A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 62

Việt dịch

QUYỂN 62

LUẬN VỀ NHẤT HÀNH (Phần 7)

Hỏi: Nơi nào có lui sụt?
Đáp: Cõi Dục có lui sụt chứ không phải là cõi nào khác, nẽo người
có lui sụt chứ không phải là nẽo nào khác.
Hỏi: Trong nẽo trời cõi Dục tại sao không có lui sụt?
Đáp: Bởi vì vốn không có lui sụt.
Hỏi: Há không phải nẽo trời kia có năm dục tuyệt diệu hơn hẳn so
với nẽo người, lẽ nào nói là không có lui sụt?
Đáp: trong các kinh nói trong nẽo trời không phải là có đầy đủ
năm nhân duyên lui sụt, cho nên nói là không có lui sụt. Lại nữa, trong
sáu cõi trời Dục bắt đầu tiến vào Thánh đạo đạt được Thánh quả thì đều
là người căn tánh nhanh nhạy, mà những người căn tánh nhanh nhạy thì
đều không lui sụt.
Hỏi: Người căn tánh chậm chạp trong nẽo người, tiến vào Thánh
đạo rồi về sau sinh lên cõi trời thì có lui sụt hay không?
Đáp: Người ấy cũng không lui sụt. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì trải
qua đời sống Thánh giả thì quyết định không lui sụt, cũng không chuyển
căn, cũng không có thể sinh đến cõi Sa éc-Vô sắc, bởi vì trú vào Thánh
đạo ở trong sự nối tiếp nhau ấy đã tr ải qua một thời gian dài cho nên
rất kiên cố.
Hỏi: Trong ba nẽo ác tại sao không lui sụt?
Đáp: Nẽo ác không có nghĩa lìa nhiễm tiến vào Thánh đạo, đã
không có công đức tốt đẹp, thì đối với điều gì mà nói lui sụt?
Hỏi: Cõi sắc-vô sắc đã có công đức tốt đẹp, tại sao không có  lui
sụt?
Đáp: hai cõi ấy không có đầy đủ nhân duyên lui sụt mà công đức
lại kiên cố, cho nên không lui sụt.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 193  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Những người nào có thể lu i sụt, những người nào không thể
lui sụt?
Đáp: Có người tin theo người khác-thuận theo ý muốn người khác
mà tiến vào Thánh đạo, có người tự tinh vào mình-thuận theo ý muốn
của mình mà tiến vào Thánh đạo; người  trước có thể lui sụt, người sau
không thể lui sụt. Lại nữa, có người không suy nghĩ quán sát được-mất
mà tiến vào Thánh đạo, có người hết sức suy nghĩ quán sát được-mất
mà tiến vào Thánh đạo; người trước  có thể lui sụt, người sau không
thể lui sụt. Lại nữa, có người thì lực của nhân-lực của gia hạnh-lực của
không phóng dật đều không rộng lớn, có người thì ba lực thảy đều rộng
lớn; người trước có thể lui sụt, người sau không thể lui sụt. Lại nữa, có
người lấy Tín làm đầu mà tiến vào Th ánh đạo, có người lấy Tuệ làm
đầu mà tiến vào Thánh đạo; người trước có thể lui sụt, người sau không
thể lui sụt. Lại nữa, có người lấy Xa-ma-tha làm đầu mà tiến vào Thánh
đạo, có người lấy Tỳ-bát-xá-na làm đầu mà tiến vào Thánh đạo; người
trước có thể lui sụt, người sau không thể lui sụt. Lại nữa, có người thực
hành chỉ hành, có người thực hành Quán hành; người trước có thể lui
sụt, người sau không thể lui sụt. Lại nữa, có người nhiều yêu thích mong
cầu đối với Chỉ, có người nhiều yêu thích mong cầu đối với Quán; người
trước có thể lui sụt, người sau không thể lui sụt. Lại nữa, có người tăng
thượng về Chỉ, có người tăng thượng về Quán; người  trước có thể lui
sụt, người sau không thể lui sụt. La ïi nữa, có người lấy chỉ Xông ướp
tâm-dựa vào Quán được giải thoa ùt, có người lấy Quán xông ướp tâm-
dựa vào Chỉ được giải thoát; người trước có thể lui sụt, người sau không
thể lui sụt. Lại nữa, có người đạt  được Chỉ của nội tâm chứ không đạt
được Tuệ tăng thượng về Quán pháp, có người đạt được tuệ tăng thượng
về Quán pháp chứ không đạt được Chỉ của nội tâm; người trước có thể
lui sụt, người sau không thể lui sụt. Lại nữa, có người thích luyện tập về
Định chứ không thích Đa văn, có người  thích Đa văn chứ không thích
luyện tập về Định; người trước có thể lui sụt, người sau không thể lui
sụt. Lại nữa, có người vui với lợi  ích chính mình chứ không thích làm
lợi ích cho người, có người thích làm lợi ích chính mình chứ không thích
làm lợi ích cho người, có người thíc h làm lợi ích cho người chứ không
vui với lợi ích chính mình; người trước có thể lui sụt, người sau không
thể lui sụt. Lại nữa, có người la ø chủng tánh Tùy tín hành, có người là
chủng tánh Tùy pháp hành; người trước có thể lui sụt, người sau không
thể lui sụt. Lại nữa, có người căn tánh chậm chạp, có người căn tánh
nhanh nhạy, người trước có thể lui sụt, người sau không thể lui sụt. Lại
194 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nữa, có người nhờ lực của duyên mà nhập đạo, có người nhờ lực của
nhân mà nhập đạo; người trước có thể lui sụt, người sau không thể lui
sụt. Lại nữa, có người nờ lực của bạn bên ngoài mà nhập đạo, có người
nhờ lực của bạn bên trong mà nhập đa ïo; người trước có thể lui sụt,
người sau không thể lui sụt. Lại n ữa, có người nhờ lực nghe pháp từ
người khác mà nhập đạo, có người nhờ lực tư duy đúng đắn bên trong
mà nhập đạo; người trước có thể lui sụt, người sau không thể lui sụt. Lại
nữa, có người tăng thượng về Vô th am, có người tăng thượng về vô si;
người trước có thể lui sụt, người sau không thể lui sụt.
Lại nữa, trong Kinh nói: “Người có bốn pháp có năng lực làm
nhiều việc làm:
1. Thân cận với bậc Thiện sĩ.
2. Lắng nghe chánh pháp.
3. Tác ý như lý.
4. Pháp tùy pháp hành”.
Người tăng thượng hai pháp trước th ì có thể lui sụt, người tăng
thượng hai pháp sau thì không thể lui s ụt. Lại nữa, có người tâm khéo
giải thoát mà Tuệ không khéo giải thoát, có người Tuệ khéo giải thoát
mà tâm không khéo giải thoát; người trước có thể lui sụt, có người Tuệ
khéo giải thoát mà tâm không khéo giả i thoát; người trước có thể lui
sụt, người sau không thể lui sụt.
Có người đưa ra cách nói này: Có người tâm khéo giải thoát mà
Tuệ không khéo giải thoát, có người Tuệ khéo giải thoát mà tâm không
khéo giải thoát, cả hai người này có thể lui sụt; có người tâm khéo giải
thoát và Tuệ khéo giải thoát, thì người này không thể lui sụt.
