuộc tám phẩm; nếu
đoạn trừ kiết phẩm Thượng-Trung, thì cũng chính là đoạn trừ Thọ…
tương ưng ấy, Thọ… tương ưng ấy, va ãn còn làm sở duyên ràng buộc cho
kiết thuộc bảy phẩm trong này tại  sao không nói đến Dự lưu, mà chỉ
nói về Gia gia-Nhất lai-Nhất gián là ràng buộc chứ không phải là chưa
đoạn trừ và đoạn trừ mà không phải là lìa ràng buộc?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này có khác.
Lại nữa, những người dự lưu có t ướng hủy hoại không nhất dịnh phải,
vài vậy không nói đến. Nghĩa là có đủ phiền não thì không có nghĩa như
vậy, không có đủ phiền não thì không có nghĩa như vậy, ba bậc như da
da… điều có nghĩa này tướng ấy quyết định không hủy hoại, cho nên nói
đến ba bậc ấy. Lại nữa, những người dự lưu, nếu đoạn trừ kiết một-hai
phẩm của cõi Dục, thì không có nghĩa sinh tử, cho nên không nói đến.
Như đoạn trừ năm phẩm, nghĩa là sư du-già đạt được sơ quả rồi, vì đoạn
trừ kiết của cõi Dục do tu mà đoạn, lấy khởi gia hạnh to lớn, chắc chắn
không có kiết thuộc một phẩm lớn nào chưa đoạn trừ, bởi vì có sinh tử.
Như đoạn trừ năm phẩm, chắc chắn không có kiết thuộc phẩm thứ sáu
chưa đoạn trừ, bởi vì có nghĩa sinh tử;  ba bậc như gia gia… bởi vì có tử
sinh, cho nên trong này chỉ nói đến ba bậc ấy.
Hỏi: Thọ… thuộc tám địa của cõi sắc. Vô sắc cũng có nghĩa đã
đoạn trừ mà không phải là lìa ràng buộc, và có nghĩa vẫn còn ràng buộc
chứ không phải là chưa đoạn trừ, như đoạn trừ một phẩm thì tám phẩm
vẫn ràng buộc, cho đến đoạn trừ thứ tám thì phẩm thứ chín vẫn còn ràng
buộc, tại sao trong này chỉ nói đến c õi Dục mà không nói  cõi Sắc và
cõi Vô sắc?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này có
48 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
khác. Lại nữa, trong này tạm thời hiển bày lần đầu tiên vào gia hạnh,
đã nói về cõi Dục thì cũng nói đến hai cõi kia. Lại nữa, dần dần đoạn trừ
kiết của cõi Dục do tu mà đoạn thì kiến lập nhiều loại Bổ-đặc-già-la,
nghĩa là đoạn trừ ba-bốn phẩm thì nói là Gia gia, nếu đoạn trừ phẩm thứ
sáu thì nói là đoạn trừ Nhất lai, nếu đoạn trử thứ bảy-tám phẩm thì nói
là Nhất gián, dần dần đoạn trừ kiết  của cõi trên do tu mà đoạn, không
có nghĩa như vậy cho nên không nói đến.
Hỏi: Kiết thuộc phẩm hạ của cõi Dục do tu mà đoạn, đoạn trừ từng
phần như người Nhất gián, cũng c ó nghĩa đã đoạn trừ mà không phải
là lìa ràng buộc, là có nghĩa vẫn còn ràng buộc mà không phải là chưa
đoạn trừ, tại sao trong này ch ỉ nói đến đoạn trừ phẩm Thượng-Trung
đối với kiết của cõi Dục do tu  mà đoạn; và Thọ-Tưởng-Hành-Thức
tương ưng ấy, cũng có nghĩa ràng buộc của kiết phẩm Thượng-Trung
như đoạn trừ phẩm Thượng Thượng thì tám phẩm vẫn còn ràng buộc,
nếu đoạn trừ phẩm Thượng-Trung thì bảy phần vẫn còn ràng buộc, nếu
đoạn trừ ba bốn phẩm thì phẩm sáu năm vẫn còn ràng buộc, tại sao chỉ
nói đến sự ràng buộc của kiết thuộc phẩm Hạ?
