A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 60

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 155  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 60

LUẬN VỀ NHẤT HÀNH (Phần 5)

Ba Kiết cho đến chín mươi tám tùy miên, là trước thâu nhiếp sau
hay là sau thâu nhiếp trước?
Ba kiết cho đến chín mươi tám t ùy miên, là trước thâu nhiếp sau
hay là sau thâu nhiếp trước?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì trở lại ngăn chặn và loại bỏ cái chấp thâu nhiếp tánh khác
của Luận giả Phân Biệt, và trở lại làm thông suốt rõ ràng cách nói về
thâu nhiếp tự tánh của Luận giả ứng Lý khiến càng  rõ ràng hơn, cho
nên soạn ra phần luận này.
Trả lời: Ba Kiết-ba căn bất thiện không thâu nhiếp lẫn nhau, nghĩa
là vì tự tánh khác nhau.  Ba Kiết-ba Lậu thì ba Ki ết và phần ít của hai
Lậu thâu nhiếp lẫn nhau, còn lại thì không thâu nhiếp lẫn nhau, nghĩa là
ba kiết cùng với Hữu thân kiến-Gi ới cấm thủ-Nghi trong Dục lậu-Hữu
lậu thâu nhiếp lẫn nhau, bởi vì tự tánh giống nhau; cùng với Vô minh lậu
và phần ít của hai Lậu không thâu nhi ếp lẫn nhau, bởi vì tự tánh khác
nhau. Về sau dựa theo đó cần phải biết!
Ba Kiết-bốn Bộc lưu, ba kiết và phần ít của ba Bộc lưu thâu nhiếp
lẫn nhau, còn lại không thâu nhiếp nhau, nghĩa là ba kiết cùng với Hữu
thân kiến-Giới cấm thủ-nghi trong D ục-Hữu-Kiến bộc lưu thâu nhiếp
lẫn nhau; cùng với vô minh bộc lưu và phần ít của ba Bộc lưu không
thâu nhiếp lẫn nhau.
Như đối với bốn Bộc lưu, đối với bốn á.ch cũng như vậy, bởi vì tự
tánh giống nhau. Ba Kiết-Bốn Thủ, ba kiết và một Thủ cùng với phần
ít của ba thủ thâu nhiếp lẫn nhau, còn lại không thâu nhiếp nhau, nghĩa
là ba kiết cùng với Giới cấm thủ và Hữu thân kiến-nghi trong ba Thủ
còn lại thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với phần ít của ba Thủ còn lại không
156 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thâu nhiếp lẫn nhau.
Ba Kiết-Bốn Thân hệ, một Kiết và một Thân hệ thâu nhiếp lẫn
nhau, còn lại không thâu nhiếp nhau, nghĩa là kiết Giới cấm thủ và
Thân hệ Giới cấm thủ thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với ba Thân hệ còn lại
không thâu nhiếp lẫn nhau.
Ba Kiết-năm cái, phần ít của một Kiết và một cái thâu nhiếp lẫn
nhau, còn lại không thâu nhiếp nhau, nghĩa là bất thiện trong Kiết Nghi
cùng với cái Nghi thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với bốn cái còn lại không
thâu nhiếp lẫn nhau.
Ba Kiết-năm Kiết không thâu nhiếp lẫn nhau, bởi vì tự tánh khác
nhau.
Ba Kiết-năm Kiết thuận phần dưới, ba kiết và ba kiết thuận phần
dưới thâu nhiếp lẫn nhau, còn lại không thâu nhiếp nhau, nghĩa là cùng
với kiết hữu thân kiến-Giới cấm thủ-Nghi trong năm Kiết thuận phần
dưới thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với ha i Kiết còn lại không thâu nhiếp
lẫn nhau.
Ba Kiết-năm kiết thuận phần trên không thâu nhiếp lẫn nhau, bởi
vì tự tánh khác nhau.
Ba kiết-năm kiến, hai kiết cùng với hai kiến thâu nhiếp lẫn nhau,
còn lại không thâu nhiếp nhau, nghĩa là hai kiết trước cùng với Hữu
thân kiến-giới cấm thủ trong năm kiến thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với ba
kiến còn lại không thâu nhiếp lẫn nhau.
Ba kiết-sáu Ái thân không thâu nhiếp lẫn nhau, bởi vì tự tánh
khác nhau.
Ba Kiết-bảy Tùy miên, ba kiết cùng với một Tùy miên và  phần
ít của Tùy miên thâu nhiếp lẫn nh au, còn lại không thâu nhiếp nhau,
nghĩa là ba kiết cùng với tùy miên Nghi và hữu thân kiến-Giới cấm thủ
trong tùy miên Kiến thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với năm tùy miên còn
lại và ba kiến còn lại trong tùy miên kiến không thâu nhiếp lẫn nhau.
Ba Kiết-chín Kiết, ba kiết cùng với  một Kiết và phần ít của Kiết
thâu nhiếp lẫn nhau, còn lại không th âu nhiếp nhau, nghĩa là ba kiết
cùng với kiết Nghi trong chín Kiết và Hữu thân kiến tr ong kiết Kiến-
Giới cấm thủ trong kiết Thủ thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với sáu kiết còn
lại và hai kiến còn lại trong ki ết kiến-Kiến thủ trong kiết thủ không
thâu nhiếp lẫn nhau.
Ba kiết-chín mươi tám tùy miên, ba kiết và hai mươi mốt tùy miên
thâu nhiếp lẫn nhau, còn lại không th âu nhiếp nhau, nghĩa là ba kiết
cùng với ba Hữu thân kiến-sáu Giới cấm thủ-mười hai tùy miên   Nghi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 157  
www.daitangkinh.org  
trong chín mươi tám tùy miên thâu nhiếp lẫn nhau; cùng với bảy mươi
tùy miên còn lại không thâu nhiếp lẫn nhau.
Như vậy cho đến chín Kiết-chín mươi tám tùy miên. Bảy kiết-
chín mươi tám Tùy miên thâu nhiếp lẫn nhau, còn lại không thâu nhiếp
nhau, nghĩa là bảy kiết trước trong chín kiết cùng với chín mươi tám tùy
miên thâu nhiếp lẫn nhau, hai kiết  sau và tùy miên không thâu nhiếp
lẫn nhau, bởi vì hai kiết này đều không phải là tánh thuộc tùy miên.
Trong này đưa ra ba kiết đầu-đưa ra chín kiết sau, cùng với sau
biện giải rộng về thâu nhiếp nhau; ba  Căn bất thiện cho đến bảy Tùy
miên cùng với sau thâu nhiếp nhau lược qua không nói, bởi vì tướng dễ
dàng hiểu rõ.
Ba Kiết cho đến chín mươi tám tùy miên, mấy loại làm cho Dục
hữu nối tiếp nhau, mấy loại làm cho sắc hữu nối tiếp nhau, mấy loại
làm cho Vô sắc hữu nối tiếp nhau? Trả lời tất cả cần phải phân biệt.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày nghĩa lý
của mình. Nghĩa là hoặc có người  chấp tâm không nhiễm ô cũng làm
cho Hữu nối tiếp nhau, như Luận giả phân biệt đã chấp.
Hỏi: Tại sao họ dấy lên cái chấp này?