Hỏi: Những người đã lui sụt trú trong thời gian trải qua bao lâu?
Đáp: Trú trong thời gian trải qua không lâu, thậm chí chưa giác
ngộ thì họ nhanh chóng giác ngộ rồi mà lập tức tu tập thắng tiến. Lại
nữa, lúc họ dấy khởi phi ền não hiện ở trước mắt thì sinh lòng hổ thẹn
hết sức, lập tức mau chóng làm cho đoạn mất, như người sáng mắt giữa
ban ngày đi trên đất bằng mà bỗng nhiên tự mình ngã nhào, nhanh
chóng đứng dậy quay nhìn bốn phía xem có người khác trông thấy mình
ngã nhào hay không? Như vậy, lúc ha ønh giả dấy khởi phiền não sinh
lòng hổ thẹn hết sức, mong đừng có chư Phật-hoặc đệ tử của Đức Phật,
hoặc người thiện nào khác biết mì nh lui sụt, vì vậy nhanh chóng làm
cho đoạn trừ mà trở lại phần vị ban đầu. lại nữa, lúc họ dấy khởi phiền
não hiện rõ trước mắt mà lui sụt thì thân tâm bị nung đốt, cho nên nhanh
chóng làm cho trở lại diệt trừ; như loài nhuyễn Thể bị lửa tóe ra  chạm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 195  
www.daitangkinh.org  
vào thân hình thì không thể nào chịu  nổi mà nhanh chóng làm cho trừ
diệt. Lại nữa, lúc họ dấy khởi phiền não hiện rõ trước mắt mà lui sụt thì
chê trách thậm tệ, cho nên nhanh chóng làm cho đoạn trừ; như người
thích sạch sẽ mà có chút phân dơ rơi trên thân hình họ, thì họ nhanh
chóng tắm rửa mà loại bỏ. Lại nữa , lúc họ dấy khởi phiền não hiện rõ
trước mắt mà lui sụt thì thân tâm nặng trũi, cho nên nhanh chóng phải
loại bỏ; như người ốm yếu bỗng nhiên ga ëp phải gánh nặng mà sức lực
không chịu nổi, cho nên nhanh chóng rời bỏ gánh nặng.
Có người đưa ra cách nói này: lui sụt thì không nhất định, bởi vì
không tự tại cho nên dấy khởi các phiền não, hoặc là nhanh chóng có
thể đoạn trừ mà trở lại phần vị vốn có, hoặc trái qua thời gian lâu dài
mới đạt được quả vốn có, nghĩa là dùng lực Văn tuệ-Tư tuệ của cõi
Dục để dẫn dắt phát khởi Tu tuệ làm cho Thánh đạo hiện rõ trước mắt,
chuyển Tín thắng giải trở thành căn kiến chí, sau đó lại hướng đến quả
A-la-hán , cho nên lúc ấy lui sụt rồi thì nhanh-chậm không nhất định.
Hỏi: Nếu lui sụt quả Bất hoàn và quả A-la-hán rồi, thì lúc ấy tiếp
tục làm việc hay là không nên làm việc ấy?
Đáp: Không còn có thể làm vi ệc được nữa. Nguyên cớ thế nào?
bởi vì lui sụt quả trên thì sự nghiệp đã làm khác nhau so với sự nghiệp
của Thánh nhân ở trên mà trước kia chưa đạt được.
A-la-hán  có sáu loại:
1. Lui sụt pháp.
2. Tư duy pháp.
3. Bảo vệ pháp.
4. An trú pháp.
5. Có thể thông đạt pháp.
6. Bất động pháp.
Trong này, lui sụt pháp thì nghĩa là lúc ấy thuận theo lui sụt. Tư
duy pháp, nghĩa là lúc ấy tư duy rồi cầm dao tự làm hại mình. Bảo vệ
pháp, nghĩa là lúc ấy giữ gìn sâu nặng đối với giải thoát. An trú pháp,
nghĩa là lúc ấy không lui sụt cũng không tiến lên. Có thể thông đạt
pháp, nghĩa là lúc ấy có thể có nă ng lực thông đạt đến bất động. Bất
động pháp, nghĩa là lúc ấy vốn đạt được chủng tánh Bất động, hoặc là
do luyện căn mà đạt được bất động.
Hỏi: A-la-hán lui sụt pháp thì nhất định lui sụt chăng? Cho đến
A-la-hán có thể thông đạt pháp thì nhất định luyện căn đến Bất động
chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: trong A-la-hán thì lui sụt pháp
196 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
chắc chắn lui sụt tư duy pháp chắc ch ắn tư duy rồi cầm dao tự làm hại
mình, bảo vệ pháp chắc chắn có năng lực giữ gìn giải thoát, an trú pháp
chắc chắn có năng lực không lui s ụt cũng không tiến lên, có thể thông
đạt pháp chắc chắn có năng lực luyện căn đến bất động. Bởi vì điều
này, cho nên A-la-hán ấy gọi là lu i sụt pháp, cho đến gọi là có thể
thông đạt pháp.
Nếu đưa ra cách nói này thì dựa vào sáu tác dụng mà kiến lập tên
gọi của sáu loại A-la-hán , đó là nói cõi Dục có đủ sáu loại, cõi sắc-vô
sắc chỉ có hai loại, nghĩa là an trú pháp và bất động pháp. Nói như vậy
thì A-la-hán lui sụt pháp không nhấ t định phải lui sụt, cho đến A-la-
hán có thể thông đạt pháp không nha át định phải luyện căn đến pháp
bất động.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao loạ i ấy gọi là lui sụt pháp, cho đến
loại ấy gọi là có thể thông đạt pháp?
Đáp: Trong A-la-hán thì lui s ụt pháp không nhất định phải lui
sụt, nếu lui sụt thì bắt đầu t ừ chủng tánh này chứ không phải là chủng
tánh nào khác, cho đến có thể thông đạt pháp thì không nhất định phải
luyện căn đến pháp bất động; nếu có năng lực luyện căn đến bất đông,
thì quyết định bắt đầu từ chủng tánh này chứ không phải là chủng tánh
nào khác. Nếu đưa ra cách nói này thì dựa vào sáu chủng tánh mà kiến
lập tên gọi của sáu loại A-la-hán , đây là nói ba cõi đều có đủ sáu loại,
bởi vì sáu loại chủng tánh bao gồm khắp ba cõi.
Hỏi: Vì sao kiến lập sáu loại A-la-hán như vậy?
Đáp: Dựa vào căn mà kiếp lập.
Hỏi: Căn có chí phẩm, đó là Hạ Ha Trung-hạ Thượng, Trung Hạ,
trung Trung-trung Thượng, Thượng Hạ-Thượng Trung-Thượng Thượng,
vì sao dựa vào căn mà kiến lập sáu loại chứ không kiến lập chín loại?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trong sáu loại này thì lui sụt
pháp thành tựu hai phẩm căn, đó là Hạ Hạ-hạ trung; tư duy pháp thành
tựu một loại căn, đó là Hạ Thượng; bảo vệ pháp thành tựu một loại căn,
đó là trung Hạ; an trú pháp thành t ựu một loại căn, đó là Trung trung;
có thể thông đạt pháp thành tựu một  loại căn, đó là trung Thượng; bất
động pháp thành tựu một loại căn, đó là Thượng Hạ; Độc giác thành
tựu một loại ăn, đó là Thượng trung; Phật thành tựu một loại căn, đó là
Thượng thượng.
