A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 63

Việt dịch

QUYỂN 63

LUẬN VỀ NHẤT HÀNH (Phần 8)

Chín Biến tri như vậy, ai xả bỏ mấy loại-ai đạt được mấy loại?
Trả lời: Có các hữu tình không xả bỏ-không đạt được, đó là các
dị sinh.
Hỏi: trong này hỏi-Đáp không dựa vào dị sinh, chỉ dựa vào Thánh
giả, là có Thánh giả đối với chín Biến tri không có xả bỏ-đạt được hay
không?
Đáp: Có, đó là lúc trú trong bản tánh có thắng tiến cũng không có
xả bỏ-đạt được. Nghĩa là lúc khổ ph áp trí nhẫn diệt-khổ pháp trí sinh,
và lúc Khổ loại trí nhẫn diệt- khổ loại trí sinh, đều không có xả bỏ-
không có đạt được đối với chín Biến tri. Lúc Tập pháp trí nhẫn diệt-tập
pháp trí sinh, không có xả bỏ-đạt được một, lúc tập loại trí nhẫn diệt-tập
loại trí sinh, không có xả bỏ-đạt được một. Lúc Diệt pháp trí nhẫn diệt-
Diệt pháp trí sinh, không có xả bỏ-đạt  được một; lúc Diệt loại trí nhẫn
diệt-Diệt loại trí sinh, không có xả bỏ-đạt được một. Lúc Đạo pháp trí
nhẫn diệt-Đạo pháp trí sinh, không có xả bỏ-đạt được một; lúc Đạo loại
trí nhẫn diệt-Đạo loại trí sinh, nếu chưa lìa nhiễm cõi Dục mà tiến vào
Chánh tánh ly sinh thì cũng không có xả bỏ-đạt được một; nếu đã lìa
nhiễm cõi Dục mà tiến vào Chánh tánh ly sinh thì xả bỏ năm-đạt được
một, đó là xả bỏ năm loại trước, đa ït được Biến tri về năm kiết thuận
phần dưới không còn.
Trong này, có người nói: Sáu địa Kiến đạo xả bỉ và đạt được đều
như vậy. Có người nói: Năm loại rau ở ba phần vị Pháp trí không đạt
được Biến tri. Thành giả lúc lìa nh iễm của cõi Dục từ một phẩm cho
đến tám phẩm, không có xả bỉ-không có đạt được; lúc lìa nhiễm phẩm
thứ chín, đạo vô gián diệt-đạo giải thoát sinh thì xả bỉ sáu-đạt được một,
đó là xả bỏ sáu loại trước-đạt được  Biến tri về năm kiết thuận phần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 213  
www.daitangkinh.org  
dưới không còn; lúc lìa nhiễm một phần của Tĩnh lự thứ nhất, cho đến
lìa nhiễm tám phẩm của Tĩnh lự t hứ tư, không có xả bỏ-không có đạt
được; lúc lìa nhiễm phẩm thứ chín của Tĩnh lự thứ tư, đạo vô gián diệt-
đạo giải thoát sinh thì không có xả bỏ-đạt được một, đó là Biến tri về ái
cõi Sắc không còn; lúc lìa nhiễm một phẩm của không vô biên xứ, cho
đến lìa nhiễm tám phẩm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, không có xả
bỏ-không có đạt được; lúc lìa nhiễm phẩm thứ chín của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, định kim cang dụ diệt-tận trí bắt đầu sinh thì xả bỏ hai-đạt
được một, đó là xả bỏ Biến tri về năm kiết thuận phần dưới không còn
và Biến tri về ái cõi Sắc không còn, đạt được Biến tri về tất cả các Kiết
không còn. Đây là nói về xả bỏ và đạt được Biến tri lúc thắng tiến, lúc
lui sụt cũng có nghĩa xả bỏ-đạt được  như vậy. Nghĩa là lúc A-la-hán
dấy khởi Triền của cõi Vô sắc mà lui sụt, thì xả bỏ một-đạt được hai,
đó là xả bỏ thứ chín-đạt được thứ tám và thứ bảy; ngay lúc ấy dấy khởi
Triền của cõi Sắc mà lui sụt, thì xả bỏ một-đạt được một, đó là xả bỏ
thứ chín-đạt được thứ bảy; ngay lúc ấy dấy khởi Triền của cõi Dục, thì
xả bỏ một-đạt được sáu, đó là xả bỏ thứ chín-đạt được sáu loại trước.
Người bất hoàn đã lìa nhiễm của cõi  Sắc, lúc dấy khởi Triền của cõi
Sắc mà lui sụt, thì xả bỏ một-không có đạt được, đó là xả bỏ Biến tri về
ái cõi Sắc không còn; ngay lúc ấy dấy khởi Triền của cõi Dục mà lui
sụt, thì xả bỏ hai-đạt được sáu, đó la ø xả bỏ thứ tám-thứ bảy, đạt được
sáu loại trước. Người Bất hoàn chưa lìa nhiễm của cõi Sắc, lúc dấy khởi
Triền của cõi Dục mà lui sụt, th ì xả bỏ một-đạt được sáu, đó là xả bỏ
năm kiết thuận phần dưới không còn, đạt được sáu loại trước. Thánh giả
chưa lìa nhiễm của cõi Dục, lúc ấy khởi Triền của cõi Dục mà lui sụt,
thì đối với chín Biến tri không có xả bỏ-không có đạt được.
Chín Biến tri như vậy.
Hỏi: Mấy loại là quả của Tĩnh tự?
Đáp: Chín loại là quả của Tĩnh lự và quả quyến thuộc.
Hỏi: Mấy loại là quả của Vô sắc?
Đáp: Hai loại là quả của Vô sắc và quả quyến thuộc, đó là ái cõi
Sắc không còn và tất cả các kiết không còn.
Hỏi: Mấy loại là quả của Tĩnh lự căn bản?
Đáp: Năm loại, đó là loại thứ ha i-thứ tư-thứ sáu và hai loại sau.
Có người nói: Loại thứ hai-thứ tư và ba loại sau là năm loại. Tôn giả
Diệu Âm nói: “Ở đây có tám loại, đó là trừ ra loại thứ bảy”.
Hỏi: Mấy loại là quả quyến thuộc của Tĩnh lự?
Đáp: Chín loại, đó là Vị chí định chứ không phải là loại nào khác;
214 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Tĩnh lự trung gian như nói về Tĩnh lự căn bản.
Hỏi: Mấy loại là quả của Vô sắc căn bản?
Đáp: Một loại, đó là loại thứ chín.
Hỏi: Mấy loại là quả quyến thuộc của vô sắc?
Đáp: Một loại, đó là loại thứ tám, là cận phần của không vô biên
xứ chứ không phải là loại nào khác.
Hỏi: mấy loại là quả của Kiến đạo?
Đáp: Sáu loại, đó là sáu loại 51. có người nói bảy loại, đó là bảy
loại trước.
Hỏi: Mấy loại là quả của Tu đạo?
Đáp: Ba loại, đó là ba loại sau.
Hỏi: Mấy loại là quả của Nhẫn?
Đáp: nên nói như quả của Kiến đạo.
Hỏi: Mấy loại là quả của trí?
Đáp: Nên nói như quả Tu đạo.
Hỏi: Mấy loại là quả của Pháp trí?
Đáp: Ba laọi, đó là ba loại sau.
Hỏi: Mấy loại là quả của Loại trí?
Đáp: hai loại, đó là hai loại sau.
Hỏi: Mấy loại là quả của phẩm Pháp trí?
Đáp: Sáu loại, đó là loại thứ nhứt-thứ ba-thứ năm và ba loại sau.
Hỏi: Mấy loại là quả của phẩm Loại trí?