Đáp: Họ dựa vào trong Kinh cho nên dấy lên cái chấp này. Nghĩa
là trong kinh nói: “Bồ tát biết đích t hực tiến vào thai mẹ, biết đích thực
ở trong thai mẹ, biết đích thự ra khỏi thai mẹ”. Đã có nhận biết đích
thực tiến vào thai mẹ, thì nhận biết đích thực tức là thuộc về tâm không
nhiễm ô, cho nên tâm không nhiễm ô cũng làm cho Hữu nối tiếp nhau,
cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Làm thế nào thông hiểu lời kinh mà họ đã dẫn chứng?
Đáp: Dựa vào tưởng không trái ngược  mà nói là biết đích thực.
Nghĩa là các hữu tình dấy khởi nhiều tưởng trái ngược mà tiến vào thai
mẹ, lúc người nam tiến vào thai th ì đối với mẹ khởi lên yêu thích-đối
với cha khởi lên oán giận, lúc người  nữ tiến vào thai thì đối với cha
khởi lên yêu thích-đối với mẹ khởi lên oán giận, đó là vì họ cùng với
mình có thuận-nghịch. Thân đời sau của Bồ tát lúc tiến vào thai mẹ thì
tâm không có điên đảo, đối với cha nghĩ là cha, đối với mẹ nghĩ là mẹ,
tuy đều thân yêu mà không có tâm khác. Có thân yêu cho nên tâm có
nhiễm ô, không có tưởng trái ngược cho nên gọi là biết đích thực, do đó
kinh ấy không trái với nghĩa của tôi.
Lại nữa, nguyên cớ soạn ra phần luận này, đó là hoặc có người
chấp: Chỉ có yêu và ghét làm cho Hữu nối tiếp nhau. Như phái Thí Dụ
158 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đã chấp.
Hỏi: Vì sao họ dấy lên cái chấp này?
Đáp: Bởi vì dựa vào trong kinh, nghĩa là trong kinh nói: “Ba sự
hòa hợp cho nên được tiến vào thai mẹ:
1. Cha mẹ yêu nhau mà hòa hợp.
2. Thân mẹ lúc ấy điều hòa dễ chịu.
3. Kiền-đạt-phược đang hiện ở trước mắt.
Lúc ấy hai tâm của Kiền-đạt -phược cùng dấy khởi, đó là yêu và
giận đều có”. Vì vậy cho nên biết chỉ có yêu và giận làm cho hữu nối
tiếp nhau. Vì ngăn chặn ý đó để hiển bày tất cả phiền não đều làm cho
Hữu nối tiếp nhau, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Làm sao thông hiểu lời kinh mà họ đã dẫn chứng?
Đáp: Trong kinh nói tâm của phần vị trung Hữu ấy đang lúc kiết
sinh (Trung Hữu mất đi mà thác sinh vào thai mẹ) chứ không phải là chỉ
có yêu và giận, cho nên điều mà tôi đã nói không trái với kinh ấy.
Lại nữa, nguyên cớ soạn ra phần lu ận này, đó là hoặc có người
chấp nẽo ác chỉ bởi vì tâm giận dữ mà kiết sinh ra, nẽo thiện chỉ dùng
tâm yêu thích mà kiết sinh ra. Vì ngăn chặn ý đó để hiển bày ba mươi
sáu tùy miên ở tất cả mọi nơi của cõi Dục từng loại một hiện rõ trước
mắt làm cho Sinh nối tiếp nhau, ba mươi mốt tùy miên ở tất cả mọi nơi
của cõi sắc từng loại hiện rõ trước mắt làm cho sinh nối thâu nhiếp, ba
mươi mốt tùy miên ở tất cả mọi nơi của cõi vô sắc từng loại một hiện rõ
trước mắt làm cho sinh nối tiếp nhau, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, đừng cho rằng vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để
biểu hiện rõ ràng nghĩa lý của mì nh, nhưng mà vì biểu hiện rõ ràng
chánh lý của các pháp để mở ra sự hiểu biết cho hữu tình, cho nên soạn
ra phần luận này.
Nhưng âm Chư Hữu nói có nhiều loại nghĩa, trong này Hữu là nói
đến chúng đồng phần và tùy theo chúng đồng phần hữu tình kể ra năm
uẩn. Như nói: “Những người tử-sinh ở cõi Dục, đều nhận lấy Dục Hữu
chăng….?” Đó là cũng nói đến chúng đồng phần và tùy theo chúng đồng
phần hữu tình kể ra năm uẩn. Như nói: “Các triền-sở triền nhận lấy Hữu
địa ngục...” Đó là cũng nói đến chúng đồng phần và tùy theo chúng
đồng phần hữu tình kể ra năm uẩn. Như nói: “Lúc nhận lấy Dục hữu,
ban đầu được mấy nghiệp mà sinh căn…?” Đó là cũng nói đến chúng
đồng phần và tùy theo chúng đồng phần hữu tình kể ra năm uẩn. Như
nói: “Bốn Hữu gọi là Bổn hữu-Tử hữu-Trung hữu và sinh hữu”. Đó là
cũng nói đến chúng đồng phần và tùy theo chúng đồng phần hữu tình kể
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 159  
www.daitangkinh.org  
ra năm uẩn. Như nói: “Đối với sự buông bỏ Dục Hữu-nhận lấy Dục hữu,
lúc ấy tất cả pháp của cõi Dục diệt mất, pháp của cõi dục hiện ở trước
mắt chăng…?” Đó là cũng nói đến  chúng đồng phần và tùy theo chúng
đồng phần hữu tình kể ra năm uẩn. Như nói: “Thế nào là pháp có?
Nghĩa là tất cả pháp hữu lậu”. đó là nói đến tất cả pháp hữu lậu gọi là
Hữu. Như nói: “Pha-lặc-cụ-na nên biết  Thức thực có thể làm cho thân
đời sau sinh khởi”. Đó là nói đến ki ết sinh tâm và quyến thuộc gọi là
Hữu. Như nói: “A-nan-đà nên biết, nếu nghiệp có thể làm cho thân đời
sau nối tiếp nhau, thì gọi là Hữu”. Đó là nói đến Tư vó thể dẫn dắc thân
đời sau gọi là Hữu. Như nói Thủ duyên Hữu, các Luận sư A-tỳ-đạt-ma
nói: “Đó là nói đến thời phần của năm uẩn gọi là Hữu”. Tôn giả Diệu
Âm đưa ra cách nói như vậy”. Đó là nói đến các nghiệp có thể dẫn dắt
thân đời sau gọi là Hữu”. Như nói: “Bảy Hữu:
1. Địa ngục Hữu.
2. Bàng sinh hữu.
3. Quỷ giới Hữu.
4. Thiên Hữu.
5. Nhân Hữu.
6. Nghiệp Hữu.
7. Trung Hữu”.
Đó là nói đến năm nẽo và nhân của nó-phương tiện của nó gọi là
Hữu, nghĩa là địa ngục hữu... tức là năm nẽo, nghiệp Hữu là nhân của
nó, trung Hữu là phương tiện của nó. Như nói: “Thế nào là Dục Hữu?