Lời bình: Người kia không nên đưa ra cách nói này, bởi vì không
có một căn mà thành tựu hai phẩm, người căn tánh nhanh nhạy hãy còn
không có đầy đủ hai phẩm căn, huống là người căn tánh chạm chạp mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 197  
www.daitangkinh.org  
có đầy đủ hai phẩm căn hay sao? Nên đưa ra cách nói này: Trong A-la-
hán thì lui sụt pháp thành tựu căn phẩm Hạ Hạ, tư duy pháp thành tựu
căn phẩm Hạ trung, bảo vệ pháp thành tựu căn phẩm Hạ Thượng, an
trú pháp thành tựu căn phẩm trung Hạ, có thể thông đạt pháp thành tựu
căn phẩm Trung trung, từ Thời giải thoát luyện căn đến bất động pháp
thành tựu củng tánh căn bản của phẩm trung Thượng, bất động pháp
thành tựu căn phẩm Thượng Hạ, độc  giác thành tựu căn phẩm Thựơng
Trung, Như Lai thành tựu căn phẩm Thượng thượng.
Có người nói: Trong sáu loại A-la-hán , lui sụt pháp làm một việc,
đó là lui sụt; tư duy pháp làm hai vi ệc, đó là lui sụt và tư duy; bảo
vệ pháp làm ba việc, đó là lui sụt-tư duy và bảo vệ; an trú pháp làm
bốn việc, đó là lui sụt-tư duy, bảo vệ va ø an trú; có thể thông đạt pháp
làm năm việc, đó là lui sụt-tư duy-bảo vệ-an trú và luyện căn đến bất
động.
Nói như vậy thì lui sụt pháp làm ba việc:
1. Lui sụt trú vào căn Học.
2. Luyện căn đến tư duy.
3. Lập tức trú vào Bát Niết-bàn kia.
Tư duy pháp làm bốn việc:
1. Lui sụt trú vào căn Học.
2. Lui sụt trú vào căn lui sụt pháp.
3. Luyện căn đến bảo vệ.
4. Lập tức trú vào Bát Niết-bàn kia.
Bảo vệ pháp làm năm việc:
1. Lui sụt trú vào căn học.
2. Lui sụt trú vào căn lui sụt pháp.
3. Lui sụt trú vào căn tư duy pháp.
4. Luyện căn đến an trú.
5. Lập tức trú vào bát Niết Bàn kia.
An trú pháp làm sáu việc:
1. Lui sụt trú vào căn Học.
2. Lui sụt trú vào căn lui sụt pháp.
3. Lui sụt trú vào căn tư duy pháp.
4. Lui sụt trú vào căn bảo vệ.
5. Luyện căn đến có thể thông đạt.
6. Lập tức trú vào bát Niết-bàn kia.
Có thể thông đạt pháp làm bảy việc:
1. Lui sụt trú vào căn Học.

198 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
2. Lui sụt trú vào căn lui sụt pháp.
3. Lui sụt trú vào căn tư duy pháp.
4. Lui sụt trú vào căn bảo vệ pháp.
5. Lui sụt trú vào căn an trú pháp.
6. Luyện căn đến bất động pháp.
7. Lập tức trú vào bát Niết Bàn kia.
Hỏi: Lúc A-la-hán tư duy pháp lui sụt trú vào căn Học thì đạt
được căn Học nào, là đạt được căn Học của chủng tánh lui sụt pháp, hay
là đạt được căn Học của chủng tánh tư duy pháp?
Đáp: Lúc ấy đạt được căn Học cu ûa chủng tánh lui sụt pháp, chứ
không phải là căn Học của chủng tánh tư duy pháp. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì họ trước kia ở phần vị Học chưa đạt được căn Học của tư duy
pháp, nay nếu lui sụt đạt được căn Học của tư duy pháp, là tiến lên chứ
không phải là lui sụt, thì không thích hợp với chánh lý. Trong kinh nói:
“Có A-la-hán tên gọi Kiều-để-ca, lúc ấy tâm yêu quý giải thoát nhưng
vị ấy sáulần lui sụt mất đi quả A-la-hán rồi, lần thứ bảy vào lúc trở lại
đạt được quả A-la-hán, sợ rằng lại lui sụt mất đi cho nên dùng dao tự
làm hại mình”.
Hỏi: Vị ấy là vì lui sụt pháp hay là vì tư duy pháp? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Cả hai đều có sai la àm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu là
lui sụt pháp thì vì sao tự làm hại mình? Nếu là tư duy pháp thì tại sao
lui sụt?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Đó là lui sụt pháp.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao dùng dao tự làm hại mình?
Đáp: Bởi vì họ chán ngán lui sụt cho nên dùng dao tự làm hại
mình, nếu trước đó không lui sụt mà tự làm hại mình thì chính là tư duy
pháp. Có người đưa ra cách nói này. Họ từ lui sụt pháp luyện căn đến tư
duy, vẫn sợ rằng lui sụt mà dùng dao tự làm hại mình, cho nên không
trái với lý. Nếu tánh vốn có tư duy đến phần vị Vô học thì quyết định
không có nghĩa lui sụt trú vào học.
Hỏi: Những người dùng đạo này đoạn kiết của cõi dục, lúc lui sụt
đạo này cũng có kiết ấy ràng buộc hay không?
Đáp: Cũng có kiết ấy ràng buộc.
Hỏi: Những người dùng đạo này đoạn kiết của cõi sắc-Vô sắc, lúc
lui sụt đạo này cũng có kiết ấy ràng buộc hay không?
Đáp: Cũng có kiết ấy ràng buộc.
Trong này có người nói: Dùng kiết gọi là ràng buộc, nghĩa là lúc
trước lìa nhiễm đoạn trừ tác dụng ràng buộc của các kiết, lúc lui sụt
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 199  
www.daitangkinh.org  
cũng có tác dụng ràng buộc của kiết ấy. Có người đưa ra cách nói này:
Có kiết gọi là ràng buộc, nghĩa là lúc lìa nhiễm đoạn trừ được các kiết,
lúc này lui sụt đạo cũng có kiết đạt được. Dùng kiết và có kiết giúp đỡ
lẫn nhau, chỉ có trong chốc lát, nhưng nhất định phải có loại thứ hai, vì
ràng buộc không rời cho nên gọi là dùng kiết chứ không cần phải là
hiện đại, có được kiết phụ thuộc rồi thì kiết có được tác dụng. Đây là chỉ
có hiện tại bởi vì quá khứ-vị lai không có được tác dụng.
Hỏi: Nếu đạo có thể đoạn trừ kiết thì trú trong đạo này mà không
lui sụt, nếu trú trong đạo này mà lui sụt đạo này thì không đoạn trừ kiết,
nghĩa là đạo vô gián có thể đoạn trừ các kiết, không có ai trú trong đạo
này mà có lui sụt, trú trong đạo giải thoát có lẽ có người lui sụt, không
có nghĩa dùng đạo này đoạn trừ các kiết; nay tại sao nói là những người
dùng đạo này đoạn trừ các kiết của ba cõi, lúc lui sụt đạo này cũng có
kiết ấy ràng buộc?