Đáp: Năm loại, đó là loại thứ hai-thứ tư-thứ sáu và hai loại sau.
Có người nói sáu loại đó là loại thứ hai-thứ tư-thứ sáu và ba loại sau.
Hỏi: Mấy loại là quả của đạo thế tục?
Đáp: Hai loại, đó là loại thứ bảy và thứ tám.
Hỏi: Mấy loại là quả của vô đạo lậu?
Đáp: Chín loại, bởi vì lực của đạo vô lậu đạt được tất cả.
Hỏi: Nếu người đã lìa nhiễm cõi Sắc mà tiến vào Chánh tánh
ly sinh thì người ấy đấn lúc nào đa ït được Biến tri về ái cõi Sắc không
còn?
Đáp: Tôn giả tăng-già-phiệt-tô nói rằng: “Đến lúc Đạo loại trí thì
đạt được, bởi vì người ấy lúc bấy giờ gọi là trú trong quả cũng trú trong
Hướng”.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì không phải
là lúc trú trong quả thì gọi là trú trong Hướng, nghĩa là lúc đạt được quả
chưa dấy khởi một niệm Hướng đạo hiện rõ trước mắt, thì gọi là Hướng
như thế nào?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 215  
www.daitangkinh.org  
Có Sư khác nói: Người ấy về sau nếu lìa nhiễm của không vô
biên xứ, thì lúc bấy giờ mới đạt được Biến tri về ái cõi Sắc không còn,
nghĩa là người ấy lúc bấy giờ tu các địa Tĩnh lự vô lậu của vị lai để đối
trị đoạn trừ ái cõi Sắc.
Vị ấy cũng không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì lúc bấy giờ
chỉ tu các địa Tĩnh lự vô lậu của vị lai để đối trị vô sắc chứ không phải
là đối trị cõi Sắc.
Lại có người nói: Người ấy về sau sẽ đạt được quả A-la-hán , lúc
định kim cang dụ hiện ở trước mắt, mới đạt được Biến tri về cõi Sắc này
không còn. Nghĩa là người ấy lúc bấy giờ đối với toàn bộ phiền não do
kiến-tu mà đoạn của ba cõi đều đoạn, cho nên cùng chứng được một vị
ly hệ.
Người ấy cũng không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì lúc bấy
giờ các Đoạn tập hợp toàn b làm tha ønh một, gọi là Biến tri về tất cả
các kiết không còn, làm sao nói là đạt được Biến tri về ái cõi sắc không
còn?
Nên đưa ra cách nói này: Lúc người ấy nhất định từ quả dấy khởi
đạo thắng tiến hiện ở trước mắt, thì mới có thể đạt được Biến tri về ái
cõi Sắc này không còn.
Nếu không chấp nhận người ấy quyết định từ quả dấy khởi đạo
của thắng quả hiện ở trước mắt, thì những người đã lìa nhiễm của Tĩnh
lự thứ ba, lúc dựa vào Đạo loại trí của địa dưới mà tiến vào Chánh tánh
ly sinh, đạt được quả thứ ba, đã không dấy khởi đạo của thắng quả hiện
ở trước mắt, người ấy nếu mạng chung sinh đến Tĩnh lự thứ tư hoặc là
cõi Vô sắc thì sẽ không thành tựu Lạc căn vô lậu.
Nếu như vậy thì trái với phẩm Thập Môn, như nói: “Ai thành tựu
lạc căn?
Đáp: Nếu sinh đến cõi Biến tịnh, hoặc sinh phía dưới cõi Biến
tịnh, hoặc Thánh giả sinh phía trên cõi Biến tịnh”. Đừng có sai lầm ấy,
cho nên nhất định phải chấp nhận n hững người đạt được quả rồi thì họ
nhất định từ quả dấy khởi đạo của thắng quả, lúc bấy giờ mới gọi là
đạt được Biến tri về ái cõi sắc không còn. Bởi vì lý lẽ này, cho nên nếu
trước đã lìa nhiễm của cõi Dục thuộc phẩm ba-bốn, lúc Đạo loại trí tiến
vào chánh tánh ly sinh thì đạt được quả Dự lưu; nếu trải qua nhiều đời
(kinh sanh) thì nhất định là Gia Gia (một trong 18 hữu học); nếu trước
đã lìa nhiễm của cõi Dục thuộc phẩm bảy-tám, lúc Đạo loại rí tiến vào
chánh tánh ly sinh thì đạt được quả Nhất lai; nếu trải qua nhiều đời thì
nhất định là Nhất Gián. Nếu không chấp nhận người ấy đạt được Thánh
216 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
quả rồi quyết định từ quả dấy khởi đạo của thắng quả, thì người ấy nếu
trải qua nhiều đời làm sao thành tựu căn vô lậu đối trị với ba-bốn-bảy-
tám phẩm?
Hỏi: Là chín Biến tri thâu nhiếp tất cả Biến tri, hay là tất cả Biến
tri thâu nhiếp chín Biến tri?
Đáp: tất cả thâu nhiếp chín, không phải là chín thâu nhiếp tất cả.
Trong này, chín loại thì như trước đã nói , tất cả thì gồm chín loại này
và những Đoạn khác. Thể của tất cả thì rộng cho nên có thể thâu nhiếp
chín loại, Thể của chín loại này thì hẹp cho nên không thể nào thâu
nhiếp tất cả, như đồ đựng lớn l uôn luôn che phủ đồ đựng nhỏ, không
phải là đồ đựng nhỏ có thể che phủ đồ đựng lớn.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là Khổ trí đã sinh mà Tập trí chưa
sinh, kiết của ba cõi do kiến khổ mà đoạn đã hết, không phải là do chín
loại mà thâu nhiếp; tức là lúc khổ pháp trí nhẫn diệt-khổ pháp trí sinh,
đã đoạn được tất cả các pháp do kiến khổ mà đoạn của cõi Dục, và lúc
khổ loại trí nhẫn diệt-khổ loại trí si nh, đã đoạn được tất cả các pháp
do kiến khổ mà đoạn của cõi Sắc -Vô sắc. Các Đoạn như vậy không
phải là do chín loại mà thâu nhiếp, thiết lập hai Biến tri đầu là quả của
kiến đạo, bởi vì duyên chưa đầy đủ. Đệ tử của tức Thế Tôn có đủ kiến
giải chưa lìa nhiễm cõi Dục, kiết c ủa cõi Dục do tu mà đoạn đã hết,
không phải là do chín loại mà thâu nhiếp, nghĩa là các Thánh giả lìa
nhiễm của cõi Dục do tu mà đoạn từ một phẩm cho đến tám phẩm, đã
đạt được các Đoạn không phải là do chín loại mà thâu nhiếp, thiết lập
Biến tri thứ nhất về quả của Tu đa ïo, bởi vì duyên chưa đầy đủ; đã lìa
nhiễm cõi Dục-chưa lìa nhiễm cõi sắc, kiết của cõi Sắc do tu mà đoạn
đã hết, không phải là do chín loại mà thâu nhiếp, nghĩa là các Thánh
giả lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất  do tu mà đoạn một phẩm, cho đến
lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư do tu ma ø đoạn tám phẩm, đã đạt được các
Đoạn không phải là do chín loại mà thâu nhiếp, thiết lập Biến tri thứ hai
về quả của Tu đạo, bởi vì duyên chưa đầy đủ; đã lìa nhiễm cõi Sắc chưa
lìa nhiễm cõi vô sắc, kiết của cõi  Vô sắc do tu mà đoạn đã hết, không
phải là do chín loại mà thâu nhiếp, nghĩa là các Thánh giả lìa nhiễm của
Không vô biên xứ do tu mà đoạn một phẩm, cho đến lìa nhiễm của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ do tu mà đoạn tám phẩm, đã đạt được các Đoạn
không phải là do chín loại mà thâu nhiếp, thiết lập biến tri thứ ba về quả
của Tu đạo, bởi vì duyên chưa đầy đủ.