Đó là các nghiệp ràng buộc của c õi Dục lấy Thủ làm duyên, có thể
hướng đến đời sau…” Đó là nói đến nghiệp và dị thục gọi là Hữu, chứ
không nói đến duyên của Thủ.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong Môn Luận đã nói nên thông hiểu thế
nào? Như nói: “Dục Hữu là tất cả tùy miên tăng của cõi Dục, Sắc Hữu
là tất cả tùy miên tăng của cõi Sắc, Vô sắc hữu là tất cả tùy miên tùy
tăng của cõi vô sắc”. Dục Hữu thì có thể như vậy. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì nghiệp của năm Bộ thuộc c õi Dục đều có thể cảm lấy dị thục
nghiệp ấy dung nạp tất cả tùy miên đã tăng của cõi Dục. Sắc-Vô sắc
Hữu làm sao có thể như vậy? Nguyên cớ thế nào? Bởi vì hai cõi ấy chỉ
có nghiệp cảm dị thục do tu mà đoạn.
Đáp: Trong Môn Luận ấy,nên nói là: Dục Hữu là tất cả tùy miên
tùy tăng của cõi Dục, Sắc Hữu là Biến hành và tùy miên tùy tăng do
tu mà đoạn của cõi sắc, Vô sắc Hữu là biến hành và tùy miên tùy tăng
do tu mà đoạn của cõi Vô sắc . Nhưng mà không nói như vậy, là có ý
160 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nghĩa khác, nghĩa là năm Bộ kiết có tâm thì có quyến thuộc, cho nên
cũng tạm thời nói là Hữu, vì vậy là tất cả tùy miên tùy tăng. Có nơi nói:
Luận ấy có chương-có môn, trong chương chỉ nói nghiệp và dị thục gọi
là Hữu chứ không nói đến duyên của T hủ, trong Mộng nói đầy đủ về
nghiệp dị thục ấy và nó i về duyên của Thủ, cho nên nói là tất cả tùy
miên tùy tăng.
Lời bình: Vấn đề ấy không nên đưa ra cách nói như vậy. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì Luận sư của ba ûn luận ấy trước là thiết lập về nghĩa
của chương, sau là dùng môn để t hông suốt, làm sao trong Môn và
Chương lại nói khác nhau? Vì vậy cách nói trước đối với lý là đúng.
Hỏi: Thế nào gọi là Hữu?
Đáp: Có tăng-có giảm cho nên gọi là Hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thánh đạo cũng có tăng-giảm, đúng ra cũng
gọi là Hữu?
Đáp: Nếu có tăng-giảm mà cũng có thể trưởng dưỡng-thâu nhiếp-
duy trì thêm cái có, thì nói đó gọi là Hữu; Thánh đạo tuy có tăng-giảm
mà làm tổn giảm-gây tác hại-phá hoại đối với Hữu, cho nên không gọi
là Hữu. Lại nữa, nếu có tăng-giảm mà cũng làm cho không đoạn tuyệt
đối với Hữu-sinh-lão-bệnh-tử đều đoạn dứt không nối tiếp, cho nên
không gọi là hữu. Lại nữa, nếu có tăng-giảm mà cũng là hướng về hành
của Khổ-tập, hướng về hành của Tập mà có thế gian sinh-lão-bệnh-tử,
thì nói đó gọi là Hữu; Thánh đạo tuy có tăng-giảm mà là hướng về hành
của Khổ-diệt, hướng về hành của Diệt sinh-lão-bệnh-tử và có thế gian,
cho nên không gọi là Hữu. Lại nữa, nếu có tăng-giảm mà cũng là sự của
tát-ca-da-kiến, sự của điên đảo-sự của ái-sự của tùy miên, nơi đặt chân
của tham-sân-si, có vết bẩn-có độ c hại-có lỗi lầm-có gai góc-có hỗn
loạn, rơi vào có-rơi vào khổ-tập đế, thì nói đó gọi là Hữu; Thánh đạo
tuy có tăng-giảm mà cùng với tất  cả những điều này trái ngược nhau,
cho nên không gọi là Hữu. Lại có người nói: Điều này đáng sợ hãi cho
nên gọi là Hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì Niết-bàn cũng đáng sợ hãi, đúng ra cũng gọi
là Hữu? Như trong Kinh nói: “Tỳ kheo nên biết, dị sinh không có hiểu
biết, bởi vì ngu si cho nên sợ hãi Niết Bàn, nói là ở nơi này Ngã không
có, Ngã sở cũng không có, Ngã sẽ không có, Ngã sở cũng không có”.
Đáp: Nếu có sợ hãi là người chánh kiến dấy khởi thì nói đó gọi là
có Niết Bàn; tuy có sợ hãi mà là người tà kiến dấy khởi, cho nên không
gọi là có. Lại nữa, nếu có sợ hãi mà gồm chung dị sinh và Thánh giả
dấy khởi thì nói đó gọi là có Niết Bàn; tuy có sợ hãi mà là dị sinh  chứ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 161  
www.daitangkinh.org  
không phải là Thánh giả dấy khởi, cho nên không gọi là có. Có người
đưa ra cách nói này: là đồ chứa pháp khổ, cho nên gọi là Hữu.
Hỏi: Hữu cũng là đồ chứa pháp vui vẻ, như trong kinh nói: “Đại
danh nên biết, sắc nếu luôn luôn la ø khổ chứ không phải là vui; không
phải là vui mà thuận theo, không có một  chút vui thích mà thuận theo
thì đúng ra không có hữu tình nào vì cầu vui vẻ mà nhiễm trước đối với
sắc. Đại Danh nên biết, bởi vì sắc không phải là luôn luôn khổ mà cũng
là vui vẻ, cũng là vui vẻ mà thuận theo, là vui thích một chút mà thuận
theo, cho nên có những hữu tình vì cầu vui vẻ mà nhiễm trước đối với
sắc”. Lại trong Kinh nói: “Quyết đị nh kiến lập ba Thọ không có lẫn
tạp:
1. lạc.
2. Khổ.
3. Không khổ không lạc”.
Hỏi: Lại trong kinh nói: “Đạo dựa vào đạo đầy đủ, Niết-bàn dựa
vào đạo, bởi vì đạo vui thú cho nên chứng niềm vui Bát Nhã”. Vì vậy
các Hữu không phải là chỉ riêng nơi chứa khổ, lẽ nào dùng nơi chứa khổ
để giải thích tên gọi của hữu hay sao?
Đáp: trong pháp sinh tử tuy có một chút vui mà khổ rất nhiều, cho
nên thiết lập tên gọi là nơi chứa khổ, vì vậy các Hữu chỉ gọi là nơi chứa
khổ. Như trong bình chứa chất độc hòa vào một giọt mật, không vì giọt
mật này mà gọi là bình chứa mật, chỉ gọi là bình chứa chất độc, bởi vì
chất độc rất nhiều; Hữu cũng như va äy, là nơi nương tựa của rất nhiều
khổ, cho nên chỉ gọi là nơi chứa khổ.