Đáp: Điều này không trái với lý. N guyên cớ thế nào? Bởi vì đạo
vô gián là nhân của đạo giải thoát, đa ïo giải thoát là quả của đạo vô
gián, lúc lui sụt quả này thì cũng nói là lui sụt nhân. Lại nữa, các đạo vô
gián là đối trị với phiền não, lúc lui sụt mà dấy khởi phiền não thì cũng
nói là lui sụt đạo ấy. Lại nữa, bởi  vì đoạn trừ phiền não cho nên thiết
lập đạo vô gián, lúc lui sụt mà dấy khởi phiền não thì cũng nói là lui sụt
đạo ấy. Lại nữa, tên gọi của đoạn có hai loại:
1. Chung.
2. Riêng.
Riêng thì chỉ có đạo vô gián, chung thì gồm chung đạo giải thoát.
Nay dựa vào nghĩa chung cho nên không trái nhau.
Tôn giả Tăng-già-phiệt-tô nói rằng: “Trú trong đạo vô gián và
đạo giải thoát đều có nghĩa lui sụt. Nhưng người Dự lưu đã đoạn phiền
não thuộc năm phẩm trước mà dấy khởi Triền thuộc phẩm Thượng
Thượng, lúc lui sụt thì gọi là lui sụt  đạo vô gián-giải thoát của năm
phẩm trước”.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách  nói này. Nguyên cớ thế
nào? bởi vì chắc chắn không có lý trú trong đạo vô gián mà lui sụt, cũng
không có lý lui sụt rồi trú trong đạo giải thoát. Vì vậy, cách nói trước đối
với lý là thích hợp, nghĩa là lúc lui sụt quả thì gọi là lui sụt nhân…
Có chín Biến tri, đó là kiết của cõi Dục do kiến Khổ-Tập mà đoạn
không còn, là Biến tri thứ nhất; kiết của  cõi Sắc-Vô sắc do kiến Khổ-
tập mà đoạn không còn, là Biến tri thứ hai; kiết của cõi Dục do kiến
Diệt mà đoạn không còn, là Biến tri thứ ba; kiết của cõi Sắc-vô sắc do
200 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
kiến Diệt mà đoạn không còn, là Biến tri thứ tư; kiết của cõi Dục do
kiến đạo mà đoạn không còn, là Biến tri thứ năm; kiết của cõi Sắc-Vô
sắc do kiến Đạo mà đoạn không còn là Biến tri thứ sáu; năm kiết thuận
phần dưới không còn, là Biến tri thứ bảy; kiết ái cõi Sắc không còn, là
Biến tri thứ tám; tất cả các kiết không còn, là Biến tri thứ chín.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của  người khác để hiển bày chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người nói: Không có đoạn Biến tri, bởi vì các pháp
vô vi không có tự tánh. Vì ngăn chặ n tông chỉ ấy để hiển bày pháp vô
vi thật có tự tánh, đoạn Biến tri quyết định là thật có. Hoặc lại có người
nói: Đoạn Biến tri này không phải là chỉ có chín loại, bởi vì tất cả Trạch
diệt đều có thể gọi là đoạn Biến tri. Vì ngăn chặn cách nói ấy để hiển
bày đoạn Biến tri chỉ có chín loạ i, sau sẽ nói rõ ràng về nhân duyên
thiết lập chín loại. Có người nói: Đoạn Biến tri chỉ có một loại, bởi vì
Thể của tất cả trạch diệt chỉ là một. Vì ngăn chặn ý đó để hiển bày Thể
của Đoạn Biến tri không phải là chỉ có một, cho nên soạn ra phần luận
này.
Hỏi: Đoạn là vô vi không thể nào duyên vào suy nghĩ (duyên lự),
không có tác dụng quyết định rõ ràng, sao gọi là Biến tri?
Đáp: Đoạn này tuy không thể nào duyên vào suy nghĩ quyết định
rõ ràng, mà là quả của trí cho nên gọi là Biến tri; như A-la-hán là quả
của hiểu biết (giải) cho nên cũng gọi là hiểu biết, như sáu xúc xứ là quả
của nghiệp cho nên cũng gọi là nghiệp đã từng có, như Thiên nhãn-nhĩ
là quả của Thông cho nên cũng gọi là Thông; Đoạn này cũng như vậy,
là quả của trí cho nên cũng gọi là Biến tri.
Hỏi: Do tu mà đoạn thì đoạn là qua û của trí cho nên có thể gọi là
Biến tri, do kiến mà đoạn thì Đoạn ch ính là quả của Nhẫn sao gọi là
biến tri?
Đáp: Đoạn ấy cũng là quả của Thế tục trí, nghĩa là đạo thế tục lìa
nhiễm của cõi Dục cho đến nhiễm của Vô sở hữu xứ, Đoạn do kiến mà
đoạn trong tám địa ấy là quả của Thế tục trí, cho nên cũng gọi là Biến
tri.
Hỏi: Nếu đạo thế tục có nơi ta ùc dụng, thì Đoạn do kiến mà đoạn
là quả của trí cho nên có thể gọi là Biến tri, ở đây đối với Phi tưởng phi
phi tưởng xứ không có tác dụng của Đoạn, thì Đoạn ấy do kiến mà đoạn
tại sao gọi là Biến tri?
Đáp: Tôn giả tăng già-phiệt-tô nói rằng: “Đoạn ấy là quả của tuệ
cho nên gọi là Biến tri. Đoạn có hai loại:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 201  
www.daitangkinh.org  
1. Là quả của trí.
2. Là quả của tuệ.
Trong này nói về quả của tuệ gọi là Biến tri.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì trong kinh chỉ nói có hai Biến tri:
1. Trí Biến tri.
2. Đoạn biến tri. Đức Phật không hề n ói có Tuệ Biến tri. Vả lại,
tuệ không phải là trí thì phải gọi là Biến tuệ, chứ sao gọi là Biến tri, bởi
vì tri là trí. Nên đưa ra cách nói na øy: Do Nhẫn mà đạt được Đoạn lúc
định Kim cang dụ hiện ở trước mắt, lại có thể chứng được cho nên cũng
gọi là quả của trí. Nghĩa là đị nh kim cang dụ là thắng nghĩa, Sa-môn
kia đã chứng được Diệt gọi là quả Sa-môn, lúc nhờ vào định này chứng
được quả A-la-hán, cuối cùng chứng được Đoạn do kiến-tu mà đoạn của
ba cõi, vì vậy Đoạn này cũng gọi là Biến tri.
Lại nữa, Nhẫn là quyến thuộc của trí cho nên cũng gọi là trí, do
Nhẫn này mà đạt được Diệt cũng gọi là Biến tri. La ïi nữa, đoạn này
đã đạt được do chủng loại của trí cho nên gọi là Biến tri, như nhờ vào
chủng tộc Cù-Đáp-na mà có tên gọi Kiều-Đáp-ma. Lại nữa, Đoạn này
đã có tướng Biến tri cho nên cũng gọi là Biến tri, bởi vì Đoạn này cũng
là do trí mà chứng, như mắt quá khứ-vị lai tuy không trông thấy sắc mà
không rời bỏ tướng của mắt, cho nên cũng gọi là mắt.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói  như vậy: “Đoạn này nên thiết
lập tên gọi Lý biến tri, nghĩa là biết rõ ràng tất cả thắng nghĩa đế lý-cứu
cánh đế lý mà chứng được”. Hiếp Tôn giả nói: “Đoạn này nên thiết lập
tên gọi Xả biến tri, nghĩa là biết rõ ràng tất cả lỗi lầm của sinh tử, vĩnh
viễn rời bỏ sinh từ mà chứng được”.