Hỏi: Các dị sinh lìa nhiễm của c õi Dục do kiến-tu mà đoạn một
phẩm, cho đến lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ do kiến-tu mà đoạn chín
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 217  
www.daitangkinh.org  
phẩm, đã đạt được các Đoạn cũng không phải là do chín loại mà thâu
nhiếp, trong này vì sao không nói:
Đáp: nên nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này có khác.
Lại nữa, trong này chỉ dựa vào Tha ùnh giả mà soạn ra luận, không dựa
vào dị sinh, bởi vì chín Biến tri chỉ thiết lập ở trong thân Thánh giả.
Hỏi: Những người đã lìa nhiễm của cõi dục cho đến đã lìa nhiễm
của vô sở hữu xứ, tiến vào chánh tánh ly sinh, trước đó họ đã đạt được
các Đoạn, nay đến phần vị Thánh tùy theo sự thích ứng của mình, cho
đến chưa đạt được tên gọi Đoạn Biến tri là quả của Kiến đạo-Tu đạo,
Đoạn ấy cũng không phải là do chín loại này mà thâu nhiếp, trong này
vì sao không nói đến họ?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này có
khác. Lại nữa, trong này sơ lược hiển bày về người bắt đầu nhập môn,
cho nên nói đến tướng thô chứ không nói đén tướng tế. Lại nữa, trong
này chỉ nói đến dị sinh vốn có phiền não tiến vào Thánh đạo, những
người ấy không phải là dị sinh vốn có phiền não mà tiến vào Thánh
đạo, cho nên không nói đến.
Có tám Bổ-đặc-già-la:
1. Dự lưu hướng.
2. Dự lưu quả.
3. Nhất lai hướng.
4. Nhứt lai quả.
5. Bất hoàn hướng.
6. Bất hoàn quả.
7. A-la-hán hướng.
8. A-la-hán quả.
Hỏi: Tám loại Bổ-đặc-già-la như vậy, tên gọi đã có tám-thật Thể
có mấy loại?
Đáp: Các luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: “Tên gọi này có tám mà thật
Thể chỉ có năm, nghĩa là Dự lưu hướng và A-la-hán quả, tên goị có hai
loại mà thật Thể cũng là hai; Dự lưu quả và Nhất lai hướng, tên gọi tuy
có hai mà thật Thể chỉ là một; Nhất lai quả và Bất hoàn hướng, tên gọi
tuy có hai mà thật Thể chỉ là một; Bất hoàn quả và A-la-hán hướng, tên
gọi tuy có hai mà thật Thể chỉ là một; bởi vì mang theo quả có năng lực
hướng đến chỉ là một hữu tình”.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Tám loại Bổ-đặc-già-
la, tên gọi và thật Thể đều có tám”. Vị ấy đưa ra cách nói này: Những
người Dự lưu cho đến lúc chưa dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy,
218 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thành tựu quả Dự lư cho nên gọi là người Dự lưu; nếu dấy khởi đạo thù
thắng của quả ấy thì rời bỏ qua û Dự lưu, cho nên gọi là Nhất lai hướng
chứ không phải là người Dự lưu. Những người Nhất lai cho đến lúc chưa
dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy, thành tựu quả Nhất lai cho nên gọi
là người Nhất lai; nếu dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy thì rời bỏ quả
Nhất lai, cho nên gọi là Bất hoàn hướng chứ không phải là người Nhất
lai. Những người bất hoàn cho đến lúc chưa dấy khởi đạo thù thắng của
quả ấy, thành tựu quả bất hoàn cho nên gọi là người Bất hoàn; nếu dây
khởi đạo thù thắng của quả ấy thì rời bỏ quả Bất hoàn, cho nên gọi là
A-la-hán hướng chứ không phải là người bất hoàn. Bởi vì dựa vào căn
mà thiết lập Bổ-đạc-già-la, cho nên không thể nói một Thể mà có hai
loại, đó là do thành tựu phát sinh trí mà luận bàn.
Hỏi: Nhất lai hướng thành tựu quả Dư lưu hay không?
Đáp: Không thành tựu.
Hỏi: bất hoàn hướng thành tựu quả Nhất lai hay không?
Đáp: Không thành tựu.
Hỏi: A-la-hán hướng thành tựu quả bất hoàn hay không?
Đáp: Không thành tựu.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Có những loại dần dần đạt
được bốn quả, tên gọi ấy tuy có tám loại mà thật Thể chỉ có năm.
Như Danh và Thể, Danh thi thiết-thể thi thiết, Danh dị tướng-thể
dị tướng, Danh dị tánh-Thể dị tánh , Danh kiến lập-thể kiến lập-Danh
sai biệt-thể sai biệt, Danh phân biệt-Thể phân biệt, Danh giác-thể giác,
nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu tám loại mà thật Thể chỉ có năm, thì tại sao kiến lập tên
gọi của tám loại này?
Đáp: Dựa vào đạo hiện hành cho nên thiết lập tám loại. Nghĩa là
người Dự lưu cho đến lúc chưa dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy, quả
Dự lưu ấy đạt được mà cũng thuộc về thân thành tựu mà cũng hiện ở
trước mắt; đối với nhất lai hướng chưa  đạt được, chưa thuộc về thân-
chưa thành tựu-chưa hiện ở trước mắt, gọi là quả Dự lưu chứ không phải
là Nhất lai hướng. Nếu dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy hiện ở trước
mắt, thì lúc ấy Nhất lai hướng đạt được mà cũng thuộc về thân, thành
tựu mà cũng hiện ở trước mắt; đối  với quả Dự lưu đạt được mà không
thuộc về thân, thành tựu mà không hiện ở trước mắt, gọi là Nhất lai
hướng chứ không phải là Dự lưu.
Những người Nhất lai cho đến lúc chưa dấy khởi đạo thù thắng
của quả ấy, quả Nhất lai ấy đạt được mà cũng thuộc về thân, thành tựu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 219  
www.daitangkinh.org  
mà cũng hiện ở trước mắt, đối với Bất hoàn hướng chưa đạt được, chưa
thuộc về thân- chưa thành tựu-chưa hiện ở trước mắt, gọi là quả Nhất
lai chứ không phải là Bất hoàn hướng. Nếu dấy khởi đạo thù thắng của
quả ấy hiện ở trước mắt, thì lúc a áy Bất hoàn hướng đạt được mà cũng
thuộc về thân, thành tựu mà cũng hiện ở trước mắt; đối với quả Nhất lai
đạt được mà không thuộc về thân, thành tựu mà không hiện ở trước mắt,
gọi là Bất hoàn hướng chứ không phải là quả Nhất lai.
Những người Bất hoàn cho đến lúc chưa dấy khởi đạo thù thắng
của quả ấy, quả Bất hoàn ấy đạt  được mà cũng thuộc về thân, thành
tựu mà cũng hiện ở trước mắt; đối  với A-la-hán hướng chưa đạt được,
chưa thuộc về thân-chưa thành tựu -chưa hiện ở trước mắt, gọi là quả
bất hoàn chứ không phải là A-la-h án hướng. Nếu dấy khởi đạo thù
thắng của quả hiện ở trước mắt, thì lúc ấy A-la-hán hướng đạt được mà
cũng thuộc về thân, thành tựu mà c ũng hiện ở trước mắt; đối với quả
Bất hoàn đạt được mà không thuộc về thân, thành tựu mà không hiện ở
trước mắt, gọi là A-la-hán  hướng chứ không phải là quả Bất hoàn.