Nhưng các sự nối tiếp nhau tóm lược có năm loại:
1. Trung Hữu nối tiếp nhau.
2. Sinh hữu nối tiếp nhau.
3. Thời phần nối tiếp.
4. Pháp tánh nối tiếp nhau.
5. Sát-na nối tiếp nhau.
Trung Hữu nối tiếp nhau, nghĩa là uẩn Tử Hữu diệt đi thì uẩn trung
Hữu sinh ra, Uẩn trung Hữu này nối tiếp uẩn Tử Hữu, cho nên gọi là
Trung Hữu nối tiếp nhau. Sinh hữu nối tiếp nhau, nghĩa là uẩn trung Hữu
diệt đi hoặc là uẩn tử Hữu diệt đi thì uẩn sinh hữu sinh ra, uẩn sinh hữu
này nối tiếp uẩn Trung Hữu, hoặc là nối tiếp uẩn Tử Hữu, cho nên gọi
là Sinh Hữu nối tiếp nhau. Thời phần nối tiếp nhau, nghĩa là Yết-la-lam
cho đến uẩn thời phần tuổi trẻ diệt đi, Át-bộ-đàm cho đến uẩn thời phần
tuổi già sinh ra, Át-bộ-đàm này cho đến uẩn thời phần tuổi già nối tiếp
162 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Yết-la-lam cho đến uẩn thời phần tuổi trẻ, cho nên gọi là thời phần nối
tiếp nhau. Pháp tánh nối tiếp nhau, nghĩa là pháp thiện không gián đoạn
mà pháp bất thiện hoặc là pháp vô ký sinh khởi, pháp bất thiện hoặc
là pháp vô ký này nối tiếp pháp thiện trước đó, pháp bất thiện hoặc là
pháp vô ký không gián đoạn, nói rộng ra cũng như vậy, cho nên gọi là
pháp tánh nối tiếp nhau. Sát-na n ối tiếp nhau, nghĩa là những sát-na
trước kia không gián đoạn mà những sát-na sau đó sinh ra, những sát-na
sau này nối tiếp những sát-na trước ki a, cho nên gọi là sát-na nối tiếp
nhau. Năm loại nối tiếp nhau này cũng được thâu nhiếp ở trong hai loại
nối tiếp nhau, bởi vì ba loại trước không lìa khỏi hai loại nối tiếp nhau
của pháp tánh và sát-na; pháp tánh cũng được đưa vào trong sát-na, bởi
vì tất cả đều là tánh sát-na. năm loại nối thâu nhiếp này, về cõi thì cõi
Dục có đủ năm loại, cõi Sắc chỉ có bốn-trừ ra thời phần, cõi Vô sắc chỉ
có ba-trừ ra trung Hữu và thời phần; về nẽo thì địa ngục chỉ có bốn-trừ
ra thời phần, bốn nẽo còn lại đều có năm loại; về sinh thì bốn sinh đều
có đủ năm loại nối tiếp nhau. Trong này chỉ dựa vào trung Hữu và Sinh
Hữu nối tiếp nhau mà soạn ra luận. Nghĩa là ba Kiết làm cho ba Hữu nối
tiếp nhau, đây là dựa vào chủng loại chung mà nói. Nhưng ba kiết này
gồm chung hệ thuộc của ba cõi, hệ thuộc cõi Dục thì làm cho dục Hữu
nối tiếp nhau, hệ thuộc cõi Sắc thì làm cho Sắc Hữu nối tiếp nhau, hệ
thuộc cõi vô sắc thì làm cho vô sắc Hữu nối tiếp nhau, bởi vì Sinh Hữu
và trung Hữu trong sát-na ban đầu thuận theo một loại hiện rõ trước mắt
mà kiết sinh ra, còn lại tùy theo bản luận đúng như lý nên biết!
Hỏi: Tùy miên có thể làm cho ca ùc Hữu nối tiếp nhau, chứ không
phải là Triền-không phải là Cấu, bởi vì không vững chắc; phiền não
thuộc ý địa làm cho Hữu nối tiếp nhau chứ không phải là năm thức thân,
bởi vì đang lúc kiết sinh ra chắc chắn có ý thức chứ không có năm thức;
tại sao bản luận nói là năm cái-Kiết tật và san, Tỷ-Thiệt xúc và sinh Ái
thân, làm cho Dục Hữu nối tiếp nh au; Nhãn-Nhĩ-Thân xúc mà sinh Ái
thân, làm cho Dục Hữu-Sắc Hữu nối tiếp nhau; kiết Trạo cử thuận phần
trên làm cho Sắc hữu-Vô sắc Hữu nối tiếp nhau?
Đáp: Bản luận nên nói cái Tham dục-Sân nhuế-nghi làm cho Dục
hữu nối tiếp nhau, kiết Tham-Mạn- Vô minh thuận phần trên làm cho
sắc hữu-vô sắc hữu nối tiếp nhau, Ý xúc mà sinh ra Ái thân làm cho
ba Hữu nối tiếp nhau; còn lại hai cái-kiết tật và san, kiết trạo cử thuận
phần trên, năm xúc trước mà sinh ra  Ái thân không làm cho Hữu nối
tiếp nhau. Nhưng mà không đưa ra cách nói này, thì nên biết văn này
có ý nghĩa khác, nghĩa là chưa giải thoát bởi vì còn lại hai cái…   mạng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 163  
www.daitangkinh.org  
chung sinh trở lại Dục Hữu…, cho nên nói là chúng có thể nối tiếp Dục
Hữu… Nhưng lúc kiết sinh ra không  phải là do lực của chúng.
Lại nữa, do ba duyên cho nên nói là các phiền não làm cho Hữu
nối tiếp nhau:
1. Bởi vì chưa đoạn.
2. Bởi vì có thể cảm lấy quả dị thục của Hữu.
3. Bởi vì lúc kiết sinh ra có thể tưới thấm cho Hữu.
Các Tỳ kheo bất thiện thuộc về ý địa có đủ ba duyên; tùy miên
vô ký không thể nào cảm đến Hữu, chỉ có hai duyên. Các tùy miên bất
thiện thuộc về năm thức không thể nào tưới thấm cho Hữu, chỉ có hai
duyên; tùy miên vô ký chỉ có chưa đoạn chứ không có hai duyên còn
lại. Triền-Cấu bất thiện chỉ co ù hai duyên, chứ không có duyên có thể
tưới thấm cho Hữu; Triền-Cấu vô ký chỉ có một duyên, đó là bởi vì
chưa đoạn. Cái Hôn trầm… bởi vì chưa đoạn, hoặc bởi vì cảm đến hữu,
cho nên nói có thể nối tiếp Hữu chứ không phải là có thể tưới thấm cho
Hữu, đối với lý không có gì trái ngược.
Ba Kiết cho đến chín mươi tám Tùy miên dựa vào Định nào   mà
diệt?

Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn hiển bày lúc chư Ph ật xuất hiện ở thế gian có sự
việc thù thắng. Trong luận Thi Thiết nói: “Vòng quanh châu Thiện bộ
có đường đi của chuyển luân vương rộng một Du-thiện-na, lúc không có
luân vương thì nước biển đã che phủ không có ai có thể trông thấy con
đường. Nếu chuyển luân vương xuất hiện ở thế gian thì nước biển rộng
giảm xuống một Du-thiện-na, đường đi  của Luân vương này bấy giờ
mới xuất hiện, cát vàng trải khắp nơi-trang nghiêm bằng các loại châu
báu, dùng nước hương Chiên đàn để vẩy trên mặt đường. Chuyển luân
Thánh vương tuần du qua các châu lục cùng với bốn loại quân lính đều
đi qua con đường này. Như vậy, lúc  chư Phật chưa xuất thế, nơi nương
tựa căn bản không có ai có thể khô ng thấy nơi ấy, các Hữu đoạn kiết
đều dựa vào vùng biên cương. Nếu có bậc chuyển pháp luân vương đầy
đủ mười lực xuất hiện ở thế gian, thì nơi nương tựa căn bản bấy giờ mới
xuất hiện, cát vàng của pháp phần Bồ- đề trải khắp nơi, các loại công
đức làm các vật báu để trang nghiêm, dùng nước bốn Chứng tịnh để vẩy
trên chỗ ấy, Đức Phật cùng với vô lượng vô biên quyến thuộc đều đi
qua con đường này hướng đến khu thành Niết Bàn”. Bởi vì nhân duyên
này, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, vì ngăn chặn Luận giả Phân biệt chấp rằng có các phiền
164 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
não không dựa vào Định mà diệt. Họ đưa ra cách nói này: Nếu có
Thánh giả sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thì ở đó không có nghĩa
Thánh giả hiện ở trước mắt, lúc thọ lượng không còn thì phiền não cũng
không còn mà thành A-la-hán , gọi là đến ngang đỉnh (Tề Đảnh). Vì
ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày không có phiền não nào không dựa
vào Định mà diệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Trong này nói Định là hiển bày về đạo đối trị, nghĩa là đạo đối
trị thì hoặc nói là Định, hoặc nói là Đạo, hoặc gọi là Đối trị, hoặc gọi
là Tác ý, hoặc nói là Hành. Ngôn từ tuy có khác mà nghĩa ấy không có
khác biệt. trong này nói Diệt là biểu hiện rõ ràng về vĩnh viễn đoạn trừ,
nghĩa là vĩnh viễn đoạn trừ này hoặc nói là Diệt, hoặc nói là Tận, hoặc
gọi là Ly nhiễm, hoặc gọi là Ly hệ, hoặc gọi là Giải thoát. Ngôn từ tuy
có khác nhưng nghĩa ấy không có gì khác biệt.