Hai cách nói như vậy tuy không trái với lý mà trong kinh chỉ nói
tên gọi Đoạn Biến tri, cho nên trong ba cách nói thì cách nói đầu là
thích hợp.
Nhưng tự tánh của Đoạn cũng gọi là Đoạn, cũng gọi là Ly, cũng
gọi là Diệt, cũng gọi là Đế, cũng gọi là Biến tri, cũng gọi là quả Sa-
môn, cũng gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, cũng gọi là cánh giới
Vô dư y Niết Bàn. Tám loại như vậy, ở trong các phần vị có đầy đủ và
không đầy đủ. Nghĩa là lúc khổ pháp trí nhẫn diệt-Khổ pháp tí sinh, thì
Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Đoa ïn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế,
chứ chưa gọi là Biến tri, chưa gọi là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới
Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc khổ
loại trí nhẫn diệt-khổ loại trí sinh, th ì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là
202 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế, chứ chưa gọi là Biến tri, chưa gọi
là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là
cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc tập pháp trí nhẫn diệt-tập pháp trí sinh,
thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là
Đế-gọi là Biến tri, nghĩa là biết tất cả (biến tri) kiết của cõi Dục do kiến
khổ-tập mà đoạn không còn; chưa gọi là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh
giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc
Tập loại trí nhẫn diệt-tập loại trí sin h, thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi
là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là Biến tri, nghĩa là biến tất
cả kiết của cõi Sắc-Vô sắc do kiến Khổ-tập mà đoạn không còn; chưa
gọi là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh  giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi
là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc diệt pháp trí nhẫn diệt-Diệt pháp
trí sinh, thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-
gọi là Đế-gọi là Biến tri, nghĩa là biết tất cả Kiết của cõi Dục do Kiến
Diệt mà đoạn không còn; chưa gọi là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới
Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc Diệt
loại trí nhẫn diệt-Diệt loại trí sinh, thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là
Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đ ế-gọi là Biến tri, nghĩa là biết tất
cả kiết của cõi Sắc-vô sắc do ki ến Diệt mà đoạn không còn; chưa gọi
là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là
cảnh giới vô dư y Niết Bàn. Lúc Đạo pháp trí nhẫn diệt-Đạo pháp trí
sinh, thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi
là Đế-gọi là Biến tri, nghĩa là biết tất cả kiết của cõi Dục do kiến Đạo
mà đoạn không còn; chưa gọi là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới Hữu
dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc Đạo loại trí
nhẫn diệt-Đạo loại trí sinh, thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi
là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là Biến tri, nghĩa là biết tất cả kiết của
cõi Sắc-Vô sắc do kiến Đạo mà đo ạn không còn; gọi là quả Sa-môn,
nghĩa là quả Dự lưu; chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi
là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc bấy giờ Đoạn này và Đoạn kiết của
ba cõi do kiến khổ-tập-Diệt mà đoạn, cùng với Đoạn kiết của cõi Dục
do kiến Đạo mà đoạn, cuối cùng chứng được cùng một vị Ly hệ. Đoạn
ấy lúc bấy giờ gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là Biến
tri, ngay trước đây đã đạt được gọi là quả Sa-môn, đó là quả Dự lưu;
chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô  dư
y Niết Bàn.
Dự lưu cầu chứng quả Nhất lai, lúc đoạn một phẩm kiết cho đến
năm phẩm kiết của cõi Dục, thì Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là  Đoạn-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 203  
www.daitangkinh.org  
gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế, c hưa gọi là Biến tri, chưa gọi là quả
Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới
Vô dư y Niết Bàn. Lúc đoạn kiết phẩm thứ sáu thì đạo vô gián diệt-đạo
giải thoát sinh, Đoạn đã đạt được lúc  ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là
Diệt-gọi là Đế, chưa gọi là Biến tri; gọi là quả Sa-môn, đó là quả Nhất
lai; chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Ni ết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô
dư y Niết Bàn. Lúc bấy giờ Đoạn này và Đoạn kiết của ba cõi do kiến
mà đoạn, cùng với Đoạn kiết thuộc năm phẩm trước của cõi Dục do tu
mà đoạn, cuối cùng chứng được cùng một vị Ly hệ. Đoạn ấy lúc bấy giờ
gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế, chưa gọi là Biến tri; ngay
trước đây đã đạt được gọi là quả Sa-môn, đó là quả Nhất lai; chưa gọi là
cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn.
Nhất lai cầu chứng quả Bất hoàn, lúc đoạn kiết phẩm thứ bảy-thứ
tám, Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là
Đế, chưa gọi là Biến tri, chưa gọi là quả Sa-môn, chưa gọi là cảnh giới
Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc đoạn
kiết phẩm thứ chín thì đạo vô gián giệt-đạo giải thoát sinh, Đoạn đã đạt
được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là Biến tri,
nghĩa là biết tất cả năm kiết thuận phần dưới không còn; gọi là quả Sa-
môn, đó là quả Bất hoàn; chưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa
gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc bấy giờ Đoạn này và Đoạn kiết
của ba cõi do kiến mà đoạn, cùng với Đoạn kiết thuộc tám phẩm trước
của cõi Dục do tu mà đoạn, cuối  cùng chứng được cùng một vị Ly hệ.
Đoạn ấy lúc bấy giờ gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là
Biến tri, nghĩa là biết tất cả năm kiết thuận phần dưới không còn; gọi là
quả Sa-môn, đó là quả Bất hoàn; chưa  gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết
Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn.
Lúc lìa Tĩnh lự thứ nhất cho đến Tĩnh lự thứ ba đều có chín phẩm
kiết, và lìa kiết thuộc tám phẩm trước của Tĩnh lự thứ tư, Đoạn đã đạt
được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly- gọi là Diệt-gọi là Đế, chưa gọi là
Biến tri, chưa gọi là quả Sa-môn, c hưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết
Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết Bàn. Lúc lìa kiết phẩm thứ chín
của Tĩnh lự thứ tư thì đạo vô gián diệt-đạo giải thoát sinh, Đoạn đã đạt
được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là Biến tri,
nghĩa là biết tất cả ái cõi sắc không còn; chưa gọi là quả Sa-môn, chưa
gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô dư y Niết
Bàn.
Hỏi: Biết tất cả ái cõi sắc này không còn, kiến lập như thế   nào?
204 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
vì tất cả kiết do tu mà đoạn của c õi Sắc không còn, vì tất cả kiết do tu
mà đoạn của Tĩnh lự thứ tư không còn, hay vì kiết phẩm Hạ hạ do tu mà
đoạn của Tĩnh lự thứ tư không còn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chỉ riêng kiết phẩm Hạ hạ do
tu mà đoạn của Tĩnh lự thứ tư không còn. Có Sư khác nói: Chỉ riêng tất
cả kiết do tu mà đoạn của Tĩnh lự thứ tư không còn.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: tất cả kiết do tu mà đoạn của
cõi Sắc không còn, đều là biết tất cả ái cõi Sắc không còn.