Vì vậy, Thể tuy là năm mà tên gọi có tám loại. Nếu cùng với loại
vượt qua đạt được bốn quả, thì tên gọi có tám mà Thể có bảy loại, đó
là trong kiến đạo có Nhất lai hướn g chứ không có quả Dự lưu, có Bất
hoàn hướng chứ không có quả Nhất lai chỉ quyết định không có A-la-
hán hướng, không có quả Bất hoàn, cho nên Thể có bảy.
Tám loại Bổ-đặc-già-la này đối với chín Biến tri, có mấy loại
thành tựu-mấy loại không thành tựu? Cho đến nói rộng ra.
Trong này lấy Bổ-đặc-già-la làm Chương, lấy Biến tri làm Môn,
đã nói về tám loại Bổ-đặc-già-la, nay nói đến tám loại này đối với chín
Biến tri có loại không thành tựu-có loại thành tựu.
Thành tựu này thì có ít-có nhiều, nghĩa là Dư lưu hướng thì hoặc
không thành tựu, hoặc thành tựu một-hai-ba-bốn-năm. Không thành
tựu, nghĩa là phần vị khổ pháp trí nhẫn cho đến phần vị tập pháp trí
nhẫn, trong năm tâm này đối với Kiến đạo-Tu đạo thì chín loại Biến tri
đều chưa thành tựu, bởi vì bốn duyên-năm duyên đều chưa đầy đủ.
Thành tựu một, nghĩa là phần vị Tập pháp trí-Tập loại trí nhẫn,
bởi vì trong hai tâm này đều thành  tựu một Biến tri về pháp đoạn của
cõi Dục do kiến khổ-tập-mà đoạn. Th ành tựu hai, nghĩa là phần vị tập
loại trí-Diệt pháp trí nhẫn, bởi vì  trong hai tâm này đều thành tựu hai
Biến tri về pháp đoạn của ba cõi do kiến Khổ-tập mà đoạn. Thành tựu
ba, nghĩa là phần vị Diệt pháp trí-Diệt loại trí nhẫn, bởi vì trong hai tâm
này thành tựu ba Biến tri về pháp đoạn của ba cõi do kiến Khổ-tập mà
220 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đoạn, và pháp đoạn của cõi Dục do kiến Diệt mà đoạn. Thành tựu bốn,
nghĩa là phần vị Diệt loại trí-Đạo pháp trí nhẫn, bởi vì trong hai tâm
này thành tựu bốn Biến tri về pháp đoa ïn của ba cõi do kiến Khổ-tập-
diệt mà đoạn. Thành tựu năm, nghĩa la ø phần vị Đạo pháp trí-Đạo loại
trí nhẫn, bởi vì trong hai tâm này thành tựu năm Biến tri về pháp đoạn
của ba cõi do kiến Khổ-tập-diệt mà đoạn, và pháp đoạn của cõi Dục do
Kiến Đạo mà đoạn.
Quả Dự lưu thành tựu sáu, nghĩa la ø đạo loại trí cho đến lúc chưa
dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy, thành tựu sáu Biến tri về pháp đoạn
của ba cõi do kiến mà đoạn. Nhất lai hướng nếu tăng thêm lìa nhiễm cõi
Dục mà tiến vào chánh tánh ly sinh thì giống như Dự lưu hướng, nghĩa
là hoặc không thành tựu, tức là tro ng năm tâm đầu của kiến đạo; hoặc
thành tựu một-hai-ba-bốn-năm, tức la ø trong mười tâm sau của Kiến
đạo, như hai sát-na thứ hai sau đó.
Nếu từ quả Dự lưu đến quả Nhất lai, và quả Nhất lai thì thành tựu
sáu nghĩa là từ lúc dấy khởi đạo thù thắng của quả Dự lưu, cho đến đaô
vô gián thứ sáu lìa nhiễm cõi Dục, đều gọi là đến quả Nhất lai; từ Đạo
loại trí hoặc là đạo giải thoát t hứ sáu lìa nhiễm cõi Dục, cho đến lúc
chưa dấy khởi đạo thù thắng của quả ấy, gọi là quả Nhất lai đều thành
tựu sáu, tức là sáu Biến tri về pháp đoạn của ba cõi do kiến mà đoạn.
Bất hoàn hướng nếu đã lìa nhiễm cõi Dục mà tiến vào Chánh tánh
ly sinh thì giống như Dự lưu hướng, nghĩa là hoặc không thành tựu, tức
là trong năm tâm đầu của kiến đạo; hoặc thành tựu một-hai-ba-bốn-
năm tức là trong mười tâm sau của kiến đạo, như hai sát-na thứ hai sau
đó.
Trong này có người nói: Nếu đã lìa nhiễm cõi Dục dựa vào sáu
địa, tiến vào Chánh tánh ly si nh thì đều giống như Dự lưu hướng đã
nói.
Có người đưa ra cách nói này: Nếu đã lìa nhiễm cõi Dục dựa vào
Vĩ chí định mà tiến vào chánh tánh ly sinh, thì giống như Dự lưu hướng
đã nói. Nếu dựa vào năm địa trên ma ø tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
không giống như Dự lưu hướng, nghĩa là từ khổ pháp trí nhẫn cho đến
tập loại trí nhẫn chưa thành tựu Biến tri; từ Tập loại trí cho đến Diệt loại
trí nhẫn thì thành tựu một, đó là Biến tri về pháp đoạn của cõi Sắc-vô
sắc do kiến khổ-tập mà đoạn; trừ Diệt loại trí cho đến Đạo loại trí nhẫn
thì thành tựu hai, đó là Biến tri về  pháp đoạn của cõi  Sắc-Vô sắc do
kiến khổ-tập-diệt mà đoạn. Bởi vì đạo của năm địa trên không phải là
đối trị về pháp đoạn của cõi Dục, cho nên vào lúc ba pháp trí của  tập-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 221  
www.daitangkinh.org  
Diệt-Đạo có mặt, không đạt được ba Biến tri về pháp đoạn của cõi Dục
do kiến mà đoạn.
Nếu từ quả Nhất lai đến quả Bất hoàn thì thành tựu sáu, nghĩa là
từ lúc dấy khởi đạo thù thắng của quả Nhất lai, cho đến đạo vô gián thứ
chín lìa nhiễm cõi Dục, đều gọi là đến quả bất hoàn; lúc ấy thành tựu
sáu, đó là sáu Biến tri về pháp đoạn của ba cõi do kiến mà đoạn.
Quả bất hoàn thành tựu một, đó là năm kiết thuận phần dưới không
còn; từ Đạo loại trí-hoặc đạo giải thoát thứ chín lìa nhiễm cõi Dục, cho
đến lúc chưa dấy khởi đạo thù thắng c ủa quả ấy, gọi là quả Bất hoàn,
lúc ấy thành tựu một Biến tri về năm kiết thuận phần dưới không còn,
bởi vì toàn bộ Đoạn của ba cõi do kiến mà đoạn, và đoạn của cõi Dục
do tu mà đoạn là tự tánh của Đoạn.
A-la-hán hướng hoặc là thành tựu  một-hoặc là thành tựu hai,
nghĩa là chưa lìa nhiễm cõi Sắc thì thành tựu một, đã lìa nhiễm cõi sắc
thì thành tựu hai. Đó là từ lúc dấy khởi đạo thù thắng của quả Bất hoàn,
cho đến định Kim cang dụ đều gọi là A-la-hán hướng. Lúc ấy, nếu chưa
lìa hết nhiễm của cõi Sắc thì thành tựu một, đó là Biến tri về năm kiết
thuận phần dưới không còn; nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc thì thành tựu
hai, đó là một ở lần trước và Biến tri về ái cõi Sắc không còn.