Xưa trong pháp này có hai Luận Sư, một vị tên gọi Thị-tỳ-la, một
vị tên gọi Cù-sa-phạt-ma. Tôn giả Thị-tỳ-la đưa ra cách nói như vậy:
“Trong này nói đoạn trừ vĩnh viễn-đoa ïn trừ không sót lại gì-đoạn trừ
đến tận cùng-đoạn trừ không còn một  bóng hình. Như vậy vĩnh viễn
đoạn trừ là Thánh giả chứ không phải là dị sinh, là năng lực của Thánh
đạo chứ không phải là đạo thế tục. Nguyên cớ thế nào? bởi vì dựa vào
kinh Thất Y mà soạn ra luận này, kinh ấy chỉ nói đến bảy Địa căn bản,
đó là bốn Tĩnh lự và ba vô sắc dưới, chứ không phải là Địa căn bản có
đạo thế tục mà có thể đoạn trừ phiền não. Vì vậy biết rằng chỉ có Thánh
giả dùng đạo vô lực mà đoạn trừ”. Tôn giả Cù-sa-phạt-ma đưa ra cách
nói như vậy. “ Trong này nói đoạn trừ vĩnh viễn-đoạn trừ không sót lại
gì-đoạn trừ đến tận cùng-đoạn trừ không còn một bóng hình, như vậy
vĩnh viễn đoạn trừ là Thánh giả mà cũng là dị sinh, là năng lực của
Thánh đạo mà cũng là đạo thế tục”.
Hỏi: Lẽ nào không phải luận này dựa vào kinh Thất Y, làm sao dị
sinh dựa vào Địa căn bản dấy khởi đạo thế tục mà có nghĩa vĩnh viễn
đoạn trừ?
Đáp: Bởi vì nhân duyên này mà nói A-tỳ-đạt-ma chiếu sọi rõ ràng
các kinh giống như ngọn đèn sáng chói. Trong các kinh, điều gì chưa nói
đến thì trong này nói đến điều đó, điều gì chưa làm rõ thì trong này làm
rõ điều đó, chỗ kia có cách khác-nơi này không có cách nói gì khác. Vì
vậy, Thánh giả và càc dị sinh, dựa vào bảy Địa căn bản và tám Địa bên
cạnh mà dấy khởi Thánh đạo hay la ø đạo thế tục đều có thể vĩnh viễn
đoạn trừ các kiết. Như vậy hai cá ch nói đều được dễ dàng thông suốt,
cho nên văn của bản luận này hàm chứa đủ hai nghĩa.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 165  
www.daitangkinh.org  
Trả lời: Ba kiết thì hoặc là dựa vào bốn, hoặc là dựa vào vị chí mà
diệt. Bốn nghĩa là địa của bốn Tĩnh lực, vị chí nghĩa là địa vị chí và Tĩnh
lự trung gian, bởi vì hai địa này đều gọi là địa vị chí.
Hỏi: Vì sao địa này gọi là vị chí?
Đáp: Chưa tiến vào căn bản mà có năng lực hiện ở trước mắt đoạn
trừ các phiền não, cho nên gọi là vị chí.
Hỏi: Trong kinh chỉ nói căn bản làm nơi nương tựa chứ không phải
là địa vị chí, tại sao trong này nói ba kiết thì hoặc là dựa vào bốn-hoặc
là dựa vào vị chí mà diệt?
Đáp: trong này nên nói hoặc là d ựa vào bốn-hoặc là vị chí mà
diệt, không nên nói là dựa vào vị ch í mà diệt, nhưng nói dựa vào vị
chí mà diệt, là có ý nghĩa khác, nghĩa là nói dựa vào sau là nói lại căn
bản. Trong này ý nói ái kiết thì hoặc dựa vào bốn mà diệt, hoặc là bốn
căn bản dựa vào diệt, hoặc dựa vào vị  chí mà diệt, hoặc là vị chí dựa
vào bốn căn bản mà diệt. Như có người  hỏi người khác: Ông làm việc
này để đi vào thành phố, hay là la øm việc này để không đi vào thành
phố? Trong này chỉ một thành phố mà trước sau nói lặp lại; nói dựa vào
cũng như vậy, đói với lý không có gì tr ái ngược. Lại nữa, nói dựa vào
có chung-có riêng, riêng thì chỉ nói các địa căn bản, như kinh Thất Y;
chung thì nói chung cả địa căn bản và địa bên cạnh, như trong này nói.
Vì vậy, ở đây nói dựa vào cũng không trái với lý.
Nhưng mà ba kiết này từ cõi Dục cho đến Phi tưởng phi phi tưởng
xứ có thể đạt được, cõi Dục thì chỉ dựa vào vị chí mà diệt, Tĩnh lự thứ
nhất thì hoặc dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-hoặc dựa vào vị chí mà diệt, Tĩnh
lự thứ hai thì hoặc dựa vào hai Tĩnh lự-hoặc dựa vào vị chí mà diệt, Tĩnh
lự thứ ba thì hoặc dựa vào ba Tĩnh lự- hoặc dựa vào vị chí mà diệt, Tĩnh
lự thứ tư và bốn Vô sắc thì hoặc  dựa vào bốn Tĩnh lự-hoặc dựa vào vị
chí mà diệt. Nguyên cớ thế nào? bởi vì ba kiết đoạn trừ vĩnh viễn-đoạn
trừ không sót lại gì-đoạn trừ đến tận cùng-đoạn trừ không còn một bóng
hình, thì cần phải dùng kiến đạo, nhưng các Kiến đạo chỉ dựa vào sáu
địa, đó là bốn Tĩnh lự và Vị chí định-Tĩnh lự trung gian. Nếu dựa vào
vị chí định tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì như vậy ba Kiết dựa vào vị
chí mà diệt, cho đến nếu dựa vào Tĩnh lự thứ tư tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì như vậy ba kiết dựa vào Tĩnh lự thứ tư mà diệt. Tuy chỉ có ba
kiết của Tĩnh lự thứ tư và bốn địa vô sắc, hoặc dựa vào bốn-hoặc dựa
vào vị chí để diệt, mà dựa vào ch ủng loại chung để nói, còn lại cũng
không có gì sai. Tuy dựa vào tám địa bên cạnh dấy khởi đạo thế tục
cũng đoạn trừ từng phần ba kiết, mà không phải là đoạn trừ vĩnh viễn,
166 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
cho nên ở đây không nói. Nhưng ba kiết này đoạn trừ vĩnh viễn chỉ ở
vào lúc có Đạo loại nhẫn. Nếu nói riêng biệt thì Hữu thân kiến đoạn
trừ vĩnh viễn chỉ thuộc về khổ loại nhẫn, cho nên nói dựa vào bốn-dựa
vào vị chí mà diệt.