Nhưng lúc đoạn kiết phẩm Hạ Hạ đạt được tên gọi Biến tri, lìa
không vô biên xứ cho đến Vô sở hữu xứ đếu có chín phẩm kiết, và lúc
lìa kiết thuộc tám phẩm trước của Phi tướng phi phi tưởng xứ, Đoạn đã
đạt được lúc ấy gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế, chưa gọi là
Biến tri, chưa gọi là quả Sa-môn, c hưa gọi là cảnh giới Hữu dư y Niết
Bàn, chưa gọi là cảnh giới Vô vi. L úc lìa kiết phẩm thứ chín của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, định Kim cang dụ diệt-tận trí bắt đầu sinh, Đoạn
đã đạt được lúc ấy gôi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế-gọi là
Biến tri, nghĩa là biết tất cả cá c kiết không còn; gọi là quả Sa-môn,
đó là quả A-la-hán; gọi là cảnh giới Hữu vi, chưa gọi là cảnh giới   Vô
vi. lúc bấy giờ Đoạn này và Đoạn kiết của ba cõi do kiến mà đoạn, và
Đoạn kiết do tu mà đoạn của tám địa dưới, cùng với Đoạn kiết do tu mà
đoạn tám phẩm trước của Phi t ưởng phi phi tưởng xứ, cuối cùng chứng
được cùng một vị Ly hệ. Đoạn ấy lúc ấy giờ gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi
là Diệt-gọi là Đế-gọi là Biến tri, nghĩa là biết tất cả các kiết không còn;
gọi là quả Sa-môn, đó là quả A-la-ha ùn; gọi là cảnh giới Hữu vi, chưa
gọi là cảnh giới Vô vi. Nếu Uẩn-gi ới-xứ của A-la-hán diệt đi, về sau
không nối tiếp nữa, tiến vào cảnh giới V ô vi rồi, lúc bấy giờ Đoạn ấy
gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt- gọi là Đế-gọi là Biến tri, ngay trước
đây đã đạt được gọi là quả Sa- môn, đó là quả A-la-hán; không gọi là
cảnh giới Hữu vi, mà gọi là cảnh giới Vô vi.
Hỏi: Tất cả trạch diệt đều gọi la ø Đoạn, Đoạn là quả của trí cho
nên đều thuận theo gọi là Biến tri, vì sao tên gọi này chỉ có ở chín phần
vị, những phần vị khác không có được tên gọi Biến tri?
Đáp: Chỉ trong chín phần vị, hoa ëc có đủ bốn duyên-hoặc có đủ
năm duyên thì có được tên gọi Biến tri, những phần vị khác thì không
như vậy, cho nên chỉ thiết lập chín pha àn vị. Nghĩa là sáu phần vị trước
chỉ là quả của kiến đạo, vì có đủ bốn duyên cho nên có được tên gọi
Biến tri:
1. Diệt hai nhân.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 205  
www.daitangkinh.org  
2. Lìa cả hai ràng buộc.
3. Đạt được ly hệ đắc vô lậu.
4. Thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh.
Ba phần vị sau là quả của Tu  đạo, vì có đủ năm duyên cho nên
có được tên gọi Biến tri, tức la ø bốn duyên trước và vĩnh viễn vượt qua
cõi.
Nghĩa là lúc khổ pháp trí nhẫn diệt-khổ pháp trí sinh, chưa diệt hai
nhân, bởi vì tuy diệt nhân do kiến khổ mà đoạn, nhưng chưa diệt nhân
do kiến tập mà đoạn; chưa lìa cả hai ràng buộc, bởi vì tuy lìa ràng buộc
do kiến khổ mà đoạn, nhưng chưa lìa  ràng buộc do kiến tập mà đoạn;
chỉ đạt được ly hệ đắc vô lậu, nhưng không thiếu các Biến hành của Hữu
đảnh; tuy có một duyên nhưng thiếu mất ba duyên, cho nên Đoạn đã
đạt được lúc ấy chưa gọi là Biến tri. Lúc khổ loại trí nhẫn diệt-Khổ loại
trí sinh, chưa diệt hai nhân, bởi vì tuy diệt nhân do kiến khổ mà đoạn,
nhưng chưa diệt nhân do kiến tập mà đoạn; chưa lìa cả hai ràng buộc,
bởi vì tuy lìa ràng buộc do kiến khổ mà đoạn, nhưng chưa lìa ràng buộc
do Kiến tập mà đoạn; nhưng mà đạt được ly hệ đắc vô lậu, và thiếu các
Biến hành của Hữu Đảnh; tuy có hai duyên mà thiếu mất hai duyên,
cho nên Đoạn đã đạt được lúc ấy chưa  gọi là Biến tri. Lúc tập pháp trí
nhẫn diệt-tập pháp trí sinh, gọi là diệt  hai nhân, bởi vì trước diệt nhân
do kiến khổ mà đoạn, nay diệt nhân do kiến Tập mà đoạn; cũng lìa cả
hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ra øng buộc do kiến khổ mà đoạn, nay lìa
ràng buộc do kiến Tập mà đoạn; đã đạt được ly hệ đắc vô lậu, và thiếu
các Biến hành của Hữu Đảnh; bởi vì có đủ bốn duyên, cho nên Đoạn đã
đạt được lúc ấy và Đoạn trước kia gọi là Biến tri thứ nhất. Lúc Tập loại
tí nhẫn diệt-tập loại trí sinh, gọi là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân
do kiến Khổ mà đoạn, nay diệt nhân do kiến Tập mà đoạn; cũng lìa cả
hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ra øng buộc do kiến khổ mà đoạn, nay lìa
ràng buộc do kiến Tập mà đoạn; đã đạt được ly hệ đắc vô lậu, và thiếu
các Biến hành của hữu Đảnh; bởi vì có đủ bốn duyên, cho nên Đoạn đã
đạt được lúc ấy và Đoạn trước kia gọi là Biến tri thứ hai. Lúc Diệt pháp
trí nhẫn diệt-Diệt pháp trí sinh, gọi la ø diệt hai nhân, bởi vì trước diệt
nhân do kiến khổ-tập mà đoạn, nay di ệt nhân do kiến Diệt mà đoạn;
cũng lìa cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc do kiến khổ-tập mà
đoạn, nay lìa ràng buộc do kiến Diệt ma ø đoạn; đã đạt được ly hệ đắc
vô lậu, và thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh; bởi vì có đủ bốn duyên,
cho nên Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Biến tri thứ ba. Lúc Diệt loại trí
nhẫn diệt-Diệt loại trí sinh, gọi là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt  nhân
206 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
do kiến khổ-tập mà đoạn, nay diệt nhân do kiến Diệt mà đoạn; cũng lìa
cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc do kiến Khổ-tập mà đoạn,
nay lìa ràng buộc do kiến Diệt mà đoạn;  đã đạt được ly hệ đắc vô lậu,
và thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh; bởi vì có đủ bốn duyên, cho nên
Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Bi ến tri thứ tư. Lúc  Đạo pháp trí nhẫn
diệt-Đạo pháp trí sinh, gọi  là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân do
kiến khổ-tập mà đoạn, nay diệt nhân do kiến Đạo mà đoạn; cũng lìa cả
ai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc do kiến khổ-tập mà đoạn, nay
lìa ràng buộc do kiến Đạo mà đoạn; đa õ đạt được ly hệ đắc vô lậu, và
thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh; bởi vì có đủ bốn duyên, cho nên
Đoạn đã đạt được lúc ấy gọi là Biến tri thứ năm. Lúc Đạo loại trí nhẫn
diệt-Đạo loại trí sinh, gọi là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân do kiến
khổ-tập mà đoạn, nay diệt nhân do ki ến Đạo mà đoạn; cũng lìa cả hai
ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc do kiến khổ-tập mà đoạn, nay lìa
ràng buộc do kiến Đạo mà đoạn; đã đạt được ly hệ đắc vô lậu, và thiếu
các Biến hành của Hữu Đảnh; bởi vì có đủ bốn duyên, cho nên Đoạn đã
đạt được lúc ấy gọi là Biến tri thứ sáu.
