A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 64

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 231  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 64

LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 2)

Thánh giả sinh ở cõi dục có ba sự mang chung:
1. Hoàn toàn lìa nhiễm mà mạng chung.
2. Hoàn toàn lui sụt mà mạng chung.
3. Lìa nhiễm từng phần mà mạng chung.
Dị sinh chỉ có hai sự mạng chung:
1. Hoàn toàn lìa nhiễm mà mạng chung.
2. Hoàn toàn lui sụt mà mạng chung.
Không có người nào lìa nhiễm từng phần mà mạng chung.
Thánh giả sinh ở cõi Sắc có hai sự mạng chung:
1. Hoàn toàn lìa nhiễm mà mạng chung.
2. Lìa nhiễm từng phần mà mạng chung.
Không có người nào lui sụt, bởi vì või sắc-vô sắc không có nghĩa
lui sụt. Dị sinh chỉ có một sự mạn g chung, đó là hoàn toàn lìa nhiễm,
bởi vì cõi ấy không có lui sụt; không có lìa nhiễm từng phần mà mạng
chung.
Thánh giả và dị sinh sinh ở cõi vô sắc nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Tại sao Thánh giả có lìa nhiễm từng phần mà mạng  chung,
dị sinh thì không như vậy?
Đáp: Bởi vì các Thánh giả c ó Định vô lậu, duy trì nối tiếp nhau
làm cho hết sức kiên cố; dị sinh chỉ có các Định thế tục, duy trì nối tiếp
nhau không phải là hét sức kiên cố. Lại nữa, Thánh giả thành tựu Xa-
ma-tha và Tỳ-bát-xá-na thù thắng, dị sinh thì không như vậy. Lại nữa,
Thánh giả thành tựu lực của đạo v ô lậu tùy ý mà thực hiện, dị sinh thì
không như vậy. Vì vậy cho nên Thánh giả có nghĩa lìa nhiễm từng phần
mà mạng chung, dị sinh thì không có.
Có người đưa ra cách nói này: Bởi vì các Thánh giả có đủ ba loại
232 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lực:
1. Lực của Thánh đạo.
2. Lực của phiền não.
3. Lực của định nghiệp.
Bởi vì lực của định nghiệp cho nên có nghĩa hoàn toàn lìa nhiễm
mà mạng chung, bởi vì lực của phiền não cho nên có nghĩa hoàn toàn lui
sụt rồi mà mạng chung, bởi vì lực  của Thánh đạo cho nên có nghĩa lìa
nhiễm từng phần mà mạng chung. Dị sinh chỉ có hai loại lực, đó là lực
của phiền não và lực của định nghiệp, không có lực của Thánh đạo. Bởi
vì lực của định nghiệp cho nên có nghĩa hoàn toàn lìa nhiễm mà mạng
chung, bởi vì lực của phiền não cho nên có nghĩa hoàn toàn lui sụt mà
mạng chung, không có lực của Th ánh đạo cho nên không có nghĩa lìa
nhiễm từng phần mà mạng chung.
Có Sư khác nói: Thánh giả có ba lực:
1. Lực của đạo.
2. Lực của phiền não.
3. Lực của định nghiệp.
Do lực của đạo cho nên có hoa øn toàn lìa nhiễm mà mạng chung,
do lực của phiền não cho nên có hoàn toàn lui sụt rồi mà mạng chung,
bởi vì lực của phiền não cho nên c ó nghĩa hoàn toàn lui sụt mà mạng
chung, không có lực của Thánh đạo cho nên không có nhĩa lìa nhiễm
từng phần mà mạng chung.
Có Sư khác nói: Thánh giả có ba lực:
1. Lực của đạo.
2. Lực của phiền não.
3. Lực của định nghiệp.
Do lực của đạo cho nên có hoàn toàn lìa nhiễm mà mạng chung,
do lực của phiền não cho nên có hoa øn toàn lui sụt mà mạng chung, do
lực của định nghiệp cho nên có lìa nhiễm từng phần mà mạng chung.
Nếu hoàn toàn lìa nhiễm được Phi trạch  diệt mà sinh ở địa này, thì
quyết định thọ nghiệp sẽ không mang lại quả (Dữ quả), bởi vì định
nghiệp này làm cho trở ngại; có lìa nhiễm từng phần mà mạng chung,
thì giống như Gia Gia… Dị sinh chỉ có ha i lực, đó là lực của đạo và lực
của phiền não, không có lực của đị nh nghiệp. Do lực của đạo cho nên
có hoàn toàn lìa nhiễm mà mạng c hung, do lực của phiền não cho nên
có hoàn toàn lui sụt rồi mà mạng chung, không có lực của định nghiệp
cho nên không có lìa nhiễm từng phần mà mạng chung. Giả sử hoàn
toàn lìa nhiễm mà có nghĩa sinh tử lrở lại địa này, thì quyết định thọ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 233  
www.daitangkinh.org  
nghiệp không làm cho trở ngại.
Hoặc có người nói: Phần vị lìa nhiễm từng phần có thiết lập riêng
biệt về Thánh Bổ-đặc-già-la, nghĩ a là lìa nhiễm ở phẩm ba-bốn của
cõi dục thiết lập riêng biệt là Gia Gia, lìa nhiễm sáu phẩm thì thiết lập
riêng biệt là nhất lai, lìa nhiễm phẩm bảy-tám thì thiết lập riêng biệt là
Nhất gián, cho nên Thánh giả có nghĩa lìa nhiễm từng phần mà mạng
chung. Dị sinh chắc chắn không có phần vị lìa nhiễm từng phần như bậc
Thánh thiết lập riêng biệt về Bổ-đặc-già-la, cho nên dị sinh không có
nghĩa lìa nhiễm từng phần rồi mà mạng chung.
Lại có người nói: Thánh giả đối với Định có lực tự tại, cho nên lúc
lìa nhiễm có n lìa phần ít mà mạng chung, dị sinh đối với Định không
có lực tự tại, cho nên lúc lìa  nhiễm không có người nào lìa phần ít mà
mạng chung.
Tôn giả Tăng-già-phiệt-tô nói ra èng: Dị sinh cũng có phần vị lìa
nhiễm từng phần mà mạng chung, nhưng ma ïng chung rồi vào lúc kiết
sinh tâm, thì kiết đã đoạn trước đây chắc chắn trở lại thành tựu.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì dị sinh mạng
chung thì thế lực của tâm kém đi, cho nên kiết đã đoạn trước đây đã được
thành tựu. Vì vậy cách nói trước đối với lý là thích hợp.
Hỏi: Lúc dùng đạo thế tục lìa các nhiễm, thì vô gián-giải thoát có
mấy hành tướng?
Đáp: Các đạo vô gián có ba hành tướng:
1. Hành tướng thô.
2. hành tướng khổ.
3. Hành tướng chướng.
Các đạo giải thoát có ba hành tướng:
1. Hành tướng tĩnh.
2. Hành tướng diệu.
3. Hành tướng ly.
Hỏi: Sau hành tướnngào trong đạo vô gián, khởi lên hành tướng
nào của đạo giải thoát?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Từ hành tướng thô của đạo vô
gián về sau, khởi lên hành tướng tĩnh la ø đạo giải thoát; từ hành tướng
khổ của đạo vô gián về sau, khởi lên hành tướng diệu là đạo giải thoát;
từ hành tướng chướng của đạo vô gi án về sau, khởi lên hành tướng ly
là đạo giải thoát.
Có Sư khác nói: Từ hành tướng t hô của đạo vô gián về sau, khởi
lên hành tướng diệu là đạo giải thoát; từ hành tướng khổ của đạo vô
234 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
gián về sau, khởi lên hành tướng tĩnh la ø đạo giải thoát; từ hành tướng
chướng của đạo vô gián về sau, khởi lên hành tướng ly là đạo giải thoát;
bởi vì thọ-diệu-khổ-tĩnh-chướng-ly đối nhau.
Lời bình: Sự việc này không nhất định, từ hành tướng thô của đạo
vô gián về sau, có thể khởi lên ba loại hành tướng như tĩnh… là đạo giải
thoát; từ hành tướng khổ của đạo vô gián về sau, có thể khởi lên ba loại
hành tướng như diệu… là đạo giải thoá t; từ hành tướng chướng của đạo
vô gián về sau, có thể khởi lên ba loại hành tướng như ly… là đạo giải
thoát. Bởi vì sáu loại hành tướng hữu lậu này tùy theo ý thích của người
lìa nhiễm mà khởi lên.
Hỏi: Lúc dùng đạo thế tục để lìa các nhiễm thì vô gián-giải thoát
đều duyên với địa này?
Đáp: Lúc lìa nhiễm cõi Dục, ch ín đạo vô gián chỉ duyên với cõi
dục, chín Đạo giải thoát duyên với Tĩnh lự thứ nhất.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu trong chương Căn Uẩn
đã nói, như nói: “Có thể có tư duy về pha ùp của cõi sắc, mà có thể biết
khắp về cõi Dục chăng?
Đáp: Có, ý đó nói về Đoạn biến tri”.
Hỏi: Tại sao hành tướng-sở duyên của hai đạo mà không tạp loại?
Nếu hành tướng-sở duyên của hai đạo này có tạp loạn, thì đối với sự lìa
nhiễm làm sao không bị chướng ngại làm khó dễ?
Đáp: Hành tướng-sở duyên của hai đạo như vậy, tuy có tạp loạn
nhưng đối với sự lìa nhiễm thì không thể nào bị chướng ngại làm khó
dễ. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đạo ấy ở trong các con đường lìa nhiễm
đã khéo léo tu tập gia hạnh tha ønh tựu. Như trong kiến đạo, duyên với
Nhẫn trí của cõi dục, sau duyên với Nhẫn trí của Hữu Đảnh hiện ở trước
mắt, duyên với Nhẫn trí của hữu Đảnh sau duyên với Nhẫn trí của cõi
Dục hiện ở trước mắt, tuy có hành tướng-sở duyên tạp loạn, nhưng đối
với sự hiện quán thì không thể nào bị chướng ngại làm khó dễ. Nguyên
cớ thế nào? bởi vì đạo ấy ở trong các con đường hiện quán đã khéo léo
tu tập gia hạnh thành tựu. Ở đa ây cũng như vậy, cho nên không có gì
sai.
Có người đưa ra cách nói này: Lúc lìa nhiễm cõi dục thì chín đạo
vô gián-tám đạo giải thoát đều duyên với  cõi dục, đạo giải thoát cuối
cùng duyên với Tĩnh lự thứ nhất; như lúc dùng Diệt-Đạo trí để lìa nhiễm
của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát đều
duyên với Diệt-Đạo, đạo giải thoa ùt cuối cùng duyên với bốn uẩn hữu
lậu của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Ở đây cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 235  
www.daitangkinh.org  
Có Sư khác nói: Lúc lìa nhiễm cõi Dục thì hoặc là không có dừng
lại, hoặc là có dừng lại. Không có dừng lại, thì chín đạo vô gián-tám
đạo giải thoát đều duyên với cõi dục , đạo giải thoát cuối cùng duyên
với Tĩnh lự thứ nhất. Có dừng lại, thì hoặc là lìa một phẩm mà đã dừng
lại, hoặc là lìa hai phẩm mà đã dừng lại, như vậy cho đến hoặc là lìa
tám phẩm thì mới dừng lại. Nếu lìa một phẩm đã dừng lại, thì lúc ấy đạo
vô gián duyên với cõi dục, đạo gi ải thoát duyên với Tĩnh lự thứ nhất.
Nếu lìa hai phẩm mà dừng la ïi, thì lúc ấy hai đạo vô gián-một đạo giải
thoát duyên với cõi dục, đạo giải thoát thứ hai duyên với Tĩnh lự thứ
nhất. Như vậy cho đến nếu lìa tám phẩm mới dừng lại, thì lúc ấy tám
đạo vô gián-bảy đạo giải thoát đều duyên với cõi dục, đạo giải thoát
thứ tám duyên với Tĩnh lự thứ nhất.
Hoặc có người nói: Lúc lìa nhiễm cõi dục thì chín đạo vô gián-
chín đạo giải thoát đều duyên với cõi dục; như lúc dùng Khổ-Tập trí để
lìa nhiễm cõi dục, chín đạo vô giá n-chín đạo giải thoát đều duyên với
cõi dục. Ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì tuy không có sai lầm về hành tướng-Sở
duyên của đạo vô gián-giải thoát tạp loạn với nhau, nhưng trong chương
Căn Uẩn đã nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Có thể có tư duy về
pháp của cõi sắc, mà có thể biết khắp về cõi dục chăng?
Đáp: Có, ý đó nói về Đoạn biến trì”. Căn Uẩn dựa vào gia hạnh
gần mà nói, nghĩa là người tu hành sắp lìa nhiễm cõi dục, trước hết khởi
lên tư duy phân biệt như vậy: Cõi  dục là khổ-thô-chướng, Tĩnh lự thứ
nhất là tĩnh-diệu-ly.
Hỏi: Nến như vậy thì sau chương Căn Uẩn nói lại thông hiểu thế
nào? Như nói: “Có thể có tư duy về pháp của cõi Vô sắc, mà có thể biết
khắp về cõi Dục chăng?
Đáp: Không có, ý đó nói về Đoạn biến trì”. Lẽ nào người tu hành
sắp lìa nhiễm cõi dục, không thể trước  tiên khởi lên tư  duy phân biệt
như vậy.
Hỏi: Cõi dục là Bộ khổ-thô-chướng, cõi vô sắc là Bộ tĩnh-diệu-ly
hay sao?
Đáp: Tuy khởi lên tư duy phân biệt như vậy, mà xa chứ không
phải là gần, không phải là từ sau tư duy về cõi vô sắc thì có thể dẫn dắt
phát sinh đạo lìa nhiễm cõi Dục; tư duy về cõi sắc là gia hạnh gần thì
có thể dẫn dắt phát sinh đạo lìa nhiễm cõi dục. Vì vậy, hai cách nói ấy
không phải là trái ngược lẫn nhau.
Lại có người nói: Lúc lìa nhiễm cõi Dục thì chín đạo vô  gián-chí
236 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đạo giải thoát đều duyên với Tĩnh lự thứ nhất.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu trong chương căn uẩn đã
nói, như nói: “Có thề có pháp tư duy về cõi Sắc, mà có thể biết khắp về
cõi Dục chăng?
Đáp: Có, đó là ý nói về Đoạn biến tri”.
Vả lại, không có sai lầm về hành tướng-sở duyên của hai đạo tạp
loạn với nhau, tại sao duyên với địa kha ùc mà có thể lìa nhiễm của địa
khác?
Đáp: Điều này cũng không có gì sa i, như lúc Diệt-Đạo trí lìa các
nhiễm, tuy duyên với Diệt-Đạo mà đoạn trừ khổ-tập, ở đây cũng như
vậy.
Lời bình: Những cách nói như vậy tuy đều có thể phát sinh giác
tuệ của đệ tử, nhưng cách nói đầu tiên đối với lý là thích hợp, nghĩa là
chín đạo vô gián đều duyên với cõi dục, chín đạo giải thoát đều duyên
với Tĩnh lự thứ nhất. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc dùng đạo thế tục để
lìa nhiễm cõi dục, chán ngán cõi dưới-vui cầu cõi trên thì mới có năng
lực lìa bỏ. Như lìa nhiễm cõi Dục, lìa nhiễm của bảy địa trên nên biết
cũng như vậy.
Hỏi: Trong đạo thế tục-vô gián-giải thoát thì mỗi một đạo có thể
tu mấy loại hành tướng?
Đáp: Các dị sinh thì lúc lìa nhiễm cõi dục, trong chín đạo vô gián
tu ba hành tướng, đó là khổ-thô và chướng; trong tám đạo giải thoát tu
sáu hành tướng, đó là khổ-thô-chướng va ø tĩnh-diệu-ly; trong đạo giải
thoát cuối củng thì tu sáu hành t ướng này, cũng tu vô biên hành tướng
của địa Tĩnh lự thứ nhất ở vị la i; như vậy cho đến lìa nhiễm vô sở hữu
xứ, thuận theo sự thích hợp của mỗi địa, nên biết cũng như vậy. Nếu
các Thánh giả thì lúc lìa nhiễm cõi dục, trong chín đạo vô gián tu mười
chín hành tướng, đó là ba hành tướng như thô… và mười sáu hành tướng
Thánh hữu lậu-vô lậu; trong tám đạo gi ải thoát tu hai mươi hai hành
tướng, đó là ba hành tướng như thô…, ba hành tướng như tĩnh…, và mười
sáu hành tướng Thánh hữu lậu-vô lậu; trong đạo giải thoát cuối cùng thì
tu hai mươi hai hành tướng này, cũng tu vô biên hành tướng của địa Tĩnh
lự thứ nhất ở vị lai. Ngay lúc các Thánh giả lìa nhiễm Tĩnh lự thứ nhất,
trong chín đạo vô gián tu mười chín  hành tướng, đó là ba hành tướng
như thô… và mười sáu hành tướng Thánh chỉ riêng vô lậu; trong tám đạo
giải thoát tu hai mươi hai hành tướng, đó là ba hành tướng như thộ…, ba
hành tướng như tĩnh…, và mười sáu hành tướng Thánh chỉ riêng vô lậu;
trong đạo giải thoát cuối cùng thì tu hai mươi hai hành tướng này, cũng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 237  
www.daitangkinh.org  
tu vô biên hành tướng của địa Tĩnh lự thứ hai ở vị lai; như vậy cho đến
lìa nhiễm của vô số hữu xứ, tùy theo sự thích hợp của mỗi địa, nên biết
cũng như vậy.
Hỏi: Tại sao cận phần của Tĩnh lự thứ nhất bao gồm tu mười sáu
hành tướng Thánh hữu lậu-vô lậu, cận phần của địa trên chỉ tu vô lậu?
Đáp: Cận phần của tĩnh lự thứ nhất có hành Thánh, cho nên có thể
bao gồm tu mười sáu hành tướng Tha ùnh hữu lậu-vô lậu; cận phần của
địa trên không có hành tướng Thánh, cho nên chỉ có thể tu hành tướng
vô lậu.
Có người đưa ra cách nói này: L úc các dị sinh lìa nhiễm cõi dục,
trong chín đạo vô gián tu chín hành tướng, đó là ba hành tướng như
thô… và Từ Bi Hỷ Xả côïng với quán Ba át tịnh- Trì tức niệm; trong tám
đạo giải thoát tu mười hai hành tướng, đó là chín hành tướng ở trước và
ba hành tướng như tĩnh…, trong đạo giải thoát cuối cùng thì tu mười hai
hành tướng này, cũng tu vô biên hành tướng của địa Tĩnh lự thứ nhất ở
vị lai. Nếu các Thánh giả thì lúc  lìa nhiễm cõi Dục, trong chín đạo vô
gián tu hai mươi lăm hành tướng, đó là ba hành tướng như thô…, Từ Bi
Hỷ Xả-quán Bất tịnh-Trì tức niệm, và mười sáu hành tướng Thánh hữu
lậu-vô lậu; trong tám đạo giải thoa ùt tu hai mươi tám hành tướng, đó là
hai mươi lăm hành tướng ở trước và ba hành tướng như tĩnh…; trong đạo
giải thoát cuối cùng thì tu hai mươi tám hành tướng này, cũng tu vô biên
hành tướng của địa Tĩnh lự thứ nhất ở vị lai. Cận phần của địa trên tu
thì nghĩa như trước.
Hỏi: Vì sao cận phần của Tĩnh lự thứ nhất có thể tu các loại hành
tướng như vậy, cận phần của địa trên thì không có thể tu vậy?
Đáp: Cận phần của Tĩnh lự thứ nha át có các loại căn thiện, cho
nên có thể tu các loại hành tướng này; cận phần của địa trên ít các căn
thiện, cho nên không có thể tu các loại hành tướng. Lại nữa, phiền não
của cõi dục có đủ loại tướng, cũng tu các loại căn thiện để đối trị; phiền
não của địa trên không có các loại tướng, cho nên ở địa ấy không tu các
loại đối trị.
Hỏi: Hiện tại cùng với hành có tác dụng mang vác nặng, hành
tướng-sở duyên của đạo thế tục-vô gián và giải thoát, đã nói như trước;
tu đạo vị lai là duyên với nơi nào?
Đáp: Lúc lìa nhiễm cõi dục, trong chín đạo vô gián mà tu ba hành
tướng như thô… của vị lai thì chỉ duyên với cõi dục; trong tám đạo giải
thoát mà tu ba hành tướng như thế…. Của vị lai thì duyên với cõi dục và
Tĩnh lư thứ nhất, tu ba hành tướng như tĩnh… thì chỉ duyên với Tĩnh   lự
238 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thứ nhất; trong đạo giải thoát cuối  cùng mà tu ba hành tướng như thô…
của vị lai thì duyên với tất cả ba  cõi, tu ba hành tướng như tĩnh… thì
duyên với Tĩnh lự thứ nhất cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ nhất, tr ong chín đạo vô gián mà tu ba
hành tướng như thô… của vị lai, ch ỉ duyên với Tĩnh lự thứ nhất; trong
tám đạo giải thoát mà tu ba hành tướng như thô… của vị lai thì duyên với
hai Tĩnh lự đầu, tu ba hành tướng như tĩnh… chỉ duyên với Tĩnh lự thứ
hai; trong đạo giải thoát cuối cùng mà tu ba hành tướnnghư thô… của vị
lai thì duyên với tất cả ba cõi, tu ba hành tướng như tĩnh… thì duyên với
Tĩnh lự thứ hai cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ hai, trong chín đạo vô gián mà tu ba
hành tướng như thế… của vị lai, chỉ duyên với Tĩnh lự thứ hai; trong tám
đạo giải thoát mà tu ba hành tướng như thô… cuỉa vị lai thì duyên với
Tĩnh lự thứ hai-thứ ba, tu ba hành tướng như tĩnh…. Thì chỉ duyên với
Tĩnh lự thứ ba; trong đạo giải thoát cuối cùng mà tu ba hành tướng như
thô… của vị lai thì duyên với tất cả ba cõi, tu ba hành tướng như tĩnh… thì
duyên với Tĩnh lự thứ ba cho đến Phi tướng phi phi tưởng xứ.
Lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ ba, trong  chín đạo vô gián mà tu hành
tướng như thô… của vị lai, chỉ duyên với Tĩnh lự thứ ba; trong tám đạo
giải thoát mà tu ba hành tướng như thô… của vị lai thì duyên với Tĩnh
lự thứ ba-thứ tư, tu ba hành t ướng như Tĩnh… thì chỉ duyên với Tĩnh lự
thứ tư; trong đạo giải thoát cuối cùng mà tu hành tướng như thô… của vị
lai thì duyên với tất cả ba cõi, tu ba hành tướng như tĩnh… thì duyên với
Tĩnh lự thứ tư cho đến Phi tướng phi phi tưởng xứ.
Lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ tư, trong chín đạo vô gián mà tu hành
tướnnghư thô… của vị lai, chỉ duyên với Tĩnh lự thứ tư; trong tám đạo
giải thoát mà tu ba hành tướng như thô… của vị lai thì duyên với trưởng
lão thứ tư và không vô biên xứ, tu ba hành tướng như tĩnh… thì chỉ duyên
với không vô biên xứ; trong đạo giải t hoát cuối cùng mà tu ba hành
tướnnghư thô… và ba hành tướng như tĩ nh… của vị lai, thì duyên với
không vô biên xứ cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Hỏi: Nếu lìa nhiễm Tĩnh lự thứ tư, trong tám đạo giải thoát mà tu
ba hành tướng như thô… của vị lai, có thể duyên với Tĩnh lự thứ tư và
không vô biên xứ, thì luận Thức Thân nói phải thông hiểu thế nào?
Như nói: “Có thể có tâm thiện của  cõi vô sắc có năng lực phân
biệt rõ ràng về pháp của cõi Sắc-Vô sắc chăng?
Đáp: “Không có”. Đó là ngăn chặn sát-na chứ không ngăn chặn
tương tục, nghĩa là tâm thiện của cõi Vô wsắc trong một sát-na có năng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 239  
www.daitangkinh.org  
lực phân biệt rõ ràng về pháp của cõi Sắc-Vô sắc, thì không có điều
này. Nếu lìa nhiễm Tĩnh lự thứ tư, trong tám đạo giải thoát mà tu ba
hành tướng như thô… của vị lai, hoặc  là duyên với Tĩnh lự thứ tư của
cõi Sắc, hoặc duyên với không vô biên xứ của cõi Vô sắc, thì điầu này
là có. Bởi vì ngăn chặn sát-na chứ không ngăn chặn tương tục, cho nên
luận này và luận kia nói đều là dễ dàng thông suốt.
Lúc lìa nhiễm không vô biên xứ, trong chín đạo vô gián mà tu
hành tướng như thô… của vị lai, ch ỉ duyên với không vô biên xứ; trong
tám đạo giải thoát mà tu ba hành tướng như thô… của vị lai thì duyên với
vô biên xứ và Thức vô biên xứ, tu ba hành tướng như tĩnh… thì chỉ duyên
với Thức vô biên xứ; trong đạo giải thoát cuối cùng mà tu ba hành tướng
như thô… và ba hành tướng như tĩnh… của  vị lai, thì duyên với Thức vô
biên xứ cho đến Phi tướng phi phi tưởng xứ.
Lúc lìa nhiễm Thức vô biên xứ, tro ng chín đạo vô gián mà tu ba
hành tướng như thô… của vị lai, ch ỉ duyên với Thức vô biên xứ; trong
tám đạo giải thoát mà tu ba hành tướng như thô… của vị lai thì duyên với
Thức vô biên xứ và Vô sở hữu xứ, tu ba hành tướng như Tĩnh… thì chỉ
duyên với vô sở hữu xứ; trong đạo giải t hoát cuối cùng mà tu ba hành
tướng như thô… của vị lai thì duyên với  vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, tu ba hành tướng như tĩnh… thì chỉ duyên với Phi tưởng phi
phi tưởng xứ; trong đạo giải thoát  cuối cùng mà tu ba hành tướng như
thô… và ba hành tướng như tĩnh… của vị lai, thì chỉ duyên với Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
Hỏi: tại sao trong đạo giải thoát  cuối cùng đã tu ba hành tướng
như thô… của vị lai do Tĩnh lự mà thâu nhiếp lại duyên với tất cả ba cõi,
ba hành tướng như thô… do vô sắc mà thâu nhiếp thì chỉ duyên với cõi
Vô sắc?
Đáp: trong địa Tĩnh lự có trí duyên với mọi nơi, có thể duyên với
địa mình-địa dưới và địa trên; trong địa Vô sắc không có trí duyên với
mọi nơi, chỉ duyên với địa mình va ø địa trên chứ không duyên với địa
dưới. Lại nữa, trong địa Tĩnh lự thì công đức hiển bày rõ ràng dễ thấy-
dễ biết, chứ không phải là địa vô sắc . Lại nữa, trong địa Tĩnh lự có
nhiều những công đức-nhiều những lợi ích tốt đẹp, địa vô sắc thì không
như vậy. Lại nữa, trong địa Tĩnh lự dễ dàng có các loại tướng khác
nhau-tánh khác nhau, địa vô sắc thì không như vậy. Lại nữa, trong địa
Tĩnh lự có tướng của căn khác nhau-tướng của thọ khác nhau-tướng của
tâm và tâm sở pháp khác nhau… của vị lai do Tĩnh lự mà thâu nhiếp thì
duyên với tất cả ba cõi, còn ba hành tướng như thô… do vô sắc mà thâu
240 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nhiếp thì chỉ duyên với cõi Vô sắc.
Kiết do kiến mà đoạn của cõi  dục không còn thì quả nào thâu
nhiếp? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Trước đây nói về cá c kiết thuộc hai Bộ c ủa ba cõi lập tức
và dần dần mắc phải-xả bỏ, chưa nói đến kiết ấy đoạn thì quả nào thâu
nhiếp, nay muốn nói đến điều đó cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Kiết do kiến mà đoạn của cõi dục không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. Bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nghĩa là lúc kiết ấy không còn, chứng quả Dự lưu thì quả
Dự lưu thâu nhiếp lực chứng quả Nhấ t lai thì quả Nhất lai thâu nhiếp,
lúc chứng quả Bất hoàn thì quả Ba át hoàn thâu nhiếp, lúc chứng quả
A-la-hán thì quả A-la-hán  thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào,  nghĩa
là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi  dục thì kiết ấy không còn, không phải
là quả thâu nhiếp; đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào chánh tánh ly sinh, thì
trong mười lăm tâm kiến đạo kiết ấy không còn, không phải là quả thâu
nhiếp; theo thứ tự thì trong hai tâm hiện quán về Đạo, kiết ấy không còn
chứ không phải là quả thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn của cõi dục không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Bất hoàn và quả A-la-hán, hoặc không có nơi nào. Quả
Bất hoàn thâu nhiếp, nghĩa là lúc  kiết ấy không còn, chứng quả Bất
hoàn thì quả Bất hoàn thâu nhiếp. Quả A-la-hán thâu nhiếp, nghĩa
là lúc kiết ấy không còn, chứng quả A-la-hán thì quả A-la-hán thâu
nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục
thì kiết ấy không còn, không phải là qua û thâu nhiếp; đã lìa nhiễm cõi
Dục tiến vào chánh tánh ly sinh thì trong mười lăm tâm kiến đạo kiết ấy
không còn, không phải là quả thâu nhi ếp; không theo thứ tự thì không
phải là nghĩa của quả thâu nhiếp. Nguyân cớ thế nào? Bởi vì lìa nhiễm
cõi dục lúc đạo vô gián thứ chín diệt  thì mơi đoạn hết kiết ấy, lúc đạo
giải thoát thứ chín sinh thì chứng qua û Bất hoàn, kiết ấy không còn tức
là quả Bất hoàn thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến mà đoạn của cõi sắc không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nghĩa là kiết ấy không còn vào lúc chứng quả Dự lưu thì quả
Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứng quả A-la-hán  thì quả    A-la-hán
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 241  
www.daitangkinh.org  
thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nghĩ a là xcác dị sinh đã lìa nhiễm
cõi sắc thì kiết ấy không còn c hứ không có quả nào thâu nhiếp; đã lìa
nhiễm cõi sắc tiến vào chánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm kiến đạo
thì kiết ấy không còn chứ không có quả nào thâu nhiếp; không theo thứ
tự thì không phải là nghĩa của quả thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì lúc Đạo loại trí nhẫn diệt thì mớ i đoạn hết kiết ấy, lúc Đạo loại trí
sinh thì tùy theo sự thích hợp mà chứng ba quả trước, kiết ấy không còn
tức là ba quả trước thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn của c õi sắc không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả A-la-hán , hoặc không có nơi nào. quả A-la-hán thâu
nhiếp, nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả A-la-hán thì quả A-
la-hán thâu nhiếp. Hoặc không có nơi na øo, nghĩa là các dị sinh đã lìa
nhiễm cõi sắc thì kiết ấy không còn chứ không có quả nào thâu nhiếp;
đã lìa nhiễm cõi sắc tiến vào chánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm
kiến đạo và đạo loại trí…, các phầ n vị hữu học không còn kiết ấy chứ
không có quả nào thâu nhiếp; theo thứ tự thì từ lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ
tư, đạo giải thoát thứ chín cho đến định kim cang dụ hiện ở trước mắt
không còn kiết ấy chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến mà đoạn của cõi vô sắc không còn thì quả nào
thâu nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn. Nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả
Dự lưu thì quả Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứng quả A-la-hán thì
quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh không có quả nào
thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  không có dị sinh nào có thể lìa
kiết do kiến mà đoạn của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. cũng không theo
thứ tự thì nghĩa không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì lúc Đạo loại trí nhẫn diệt thì mới đoạn hết kiết ấy, lúc đạo loại trí sinh
thì tùy theo sự thích hợp mà chứng ba quả trước, kiết ấy không còn tức
là ba quả trước thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn của cõi vô sắc không còn thì quả nào
thâu nhiếp?
Đáp: Quả A-la-hán. Nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả A-
la-hán thì quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh không có
quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có dị sinh nào có
thể lìa kiết do tu mà đoạn của  Phi tưởng phi phi tưởng xứ. cũng không
theo thứ tự thì nghĩa không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào?
bởi vì lúc định kim cang dụ hiện ở trước mắt thì mới đoạn hết kiết   ấy,
242 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lúc Tận trí bắt đầu phát sinh thì chứng quả A-la-hán , kiết ấy không còn
thì quả A-la-hán  thâu nhiếp.
Có năm Bộ kiết, đó là kiết do kiến khổ mà đoạn, cho đến kiết do
tu mà đoạn.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: trước đây tuy nói về kiết thuộc hai Bộ của ba cõi không còn
thì do các quả mà thâu nhiếp, nhưng c hưa nói đến kiết thuộc năm Bộ
không còn thì do các quả mà thâu nhiếp, nay muốn nói đến điều đó cho
nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Kiết do kiến khổ mà đoa ïn không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nghĩa là kiết ấy không c òn, lúc chứng quả Dự lưu thì quả
Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứ ng quả A-la-hán thì quả A-la-hán
thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là không có dị sinh nào, ng-
hĩa không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có
dị sinh nào có thể lìa kiết do kiến Khổ mà đoạn của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. theo thứ tự là trong một ta âm hiện quán về khổ,  trong tất cả
bốn tâm hiện quán về tập-Diệt, trong ba tâm hiện quán về Đạo, kiết ấy
không còn chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến Tập mà đoạn không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, thì nói như trước. Hoặc không có nơi nào, là không có nghĩa
dị sinh-không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không
có dị sinh nào có thể lìa kiết do kiến Tập mà đoạn của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. theo thứ tự là hiện quán về Tập trong một tâm, hiện quán về
Diệt trong bốn tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn
chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến Diệt mà đoạn không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. Bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, thì nói như trước. Hoặc không có nơi nào, là không có nghĩa
dị sinh-không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không
có dị sinh nào có thể lìa kiết Diệt mà đoạn của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ. Theo thứ tự là hiện quán về Diệt trong một tâm, hiện quán về Đạo
trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến đạo mà đoạn không còn thì quả nào thâu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 243  
www.daitangkinh.org  
nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn. Nghĩa la ø kiết ấy không còn, lúc chứng
quả Dự lưu thì quả Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứng quả A-la-hán
thì quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh-không có quả nào
thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  không có dị sinh nào có thể lìa
kiết do kiến Đạo mà đoạn của  Phi tưởng phi phi tưởng xứ. cũng không
có nghĩa theo thứ tự-không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào?
bởi vì lúc Đạo loại trí nhẫn diệt th ì mới đoạn hết kiết ấy, lúc Đạo loại
trí sinh thì tùy theo sự thích hợp ma ø chứng ba quả trước, kiết ấy không
còn tức là ba quả trước thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn không còn thì quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Quả A-la-hán. Nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả A-
la-hán thì quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh-không có
quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? bởi vì không có dị sinh nào có
thể lìa kiết do tu mà đoạn của  Phi tưởng phi phi tưởng xứ. cũng không
có nghĩa theo thứ tự-không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào?
bởi vì lúc định kim cang dụ hiện ở trước  mắt thì mới đoạn hết kiết ấy,
lúc tận trí bắt đầu phát sinh thì chứng quả A-la-hán, kiết ấy không còn
thì quả A-la-hán  thâu nhiếp.
Có chín Bộ kiết, đó là kiết do khổ pháp trí mà đoạn, cho đến kiết
do tu mà đoạn.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: trước đây tuy nói về kiết thuộc năm Bộ không còn thì do các
quả mà thâu nhiếp, nhưng chưa nói đến kiết thuộc chín Bộ không còn
thì do các quả mà thâu nhiếp, nay muốn nói đến điều đó cho nên soạn
ra phần luận này. Tức là các kiết  thuộc năm bộ trước đây dựa vào đối
trị sai biệt mà nói thành chín Bộ, đó là Pháp trí-Loại trí phân biệt khác
nhau mà đối trị với kiết phân làm tám bộ, những đối trị lẫn tạp tập hợp
làm một Bộ, cho nên có chín Bộ.
Hỏi: Kiết do khổ pháp trí mà đoạn không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Bốn quả sa-môn, hoặc không có nơi nào. Bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nghĩa là kiết ấy không c òn, lúc chứng quả Dự lưu thì quả
Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứ ng quả A-la-hán thì quả A-la-hán
thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các dị sinh đã lìa nhiễm
cõi Dục thì kiết ấy không còn chứ không có quả nào thâu nhiếp. Đã lìa
nhiễm cõi Dục tiến vào Chánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm kiến
đạo không còn kiết ấy chứ không có quả nào thâu nhiếp. Theo thứ tự là
244 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hiện quán về khổ trong ba tâm, hi ện quán về Tập-Diệt đều trong bốn
tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâ m, kiết ấy không còn chứ không có
quả nào thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do khổ loại trí cho đến do Đạo pháp trí mà đoạn không
còn thì quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, thì nói như trước. Hoặc không có nơi nào, nếu kiết do khổ
loại trí mà đoạn không còn, thì không có nghĩa dị sinh-không có quả nào
thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  không có dị sinh nào có thể lìa
kiết do kiến khổ mà đoạn của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. theo thứ tự là
hiện quán về Khổ trong một tâm, hiện quán về tập-Diệt đều trong bốn
tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâ m, kiết ấy không còn chứ không có
quả nào thâu nhiếp.
Nếu kiết do tập pháp trí mà đoạn không còn, nghĩa là các dị sinh
đã lìa nhiễm cõi dục thì kiết a áy không còn chứ không có quả nào thâu
nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi Dục tiến vào Chánh tánh ly sinh, trong mười
lăm tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Theo thứ tự là hiện quán về Tập trong ba tâm, hiện quán về Diệt trong
bốn tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không
có quả nào thâu nhiếp.
Nếu kiết do tập loại trí mà đoạn không còn, thì không có nghĩa dị
sinh-không có quả nào thâu nhiếp. N guyên cớ thế nào? Bởi vì không
có dị sinh nào có thể lìa kiết do Kiến tập mà đoạn của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. theo thứ tự là hiện quán về tập trong một tâm, hiện quán về
Diệt trong bốn tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn
chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Nếu kiết do Diệt pháp trí mà đoạn không còn, nghĩa là các dị dinh
đã lìa nhiễm cõi dục thì kiết a áy không còn chứ không có quả nào thâu
nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào chánh tánh ly sinh, trong mười lăm
tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả nào thâu nhiếp. Theo
thứ tự là hiện quán về Diệt-Đạo đều trong ba tâm, kiết ấy không còn
chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Nếu kiết do Diệt loại trí mà đoạn không còn, nghĩa là các dị sinh
đã lìa nhiễm cõi dục thì kiết a áy không còn chứ không có quả nào thâu
nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào Chánh tánh ly sinh, trong mười
lăm tâm Kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả nào thâu nhiếp.
Theo thứ tự là hiện quán về Đạo tr ong hai tâm, kiết ấy không còn chứ
không có quả nào thâu nhiếp. Vì vậy nói là không có nơi nào.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 245  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Kiết do Đạo loại trí mà đoạn không còn thì quả nào thâu
nhiếp.
Đáp: Bốn quả Sa-môn. Nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả
Dự lưu thì quả Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứng quả A-la-hán thì
quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh-không có quả nào
thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  không có dị sinh nào có thể lìa
kiết do kiến Đạo mà đoạn của  Phi tưởng phi phi tưởng xứ. cũng không
có nghĩa theo thứ tự-không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì lúc Đạo loại trí nhẫn diệt thì mới đoạn hết kiết ấy, lúc Đạo loại
trí sinh thì tùy theo sự thích hợp mà chứng quả trước, kiết ấy không còn
tức là ba quả trước thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn không còn thì quả nào như thế?
Đáp: Quả A-la-hán , nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả
A-la-hán thì quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh-không có
quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có dị sinh nào có
thể lìa kiết do tu mà đoạn của  Phi tưởng phi phi tưởng xứ. cũng không
có nghĩa theo thứ tự-không có quả nào thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào?
bởi vì lúc định Kim cang dụ hiện ở tr ước mắt thì mới đoạn hết kiết ấy,
lúc Tận trí bắt đầu phát sinh thì chứng quả A-la-hán , kiết ấy không còn
tức là quả A-la-hán  thâu nhiếp.
Hỏi: Là đạo vô gián có thể đoạn các kiết, hay là đạo giải thoát có
thể đoạn các kiết? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai đều có sai lầm.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu đạo vô gián có thể đoạn các kiết, thì văn
này đã nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Kiết do khổ pháp trí mà
đoạn, cho đến kiết do Đạo loại trí mà đoạn”. Nếu đạo giải thoát có thể
đoạn các kiết, thì trong chương Trí uẩn đã nói nên thông hiểu thế nào?
Như nói: “Các kiết do kiến Khổ mà đoạn thì kiết ấy không phải là Khổ
trí đoạn mà là khổ nhẫn đoạn, cho đến các kiết do kiến Đạo mà đoạn
thì kiết ấy không phải là Đạo trí đoạn mà là Đạo nhẫn”.
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Chỉ riêng đạo vô gián có thể đoạn
các kiết.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu trong chương Trí uẩn đã
nói, văn này đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Văn này nên đưa ra cách nói này: Có chín Bộ kiết, đó là
do khổ pháp trí nhẫn mà đoạn, cho đến do Đạo loại trí nhẫn mà đoạn.
Nhưng không đưa ra cách nói này là có ý nghĩa riêng biệt, nghĩa là
Nhẫn thuộc về Trí, là bạn giúp đỡ Trí , do các Nhẫn mà đoạn gọi là do
Trí mà đoạn; như do bề tôi đã làm gọi là do nhà vua đã làm. Lại   nữa.
246 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đạo vô gián đích thực có thể đoạn kiết, đạo giải thoát giữ gìn khiến cho
không sinh ra, nghĩa là đạo vô gián tuy đích thức đoạn kiết, nhưng nếu
không có đọa giải thoát giữ gìn khiến cho không sinh ra, thì kiết ấy vẫn
dấy khởi sẽ trở thành lỗi lầm tai họa , bởi vì hiển bày đạo giải thoát có
tác dụng đối với đoạn, cho nên văn này nói là Pháp-Loại trí đoạn. Lại
nữa, vô gián-giải thoát cùng chung một công việc, đối với sự đoạn kiết
đều có thế lực; như hai lực sĩ cùng làm hại một kẻ thù, một người đánh
ngã xuống đất-một người làm cho không đứng lên được, không như vậy
thì vẫn đứng lên có thể gây ra lỗi  lầm tai họa; lại như hai người cùng
đuổi một tên cướp, một người đuổi khiến cho ra ngoài-một người đóng
chặt cửa lại, không như vậy thì vẫn đi vào có thể gây ra lỗi lầm tai họa;
lại như hai người cùng bắt một c on rắn, một người bỏ vào trong bình-
một người đậy chặt miệng bình, không như vậy thì vẫn bò ra có thể gây
ra sai lầm tai họa; vô gián-giải thoát đoạn kiết cũng như vậy, bởi vì hiển
bày giải thoát có tác dụng đối với đoạn, cho nên văn này nói là Pháp-
Loại trí đoạn. Lại nữa, muốn hiển bày đạo giải thoát có nhiều tác dụng
ở trong kiết do đạo vô gián mà đoạn, nhiều tác dụng này như chướng
căn Uẩn nói, cho nên văn này nói là Pháp-Loại trí đoạn. Lại nữa, các
đạo vô gián đích thực đoạn kiết, co ù được các đạo giải thoát cùng phát
sinh đạo được các kiết ấy, đã đoạn được kiết ấ y lại có tác dụng đoạn
kiết ấy, cho nên văn này nói là Pha ùp-Loại trí đoạn. Lại nữa, đoạn có
hai loại: 1- Riêng; 2- Chung. Riêng thì chỉ có Đạo vô gián, chung thì
gồm cả đạo giải thoát, ở đây dựa vào chung mà nói cho nên không trái
với lý. Lại nữa, các Nhẫn trong này dùng tên gọi của trí để nói là có thể
dẫn dắt trí, cho nên lấy nhân để thiết lập tên gọi của quả; như nhân của
tên gọi đói khát mà tiếp xúc với nhân kia, vì vậy có thể đoạn kiết chỉ
riêng đạo vô gián.
Có mười lăm Bộ kiết, đó là ba cõi đều có năm Bộ, tức là kiết do
kiến Khổ mà đoạn, cho đến kiết do tu mà đoạn.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Trước đây tuy nói về chín Bộ kiết không còn thì do các quả
mà thâu nhiếp, nhưng chưa nói đến mười lăm Bộ kiết không còn thì do
các quả mà thâu nhiếp, nay muốn nói đến điều đó cho nên soạn ra phần
luận này.
Hỏi: Nghĩa là căn cứ theo ha i môn Giới-Tập-Diệt-Đạo mà đoạn
của cõi dục không còn thì quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nghĩa là kiế t ấy không còn, lúc ch ứng quả Dự lưu thì quả
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 247  
www.daitangkinh.org  
Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứ ng quả A-la-hán thì quả A-la-hán
thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nếu kiết do kiến khổ mà đoạn của
cõi dục không còn, nghĩa là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục thì kiết ấy
không còn chứ không có quả nào thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến
vào chánh tánh ly sinh, trong mười  lăm tâm kiến đạo không còn kiết
ấy chứ không có` quả nào thâu nhiếp. Theo thừ tự là hiện quán về khổ
trong ba tâm, hiện quán về Tập- Diệt đều trong bốn tâm, hiện quán về
Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Tập mà đoạn của  cõi dục không còn, nghĩa là
các dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục  thì kiết ấy không còn chứ không có
quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào chánh tánh ly sinh, trong
mười lăm tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả thâu nhiếp.
Theo thứ tự là hiện quán về tập tro ng ba tâm, hiện quán về Diệt trong
bốn tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không
có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Diệt mà đoạn cu ûa cõi dục không còn, nghĩa là
các dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục thì kiết ấy không còn chứ không có quả
thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào chánh thâu nhiếp A-la-hán ly
sinh, trong mười lăm tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả
thâu nhiếp. Theo thứ tự là hiện quán về Diệt-Đạo đều trong ba tâm, kiết
ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Đạo mà đoạn của cõi dục không còn, nghĩa là
các dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục thì kiết ấy không còn chứ không có quả
thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào Chánh tánh ly sinh, trong
mười lăm tâm Kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả thâu nhiếp.
Theo thứ tự là hiện quán về Đạo tr ong hai tâm, kiết ấy không còn chứ
không có quả thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn của cõi dục không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Bất hoàn và quả A-la-hán hoặc không có nơi nào. Quả
Bất hoàn thâu nhiếp, nghĩa là kiết  ấy không còn, lúc chứng quả Bất
hoàn thì quả bất hoàn thâu nhiếp. Quả A-la-hán thâu nhiếp, nghĩa là
kiết ấy không còn, lúc chứng quả A-la-hán thì quả A-la-hán thâu nhiếp.
Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các dị  sinh đã lìa nhiễm cõi dục thì
kiết ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục
tiến vào chánh tánh ly sinh, trong mười lăm kiến đạo không còn kiết ấy
chứ không có quả thâu nhiếp. Không có nghĩa theo thứ tự-không có quả
thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc lìa nhiễm cõi dục, đạo vô
248 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
gián thứ chín diệt thì mới đoạn hết kiết ấy, lúc đạo giải thoát thứ chín
sinh thì chứng quả bất hoàn, tức là quả Bất hoàn thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến khổ-tập-diệt-đạo mà đoạn của chúng sinh không
còn thì quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. Bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nói như trước. Hoặc không có nơi nào, nếu kiết do kiến khổ
mà đoạn của cõi sắc không còn, nghĩ a là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi
sắc thì kiết ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm
cõi sắc tiến vào chánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm kiến đạo không
còn kiết ấy chứ không có quả thâu nhiếp. Theo thứ tự là hiện quán về
khổ trong một tâm, hiện quán về tập-diệt đều trong bốn tâm, hiện quán
về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Tập mà đoạn của  cõi sắc không còn, nghĩa là
các dị sinh đã lìa nhiễm chúng sinh thì kiết ấy không còn chứ không có
quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi sắc tiến vào chánh tánh ly sinh, trong
mười lăm tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả thâu nhiếp.
Theo thứ tự là hiện quán về Tập trong một tâm, hiện quán về Diệt trong
bốn tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không
có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Diệt mà đoạn của chúng sinh không còn, nghĩa
là các dị sinh đã lìa nhiễm chúng sinh thì kiết ấy không còn chứ không
có quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi sắc tiến vào chánh tánh ly sinh,
trong mười lăm tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả thâu
nhiếp. Theo thứ tự là hiện quán về Diệt trong một tâm, hiện quán về
Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Đạo mà đoạn của chúng sinh không còn, nghĩa
là các dị sinh đã lìa nhiễm chúng sinh thì kiết ấy không còn chứ không
có quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm chúng sinh tiến vào chánh tánh ly sinh,
trong mười lăm tâm kiến đạo không còn kiết ấy chứ không có quả thâu
nhiếp. Không có nghĩa theo thứ tự-không có quả thâu nhiếp. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì lúc Đạo loại tr í nhẫn diệt mời đoạn hết kiết ấy, lúc
Đạo loại trí sinh thì tùy theo sự th ích hợp mà chứng ba quả trước, kiết
ấy không còn tức là ba quả trước thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn của cõi  Sắc không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả A-la-hán , hoặc không c ó nơi nào. Quả A-la-hán thâu
nhiếp, nghĩa là kiết ấy không còn, lúc  chứng quả A-la-hán thì quả A-
la-hán  thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các dị sinh đã   lìa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 64 249  
www.daitangkinh.org  
nhiễm cõi sắc thì kiết ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp. Đã
lìa nhiễm cõi Sắc tiến vào chánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm Kiến
đạo và các phần vị Hựu học như Đạo loại trí…, không còn kiết ấy chứ
không có quả thâu nhiếp. Theo thứ tự là từ lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ tư,
đạo giải thoát thứ chín cho đến định kim cang dụ hiện ở trước mắt, kiết
ấy không còn chứ không có quả thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do kiến Khổ-tập-Diệt  mà đoạn của cõi vô sắc không
còn thì quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, hoặc không có nơi nào. Bốn quả Sa-môn
thâu nhiếp, nói như trước. Hoặc không có nơi nào, nếu kiết do kiến khổ
mà đoạn của cõi vô sắc không còn, thì không có nghĩa dị sinh-không có
quả thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có dị sinh mà có thể
lìa kiết do kiến-tu mà đoạn của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. theo thứ tự
là hiện quán về khổ trong một tâm, hiện quán về Tập-Diệt đều trong
bốn tâm, hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không
có quả thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Tập mà đoạn của cõi vô sắc không còn, thì không
có nghĩa dị sinh-không có quả thâu nhiếp, nghĩa nói như trước. Theo thứ
tự là hiện quán về Tập trong một tâm, hiện quán về Diệt trong bốn tâm,
hiện quán về Đạo trong ba tâm, kiết ấy không còn chứ không có quả
thâu nhiếp.
Nếu kiết do kiến Diệt mà đoạn của cõi vô sắc không còn, thì
không có nghĩa dị sinh-không có quả thâu nhiếp, nghĩa nói như trước.
Theo thứ tự là hiện quán về Diệt trong một tâm, hiện quán về Đạo trong
ba tâm, kiết ấy còn chứ không có quả thâu nhiếp.
Hỏi: Nếu kiết do kiến Đạo mà đoạn của cõi Vô sắc không còn thì
quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Bốn quả Sa-môn, nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả
Dự lưu thì quả Dự lưu thâu nhiếp, cho đến lúc chứng quả A-la-hán thì
quả A-la-hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh-không có quả thâu
nhiếp, nghĩa nói như trước. Cũng không có nghĩa theo thứ tự-không có
quả thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? bởi vì lúc Đạo loại trí nhẫn diệt thì
mới đoạn hết kiết ấy, lúc Đạo loại trí sinh thì tùy theo sự thích hợp mà
chứng ba quả trước, kiết ấy không còn tức là ba quả trước thâu nhiếp.
Hỏi: Kiết do tu mà đoạn của c õi Vô sắc không còn thì quả nào
thâu nhiếp?
Đáp: Quả A-la-hán , nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả
A-la-hán  thì quả A-la-hán  thâu nhiếp. Không có nghĩa dị  sinh-không
250 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
có quả thâu nhiếp, nghĩa nói như trước. Cũng không có nghĩa theo thứ
tự-không có quả thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc định Kim
cang dụ hiện ở trước mắt thì mới đoạn hết kiết ấy, lúc Tận trí bắt đầu
phát sinh thì chứng quả A-la-hán , ki ết ấy không còn tức là quả A-la-
hán  thâu nhiếp.


„