Ba căn bất thiện và Dục lậu dựa vào vị chí mà diệt, bởi vì lúc lìa
nhiễm cõn dục thì chúng vĩnh viễn đoạn tr ừ; hoặc dị sinh-hoặc Thánh
giả, hoặc đạo hữu lậu-hoặc đạo vô la äu đều dựa vào vị chí, bởi vì lìa
nhiễm cõi Dục. Hữu lậu-vô minh lậu thì hoặc dựa vào bảy-hoặc dựa
vào vị chí mà diệt. Bảy nghĩa là bốn Tĩnh lự và ba vô sắc dưới. Dựa
vào vị chí, nghĩa là vị chi định và tĩ nh lự trung gian, bởi vì hai địa này
đều gọi là địa vị chi. Trong này, Hữu lậu từ tĩ nh lự thứ nhất cho đến
Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thể đạt được, vô minh lậu từ cõi Dục cho
đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ có thể đạt được, lúc hai loại này đều lìa
nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ thì mới được đoạn trừ vĩnh viễn,
nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ kia dựa vào đạo của chín địa mà
được lìa bỏ vĩnh viễn, cho nên nói hoặc  dựa vào bảy-hoặc dựa vào vị
chí mà diệt. Nhưng Vô minh lậu thì cõi Dục chỉ dựa vào vị chi mà diệt,
hữu lậu-vô minh lậu thì tỉnh lự thứ nhất  dựa vào tĩnh lự thứ nhất-hoặc
dựa vào vị chi mà diệt, tĩnh lự thứ hai dựa vào hai tĩnh lự-hoặc dựa vào
vị chi mà diệt, cho đến Thức vô biê n xứ dựa vào bốn tĩnh lự và hai vô
sắc dưới-hoặc dựa vào vị chí mà di ệt, vô sở hữu xứ và Phi phi tưởng
xứ dựa vào bốn tĩnh lự và ba vô sắc dưới-hoặc dựa vào vị chí mà diệt.
Dựa vào chủng loại chung cũng có thể nói được, còn lại hoặc dựa vào
bảy-hoặc dựa vào vị chi mà diệ t. Trong này chỉ nói hai xứ vĩnh viễn
đoạn trừ, chỉ có Thánh giả và đạo vô lậu đoạn trừ, tức là định kim cang
dụ cuối cùng, còn lại tùy theo sự thích hợp như bản luận nói, dị sinh-
Thánh giả và đạo thế tục-Thánh đạo vĩnh viễn đoạn trừ sai biệt như lý
cần phải biết!
Các kiết quá khứ thì kiết ấy đã ràng buộc cha êng? Cho đến nói
rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày chánh lý.
Nghĩa là hoặc có người nói: Quá khứ- vị lai không phải là Thể thật có.
Hoặc lại có người nói: Phiền não đo ạn rồi cuối cùng không lui sụt. Vì
ngăn chặn cách nói ấy để hiển bày rõ ràng quá khứ-vị lai là thật có, và
hiển bày phiền não đoạn rồi vẫn có lui sụt, cho nên soạn ra phần luận
này.
Nên biết trong này, trước gọi là đã ràng buộc, sau gọi là sẽ  ràng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 167  
www.daitangkinh.org  
buộc, hiện tại gọi là đang ràng buộc. Vả lại, ở trong này có người đưa
ra cách nói này: Kiết dùng để gọi cho ràng buộc. Có người đưa ra cách
nói này: Kiết có thể gọi là ràng buộc. Nhưng kiết đối với đạt được (Đác)
có ba chủng loại:
1. Như trâu chúa dẫn lối nhất định phải đi phía trước.
2. Như con nghé thuận theo nhất định phải đi phía sau.
3. Như hình chất và bóng dáng nhất  định phải đi cùng. Như trâu
chúa thì trước là kiết-sau là có được, như con nghé thì trước là có được-
sau là kiết, như hình chất thì thiết và có được cùng lúc.
Hỏi: Các kiết quá khứ thì kiết ấy đã ràng buộc chăng?
Đáp: Các kiết quá khứ thì kiết ầy đã ràng buộc, nghĩa là kiết ở quá
khứ thì có được nó cũng là quá kh ứ, bởi vì đã từng làm cho ràng buộc,
cho nên nói là đã ràng buộc. Có ki ết đã ràng buộc mà kiết ấy không
phải là quá khứ, nghĩa là kiết vị lai-hiện tại đã ràng buộc, tức là các kiết
ở vị lai-hiện tại, nó có được ở quá khứ cho nên đã từng làm ràng buộc,
bởi vì kiết này như con nghé thuận theo nhất định đi phía sau.
Hỏi: Các kiết vị lai thì kiết ấy sẽ ràng buộc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có kiết vị lai mà kiết ấy không phải là sẽ ràng buộc, nghĩa  là
kiết vị lai đã đoạn-đã biết khắp-đã diệt-đã loại bỏ, nhất định không làm
cho lui sụt. Trong này, đã đoạn thì nghĩ a là đã có thể đoạn biết khắp.
Đã biết khắp, nghĩa là đã đạt được trí biết khắp. Đã diệt thì nghĩa là đã
đạt được Trạch diệt. Đã loại bỏ, n ghĩa là đã đoạn ra øng buộc có được,
đã chứng lìa ràng buộc đạt được. Có người đưa ra cách nói này: Đã
đoạn-đã biết khắp- đã diệt-đã loạ i bỏ cùng hiển bày về nghĩa của xả.
Nhất định không làm cho lui sụt, nghĩa là A-la-hán không lui sụt đối với
pháp, kiết do kiến-tu mà đoạn của ba  cõi ở vị lai nhất định không làm
cho lui sụt; A-la-hán lui sụt đối với pháp, kiết do kiến mà đoạn của ba
cõi ở vị lai nhất định không làm cho lui sụt. Bất hoàn không lui sụt đối
với pháp, nếu đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, thì kiết do kiến mà đoạn
của ba cõi ở vị lai, và kiết do tu  mà đoạn của tám địa dưới nhất định
không làm cho lui sụt; cho đến nếu chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất,
thì kiết do kiến mà đoạn của ba cõi ở vị lai, và kiết do tu mà đoạn của
cõi Dục nhất định không làm cho lui s ụt. Bất hoàn lui sụt đối với pháp
và Dự lưu-Nhất lai, kiết do kiến mà đoa ïn của ba cõi ở vị lai nhất định
không làm cho lui sụt. Dị sinh không lui sụt đối với pháp, nếu đã lìa
nhiễm của Vô sở hữu xứ, như các Bồ-tát… thì kiết do kiến-tu mà   đoạn
168 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
của tám địa dưới ở vị lai nhất định không làm cho lui sụt; cho đến nếu
đã lìa nhiễm của cõi D ục mà chưa lìa nhiễm của  Tĩnh lự thứ nhất, thì
kiết do kiến-tu mà đoạn của một địa ở vị lai nhất định không làm cho lui
sụt. Đó gọi là có kiết vị lai mà kiết ấy không phải là sẽ ràng buộc.
2. Có kiết sẽ ràng buộc mà kiết a áy không phải là vị lai, nghĩa là
kiết quá khứ đã đoạn-đã biết khắp-đã diệt-đã loại bỏ, nhất định làm cho
lui sụt. Trong này, nghĩa của các câu như trước đã giải thích. Nhất định
làm cho lui sụt, nghĩa là A-la-hán lui sụt đối với pháp, có kiết do tu mà
đoạn của ba cõi ở quá khứ nhất định làm cho lui sụt. Bất hoàn lui sụt đối
với pháp, nếu đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, thì có kiết do tu mà đoạn
của tám địa dưới ở quá khứ nhất định làm cho lui sụt; cho đến nếu chưa
lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất, thì có kiết do tu mà đoạn của một địa ở
quá khứ nhất định làm cho lui sụt. Dị  sinh lui sụt đối với pháp nếu đã
lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, thì có kiết do kiến-tu mà đoạn của tám địa
dưới ở quá khứ nhất định làm cho lui sụt, cho đến nếu đã lìa nhiễm của
cõi dục mà chưa lìa nhi ễm của Tĩnh lự thứ nhất, thì có kiết do kiến-tu
mà đoạn của một địa ở quá khứ nhất định làm cho lui sụt. Đó gọi là có
kiết sẽ ràng buộc mà kiết ấy không phải là vị lai.
3. Có kiết vị lai mà kiết ấy c ũng sẽ ràng buộc, nghĩa là kiết vị
lai đã đoạn-đã biết khắp-đã diệt-đã loại bỏ, nhất định làm cho lui sụt.
Trong này, đã đoạn… như câu một đã gi ải thích. Nhất định làm cho lui
sụt thì như câu hai đã giải th ích, nhưng trước nói đến quá khứ-nay nói
đến vị lai.
4. Có kiết không phải là vị lai ma ø kiết ấy cũng không phải là sẽ
ràng buộc, nghĩa là kiết quá khứ đã đoạn- đã biết khắp-đã diệt-đã loại
bỉ, nhất định không làm cho ràng buộc và kiết hiện tại. Trong này, các
câu giải thích như câu một, nhưng trước nói đến vị lai thì nay nói đến
quá khứ. Và kiết hiện tại, nghĩa là ki ết hiện tại cũng không phải là vị
lai bởi vì là hiện tại, cũng không phải  là sẽ ràng buộc bởi vì là đang
ràng buộc.
Hỏi: Các kiết hiện tại thì kiết ấy đang ràng buộc chăng?
Đáp: Các kiết hiện tại thì kiết ấy đang ràng buộc, nghĩa là các kiết
hiện tại nhất định có được ở hiện tại, bởi vì như hình chất và bóng dáng
chắc chắn cùng có một lúc. Có ki ết đang ràng buộc mà kiết ấy không
phải là hiện tại, nghĩa là kiết quá khứ-vị lai đang ràng buộc, ngay nơi
kiết quá khứ-vị lai có được ở hiện tại. Kiết quá khứ là như trâu chúa dẫn
lối nhất định phải đi trước, kiết  vị lai là như con nghé thuận theo nhất
định phải đi sau, nó có được ở hiện tại cho nên gọi là đang ràng buộc.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 169  
www.daitangkinh.org  
Các công dụng của đạo này đoạn kết của cõi dục, lúc lui sụt đạo
này thì vẫn còn có được kiết ấy ràng buộc hay không? Cho đến nói rộng
ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày chánh lý.
Nghĩa là hoặc có người chấp: Nhất định không có nghĩa lui sụt mà dấy
khởi các phiền não. Như Luận giả phân biệt đã chấp. Họ dẫn ra thí dụ
hiện có ở thế gian làm chứng cứ, đó là đưa ra cách nói này: Như chiếc
bình vỡ rồi chỉ có còn lại mảnh sa ønh chứ không còn làm chiếc bình;
các A-la-hán cũng phải như vậy, định kim cang dụ phá tan phiền não
rồi không trở lại lui sụt mà dấy khởi các phiền não. Như đốt cây gỗ rồi
chỉ có còn lại tro than chứ không trở lại làm cây gỗ; các A-la-hán cũng
phải như vậy, lửa của trí vô lậu đốt cháy phiền não rồi không trở lại lui
sụt mà dấy khởi các phiền não. Họ dẫn ra thí dụ hiện có ở thế gian như
vậy, chứng minh không có nghĩa lui sụt mà dấy khởi các phiền não. Vì
ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày về nghĩa có lui sụt mà dấy khởi các
phiền não. Nếu không có lui sụt th ì trái với trong kinh, như trong Kinh
nói: “A-la-hán  có hai loại:
1. Lui sụt đối với pháp.
2. Không lui sụt đối với pháp”.
Lại trong kinh nói: “Bởi vì năm nhân duyên làm cho A-la-hán
thời giải thoát lui sụt-che kín-quên mất-thế nào là năm? Đó là:
1. Quán lý nhiều sự nước.
2. Thích các loại hý luận.
3. Thích tranh đấu với nhau.
4. Thích đi qua đường dài.
5. Thân luôn luôn nhiều bịnh”.
Lại trong kinh nói: “Có A-la-hán tên gọi Ù-để-ca, là thời giải
thoát đã sáu lần lui sụt rồi, vào thời gian của lần thứ bảy sợ rằng lại lui
sụt mà sai lầm, cho nên dùng dao tự sát hại mình mà nhập Niết Bàn”.
Vì vậy biết nhất định có lui sụt mà dấy khởi phiền não.
Hỏi: Nếu nghĩa có lui sụt thì thí dụ hiện có mà luận giả Phân biệt
đã dẫn chứng nên thông hiểu thế nào:
Đáp: Không cần phải thông hiểu. N guyên cớ thế nào? Bởi vì thí
dụ ấy không phải là Tố-đát-lãm, không phải là Tỳ-nại-da, không phải
là A-tỳ-đạt-ma, chỉ là thí dụ hiện có thô thiển thế gi an, pháp thế gian
khác-pháp Hiền Thánh khác, không nên dẫn ra pháp thế gian để chất
vấn về pháp của Hiền Thánh. Nếu nhất định phải thông hiểu thì nên nói
170 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thí dụ là sai lầm, thí dụ đã có sa i lầm thì làm chứng không thành. Như
chiếc bình vỡ rồi chắc chắn có ma ûnh sành còn lại, đạt được A-la-hán
rồi có phiền não sót lại hay không? Nếu có phiền não thì đúng ra không
phải là A-la-hán , nếu không có phiền não thì nghĩa và thí dụ khác biệt,
không thích hợp để làm chứng. Như đốt cháy cây gỗ rồi nhất định có tro
than còn lại, đạt được A-la-hán rồi có phiền não sót lại hay không? Nếu
có phiền não thì đúng ra không phải là A-la-hán , nếu không có phiền
não thì nghĩa và thí dụ khác biệt không thích hợp để làm chứng. Nhưng
cây gỗ ở thế gian không có nghĩa bị đốt ch áy, chỉ là cực vi của cây gỗ
làm nhân cho cực vi của ngọn lửa đã diệt, cực vi của ngọn lửa này làm
nhân cho cực vi của tro than đã di ệt. Nên đưa ra cách ói này: Cây gỗ
là nhân của ngọn lửa, ngọn lửa là nhân của tro than, mà tưởng của thế
gian nói là ngọn lửa đốt cháy cây gỗ làm cho cây gỗ trở thành tro than,
cây gỗ đã diệt rồi vẫn còn có tro th an sót lại, không phải là hoàn toàn
không có vật gì, cho nên thí dụ va ø nghĩa của pháp không giống nhau.
Vả lại, A-la-hán đoạn các phi ền não không phải là khiến cho hoàn
toàn không có tánh phiền não của quá khứ-vị lai, bởi vì tướng vẫn còn
có thật. Nếu trong sự nối tiếp nhau xa cácg phiền não-đạo chưa hiện rõ
trước mắt, thì lúc bấy giờ gọi là phiền não chưa đoạn. Nếu trong sự hối
tiếp nhau xa cách phiền não mà đạo đã hiện ở trước mắt, thì đoạn được
các ràng buộc-chứng được lìa ràng buộc, không thành tựu phiền não gọi
là phiền não đã đoạn. Nên đưa ra cách nói này: Tu tập Thánh đạo là sự
việc hiếm có, nay A-la-hán tuy đoạn phiền não mà không khiến cho
không có. Vì vậy Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Phiền não không hiện
hành ở trong tự thân thì nói đó gọi là đoạn, chứ không phải là làm cho
hoàn toàn không có. Như nói Thiên Thụ không có trong nhà, chứ không
phải là nói Thiên Thụ nơi khác cũng không có, lúc phiền não đoạn nên
biết cũng như vậy, bởi vì quá khứ là có. Nếu gặp phải duyên lui sụt làm
nhân dẫn dắt sinh ra phiền não của vị lai, thì nhất định phải có nghĩa lui
sụt mà dấy khởi phiền não”.
Hỏi: Luận giả phân biệt làm sa o giải thích thông suốt kinh mà
luận giả Ứng lý đã dẫn ra?
Đáp: Luận giả ấy nói lui sụt về thời gian-lui sụt về đạo chứ không
phải là quả, bởi vì quả Sa-môn là vô vị.
Hỏi: Đã thừa nhận là có lui sụt , thì lui sụt về đạo-lui sụt về quả
có gì sai biệt, mà nói là không có lui sụt? Vả lại, Luận giả phân biệt
thừa nhận lúc lui sụt đạo Vô học, là đạt được đạo Học hay là hoàn toàn
không đạt được?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 60 171  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Nếu đạt được đạo Học thì quả cũng phải lui sụt, bởi vì không
phải là quả vô học trở thành đạo Học. Nếu hoàn toàn không đạt được
thì có sai lầm lớn, bởi vì lui s ụt đạo vô học mà không đạt được đạo
học. Nếu như vậy thì phải ở phần vị dị sinh. Nếu không phải là dị sinh
và Học-vô học, thì đúng ra có hữu tình khác tách lìa phàm-thánh, thừa
nhận tức là không phải đệ tử của Đ ức Thế Tôn, nên thừa nhận là có
lui sụt mà dấy khởi phiền não. Luận gi ả phân biệt lại nói tùy miên là
chủng tử của Triền, tự tánh của tùy miên không tương ưng với tâm, tự
tánh của các triền tương ưng với tâm, triền từ tùy miên sinh ra, tiền hiện
rõ trước mắt cho nên hư không sụt, các A-la-hán đã đoạn tùy miên,
triền đã không sinh khởi thì họ lui dụt như thế nào, cho nên nói là không
có lui sụt thì thuận với chánh lý. Họ nói như vậy là không biết gì về quả,
là tối tăm về quả, là vô minh đối với quả, là không chịu khó phương tiện
đối với quả, nhưng thật sự có nghĩa dấy khởi phiền não. Vì ngăn chặn
tông chỉ của họ và hiển bày pháp lui sụt tương ưng với chánh lý, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Lui sụt lấy pháp gì làm tự tánh?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Nếu dấy khởi phiền não như
vậy thì các triền hiện rõ trước mắt  cho nên lui sụt, thì dùng pháp này
làm tự tánh của lui sụt. Nếu đưa ra cách nói này thì lui sụt lấy bất thiện-
hữu phú vô ký làm tự tánh của nó. Có Sư khác nói: Nếu lúc lui sụt rơi
rụng thì thùy thuận lui sụt là tự tánh của lui sụt. Nếu đưa ra cách nói này
thì dùng tất cả các pháp làm tự tánh của lui sụt, bởi vì lúc lui sụt rơi rụng
thì các pháp đều có nghĩa tùy thuận lui sụt. Tôn giả thí dụ đưa ra nói như
vậy: Lui sụt không có tự tánh mà chỉ là tạm thời thi thiết. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì trong thân trước kia co ù các công đức của  pháp thiện, nay
gặp phải duyên lui sụt thì lui sụt mất đi pháp này, chứ có gì là tự tánh?
Như người có tài sản bị giặc cướp đã chiếm đoạt, có người hỏi rằng: Nay
ông mất tài sản thì lấy gì làm Thể? Chủ tài sản trả lời rằng: Tôi vốn có
tài sản nay vì giặc cướp chiếm đoạt  thì chỉ là không có tài sản đồ vật,
chứ biết có gì là Thể? Như người c ó áo quần bị người khác giành mất
mà đứng trần truồng, có người hỏi rằng: Nay ông không có áo quần thì
lấy gì làm Thể? Chủ áo quần trả lời rằng: Trước đây tôi có áo quần nay
bị giành lấy mất thì biết có gì là Thể? Như người rách áo, có người hỏi
rằng: Nay ông rách áo thì dùng cái gì làm tánh? Người rách áo nói: áo
của tôi trước đây lành lặn, nay áo ra ùch rồi thì biết có gì là tánh? Như
vậy trong thân trước kia có công đức tốt đẹp, nay chỉ lui sụt mất đi chứ
có gì là tự tánh?”
172 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Lời bình: Tự tánh của lui sụt là vô phú vô ký không thành tựu, tức
là do Phi đắc tâm bất tương ưng hành uẩn thâu nhiếp, ngay pháp này lại
có những pháp tương tự như vậy còn sót lại mà thâu nhiếp trong tâm bất
tương tưng. Nên biết rằng lui sụt khác nhau với pháp thuận theo lui sụt,
lui sụt dùng Phi đắc bất thành tựu làm tự tánh, do tâm vô phú vô ký bất
tương ưng hành uẩn thâu nhiếp; pháp thuận theo lui sụt dùng tất cả bất
thiện-hữu phú vô ký làm tự tành của nó. Như Tăng phá khác nhau với
tội phá Tăng, Tăng phá dùng sự không hòa hợp làm tự tánh, do tâm vô
phú vô ký bất tương ưng hành uẩn thâu nhiếp; tội phá tăng dùng lời nói
giả dối không thật làm tự tành. Tăng thành tựu về phá, người phá Tăng
thành tựu về tội. Như vậy, lui sụt và pháp thuận theo lui sụt vốn khác
nhau, cho nên tự tánh của lui sụt quyết định thật có, là do bất tương ưng
hành uẩn thâu nhiếp, tức là Phi đắc thì lý ấy thành tựu cao nhất.


„