Như vậy, sáu loại này chỉ là quả của Kiến đạo, thiết lập có đủ bốn
duyên.
Lúc lìa nhiễm của cõi dục do tu mà đoạn từ một phẩm cho đến tám
phẩm, chưa diệt hai nhân, bởi vì tu y diệt nhân của một phẩm cho đến
tám phẩm, nhưng chưa nhân của ta ùm phẩm cho đến một phẩm; cũng
chưa lìa cả hai ràng buộc, bởi vì tuy lìa ràng buộc của một phẩm cho đến
tám phẩm, nhưng chưa lìa ràng buộc của tám phẩm cho đến một phẩm;
tuy đạt được ly hệ đắc vô lậu và thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh,
mà chưa vĩnh viễn vượt qua cõi: tuy có hai duyên nhưng thiếu mất ba
duyên, cho nên Đoạn đã đạt được lúc ấy chưa gọi là Biến tri. Lúc lìa
nhiễm phẩm thứ chín của cõi Dục thì đạo vô gián diệt-đạo giải thoát
sinh, gọi là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân của tám phẩm, nay diệt
nhân của phẩm thứ chín; cũng lìa cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng
buộc của tám phẩm, nay lìa ràng buộc của phẩm thứ chín; đã đạt được
ly hệ đắc vô lậu và thiếu các Bi ến hành của Hữu Đảnh, cùng với vĩnh
viễn vượt qua cõi Dục; bởi vì c ó đủ năm duyên, cho nên Đoạn đã đạt
được lúc ấy và Đoạn trước kia gọi la ø Biến tri thứ bảy, nghĩa là biết tất
cả năm kiết thuận phần dưới không còn. Lúc lìa nhiễm của bốn Tĩnh lự
do tu mà đoạn đều có một phẩm cho đến tám phẩm, chưa diệt hai nhân,
bởi vì tuy diệt nhân của một phẩm cho đến tám phẩm, nhưng chưa diệt
nhân của tám phẩm cho đến một phẩm; chưa lìa cả hai ràng buộc, bởi vì
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 207  
www.daitangkinh.org  
tuy lìa ràng buộc của một phẩm cho đến tám phẩm, nhưng chưa lìa ràng
buộc của tám phẩm cho đến một phẩm; tuy đạt được ly hệ đắc vô lậu
mà thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh, mà chưa vĩnh viễn vượt qua cõi;
tuy có hai duyên nhưng thiếu mất ba duyên, cho nên Đoạn đã đạt được
lúc ấy chưa gọi là Biến tri. Lúc lìa nhiễm của ba Tĩnh lự trước do tu mà
đoạn đều ở phẩm thứ chín, đạo vô gián di ệt-đạo giải thoát sinh, gọi là
diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân của tám phảm, nay diệt nhân của
phẩm thứ chín; cũng lìa cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc của
tám phẩm, nay lìa ràng buộc của phẩm thứ chín; tuy đạt được ly hệ đắc
vô lậu và thiếu các Biến hành của  Hữu Đảnh, mà chưa vĩnh viễn vượt
qua cõi; tuy có bốn duyên nhưng thiếu mất một duyên, cho nên Đoạn
đã đạt được lúc ấy chưa gọi là Bi ến tri. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
tư do tu mà đoạn ở phẩm thứ chín, đạo vô gián diệt-đạo giải thoát sinh,
gọi là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân của tám phẩm, nay diệt nhân
của phẩm thứ chín; cũng lìa cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc
của tám phẩm, nay lìa ràng buộc của phẩm thứ chín; đã đạt được ly hệ
đắc vô lậu và thiếu các Biến hành của Hữu Đảnh, cùng với vĩnh viễn
vượt qua cõi Sắc; bởi vì có đủ năm duyên, cho nên Đoạn đã đạt được
lúc ấy và Đoạn trước kia gọi là Biế n tri thứ tám, nghĩa là biết tất cả ái
cõi sắc không còn. Lúc lìa nhiễm của bốn vô sắc do tu mà đoạn đều có
một phẩm cho đến tám phẩm, chưa diệt hai nhân, bởi vì tuy diệt nhân
của một phẩm cho đến tám phẩm, nhưng chưa diệt nhân của tám phẩm
cho đến một phẩm; cũng chưa lìa cả ha i ràng buộc, bởi vì tuy lìa ràng
buộc của một phẩm cho đến tám pha åm, nhưng chưa lìa ràng buộc của
tám phẩm cho đến một phẩm; tuy đạt được ly hệ đắc vô lậu và thiếu các
Biến hành của Hữu Đảnh, mà chưa vĩ nh viễn vượt qua cõi; tuy có hai
duyên nhưng thiếu mất ba duyên, cho nên Đoạn đã đạt được lúc ấy chưa
gọi là Biến tri. Lúc lìa nhiễm của ba vô sắc trước do tu mà đoạn đều ở
phẩm thứ chín, đạo vô gián diệt-đạo giải thoát sinh, gọi là diệt hai nhân,
bởi vì trước diệt nhân của tám phảm, nay diệt nhân của phẩm thứ chín;
cũng lìa cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng buộc của tám phẩm, nay
lìa ràng buộc của phẩm thứ chín; tuy đạt được ly hệ đắc vô lậu và thiếu
các Biến hành của Hữu Đảnh, mà c hưa vĩnh viễn vượt qua cõi; tuy có
bốn duyên nhưng thiếu mất một duyên, cho nên Đoạn đã đạt được lúc
ấy chưa gọi là Biến tri. Lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ
do tu mà đoạn ở phẩm thứ chín, định Kim cang dụ diệt-tậm trí bắt đầu
sinh, gọi là diệt hai nhân, bởi vì trước diệt nhân của tám phẩm, nay diệt
nhân của phẩm thứ chín; cũng lìa cả hai ràng buộc, bởi vì trước lìa ràng
208 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
buộc của tám phẩm, nay lìa ràng buộc của phẩm thứ chín; đã đạt được
ly hệ đắc vô lậu và thiếu các Bi ến hành của Hữu Đảnh, cùng với vĩnh
viễn vượt qua cõi Vô sắc; bởi vì có đủ năm duyên, cho nên Đoạn đã đạt
được lúc ấy và Đoạn trước kia gọi là Biến tri thứ chín, nghĩa là biết tất
cả các kiết không còn. Ba loại sau này là quả của Tu đạo, thiết lập có
đủ năm duyên.
Hỏi: Bốn quả Sa-môn là nơi dừng nghỉ (Tô tức), đối với các Đoạn
đều chứng được một vị Ly hệ đắc, tại  sao quả Bất hoàn và A-la-hán
tập hợp toàn bộ các Đoạn thiết lập một Biến tri, quả Dự lưu và Nhất lai
không nói tập hợp toàn bộ các Đoạn thiết lập một Biến tri?