Quả A-la-hán thành tựu một, đó la ø Biến tri về tất cả các kiết
không còn, bởi vì tập hợp toàn bộ hết thảy pháp đoạn của ba cõi làm tự
tánh của Đoạn. Độc giác và Đại giác giống như A-la-hán , đều chỉ thành
tựu Biến tri thứ chín.
Hỏi: Độc giác ở phần vị Học là thành tựu mấy loại?
Đáp: Bộ Hành dụ thì nói giống như Thanh văn, Lân Giác dụ thì
nói giống như Bồ tát.
Hỏi: Bồ tát ở phần vị Thánh thì thành tựu mấy loại?
Đáp: Còn trong kiến đạo. Có người đưa ra cách nói này: Như Dự
lưu hướng, trong năm tâm đầu hoàn to àn chưa thành tựu, trong mười
tâm sau Như Lai sát-na thứ hai sau đó, thành tựu một-hai-ba-bốn-năm
loại.
Lại có người nói: Trong bảy tâm đầu hoàn toàn chưa thành tựu; từ
tập loại trí cho đến Diệt loại trí nhẫn thì thành tựu một, đó là Biến tri về
pháp đoạn của cõi Sắc-V ô sắc do kiến Khổ-tập ma ø đoạn; từ Diệt loại
trí cho đến Đạo loại trí nhẫn thì th ành tựu hai, đó la ø Biến tri về pháp
đoạn của cõi Sắc-Vô sắc do kiến Khổ-tập-diệt mà đoạn. Bởi vì Tĩnh lự
thứ tư không phải là đối trị về pháp đoạn của cõi Dục, cho nên vào lúc
ba Pháp trí của tập-diệt-đạo có mặt, không đạt được ba Biến tri về pháp
222 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đoạn của cõi Dục do kiến mà đoạn. Từ lúc bắt đầu Đạo loại trí cho đến
định Kim cang dụ đều thành tựu một, đó là Biến tri về năm kiết thuận
phần dưới không còn.
Hỏi: Bồ tát đến lúc nào đạt  được Biến tri về ái cõi Sắc không
còn?
Đáp: Tôn giả tăng-già-phiệt-tô nói rằng: “Bắt đầu phần vị    Đạo
loại trí thì đạt được Biến tri này”.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì không có
Quả-Hướng đạt được trong một niệm.
Có người đưa ra cách nói này: “Lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ bắt đầu đạo vô gián th ì đạt được Biến tri này”. Người ấy
cũng không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì lúc bấy giờ chỉ tu đạo
đối trị với vô sắc, không phải là đối trị với Sắc.
Lại có người nói: “Lúc định Kim ca ng dụ hiện ở trước mắt thì đạt
được Biến tri này”. Người ấy cũng không nên đưa ra cách nói như vậy,
bởi vì lúc bấy giờ đối với toàn bộ hết thảy pháp đoạn của ba cõi do
kiến-tu mà đoạn, đạt được cùng một vị ly hệ đắc gọi là đạt được Biến
tri về tất cả các kiết không còn, làm sa o trong lúc này lại đạt được ái
cõi Sắc không còn?
Nên đưa ra cách nói này: Bồ tát ở phần vị Thánh quyết định không
đạt được Biến tri về pháp đoạn của c õi Sắc-Vô sắc do kiến đạo mà
đoạn, và Biến tri về ái cõi Sắc khô ng còn, bởi vì tập hợp toàn bộ Biến
tri cho nên không hàm chứa tu đạo đối trị với Đoạn của cõi ấy.

----------------------------------
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 223  
www.daitangkinh.org  
CHƯƠNG II : KIẾT UẨN (Tiếp Theo)
Phẩm Thứ Ba: LUẬN VỀ HỮU TÌNH
LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 1)
Ba cõi đều có hai Bộ kiết, đó là do Kiến-Tu mà đoạn. Các chương
như vậy và giải thích về nghĩa của chương đã lãnh hội rồi, tiếp theo cần
phải giải thích rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Muốn hiển bày ba cõi đều c ó hai Bộ kiết làm cho các hữu
tình nhận chịu các loại khổ đau, nghĩa là các kiết này cùng với các hữu
tình ở trong sinh tử, gây ra lắm đi ều ràng buộc, gây ra lắm điều vô
nghĩa, gây ra lắm hiểm nguy rình rập. Bởi vì có các kiết này mà làm
cho các hựu tình ở trong ba cõi nhận chịu các khổ não-sinh tử luân hồi,
thường xuyên tiến vào thai mẹ ở giữa Sinh tạng và Thục tạng, ở nơi tối
tăm u ám đủ loại bất tịnh làm c ho hết sức khốn đốn, sinh ra rồi không
biết gì về sai lầm tai họa của các kiết này, lại còn nhiễm theo thói quen
nhận chịu khổ đau vô cùng tận. Muốn khiến cho hữu tình thấy biết và
hiểu rõ đối với các kiết này rồi, chịu khó tu pháp đối trị để đoạn các
kiết này mà đạt được Niết Ba øn vĩnh hằng, không còn luân hồi nhận
chịu khổ đau của sinh tử. Như người  không hiểu biết gì là kẻ thù-ràng
buộc-vô nghĩa và hiểm nguy rình rập thì không thể nào tránh thoát, nếu
người hiểu biết rõ ràng thì có thể tr ánh thoát mọi tai họa, cho nên hãy
tư duy-lường tính-quán sát-chỉ trích các kiết, bằng đủ loại lời lẽ tốt lành
cho đến trải qua đời kiếp cũng không quên mất! Như Từ ái lúc mới sinh
ra liền nói như vậy: Ba cõi có các kiết của hai Bộ do Kiến-tu mà đoạn,
hữu tình vì vậy mà bị ràng buộc, thường xuyên vào thai mẹ nhận chịu
nhiều khổ não, sinh tử luân hồi khó có hạn kỳ ra khỏi.
Hỏi: Vì sao Tôn giả vào lúc sinh ra đã dấy lên lời nói như vậy?
Đáp: Bởi vì Tôn giả ấy ở trong thai mẹ chịu nhiều khổ đau bức
bách khốn đốn, liền dấy lên ý niệm này: Vì sao hữu tình thường xuyên
tiến vào thai mẹ nhận chịu khổ đau như vậy? Dấp lên ý niệm này rồi,
nhờ vào nguyện lực yêu thích đa văn của kiếp trước đã có năng lực biết
rõ ràng, đều bởi vì ba cõi có hai Bộ kiết chưa vĩnh viễn đoạn trừ. Vì vậy
lúc mới sinh ra có thể chỉ trích các kiết của hai Bộ với đủ loại sai lầm tai
họa. Vì nhân duyên này cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Trong này nói Bộ là muốn hiển bày về nghĩa gì?
224 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Muốn hiển bày về nghĩa của nhiều (chúng). Như vậy Tỳ
kheo gọi là chúng Tỳ kheo, bộ Bà-la-môn là chúng Bà-la-môn, bộ khác
cũng như vậy, Bộ-chúng-Quần-Tụ tên gọi khác mà nghĩa như nhau.
Hỏi: Trong này nói Đốn là muốn hiển bày về nghĩa gì?
Đáp: Hiển bày về nghĩa của trong một lúc (Nhất thời). Vì sao biết
như vậy? Bởi vì trong kinh nói. Nh ư trong kinh nói: “Đại vương Thắng
Quân là chủ đất nước Kiều-tát-la, đi đến nơi Đức Phật, đến nơi rồi đầu
lạy sát hai chân của Đức Thế Tôn, xong lùi lại ngồi về một phía, dùng
lời kính yêu thăm hỏi Đức Thế T ôn. Đức Phật cũng tùy nghi mà hỏi
han chỉ bảo cho nhà vua. Đã thưa hỏi-chỉ dạy rồi lại thưa với Đức Phật
rằng: Xưa con nghe Đức Phật từng nới lời này: Đời quá khứ-vị lai-hiện
tại không có Sa-môn, Bà-la-môn… nào, đối với tất cả các pháp có đủ
trí kiến chân thật, nếu nói là có thì chắc chắn không có điều này. Đấng
Kiều-Đáp-ma tôn kính có nhớ lời nói này hay không? Đức Phật nói:
Không nhớ. Lại thưa với Đức Phật rằng: thế gian hoặc có người, tiếp
nhận văn nghĩa không tốt mà lại tiếp nhận khác nhau-giảng giải khác
nhau, đấng Kiều-Đáp-ma tôn kính chắc chắn không thuận theo như vậy,
chỉ nguyện nhớ lại đích xác để nói điều ấy cho con! Đức Phật nói: Này
Đại vương! Ta nhớ xưa kia từng nói ra lời này: Đời quá khứ-vị lai-hiện
tại không có Sa-môn, Bà-la-môn… nào đối với tất cả các pháp trong
chốc lát đạt được trí kiến, nếu nói la ø có thì chắc chắn không có điều
này, quyết định trải qua ba vô số kiếp tu tập trăm ngàn khổ hạnh khó
thực hành, tích góp dần dần đầy đủ sáu ba-la-mật-đa, sau đó mới có
thể đối với tất cả các pháp có đủ tí kiến chân thật”. Vì vậy biết Đốn là
muốn hiển bày về nghĩa của trong một lúc.
Hỏi: Đối với hai Bộ kiết do kiết-t u mà đoạn của cõi Dục, có thể
có lập tức bị ràng buộc chăng?
Đáp: Có, đó là dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục, từ lúc lìa nhiễm cõi
Dục mà lui sụt và lúc ở cõi Sắc-Vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục. Nghĩa
là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi Dục , nếu dấy khởi triền ha ï Hạ của cõi
Dục mà lui sụt, thì lập tức bị kiết phẩm Hạ hạ do kiến-tu mà đoạn của
cõi Dục ràng buộc; nếu dấy khởi triền Hạ trung của cõi Dục mà lui sụt,
thì lập tức bị kiết hai phẩm Hạ hạ và Hạ trung do kiến-tu mà đoạn của
cõi Dục ràng buộc; cho đến nếu dấy khởi triền Thượng Thượng của Cõi
Dục mà lui sụt, thì lập tức bị cá c kiết thuộc chín phẩm do kiến-tu mà
đoạn của cõi Dục ràng buộc. Bởi vì trước nhanh chóng đoạn đi cho nên
nay lại nhanh chóng bị mắc phải. Vả lại , lúc ở hai cõi trên mất đi sinh
vào cõi Dục, trong chín phẩm triền thuận theo dấy khởi nào khiến  cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 225  
www.daitangkinh.org  
sinh nối tiếp nhau thì đều lập tức bị ràng buộc, bởi vì các kiết thuộc chín
phẩm do kiến-tu mà đoạn của cõi Dục, cho nên có ràng buộc này lập
tức bị mắc phải.
Hỏi: Có thể có lập tức lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Có, đó là dị sinh ở lúc lìa nhiễm cõi Dục. Đây là nói dị sinh
ở phần vị lìa nhiễm cõi Dục, gom toàn bộ các phiền não-kiết do kiến-tu
mà đoạn của cõi Dục để làm thành chín phẩm, như pháp cắt có lập tức
đoạn trừ từng phẩm một, nghĩa là dùng đạo vô gián phẩm Hạ hạ lập tức
đoạn trừ kiết phẩm Thượng Thượng do kiến- tu mà đoạn c ủa cõi Dục,
cho đến dùng đạo vô gián phẩm Thượng T hượng lập tức đoạn trừ kiết
phẩm hạ hạ do kiến-tu mà đoạn của cõi Dục, cho nên có lập tức lìa ràng
buộc này.
Hỏi: Có thể có dần dần mắc phải ràng buộc chăng?
Đáp: Không có, nghĩa là quyết địh không có trước mắc phải kiết
do kiến mà đoạn của cõi Dục, sau mắc phải kiết do tu mà đoạn của cõi
Dục; cũng quyết định không có trước mắc phải kiết do tu mà đoạn của
cõi Dục, sau mắc phải kiết do kiến mà đoạn của cõi Dục, cho nên không
có dần dần mắc phải ràng buộc này.
Hỏi: Có thể có dần dần lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Có, nghĩa là đệ tử của Đức  Thế Tôn trước lìa kiết do kiến
mà đoạn của cõi Dục, sau lìa kiết do tu mà đoạn của cõi Dục. Nghĩa là
các Thánh giả trước dùng Kiến đạo đoạn kiết do kiết mà đoạn của cõi
Dục, sau dùng Tu đạo đoạn kiết do tu mà đoạn của cõi Dục, cho nên có
dần dần lìa ràng buộc này.
Hỏi: Đối với hai Bộ kiết do kiến-tu  mà đoạn của cõi Sắc, có thể
có lập tức mắc phải ràng buộc chăng?
Đáp: Có, đó là dị sinh đã lìa nhiễm cõi Sắc, từ lúc lìa nhiễm cõi
Sắc mà lui sụt, và lúc ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục-sắc. Nghĩa là
các dị sinh đã lìa nhiễm cõi Sắc, nếu da áy khởi triền Hạ hạ của cõi Sắc
mà lui sụt, thì lập tức mắc phải kiết phẩm Hạ hạ do kiến-tu mà đoạn
của cõi Sắc-nếu dấy khởi triền Hạ Trung của cõi Sắc mà lui sụt, thì lập
tức mắt phải kiết hai phẩm Hạ Hạ và Hạ trung do kiến-tu mà đoạn của
cõi Sắc; cho đến nếu dấy khởi triền Thượng Thượng của cõi sắc mà lui
sụt, thì lập tức mắc phải các kiết  thuộc chín phẩm do kiến-tu mà đoạn
của cõi Sắc. Đây là nói về địa mình. Nếu lúc  dấy khởi mỗi một phẩm
trong chín phẩm triền của địa dưới mà lui sụt, thì đều lập tức mắc phải
các kiết thuộc chín phẩm do kiến-tu mà đoạn của địa trên; nếu lúc dấy
khởi mỗi một phẩm trong chín phẩm tri ền của cõi Dục mà lui sụt, thì
226 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
cũng đều lập tức mắc phải các kiết thuộc chín phẩm do kiến-tu mà đoạn
của cõi sắc.
Có người đưa ra cách nói này: Trong này nên nói dị sinh đã lìa
nhiễm cõi Sắc lúc dấy khởi tiền của cõi Dục và cõi Phạm Thế mà lui
sụt, thì lập tức mắc phải các kiết thuộc hai Bộ do kiến-tu mà đoạn của
cõi Sắc.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì trong này nói chung về lập tức mắc phải ràng buộc của cõi
chứ không nói về địa. Nếu dấy khởi triền của Tĩnh lự thứ tư mà lui sụt,
cho đến nếu dấy khởi triền của cõi Dục mà lui sụt, thì đều lập tức mắc
phải kiết do kiến-tu mà đoạn của cõi sắc. Nghĩa ấy không có gì khác với
trước nhanh chóng đoạn trừ cho nên nay lại lập tức mắc phải. Vả lại, lúc
ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục-Sắc, trong chín phẩm triền tùy theo
dấy khởi thuộc chín phẩm do kiến-tu mà đoạn của cõi Sắc.
Có người đưa ra cách nói này: Trong này nên nói lúc ở cõi vô sắc
mất đi sinh vào cõi Dục và cõi Phạm Thế, thì lập tức mắc phải các kiết
thuộc hai Bộ do kiến-tu mà đoạn của cõi Sắc.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì trong này nói chung về lập tức mắc phải ràng buộc của
cõi chứ không nói về địa. Nếu sinh vào Tĩnh lự thứ tư, cho đến nếu sinh
vào cõi dục, thì đều lập tức mắc ph ải các kiết do kiến-tu mà đoạn của
cõi sắc. Nghĩa ấy không có gì khác nhau, cho nên có lập tức mắc phải
ràng buộc này.
Hỏi: Có thể có lập tức lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Có, đó là lúc dị sinh lìa nhiễm chúng sinh. Đây là nói dị
sinh ở phần vị lìa nhiễm chúng sinh, gom toàn bộ các phiền não-kiết do
kiến-tu mà đoạn của mỗi một Tĩnh l ự và của cõi sắc, đều làm thành
chín phẩm, như pháp cắc cỏ lập tức đoạn trừ từng phẩm một, nghĩa là
dùng đạo vô gián phẩm Hạ hạ lập tức đoạn kiết phẩm Thượng Thượng
do kiến-tu mà đoạn của mỗi một Tĩnh lự và của cõi sắc, cho đến dùng
đạo vô gián phẩm Thượng Thựơng lập tức đoạn kiết phẩm Hạ Hạ do tu
kiến-tu mà đoạn của mỗi một Tĩnh lự và của cõi sắc, cho nên có lập tức
lìa ràng buộc này.
Hỏi: Có thể có dần dần mắc phải ràng buộc chăng?
Đáp: Không có, nghĩa là quyết định không có trước mắc phải kiết
do kiến mà đoạn của cõi Sắc, sau mắc phải kiết do tu mà đoạn của cõi
sắc; cũng quyết định không có trước mắc  phải kiết do tu  mà đoạn của
chúng sinh, sau mắc phải kiết do kiến mà đoạn của c õi sắc, cho nên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 227  
www.daitangkinh.org  
không có dần dần mắc phải ràng buộc này.
Hỏi: Có thể có dần dần lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Có đó là đệ tử của Đức Thế Tôn trước lìa kiết do kiến mà
đoạn của cõi sắc, sau lìa kiết do tu mà đoạn của cõi sắc. Nghĩa là các
Thánh giả dùng Kiến đạo để đoạn kiết do kiến mà đoạn của cõi Sắc,
sau dùng tu đạo để đoạn kiết do tu mà đoạn của cõi sắc, cho nên có dần
dần lìa ràng buộc này.
Hỏi: Đối với hai Bộ kiết do kiến-tu mà đoạn của või vô sắc, có thể
có lập tức mắc phải ràng buộc chăng?
Đáp: Không có, nghĩa là không có nghĩa của dị sinh hoàn toàn lìa
nhiễm cõi vô sắc, sau dấy khởi triền từ cõi dưới mà lui sụt lập tức mắc
phải kiết do kiến-tu mà đoạn của cõi vô sắc; cũng không có nghĩa của
dị sinh ở trong ba cõi mất đi sinh vào ba cõi, thì lập tức  mắc phải kiết
do kiến-tu mà đoạn của cõi vô sắc, cho nên không có lập tức mắc phải
ràng buộc này.
Hỏi: Có thể có lập tức lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Không có, nghĩa là không có nghĩa dị sinh hoàn toàn lìa
nhiễm đối với cõi vô sắc, cho nên quyết  định không có lập tức lìa kiết
do kiến-tu mà đoạn của cõi vô sắc. đây là dựa theo cõi mà nói chứ
không dựa theo địa. Tuy là dựa theo địa mà nói có nghĩa lập tức lìa bỏ,
nhưng không phải là ý đã biểu hi ện rõ ràng trong này, cho nên không
có lập tức lìa ràng buộc này. Không có lập tức mắc phải trước đây, dựa
theo như vậy nên biết.
Hỏi: Có thể có dần dần mắc phải ràng buộc chăng?
Đáp: Không có, nghĩa là quyết định không có trước mắc phải kiết
do kiến mà đoạn của cõi vô sắc, sau ma éc phải kiết do tu mà đoạn của
cõi vô sắc; cũng quyết định không có trước mắc phải kiết do tu mà đoạn
dần mắc phải ràng buộc này.
Hỏi: Có thể có dần dần lìa ràng buộc chăng?
Đáp: Có, đó là đệ tử của Đức Thế Tôn trước lìa kiết do kiến mà
đoạn của cõi vô sắc, sau lìa kiết do tu mà đoạn của cõi vô sắc. Nghĩa là
các Thánh giả trước dùng kiến đạo để đoạn kiết do kiến mà đoạn của
cõi vô sắc, sau dùng Tu đạo để đoạn kiết do tu mà đoạn của cõi Vô sắc,
cho nên có dần dần lìa ràng buộc này.
Hỏi: Dị sinh và Thánh giả l úc thuận theo lìa nhiễm thuộc chín
phẩm của địa nào, thì có mấy đạo vô gián-mấy đạo giải thoát mà được
lìa vậy?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Dị sinh chỉ dùng ba đạo vô
228 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
gián-ba đạo giải thoát để lìa nhiễm thuộc chín phẩm, đó là dùng đạo vô
gián-đạo giải thoát phẩm Hạ để lìa nhiễm thuộc ba phẩm Thượng, dùng
đạo vô gián-đạo giải thoát pha åm Trung để lìa nhiễm thuộc ba phẩm
trung, dùng đạo vô gián-đạo giải thoát phẩm Thượng để lìa nhiễm thuộc
ba phẩm Hạ; Thánh giả cũng như vậy.
Có Sư khác nói: Dị sinh chỉ dùng đạo vô gián-đạo giải thoát thuộc
một phẩm để lập tức lìa nhiễm thuộc chín phẩm; Thánh giả dùng đạo
vô gián-đạo giải thoát thuộc chín phẩm để dần dần lìa nhiễm thuộc chín
phẩm. Nguyên cớ thế nào? bởi vì đạo của dị sinh chậm chạp đối với sự
nhận biết đoạn trừ, không có thể phân tích làm chín phẩm khác nhau,
cho nên một phẩm đạo mà la äp tức đoạn trừ; đạo của Thánh giả nhanh
nhạy đối với sự nhận biết đoạn trừ, có thể dể dàng phân tích làm chín
phẩm khác nhau, cho nên chín phẩm đạo mà dần dần đoạn trừ.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này. Nếu đưa ra cách
nói này thì cần phải hiển bày dị sinh hém hơn Thánh giả, mà trái lại
hiển bày Thánh giả kém hơn dị sinh. Nếu các dị sinh dùng một phẩm
đạo đẻ lìa chín phẩm nhiễm, Thánh giả dùng chín phẩm đạo để lìa
chín phẩm nhiễm, lẽ nào không phải là Thánh giả kém hơn dị sinh hay
sao? Như lúc ăn nhiều chất độc ma ø uống một ít thuốc thì có thể nôn ra
toàn bộ, ai không khen là tốt lành? Nên đưa ra cách nói này: Dị sinh và
Thánh giả, tất cả đều dùng chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát để lìa
chín phẩm nhiễm.
Hỏi: Nếu như vậy thì dị sinh và Thánh giả có gì sai biệt?
Đáp: Dị sinh dùng chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát, gom toàn
bộ các kiết do kiến-tu mà đoạn làm thành chín phẩm, như pháp cắt có
lập tức đoạn từng phẩm riêng biệt; Thánh giả dùng một đạo vô gián-
một đạo giải thoát, dần dần đoạn chín phẩm kiết do kiến mà đoạn, dùng
chín đạo vô gián và chín đạo giải thoát dần dần đoạn chín phẩm kiết do
tu mà đoạn. Đó gọi là sai biệt giữa dị sinh và Thánh giả.
Hỏi: Dị sinh và Thánh giả t ùy theo lúc lìa chín phẩm nhiễm của
địa nào, dùng mấy gia hạnh-dùng mấy nhập định mà được lìa vậy?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Dùng ba gia hạnh-dùng ba
nhập định để lìa chín phẩm nhiễm, nghĩa là dùng gia hạnh thứ nhất-
dùng nhập định thứ nhất để lìa ba phẩm Thượng, dùng gia hạnh thứ hai-
dùng nhập định thứ hai để lìa ba phẩm trung, dùng gia hạnh thứ ba-dùng
nhập định thứ ba để lìa ba phẩm Hạ.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Sự việc này không nhất định,
hoặc có lúc dùng một gia hạnh-dùng một nhập định để lìa chín phẩm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 63 229  
www.daitangkinh.org  
nhiễm, hoặc có lúc cho đến dùng chín gia hạnh-dùng chín nhập định để
lìa chín phẩm nhiễm.
Hỏi: Dị sinh và Thánh giả tùy theo lúc lìa chín nhiễm của địa nào,
là dừng lại hay là không dừng lại chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Dị sinh không dừng lại; Thánh
giả hoặc là dừng lại, hoặc không dừng lại. Lại có người nói: Thánh giả
không dừng lại; dị sinh hoặc là dừng lại, hoặc không dừng lại.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Sự việc này không nhất định,
nghĩa là dị sinh và Thánh giả đều lìa chín phẩm nhiễm, hoặc là dừng
lại-hoặc không dừng lại.
Có Sư khác nói: Lìa nhiễm của  cõi Dục thì không dừng lại, lìa
nhiễm của cõi Sắc, vô sắc thì hoa ëc là dừng lại-hoặc không dừng lại.
Hoặc có người nói: Lìa nhiễm của ba cõi đều hoặc là dừng lại-hoặc
không dừng lại mà lìa chín phẩm.
Hỏi: Dị sinh và Thánh giả lúc da áy khởi triền mà lui sụt thì dấy
khởi triền thuộc phẩm nào-mắc phải Kiết thuộc phẩm nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Dị sinh ở trong ba phẩm Hạ,
tùy theo lúc dấy khởi một triền mà lui sụt thì mắc phải kiết thuộc ba
phẩm hạ, ở trong ba phẩm Trung tùy t heo lúc dấy khởi một triền mà
lui sụt thì mắc phải kiết t huộc sáu phẩm Hạ-Trung, ở trong ba phẩm
Thượng tùy theo lúc dấy khởi một triền mà lui sụt thì mắc phải kiết
thuộc chín phẩm. Thánh giả lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Hạ mà lui sụt
thì mắc phải kiết phẩm Hạ Hạ, lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Trung thì
mắc phải kiết hai phẩm Hạ Hạ, Hạ  Trung, cho đến lúc dấy khởi triền
phẩm Thượng Thượng mà lui sụt thì mắc phải kiết thuộc chín phẩm.
Lại có người nói: Dị sinh ở trong chín phẩm tùy theo lúc dấy khởi
một phẩm triền mà lui sụt  thì đều mắc phải kiết thuộc chín phẩm; lúc
Thánh giả lui sụt thì nghĩa như trước  nói. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
dị sinh chỉ dùng lực của định thế t ục để duy trì nối tiếp nhau, mà lực
của các định thế tục yếu kém cho nên pháp tịnh không vững chắc-pháp
nhiễm đễ mắc phải; Thánh giả cũng dùng lực của Định vô lậu để duy trì
nối tiếp nhau, mà lực của các định vô lậu mạnh hơn cho nên pháp tịnh
vững chắc-pháp nhiễm khó mắc phải.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì dị sinh và Tha ùnh giả đều chưa từng thấy người không
uống thuốc độc mà dẫn đến tử vong. Nên đưa ra cách nói này: Dị sinh
nếu lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Hạ ma ø lui sụt thì mắc phải kiết phẩm
Hạ Hạ, nếu lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Trung mà lui sụt thì mắc  phải
230 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
kiết hai phẩm Hạ Hạ-Hạ Trung, ch o đến nếu lúc dấy khởi triền phẩm
Thượng Thượng mà lui sụt thì mắc phải  kiết thuộc chín phẩm; Thánh
giả cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì dị sinh và Thánh giả có gì sai biệt?
Đáp: Dị sinh nếu lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Hạ mà lui sụt thì lập
tức mắc phải kiết phẩm Hạ Hạ do kiến-tu mà đoạn, cho đến nếu lúc
dấy khởi triền phẩm Thượng Thượng mà lui sụt thì lập tức mắc phải kiết
thuộc chín phẩm do kiến-tu mà đoạn; Thánh giả nếu lúc dấy khởi triền
phẩm Hạ Hạ mà lui sụt thì chỉ mắc phải kiết phẩm hạ Hạ do tu mà đoạn,
nếu lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Trung ma ø lui sụt thì chỉ mắc phải kiết
hai phẩm Hạ Hạ-Hạ Trung do tu ma ø đoạn, cho đến nếu lúc dấy khởi
triền phẩm Thượng Thượng thì chỉ mắc phải kiết thuộc chín phẩm do tu
mà đoạn; kiết do kiến mà đoạn không có nghĩa lui sụt mà mắc phải. Đó
gọi là sai biệt giữa dị sinh và Thánh giả.
Có Sư khác nói: Nếu lúc dấy khởi tùy theo một triền trong ba
phẩm Hạ của cõi dục mà lui sụt thì mắc phải kiết ba phẩm Hạ của cõi
dục, nếu lúc dấy khởi tùy theo một triền trong ba phẩm Trung của cõi
dục thì mắc phải kiết sáu phẩm hạ-Trung của cõi dục, nếu lúc dấy khởi
tùy theo một triền trong ba phẩm Thượng của cõi dục thì mắc phải kiết
thuộc chín phẩm của cõi dục. Nếu l úc dấy khởi triền phẩm Hạ Hạ của
cõi Sắc-vô sắc mà lui sụt thì mắc phải kiết phẩm Hạ Hạ của hai cõi ấy,
nếu lúc dấy khởi triền phẩm Hạ Trung của cõi sắc-vô sắc mà lui sụt thì
mắc phải kiết hai phẩm Hạ Hạ-H ạ Trung của hai cõi ấy, cho đến nếu
lúc dấy khởi triền phẩm Thượng Thượng của  cõi sắc-vô sắc mà lui sụt
thì mắc phải kiết thuộc chín phẩm của hai cõi ấy.
Hoặc có người nói: Nếu lúc dấy khởi tùy theo một triền trong chín
phẩm của cõi dục mà lui sụt thì đều mắc phải kiết thuộc chín phẩm của
cõi dục; nếu lúc dấy khởi tiền của c õi sắc-vô sắc mà lui sụt, thì nghĩa
như trước nói. Nguyên cớ thế nào? bởi vì cõi dục không có Định cho nên
pháp nhiễm dễ dàng mắc phải, cõi sa éc-vô sắc có Định cho nên pháp
nhiễm khó mà có được.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói ấy, bởi vì lúc đoạn
phiền não đều nhờ vào Định. Nên đưa ra cách nói này: Trong các phiền
não của chín địa-ba cõi, nếu lúc da áy khởi triền phẩm Hạ hạ mà lui sụt
thì đều chỉ mắc phải kiết phẩm Hạ hạ, nếu lúc dấy khởi triền phẩm Hạ
Trung mà lui sụt thì đều mắc phải  kiết hai phẩm Hạ hạ-Hạ trung, cho
đến nếu lúc dấy khởi triền phẩm Thượng Thượng mà lui sụt thì đều mắc
phải kiết thuộc chín phẩm.