Đáp: Cũng nên nói đến điều ấy sao chỉ nói đến sự ràng buộc, thì
nếu biết là ở đây còn có cách nói gi ản lượt khác, bởi vì muốn làm cho
năng lực tư duy của người trí tăng lên.
Trong này, Gia gia là sai với Dự lưu, Nhất gián là sai biệt với Nhất
lai. Gia gia có hai loại, đó là bởi vì sinh vào hai Gia-ba Gia khác nhau.
Sinh vào hai Gia, nghĩa là đoạn trừ kiết thuộc bốn phẩm trước của cõi
Dục, ngoài ra còn có chủng tử có haI quả báo (Hữu) thuộc cõi Dục. Sinh
vào ba Gia, nghĩa là đoạn trừ kiết thuộc ba phẩm trước của cõi Dục,
ngoài ra còn có chủng tử của ba quả báo thuộc cõi Dục.
Hỏi: Tại sao không có đoạn trừ kiết thuộc năm phẩm gọi là   Gia
gia?
Đáp: Nếu trừ phẩm thứ năm thì chắc chắn đoạn trừ thứ sáu mà
thành bậc Nhất lai, tách của kiết phẩm thứ sáu yếu kém cho nên không
thể nào đơn độc ngăn cản chứng được quả Nhất lai, như một sợi tơ
không thể nào kiềm chế được con voi. Nhất gián, nghĩa là đoạn trừ kiết
thuộc bảy phẩm trước hoặc là tám phẩm của cõi Dục, ngoài ra còn có
chủng tử của một quả báo thuộc cõi Dục.
Hỏi: Bậc ấy hoặc là vẩn còn có hai phẩm kiết tồn tại, vì sao bậc
ấy là Nhất gián?
Đáp: Không bởi vì phiền não tồn tại  mà gọi là Nhất gián chỉ vì
bậc ấy có chủng tử của một quả báo, cho nên gọi là Nhất gián. Có   Sư
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 49  
www.daitangkinh.org  
khác nói: Không có ai đoạn trừ tám phẩm mà gọi là Nhất gián. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nếu đoạn trừ phẩm thứ tám thì cần phải trừ phẩm thứ
chín mà thành bậc bất hoàn, tánh của kiết phẩm thứ chín yếu kém cho
nên không thể nào đơn độc ngăn cản chứng được quả Bất hoàn, như một
sợi tơ không thể nào kiềm chế được con voi, như không có đoạn trừ quà
Bất hoàn, như không có đoạn trừ năm phẩm gọi là Gia gia. Nghĩa như
thật, thì có đoạn trừ tám phẩm gọi là Nhất gián. Không có đoạn trừ năm
phẩm gọi là Gia gia. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đoạn trừ năm phẩm
rồi, nếu đoạn trừ phẩm thứ sáu thì chứng quả Nhất lai, hãy còn sinh vào
cõi Dục, địa của mình vốn có chúng đồng phần dẫn dắt, nhất định thuận
theo nghiệp chín muồi, có nghĩa của  Dữ quả, không làm cho hết sức
chướng ngại; tánh của kiết pha åm thứ sáu yếu kém, cho nên không thể
nào đơn độc ngăn cản chứng được quả Nhất lai, cho nên không có đoạn
trừ năm phẩm gọi là Gia gia. Đoạn trừ tám phẩm rồi, nếu đoạn trừ phẩm
thứ chín thì chứng được quả Bất  hoàn, quyết định không có nghĩa sinh
vào cõi Dục, địa cùa mình vốn có chúng đồng phẫn dẫn dắt, chắc chắn
thuận theo nghiệp chín muồi, không có nghĩa của Dữ quả, hết sức làm
cho chướng ngại; kiết của phẩm thứ chín tuy là tánh yếu kém, mà có thể
giúp đỡ nó ngăn cản quả Ba át hoàn, cho nên có đoạn trừ tám phẩm gọi
là Nhất gián. Vì vậy cho nên nói hữu tình ở ba phần vị chắc chắn thuận
theo nghiệp chín muồi gây ra chướng ngại hết sức:
1. Từ phần vị Đảnh sắp tiến vào phần vị Nhẫn.
2. Phần vị sắp chứng quả Bất hoàn.
3. Phần vị sắp đạt được quà A-la-hán.
Nghĩa là lúc phần vị Đảnh sắp tiến vào phần vị Nhẫn, nghĩa của
nẽo ác vốn có chúng đồng phần dẫn dắt  chắc chắn thuận theo nghiệp
chín muồi gây ra chướng ngại hết sức, nói rằng: Nếu ông được tiến
vào phần vị Nhẫn thì quyết định không thọ sinh trong ba nẽo ác, tôi sẽ
nhận lấy dị thục ở thân nào? Vì vậy  vào lúc ấy hết sức gây ra chướng
ngại. Lúc Thánh giả sắp lài nhiễm c õi Dục, nghĩa của cõi Dục vốn có
chúng đồng phần dẫn dắt chắc chắn thuận theo nghiệp chín muồi gây ra
chướng ngại hết sức, nói rằng: N ếu ông chứng quả Bất hoàn thì quyết
định không còn thọ sinh nơi cõi Dục nữa, tôi sẽ nhận lấy dị thục ở thân
nào? Vì vậy vào lúc ấy hết sức gây ra chướng ngại. Lúc Thánh giả sắp
lìa nhiễm của Hữu Đảnh, nghĩa của hai cõi vốn có chúng đồng phần dẫn
dắt chắc chắn thuận theo nghiệp chín muồi gây ra chướng ngại hết sức,
nói rằng: Nếu ông thành bậc A-la-hán thì quyết định không còn thọ sinh
với thân đời sau nữa, tôi sẽ nhận lấy dị thục ở thân nào? Vì vậy vào lúc
50 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ấy hết sức gây ra chướng ngại. Do đó, không có đoạn trừ năm phẩm gọi
là Gia gia, có đoạn trừ phẩm thứ tám gọi là Nhất gián.
Gia gia có hai loại, đó là Gia gi a loài trời và Gia gia loài người.
Gia gia loài trời, nghĩa là ở trên cõi trời thọ sinh hai đời-hoặc thọ sinh
ba đời, hoặc ở một cõi trời-hoặc ở hai cõi trời-hoặc ở ba cõi trời thọ sinh
hai-ba đời,hoặc ở một nhà trời-hoặc ở hai nhà trời-hoặc ở ba nhà trời
thọ sinh hai-ba đời. Gia gia loài người, nghĩa là ở trong loài người hoặc
thọ sinh hai đời-hoặc thọ sinh ba đời, hoặc ở tại một châu-hoặc ở tại hai
châu-hoặc ở tại ba châu thọ sinh hai-ba đời, hoặc ở một nhà người-hoặc
ở hai nhà người-hoặc ở ba nhà người thọ sinh hai-ba đời.
Nhất gián có hai loại, đó là Nhất gián loài trời và Nhất gián loài
người. Nhất gián loài trời, nghĩa là ở trên cõi trời chỉ thọ sinh một đời,
hoặc ở một cõi trời Tam Thập Tam, hoa ëc ở cõi trời Dạ Ma, hoặc ở cõi
trời Đổ Sử Đa, hoặc ở cõi trời Lạc  Biến Hóa, hoặc ở cõi trời Tha Hóa
Tự Tại, thọ sinh một đời ở nơi na øy. Nhất gián loài người, nghĩa là ở
trong loài người chỉ thọ sinh một đời , hoặc ở châu Thiệm Bộ, hoặc ở
châu Đông Thắng Thân, hoặc ở châu Tây Ngưu Hóa, thọ sinh một đời
ở nơi này.
Bởi vì ba duyên cho nên kiến lập Gia gia:
1. Bởi vì nghiệp.
2. Bởi vì căn.
3. Bởi vì kiết.
Bởi vì nghiệp, nghĩa là trước đã tạo tác tăng trưởng về nghiệp của
hai quả báo hoặc ba quả báo thuộc cõi Dục. Bởi vì căn, nghĩa là người
ấy đã đạt được các căn vô lậu đối trị với ba phẩm hoặc là bốn phẩm kiết
của cõi Dục. Bởi vì kiết, nghĩa là người ấy đã đoạn trừ ba phẩm hoặc là
bốn phẩm kiết của cõi Dục. Đối với ba duyên này, tùy theo một duyên
không có đủ thì không gọi là Gia gia.
Bởi vì ba duyên trên nên kiến lập Nhất gián:
1. Bởi vì nghiệp.
2. Bởi vì căn.
3. Bởi vì kiết.
Bởi vì nghiệp, nghĩa là trước đã tạo tác tăng trưởng về nghiệp của
một quả báo thuộc cõi Dục. Bởi vì căn, nghĩa là người ấy đã đạt được
các căn vô lậu đối trị với bảy phẩm hoặc là tám phẩm kiết của cõi Dục.
Bởi vì kiết, nghĩa là người ấy đã đoạn trừ bảy phẩm hoặc là tám phẩm
kiết của cõi Dục. Đối với ba duyên này, tùy theo một duyên không có
đủ thì không gọi là Nhất gián.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 51  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Thánh giả có tạo ra nghiệp chúng đồng phần dẫn dắt của cõi
Dục hay không?
Đáp: Có người nói không tạo ra. N guyên cớ thế nào? Bởi vì cõi
Dục có nhiều những lỗi lầm họa hoạn, có nhiều những tai họa bất ngờ,
cho nên Thánh giả không tạo ra ng hiệp chúng đồng phần dẫn dắt của
cõi Dục, mà chỉ tạo ra nghiệp chúng đồng phần đầy đủ của cõi Dục.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong kinh đã nói nên thông hiểu thế nào?
Như trong kinh nói: “Lúc Đức Phật khen gợi về sự việc thành Phật
của Từ Thị, trong hội chúng có người  học chưa lìa dục, nghe rồi phát
nguyện: Khiến cho con trông thấy sự vi ệc thắng diệu ấy rồi mới nhập
Niết-bàn”.
Đáp: Người ấy nhiều duyên giúp đ ỡ, chưa tiếp xúc với khổ đau
chồng chất, thì sẽ chán ngán rời xa tất cà quả báo Thọ sinh, dấy lên ý
niệm như vậy: Giả sự có sự việc này thì có thể như chim sợ hại nhanh
chống bay vào giữa hư không, tôi cũng ngay lúc này nhanh chống
hướng đến diệt độ. Vì thế, người ấy không tạo ra nghiệp có thể dẫn
dắt chúng đồng phần của cõi Dục. Người  ấy đưa ra cách nói rằng: Gia
gia là nghiệp của hai quả báo hoặc là ba quả báo, phần  vị dĩ sinh tạo
ra chứ không phải ở phần vị Thánh gi ả, ba-bốn phẩm kiết thì hoặc là
phẩn vị dị sinh-hoặc là phần vị Thánh giả đoạn trừ; Nhất gián là nghiệp
của một quả báo chỉ riêng phần vị dị sinh tạo ra, bảy-tám phẩm kiết thì
hoặc là phần vị dị sinh-hoặc là phần vị Thánh giả đoạn trừ. Có người nói:
Thánh giả cũng tạo ra nghiệp chúng đồng phần dẫn dắt của cõi Dục, do
nghiệp ấy mà dẫn đến của chúng đồng phần, thế lực hừng hực thù thắng
vi diệu, tươi sáng thanh tịnh, không có các lỗi lầm họa hoạn, không có
tai nạn bất ngờ tùy thuận với phẩm thiện. Người ấy đư a ra cách nói
rằng: Gia gia là nghiệp của hai quả báo hoặc là ba quả báo, phần vị
sinh tạo ra-hoặc ở phần vị Thánh giả, ba-bốn phẩm kiết thì hoặc là phần
vị dị sinh-hoặc là phần vị Thánh gải đoạn trừ; Nhất gián là nghiệp của
một quả báo, hoặc là phần vị dị sinh-hoặc là phần vị Thánh giả tạo ra,
bảy-tám phẩm kiết thì hoa ëc là phần vị dị sinh- hoặc là phần vị Thánh
gải đoạn trừ.
Hỏi: Nếu ở cõi Dục đã từng si nh làm Thánh giả, thì còn có thể
sinh lên hai cõi trên nữa hay không?
Giả sự như vậy thì có gì sai?
Cả hai đều có sai lầm. Nếu có thể sinh thì trong kinh Tăng Nhất
nói phải thông hiểu thế nào?
Như nói: “Có năm loại Bổ-đặc-già-la, ở nơi này gieo trồng chủng
52 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
tử, ở nơi này được cứu cánh:
1. Cuối cùng có bảy lần trở lại sinh tử.
2. Gia gia.
3. Nhất lai.
4. Nhất gián.
5. Hiện pháp nhập Niết-Bàn.
Ở nơi này gieo trồng chũng tử, nghĩa là ở cõi Dục tiến vào chánh
tánh ly sinh. Ở nơi này đạt được cứu cánh, nghĩa là ở cõi Dục đạt được
các lậu không còn. Có năm loại Bổ- đặc-già-la, ở nơi này gieo trồng
chủng tử, ở nới khác đạt được cứu cánh:
1. Trung bát Niết-Bàn.
2. Sinh bát Niết-Bàn.
3. Hữu hành bát Niết-Bàn.
4. Vô hành bát Niết-Bàn.
5. Thượng lưu bát Niết-Bàn.
Ở nơi này gieo trồng chủng tử, nghĩa là ở cõi Dục tiến vào chánh
tánh ly sinh. Ở nơi khác đạt được c ứu cánh, nghĩa là ở cõi Sắc-Vô sắc
đạt được các lậu không còn. “Nếu không thể sinh thì bài tụng trong kinh
Đế Vấn” (Đế Thích Sở Vấn Kinh) phải thông hiểu thế nào? Như tụng
ấy nói:
“Ba người biết pháp ở nơi này, hai người thắng tiến ở nơi khác, lúc
đã đạt được thắng tiến rồi, đều lên trên cõi trời Phạm Phụ”.
Cách nói thứ hai kia, lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Thưa Đại
Đức! Tôi thực hành đúng như lý, nếu có chỉ dạy thì tôi sẽ vâng lời thực
hành, ngay tại nơi này làm thành gi ới hạn của khổ đau; nếu không có
chỉ dạy thì đã từng nghe đến cõi trời sắc cứu cánh vô cùng tuệt vời, sau
khi tôi mạn chung sẽ sinh đến nơi ấy”.
Đáp: Nếu ở cõi Dục đã từng sinh ra làm Thánh giả, thì không còn
có thể sinh đến cõi Sắc-Vô sắc nữa.
Hỏi: Nếu như vậy thì bài tụng trong kinh Đế Vấn phải thông hiểu
thế nào?
Đáp: Hai người ấy tuy trên cõi Phạm Thế mà không phải là tử
sinh nghĩa là có người nữ họ thích tên la ø Cù-bác-ca, ch o ba tùy kheo
thường đi vào nhà ấy dùng âm thanh tuyệt vời để thuyết pháp cho người
nữ. Người nữ ấy nghe pháp rồi tâm phát sinh niềm tin Thanh tịnh, chán
ngán sở hại thân nữ nguyện làm th ân nam, mạn chung sinh vào cõi
trời Tam Thập Tam, làm con trai của Đế Thích, rất đoan nghiêm thù
diệu, trời đặt tên cho con gọi là Cù-bác-ca. Lúc ấy bà tỳ kheo bởi vì tự
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 53 53  
www.daitangkinh.org  
yêu thích âm thanh của mình, mạn chung sinh vào trong loài Kiền-đạt-
phược. Kiền-đạt-phược là thần âm nhạc của cõi trời, ngày đêm thường
làm việc tấu nhạc cho chư thiện. Lúc ấy Cù-bác-ca trong thấy rồi liền
biết mà nói với họ rằng: Lại tôi  nghe pháp âm của ông mà chán ngán
sở hại thân nữ, nguyện làm thân nam mạn chung sinh vào cõi trời Tam
Thập Tam này, làm con trai đoan nghiêm thù diệu của Đế Thích, các
ông đã từng tu Phạm Hạnh vô thượng, lẽ nào sinh vào trong loài Kiền-
đạt-phược hèn mọn hay sao? Lúc ấy ba  thần âm nhạc nghe lời nói ấy
rồi, hai người hết sức xấu hổ mà đ ược lìa nhiễm Dục, dùng sức thần
thông lên trên cõi trời Phạm Phụ, còn một người vẫn ở lại nơi này, cho
nên hai người kia tuy lên trên cõi Phạm Thế mà không phải là tử sinh.
Có người nói hai người kia tuy có tử sinh mà không trái với lý, nghĩa
là xưa ở trong loài người chỉ từng tu  đoạt thuận quyết trạch phần, mạn
chung sinh vào trong loài Kiền-đạt-phược, bởi vì Cù-bác-ca chê bai họ,
cho nên hai người hết sức xấu hổ được tiến vào kiến đạo lìa nhiễm của
cõi Dục, chứng quả Bất hoàn, mạn chung sinh vào trong cõi Phạm Phụ.
Vì vậy, có tử sinh mà cũng không trái với lý.
Hỏi: Cách nói thứ hai kia, lại thông hiểu thế nào?
Như nói: “Thưa Đại Đức! Tôi thực hành đúng như lý, nói rộng ra
là như trước”.
Đáp: Đế Thích không hiểu rõ A-tỳ- đạt-ma, không biết là ở cõi
Dục đã từng sinh làm Thánh giả thì không thể sinh lên cõi trên, cho nên
đưa ra lời nói như vậy.
Hỏi: Đế Thích ở trước Đức Phật đưa ra lời nói trái với lý, tại sao
Đức Thế Tôn không quở trách ngăn cản?
Đáp: Đức Phật biết rõ lời nói ấy, tuy là trái với lý mà không ngăn
cách với đạo, cho nên không quở trách ngăn cản, về sau tiến vào pháp
tánh thù tự nhiên sẽ hiểu rõ ràng, sợ ràng Đế Thích xấu hổ cho nên
không quở trách điều đó. Có người nói ở cõi Dục đã từng sinh làm
Thánh giả, cũng có người có thể sinh vào cõi Sắc-Vô sắc.
Hỏi: Nếu như vậy thì kinh tạng nhất nói phải thông hiểu thế nào?
Như nói: “Có năm loại Bổ-đặc-già-la, cho đến nói rộng ra”.
Đáp:  Thánh giả có hai loại:
1. Có tạp loạn và có di chuyển.
2. Không có tạp loạn và không có di chuyển.
Có tạp loạn và có di chuyển th ì nên biết là như kinh Đế Vấn đã
nói; Không có tạp loạn và không có dy chuyển thì nên biết là như kinh
tăng nhất đã nói: Dựa vào lý lẽ này thì hai cách nói dễ dàng thông
54 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
suốt.
Lời bình: Nếu ở cõi Dục đã từng sinh làm Thánh giả thì chắc chắn
không trở lại sinh vào cõi Sắc-Vô sa éc. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu
ở cõi Dục đã từng sinh làm Thánh giả thì chắc chắn không có ba sự
việc…
1. Không lùi sụt.
2. Không chuyển căn.
3. Không sinh vào cõi Sắc-Vô sắc.
Bởi vì thánh đạo tồn tại lâu dài trong sự nối tiếp nhau ấy rất vẫn
chắc. Sở rằng ở hai cõi trên vẫn có khổ đau trải qua thời gian dài giống
như cõi Dục.


„