Đáp: Tuy đạt được bốn quả vị đều tập hợp toàn bộ các Đoạn, mà
hai quả sau thì có đủ hai nghĩa, cho nên tập hợp toàn bộ các Đoạn thiết
lập một Biến tri. Hai nghĩa là thế nào? Đó là:
1. Đạt được quả.
2. Vượt qua cõi.
Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì tuy là đạt được quả mà
không phải là vượt qua cõi; lúc lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ
tư, tuy là vượt qua cõi mà không phải là đạt được quả. Lúc đạt được quả
Bất hoàn thì hai nghĩa không thiếu, một là đạt được quả đó là đạt được
quả bất hoàn; hai là vượt qua cõi, đó là vượt qua cõi Dục. Lúc đạt được
quả A-la-hán cũng có đủ hai nghĩa, một là đạt được quả, đó là đạt được
quả A-la-hán ; hai là vượt qua cõi, đó là vượt qua cõi Vô sắc. Nói tập
hợp toàn bộ, đó là nghĩa hợp lại làm một. Đối với cõi Vô sắc lìa nhiễm
từng phần cho nên đạt được quả Dự lưu, lìa nhiễm toàn phần cho nên
đạt được quả A-la-hán ; đối với co õi Dục lìa nhiễm từng phần cho nên
đạt được quả Nhất lai, lìa nhiễm to àn phần cho nên đạt được quả Bất
hoàn; đối với cõi Sắc không thiếu hai nghĩa, đó là lúc đạt được quả cũng
tức là vượt qua cõi, cho nên quả A-la-hán và quả Bất hoàn tập hợp toàn
bộ các Đoạn thiết lập một Biến tri.
Lại nữa, cần phải có đủ hai nghĩ a-hai nơi mới tập hợp toàn bộ
Biến tri:
1. Ở trong ba cõi thuận theo vượt qua một cõi.
2. Ở trong kiết thuận phần dưới-thuận phần trên thuận theo không
còn một loại.
Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì hai nghĩa đều thiếu; lúc
lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, thì tuy vượt qua cõi Sắc mà
thiếu mất một nghĩa. Lúc đạt đư ợc quả bất hoàn thì hai nghĩa không
thiếu:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 209  
www.daitangkinh.org  


tri:
loại.
1. Vượt qua cõi Dục.
2. Kiết thuận phần dưới không còn.
Lúc đạt được quả A-la-hán thì cũng có đủ hai nghĩa:
1. Vượt qua cõi Vô sắc.
2. Kiết thuận phần trên không còn.
Vì vậy, hai quả vị sau mới tập hợp toàn bộ Biến tri.
Lại nữa, cần phải có đủ hai nghĩa-hai xứ mới tập hợp toàn bộ Biến

1. Ở trong ba cõi thuận theo vượt qua một cõi.
2. Ở trong phiền não bất thiện-vô ký thuận theo không còn   một

Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì hai nghĩa đều thiếu; lúc
lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, thì tuy vượt qua cõi Sắc mà
thiếu mất một nghĩa. Lúc đạt đư ợc quả Bất hoàn thì hai nghĩa không
thiếu:
1. Vượt qua cõi Dục.
2. Phiền não bất thiện không còn.
Lúc đạt được quả A-la-hán  thì cũng có đủ hai nghĩa:
1. Vượt qua cõi Vô sắc.
2. Phiền não vô ký không còn.
Vì vậy, hai quả vị sau mới tập hợp toàn bộ Biến tri.
Lại nữa, cần phải có đủ hai nghĩa-hai xứ mới tập hợp toàn bộ Biến
tri:
1. Ở trong ba cõi thuận theo vượt qua một cõi.
2. Ở trong phiền não có dị thúc-không có dị thục thuận theo không
còn một loại.
Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì hai nghĩa đều thiếu; lúc
lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, thì tuy vượt qua cõi Sắc mà
thiếu mất một nghĩa. Lúc đạt đư ợc quả Bất hoàn thì hai nghĩa không
thiếu:
1. Vượt qua cõi Dục.
2. Phiền não có  dị thục không còn.
Lúc đạt được quả A-la-hán  thì cũng có đủ hai nghĩa:
1. Vượt qua cõi Vô sắc.
2. Phiền não không có dị thục không còn.
Vì vậy , hai quả vị sau mới tập hợp toàn bộ Biến tri.
Lại nữa, cần phải có đủ hai nghĩa-hai xứ mới tập hợp toàn bộ Biến
tri:
210 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
1. Ở trong ba cõi thuận theo vượt qua một cõi.
2. Ở trong phiền não cảm đến hai quả-một quả tùy theo không
còn một loại.
Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì hai nghĩa đều thiếu; lúc
lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, thì tuy vượt qua cõi Sắc mà
thiếu mất một nghĩa. Lúc đạt đư ợc quả Bất hoàn thì hai nghĩa không
thiếu:
1. Vượt qua cõi Dục.
2. Phiền não cảm đến hai quả Đẳng lưu và Dị thục không còn.
Lúc đạt được quả A-la-hán  thì cũng có đủ hai nghĩa:
1. Vượt qua cõi Vô sắc.
2. Chỉ riêng phiền não cảm đến một quả Đẳng lưu không còn.
Vì vậy, hai quả vị sau mới tập hợp toàn bộ Biến tri.
Lại nữa, cần phải có đủ hai nghĩa-hai xứ mới tập hợp toàn bộ Biến
tri:
1. Ở trong ba cõi thuận theo vượt qua một cõi.
2. Ở trong phiền não tương ưng-bất tương ưng với vô tàm-vô quý
tùy theo không còn một loại.
Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì hai nghĩa đều thiếu; lúc
lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, thì tuy vượt qua cõi Sắc mà
thiếu mất một nghĩa. Lúc đạt đư ợc quả Bất hoàn thì hai nghĩa không
thiếu:
1. Vượt qua cõi Dục.
2. Phiền não tương ưng với vô tàm-vô quý không còn.
Lúc đạt được quả A-la-hán  thì cũng có đủ hai nghĩa:
1. Vượt qua cõi Vô sắc.
2. Phiền não bất tương ưng với Vô tàm-vô quý không còn.
Vì vậy, hai quả vị sau mới tập hợp toàn bộ Biến tri.
Lại nữa, cần phải có đủ hai nghĩa-hai xứ mới tập hợp toàn bộ biến
tri:
1. Ở trong ba cõi thuận theo vượt qua một cõi.
2. Ở trong năm nẽo-bốn sinh tùy theo không còn một loại.
Lúc đạt được quả Dự lưu-quả Nhất lai thì hai nghĩa đều thiếu; lúc
lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, thì tuy vượt qua cõi Sắc mà
thiếu mất một nghĩa. Lúc đạt đư ợc quả Bất hoàn thì hai nghĩa không
thiếu:
1. Vượt qua cõi Dục.
2. Không còn nẽo người và thai sanh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 62 211  
www.daitangkinh.org  
Lúc đạt được quả A-la-hán  thì cũng có đủ hai nghĩa:
1. Vượt qua cõi Vô sắc.
2. Không còn nẽo trời và hóa sinh. Vì vậy, hai quả vị sau mới tập
hợp toàn bộ Biến tri.


„
212 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA