A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 65

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 251  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 65

LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 3)

Ba kiết cho đến chín mươi tám tùy miên, mỗi một loại không còn
thì quả nào thâu nhiếp?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: trước đây tuy nói về mười lăm Bộ kiết không còn thì do các
quả mà thâu nhiếp, nhưng chưa nói  đến mười sáu chương phiền não
không còn thì do các quả mà thâu nhiếp, nay muốn nói đến điều đó cho
nên soạn ra phần luận này.
Trả lời: Trong ba Kiết, Hữu thân kiến không còn thì bốn quả Sa-
môn thâu nhiếp, hoặc không có nơi na øo. Bốn quả Sa-môn thâu nhiếp,
nghĩa là kiết ấy không còn, lúc chứng quả Dự lưu thì quả Dự lưu thâu
nhiếp, cho đến lúc chứng quả A-la-ha ùn thì quả A-la-hán thâu nhiếp.
Hoặc không có nơi nào, nghĩa là không có nghĩa dị sinh-không phải quả
thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  không có dị sinh nào có thể lìa
hữu thân kiến của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. theo thứ tự là hiện quán
về khổ trong một tâm, hiện quán về Tập Diệt đều trong bốn tâm, hiện
quán về Đạo trong ba tâm, Hữu thân kiến không còn chứ không phải
thâu nhiếp.
Như trong ba kiết, Hữu thân không còn; nên biết Hữu thân kiến
trong năm kiết thuận phần dưới, H ữu thân kiến-Biên chấp kiến trong
năm kiến không còn cũng như vậy, bởi vì tự tánh như nhau, vì cùng
chung đối trị.
Giới cấm thủ-Nghi không còn thì bốn quả Sa-môn thâu nhiếp.
Bốn quả thâu nhiếp thì nghĩa nói như trước nên biết. Loại này không
có nghĩa dị sinh-không phải quả thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
không có dị sinh nào có thể lìa Giới cấm thủ-nghi của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. cũng không có nghĩa theo thứ tự-không phải quả thâu nhiếp.
252 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc Đạo loại trí nhẫn diệt thì mới đoạn hết
kiết ấy, lúc Đạo loại trí sinh thì tùy theo sự thích hợp mà chứng ba quả
trước, Giới cấm thủ-Nghi không còn tức là ba quả trước thâu nhiếp.
Như Giới Cấm thủ-Nghi trong ba  kiết không còn; nên biết Kiến
Bộ lưu-Ách trong bốn Bộc lưu-Ác h, Kiến thủ-Giới cấm thủ trong bốn
Thủ, Giới cấm thủ-chấp đây là thật Thân hệ trong bốn Thân hệ, Giới
cấm Thủ-nghi trong năm kiết thuận  phần dưới; Tà kiến-kiến thủ-Giới
cấm thủ trong năm kiến, tùy miên kiến-Nghi trong bảy Tùy miên, kiết
kiến-Thủ-Nghi trong chín kiết không còn cũng như vậy, bởi vì tự tánh
như nhau, vì cùng chung đối trị.
Ba căn bất thiện không còn thì quả  Bất hoàn và quả A-la-hán
thâu nhiếp, hoặc không có nơi nà o. quả Bất hoàn thâu nhiếp, nghĩa
là loại ấy không còn, lúc chứng quả Ba át hoàn thì bất hoàn thâu nhiếp.
Quả A-la-hán thâu nhiếp, nghĩa là loại ấy không còn, lúc chứng quả
A-la-hán thâu nhiếp. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các dị sinh đã lìa
nhiễm cõi Dục thì loại ấy không còn chứ không phải quả thâu nhiếp.
Đã lìa nhiễm cõi Dục tiến vào ch ánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm
kiến đạo không còn loại ấy chứ không phải quả thâu nhiếp. Không có
nghĩa theo thứ tự-không phải quả tha âu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì lúc lìa nhiễm cõi dục, đạo vô gián thứ chín diệt mới đoạn hết loại ấy,
lúc đạo giải thoát thứ chín sinh thì chứng quả Bất hoàn, tức là quả Bất
hoàn thâu nhiếp.
Như ba căn bất thiện không còn; nên biết Dục lậu trong ba lậu,
Dục Bộc lưu-Ách trong bốn Bộ lưu-Ách, Dục thủ trong bốn Thủ, Tham
dục-Sân nhuế trong bốn Thân hệ, bốn cái trước trong năm Cái, kiết
Sân-Tật-Khan trong năm Kiết, Tham dục-Sân nhuế trong năm kiết thu-
ận phần dưới; Tỷ-Thiệt xúc mà sinh Ái thân trong sáu Ái thân, Tham
dục-Sân nhuế trong bảy Tùy miên, kiết Nhuế-Tật-Khan trong chín kiết
không còn cũng như vậy, bởi vì tự ta ùnh như nhau, vì cùng chung đối
trị.
Hữu lậu-Vô minh lậu không còn th ì quả A-la-hán thâu nhiếp,
nghĩa là loại ấy không còn, lúc c hứng quả A-la-hán thì quả A-la-
hán thâu nhiếp. Không có nghĩa dị sinh-không phải quả thâu nhiếp.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có dị  sinh nào có thể lìa Hữu lậu-vô
minh lậu của Phi tướng phi phi tưởng xứ. Cũng không có nghĩa theo thứ
tự-không phải quả thâu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc định Kim
cang dụ hiện ở trước mắt thì mới đoạn hết  loại ấy, lúc Tận trí bắt đầu
phát sinh thì chứng quả A-la-hán, loại ấy không còn tức là quả A-la-hán
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 253  
www.daitangkinh.org  
thâu nhiếp.
Như Hữu lậu-Vô minh lậu không còn; nên biết Hữu-Vô minh
Bộc lưu-Ách trong bốn Bộc Lưu-Ách, Ngã ngữ thủ trong bốn Thủ, Kiết
Tham-mạn trong năm kiết, trừ ra Sắc  tham còn lại bốn loại trong năm
Kiết thuận phần trên, Ý xúc mà si nh Ái thân trong sáu Ái thân, Hữu
tham-Vô minh-Mạn trong bảy Tùy miên, Kiết Ái-Mạn-Vô minh trong
chín Kiết không còn cũng như vậy, bởi  vì tự tánh như nhau, vì cùng
chung đối trị.
Cái Nghi không còn thì bốn qua û Sa-môn thâu nhiếp, hoặc không
có nơi nào. bốn quả Sa-môn thâu nhiếp thì nói như trước. Hoặc không
có nơi nào, nghĩa là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi dục thì Cái Nghi không
còn chứ không có quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi dục tiến vào Chánh
tánh ly sinh, trong mười lăm tâm kiến đạo không còn Cái Nghi chứ
không phải quả thâu nhiếp. Theo thứ t ự là hiện quán về Đạo trong hai
tâm, Cái Nghi không còn chứ không phần phải quả thâu nhiếp.
Kiết Sắc tham thuận phần trên không còn thì quả A-la-hán thâu
nhiếp, hoặc không có nơi nào. Quả A-la-hán thâu nhiếp, nghĩa là kiết
ấy không còn, lúc chứng quả A-la-hán thì quả A-la-hán thâu nhiếp.
Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi Sắc thì kiết
ấy không còn chứ không phải thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi Sắc tiến vào
Chánh tánh ly sinh, trong mười lăm tâm kiến đạo và các phần vị Hữu
học như Đạo loại trí… Không còn kiết ấy chứ không phả quả thâu nhiếp.
Theo thứ tự là từ lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ tự, đạo giải thoát thứ chín cho
đến định kim cang dụ hiện ở trước mắt thì kiết ấy không còn chứ không
phải quả thâu nhiếp.
Như kiết sắc tham thuận phần trên không còn; nên biết Nhãn-Nhĩ-
thân xúc mà sinh Ái thân không còn cũng như vậy, bởi vì tự tánh như
nhau, vì cùng chung đối trị.
Nhưng mà có sai biệt, trong này nên nói hoặc không có nơi nào,
nghĩa là các dị sinh lìa nhiễm cõi Ph ạm Thế thì loại ấy không còn chứ
không phỉ quả thâu nhiếp. Đã lìa nhiễm cõi Phạm Thế tiến vào Chánh
tánh ly sinh, trong mười lăm tâm Kiến đạo và các phần vị Hữu học như
Đạo loại trí… không còn loại ấy chứ không phải quả thâu nhiếp. Theo
thứ tự là từ lúc lìa nhiễm Tĩnh lự thứ nhất, đạo giải thoát thứ chín cho
đến định kim cang dụ hiện ở trước mắt thì loại ấy không còn chứ không
phải quả thâu nhiếp.
Tùy miên do kiến Khổ-Tập-Diệt-Đạo mà đoạn của cõi dục trong
chín mươi tám, Tùy miên không còn thì bốn quả Sa-môn thâu nhiếp,
254 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hoặc không có nơi nào. Ở đây nói như bốn Bộ trước của cõi dục trong
mười lăm Bộ kiết không còn. Tùy miên do  tu mà đoạn của cõi dục
không còn thì quả Bất hoàn và quả A-la-hán thâu nhiếp, hoặc không có
nơi nào, ở đây nói như Bộ thứ năm của cõi dục trong mười lăm Bộ kiết
không còn.
Tùy miên do kiến Khổ-tập-Diệt-Đạo mà đoạn của cõi Sắc không
còn thì bốn quả Sa-môn thâu nhiếp, hoặc không có nơi nào. Ở đây nói
như bốn Bộ trước của cõi sắc tr ong mười lăm Bộ kiết không còn. Tùy
miên do tu mà đoạn của cõi sắc không còn thì quả A-la-hán thâu nhiếp,
hoặc không có nơi nào, ở đây nói như B ộ thứ năm của cõi Sắc trong
mười lăm Bộ kiết không còn.
Tùy miên do kiến Khổ-tập-Diệt mà đoạn của cõi Sắc không còn
thì bốn quả Sa-môn thâu nhiếp, hoặc không có nơi nào. Ở đây nói như
ba bộ trước của cõi Vô sắc không còn thì bốn quả Sa-môn thâu nhiếp,
ở đây nói như Bộ thứ tư của cõi Vô sắc trong mười lăm bộ kiết không
còn. Tùy miên do tu mà đoạn của c õi Vô sắc không còn thì quả A-la-
hán thâu nhiếp, ở đây nói như Bộ thứ năm của cõi Vô sắc trong mười
lăm Bộ kiết không còn.
Hỏi: Các kiết ý trong Dự l ưu hướng không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Không có nơi nào. nguyên cớ thế nào? Bởi vì trước quả Dự
lưu không có quả Sa-môn thâu nhiếp lúc kiết ấy không còn.
Hỏi: Các kiết trong quả Dự lưu không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Dự lưu, nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ các
kiết do kiến mà đoạn của ba cõi không còn.
Hỏi: Các kiết trong Nhát la i hướng không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Dự lưu, hoặc không có nơi nào. quả Dự lưu thâu nhiếp,
nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ các kiết do kiến mà đoạn của
ba cõi không còn. Hoặc không có nơi na øo, nghĩa là lìa nhiễm cõi dục
gấp bội mà tiến vào Chánh thâu nhiếp ly sinh, trong mười lăm tâm kiến
đạo không còn các kiết chứ không phải quả thâu nhiếp. Theo thứ tự là
các kiết do tu mà đoạn thuộc năm phẩm trước của cõi dục không còn
chứ không phải quả thâu nhiếp. Nguyên c ớ thế nào? Bởi vì đã chứng
được đạo của quả thù thắng này. Như đạo của quả thù thắng không phải
là do quả mà thâu nhiếp, đã đạt được kiết không còn thì lý cũng thuận
theo như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 255  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Các kiết trong quả Nhấ t lai không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Nhất lai, nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ
các kiết do kiến mà đoạn của ba cõi không còn, và thâu nhiếp các kiết
thuộc sáu phẩm trước do tu mà đoạn của cõi dục không còn.
Hỏi: Các kiết trong Bất hoa øn hướng không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Nhất lai, hoặc không có nơi nào. Quả Nhất lai thâu
nhiếp, nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ các kiết do kiến mà
đoạn của ba cõi không còn, và thâu nhiếp các kiết thuộc sáu phẩm trước
do tu mà đoạn của cõi dục không còn. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là
đã lìa nhiễm cõi dục cho đến lìa nhiễm vô sắc hữu xứ mà tiến vào chánh
tánh ly sinh, trong mười lăm tâm kiến đạo không còn các kiết chứ không
phải quả thâu nhiếp. Theo thứ tự là các kiết phẩm thứ bảy-thứ tám do tu
mà đoạn của cõi dục không còn chứ không phải quả thâu nhiếp.
Hỏi: Các kiết trong quả Bất  hoàn không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Bất hoàn, nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ các
kiết do kiến mà đoạn của ba cõi không còn, và th âu nhiếp các kiết do
tu mà đạn của cõi dục không còn.
Hỏi: Các kiết trong A-la-hán hướng không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Bất hoàn, hoặc không c ó nơi nào. Quả Bất hoàn thâu
nhiếp, nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ các kiết do kiến mà
đoạn của ba cõi không còn, và thâu nhiếp các kiết do tu mà đoạn của
cõi dục không còn. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là lìa một phẩm nhiễm
của Tĩnh lự thứ nhất, cho đến lìa tám phẩm nhiễm của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, các kiết không còn chứ không phải qua thâu nhiếp. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì đã chứng được đạo của quả thù thắng này. Như đạo
của quả thù thắng không phải là do quả mà thâu nhiếp, đã đạt được kiết
không còn thì lý cũng thuận theo như vậy.
Hỏi: Các kiết trong quả A-la -hán không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả A-la-hán, nghĩa là trong quả này thâu nhiếp toàn bộ các
kiết do kiến-tu mà đoạn của ba cõi không còn.
Hỏi: Trong này là nói đến sự tha ønh tựu các kiết không còn trong
các Hướng-ác Quả, hay là nói đến các kiết không còn mới chứng được
trong các Hướng-các quả? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai đều  có
256 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
sai lầm. Nguyên cớ thế nào? bởi vì nếu nói đến sự thành tựu các kiết
không còn trong các Hướng-các quả, th ì các kiết trong ba quả trước
không còn không nên nói là chỉ thâu nhiếp trong quả của mình, như
đã lìa nhiễm cõi dục thuộc năm pha åm trước mà tiến vào chánh tánh ly
sinh, đến Đạo loại trí thì chứng quả Dự lưu, năm phẩm kiết do tu mà
đoạn của cõi dục kia không còn, không phải là quả này thâu nhiếp, tại
soa không nói là hoặc không có nơi nào?  vả lại, đã lìa nhiễm cõi dục
thuộc tám phẩm trước mà tiến vào chánh tánh ly sinh, đến Đạo loại trí
thì chứng quả Nhất lai, kiết thuộc phẩm thứ bảy-thứ tám do tu mà đoạn
của cõi dục kia không còn, không phải là quả này thâu nhiếp, tại sao
không nói là không có nơi nào? Hơn nữa, đã lìa nhiễm cõi dục cho đến
lìa nhiễm vô sở hữu xứ mà tiến vào chánh tánh ly sinh, đến Đạo loại trí
thì chứng quả Bất hoàn, kiết do tu ma ø đoạn thuộc bảy địa của hai cõi
trên ấy không còn, không phải là quả này thâu nhiếp, tại sao không nói
là hoặc không có nơi nào? nếu nói đến các kiết không còn mới chứng
được trong các Hướng-các quả, thì cá c kiết trong ba Hướng sau không
còn cũng không nên nói là quả trước thâu nhiếp, bởi vì các kiết không
còn mới chứng được trong Hướng chắc chắn không phải là do quả trước
thâu nhiếp?
Đáp: Trong này nói chung về sự thành tựu các kiết không còn
trong các Hướng-các Quả,.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt vẫn nạn về ba Hướng
sau, vấn nạn về ba quả trước thôg hiểu thế nào?
Đáp: Ở đây nói về người có đủ phiền não mà tiến vào kiến đạo,
cho nên sự thành tựu về kiết không còn của ba quả trước chỉ nói là thâu
nhiếp trong quả của mình. Có người đưa  ra cách nói này: Trong này,
phần vị của quả là nói đến mong cầu-chứng đắc đã đầy đủ, phần vị của
Hướng chưa đầy đủ sự mong cầu cho nên nói chung là thành tựu, vì vậy
hai cách nói về phần vị Hướng-quả dễ dàng thông suốt.
Hỏi: Đệ tử của Đức Thế Tôn có đủ kiến giải, chưa lìa nhiễm cõi
dục, các kiết do tu mà đoạn của cõi dục không còn thì quả nào thâu
nhiếp?
Đáp: Quả Nhất lai, hoặc không có nơi nào. Quả Nhất lai thâu
nhiếp, nghĩa là các kiết thuộc sáu phẩm trước do tu mà đoạn của cõi dục
không còn. Hoặc không có nơi nào, nghĩa là các kiết phẩm thứ bảy-thứ
tám do tu mà đoạn của cõi dục không còn.
Hỏi: Đã lìa nhiễm cõi dục mà chưa lìa nhiễm cõi sắc, các kiết do
tu mà đoạn của cõi Sắc không còn thì quả nào thâu nhiếp?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 257  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Không có nơi nào, nghĩa là nhiễm một phẩm của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến lìa nhiễm tám phẩm của Tĩnh lự thứ tư, các kiết do tu mà
đoạn kia không còn, không phải là quả thâu nhiếp.
Hỏi: Đã lìa nhiễm cõi Sắc mà chưa lìa nhiễm cõi vô sắc, các kiết
do tu mà đoạn của cõi vô sắc không còn thì quả nào thâu nhiếp?
Đáp: Không có nơi nào, nghĩa la ø lìa nhiễm một phẩm của không
vô biên xứ cho đến lìa nhiễm tám phẩm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
các kiết do tu mà đoạn kia không còn, không phải là quả thâu nhiếp.
Trong này nói có bốn quả Sa-môn, đó là quả Dự lưu-quả Nhất lai-
quả Bất hoàn và quả á..
Hỏi: Vì sao nói đến bốn quả Sa-môn này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về nghĩa
của mình. Nghĩa là hoặc có người nói: Bốn quả Sa-môn chỉ là vô vi.
Như Luận giả Phân biệt đã nói.
Hỏi: tại sao người ấy đưa ra cách nói ấy?
Đáp: Bởi vì dựa vào trong ki nh. Như trong kinh nói: “Đức Phật
bảo với Tỳ kheo: ta sẽ nói cho ông về tánh Sa-môn và Sa-môn, quả Sa-
môn. Thế nào là tánh Sa-môn? Đó la ø tám chi Thánh đạo. Thế nào là
Sa-môn? Đó là người thành tựu pháp này. Thế nào là quả Sa-môn? Đó
là quả Dự lưu cho đến quả á.. Thế nào là quả Dự lưu? Đó là vĩnh viễn
đoạn dứt ba kiết. Thế nào là quả Nhất lai? Đó là vĩnh viễn đoạn dứt ba
kiết-giảm bớt tham sân si. Thế nào là quả bất hoàn? Đó là vĩnh viễn
đoạn mất năm kiết thuận phần dưới. Thế nào là quả á.? Đó là vĩnh viễn
đoạn mất tham sân si và tất cả phiền não”.
Bởi vì dựa vào kinh này cho nên nói quả Sa-môn chỉ là vô vi. Vì
ngăn chặn ý đó để hiển bày quả Sa -môn cũng là hữu vi-cũng là vô vi.
Nếu quả Sa-môn chỉ là vô vi thì trái với kinh nói, như trong kinh nói:
Có thực hành bốn Hướng-có trú vào bốn Quả”. Trong này nói trú là trú
vào quả hữu vi chứ không phải là quả vô vi, bởi vì quả vô vi không thể
trú vào được. Họ đưa ra cách nói này: Trong quả vô vi cũng có thể nói
là trú vào, luận Thi Thiết đưa ra cách nói như vậy: “Trú ấy đối với đoạn
không mong cầu thắng tiến, là đạt được đi ều chưa đạt được, là gặt hái
điều chưa gặt hái, là tiếp xúc điều  chưa tiếp xúc, là chứng được điều
chưa chứng được”. Luận ấy không phải  là bằng chứng. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì ý lậun ấy nói: Trú vào đạo, nghĩa là trú vào đoạn thì không
phải là như cưỡi voi ngựa mà ở trên voi-ngựa, chỉ đối với đạo chứng
đoạn không tiến-không lùi mà nói tên gọi  là trú. Có kinh khác chỉ nói
hữu vi là quả Sa-môn, như nói: “Năm căn tăng thượng mạnh mẽ sắc
258 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
bén-nhanh chóng tròn vẹn đầy đủ, gọi là quả A-la-hán Câu giải thoát;
tiếp theo kém hơn thì gọi là quả A-la-hán Tuệ giải thoát; tiếp theo kém
hơn thì gọi là quả Bất Hoàn; tiếp theo kém hơn thì gọi là quả Nhất lai;
kém hơn cuối cùng thì gọi là quả Dự lưu”. Trong này chỉ nói năm căn
như Tín… hơn-kém sai biệt, cho nên biết quả Sa-môn không chỉ là vô
vi.
Hỏi: Nếu quả Sa-môn cũng là hữu vi, thì làm sao thông hiểu kinh
mà họ đã dẫn chứng?
Đáp: Bốn quả Sa-môn thật sự gồm cả hữu vi và vô vi, nhưng kinh
ấy chỉ nói là vô vi. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì chỉ nói về quả. Nếu pháp
là quả Sa-môn chứ không phải là tánh Sa-môn thì đạo mà kinh ấy nói;
là quả Sa-môn cũng là tánh Sa- môn cho nên kinh ấy không nói. Lại
nữa, nếu pháp là quả Bà-la-môn chứ không phải là tánh Bà-la-môn thì
đạo mà kinh ấy nói; là quả bà-la-môn cũng là tánh bà-la-môn cho nên
kinh ấy không nói. Lại nữa, nếu pháp là quả phạm hạnh chứ không phải
là tánh phạm hạnh thì đạo mà kinh ấy nói; là quả phạm hạnh cũng là
tánh phạm hạnh cho nên kinh ấy không nói. Lại nữa, nếu pháp là quả
chứ không phải là có quả thì đạo mà kinh ấy nói; là quả cũng là có quả
cho nên kinh ấy không nói. Lại nữa, nếu pháp là lìa chứ không phải là
có lìa thì đạo mà kinh ấy nói; là lìa cũng là có lìa cho nên kinh ấy không
nói.
Lại nữa, nếu pháp là điều mong cầu chứ không phải là điều chán
ngán thì đạo mà kinh ấy nói; là điều mong cầu cũng là điều chán ngán
cho nên kinh ấy không nói.
Vì ngăn chặn tông chỉ của người  khác đã nói như vậy mà muốn
hiển bày tông chỉ cua 3mình, cho nên nói về bốn quả. Lại nữa, đừng cho
là vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để biẻu hiện rõ ràng về nghĩa
của mình, mà chỉ vì mở mang chánh lý về pháp tướng khiến cho người
khác hiểu biết, cho nên nói về bốn quả.
Hỏi: Tự tánh của bốn quả Sa-môn là gì?
Đáp: Luận Phẩm Loại Túc đưa ra cách nói như vậy: “Quả Dự lưu
có hai loại, đó là hữu vi và vô vi. Thế nào là quả Dự lưu hữu vi? Đó là
người chứng quả Dự lưu đã-đang và sẽ đạt được đối với các pháp Học,
đã đạt được thì gọi là quá khứ, đang đạt được thì gọi là hiện tại, sẽ đạt
được thì gọi là vi6 lai. Thế nào là quả Dự lưu vô vi? Đó là người chứng
quả Dự lưu đã-đang và sẽ đạt được đối với các kiết đoạn, đã đạt được
thì gọi là quá khứ, đang đạt được thì gọi là hiện tại, sẽ đạt được thì gọi
là vị lai”.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 259  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Đạo là hữu vi rơi vào ba đời thì có thể nói là đã-đang và sẽ
đạt được đối với đạo ấy, đoạn là vô  vi không rơi vào ba đời thì tại sao
nói là đã-đang và sẽ đạt được đối v ới đoạn ấy? Đáp: Luận Phẩm Loại
Túc nên đưa ra cách nói này: Đạt được xúc chứng chứ không nên nói là
đã-đang và sẽ đạt được. Đưa ra ca ùch nói ấy là có ý nghĩa khác, muốn
hiển bày đạt được đoạn ấy và đạt  được tương tục, nghĩa là đạt được
đoạn ấy ở quá khứ gọi là đã đạt được , ở hiện tại gọi là đang đạt được,
ở vị lai gọi là sẽ đạt được; tương tục ấy nghĩa là chứng đoạn tương tục
ở quá khứ gọi là đã đạt được, ở hiện tại gọi là đang đạt được, ở vị lai
gọi là sẽ đạt được. Vả lại, luận ấy nói: “Quả Nhất lai có hai loại, đó là
hữu vi và vô vi. Thế nào là quả Nhất lai hữu vi? Đó là người chứng quả
Nhất lai đã-đang và sẽ đạt được đối với các pháp Học, còn lại như trước
nói. Thế nào là quả Nhất lai vô vi? Đó là người chứng quả Nhất lai đã-
dnag và sẽ đạt được đối với các kiết  đoạn, còn lại như trước nói. Quả
Bất hoàn có hai loại, đó là hữu vi và vô vi. Thế nào là quả bất hoàn hữu
vi? Đó là người chứng quả bất hoàn đã-đang và sẽ đạt được đối với các
pháp Học, còn lại như trước nói. Thế nào là quả Bất hoàn vô vi? Đó là
người chứng quả bất hoàn đã-đang và sẽ đạt được đối với các kiết đoạn,
còn lại như trước nói. Quả A-la-hán có hai loại, đó là hữu vi và vô vi.
Thế nào là quả A-la-hán hữu vi? Đ ó là người chứng quả A-la-hán đã-
đang và sẽ đạt được đối với các pháp vô học, còn lại như trước nói. Thế
nào là quả A-la-hán vô vi? Đó là người chứng quả A-la-hán đã-đang và
sẽ đạt được đối với các kiết đoạn, còn lại như trước nói”.
Trong luận Thi Thiết cũng đưa ra cách nói này: “Quả Dự lưu có
hai loại; đó là hữu vi và vô vi. Thế nào là quả Dự lưu hữu vi? Đó là đạt
được quả này và đạt được Đắc này. Đạt được quả này, nghĩa là đạt được
quả Dự lưu hữu vi-vô vi. Đạt được Đắc này, nghĩa là đạt được pháp đạt
được quả này, do đạt được quả này cho nên thành tựu quả Dự lưu, do đạt
được Đắc này cho nên thành tựu đạt  được quả này. Nếu các căn học-
Lực học-Giới học-Thiện căn học-tám pháp Học, và các pháp Học thuộc
chủng loại này, thì gọi là quả Dự lưu hữu vi. Thế nào là quả Dự lưu vô
vi? Đó là ba kiết vĩnh viễn đoạn dứt, và pháp vĩn viễn đoạn dứt các kiết
thuộc chủng loại này; tám mươi tám tùy miên vĩnh viễn đoạn dứt, và
pháp vĩnh viễn đoạn dứt tùy miên thuộc chủng loại này, thì gọi là quả
Dự lưu vô vi. Quả Nhất lai có hai loạ i, đó là hữu vi va ø vô vi. Thế nào
là quả Nhất lai hữu vi? Đó là đạt được quả này đạt được Đắc này, còn
lại như trước nói. Nếu các căn học-Lực họ-Giới học-Thiện căn học-tám
pháp Học, và các pháp Học thuộc chủng loại này, thì gọi là quả   Nhất
260 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lai hữu vi. Thế nào là quả Nhất lai vô vi? Đó là ba kiết vĩnh viễn đoạn
dứt, và pháp vĩnh viễn đoạn dứt các kiết thuộc chủng loại này; tám
mươi tám tùy miên vĩnh viễn đoạn dứt, và phát vĩnh viễn đoạn dứt tùy
miên thuộc chủng loại này; tham sân si đoạn dứt gấp bội, và pháp đoạn
dứt gấp bội phiền não thuộc chủng loại này, thì gọi là quả Nhất lai  vô
vi. Quả Bất hoàn có hai loại, đó là hữu vi và vô vi. Thế nào là quả Bất
hoàn hữu vi? Đó là đạt được quả này và đạt được Đắc này, còn lại như
trước nói. Nếu các căn học-Lực học-Giới học-Thiện căn học-tám pháp
Học, và các pháp Học thuộc chủng lo ại này, thì gọi là quả Bất hoàn
hữu vi. Thế nào là Bất hoàn vô vi? Đó là năm kiết thuận phần dưới vĩnh
viễn đoạn dứt, và pháp vĩnh viễn đoạn dứt các kiết thuộc chủng loại
này; chín mươi hai tùy miên vĩnh viễn đoạn dứt, và pháp vĩnh viễn đoạn
dứt tùy miên thuộc chủng loại này, thì gọi là quả Bất hoàn vô vi. Quả A-
la-hán có hai loại, đó là hữu vi và vô vi. Thế nào là quả A-la-hán hữu
vi? Đó là đạt được quả này và đạt được Đắc này, còn lại như trước nói.
Nếu các Căn vô học-Lực vô học-Gi ới vô học-Thiện căn vô học-mười
pháp vô học, và các pháp vô học thuộc  chủng loại này, thì gọi là quả
A-la-hán hữu vi. Thế nào là quả A-la-hán vô vi? Đó là tham sân si vĩnh
viễn đoạn dứt, và tất cả phiền não vĩnh viễn đoạn dứt, vượt qua tất cả
mọi nẽo, đoạn dứt tất cả mọi ngã đường, dập tắt ba loại lửa, vượt qua
bốn thác nước, bẻ gãy các loại ngạo mạn, lìa bỏ các khát ái, phá toang
A-lại-da, cứu cánh vô thượng-tịch tĩnh vô thượng-an lạc vô thượng, và
các ái không còn-ly diệt Niết Bàn, thì gọi là quả A-la-hán vô vi”.
Đó gọi là tự tánh của bốn quả Sa-môn, bổn tánh-tướng phần của
ngã-vật. Đã nói về tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Vì sao gọi là quả Sa-môn, quả Sa-môn là có nghĩa gì?
Đáp: Tất cả Thánh đạo lìa tánh Sa-môn, hữu vi-vô vi và các Trạch
diệt, là quả này cho nên gọi là quả Sa-môn.
Hỏi: Nếu như vậy thì quả này khô ng phải là chỉ có bốn, nghĩa là
tám phẩm Nhẫn trong kiến đạo là thâu nhiếpáh Sa-môn, tám phẩm Trí
là quả Sa-môn hữu vi, pháp đoạn của tám bộ là quả Sa-môn vô vi, lúc
lìa nhiễm cõi Dục thì chín đạo vô gián là tánh Sa-môn, chín đạo giải
thoát là quả Sa-môn hựu vi, pháp đoạn thuộc chín phẩm là quả Sa-môn
vô vi; như vậy cho đến lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
nên biết cũng như vậy. Như vậy thì c ó tám mươi chín quả Sa-môn hữu
vi, tám mươi chín quả Sa-môn vô vi. Nếu dựa theo cách nói nà thì quả
Sa-môn này có hai trăm sáu mươi bảy, nghĩa là tám mươi chín ở quá
khứ, tám mươi chín ở hiện tại, tám mươi chín ở vị lai. Luận Phẩm  Túc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 261  
www.daitangkinh.org  
đưa ra cách nói như vậy: “Thế nào là quả pháp? Đó là tất cả pháp hữu
vi và trạch Diệt, tùy theo các Thánh đạo có bao nhiêu sát-na, thì có bấy
nhiêu quả Sa-môn hữu vi tùy theo pháp hữu lậu có số lượng bao nhiêu,
thì Trạch diệt vô vi cũng có bấy nhiêu; tùy theo có bao nhiêu Trạch diệt
vô vi, thì có bấy nhiêu quả Sa-môn vô vi”. Nếu dùng sát-na thuộc về
thân để phân biệt, thì có vô lương Thể của quả Sa-môn, tại sao chỉ nói
là bốn quả Sa-môn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đây la ø Đức Thế Tôn với
người tiếp nhận hóa độ được nghe điều thích hợp cho nên có cách nói
tóm lược khác.
Hiếp tôn giả nói: “Chỉ có Phật Thế Tôn có năng lực biết chính xác
đầy đủ về phạm vi thế dụng-tánh tướng c ủa các pháp, người khác thì
không có năng lực biết được. Nếu pháp này có thể thiết lập quả Sa-môn
thì chứ thiết lập, nếu không thể thì không thiết lập, cho nên không cần
phải vặn hỏi”.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Đây là Đức Thế Tôn
tóm tắc điều quan trọng mà nói cho người trí thông suốt ý, cho nên
không cần phải vặn hỏi”.
Lại nữa, bốn quả vị này dễ thấy- dễ thi thiết, nói đây là quả Dự
lưu cho đến đây là quả á..., các phần vị khác khó thấy-khó thi thiết, cho
nên Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn. Lại nữa, bốn quả vị này, các
sư Du-già đối với quả phát khởi  niềm vui mừng tăng thượng, phần vị
khác thì không như vậy; như người làm nông vào giữa tháng sáu chăm
lo việc đồng áng, thời gian sau thu hoạch thóc lúa đậu mè tích lũy đầy
trong kho lẫm sinh lòng vui mừng hết sức; ở đây cũng như vậy, cho nên
Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này  có đủ nhân duyên:
1. Rời bỏ đạo đã từng đạt được.
2. Đạt được đạo chưa từng đạt được.
3. Chứng được một vị đoạn kiết. Phần vị khác thì không như vậy,
cho nên Đức Phật chỉ nói đến bón quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này có đủ năm nhân duyên:
1. Rời bỏ đạo đã từng đạt được.
2. Đạt được đạo chưa từng đạt được.
3. CHứng được một vị đoạn kiết.
4. Lập tức đạt được tám trí.
5. Trong một lúc tu mười sáu hành tướng.
Phần vị khác thì không như vậy, cho nên Đức Phật chỉ nói đến bốn
262 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này là nơi dừn g nghỉ an ổn tối thắng của sư
Du-già, phần vị khác thì không như vậy, cho nên Đức Phật chỉ nói đến
bốn quả Sa-môn. Lại nữa, bốn quả vị này là công dụng-là công dụng
cứu cánh của tất cả Thánh đạo, là sở ta ùc-là sở tác cứu cánh của tất cả
kiết đoạn; phần vị khác thì Thánh đạo là công dụng chứ không phải là
công dụng cứu cánh, phần vị khác thì kiết đoạn là sở tác chứ không phải
là sở tác cứu cánh, cho nên Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn. Lại
nữa, bốn quả vị này cho phép người tu  hành tu nhiều Thánh đạo, phần
vị khác thì không như vậy, cho nên Đ ức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-
môn. Lại nữa, bốn quả vị này thì các sư Du-già có thể dễ dàng biết rõ
ràng về công đức và lầm lỗi, công đức  ấy gọi là đạo và đạo quả, lầm
lỗi ấy gọi là sinh tử và nhân quả, phần vị khác thì không như vậy, cho
nên Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn. Lại nữa, bốn quả vị này thì
các sư Du-già mới có thể dễ da øng chọn lấy tướng của bốn Thánh đế,
phần vị khác thì không như vậy; như người đi trên đường đối với tướng
trạng của bốn phương chưa có t hể dễ dàng chọn được, nếu ngồi một
chỗ thì mới có thể dễ dàng chọn lấy, ở đây cũng như vậy, cho nên Đức
Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn. Lại nữa, bốn quả vị này, nếu lúc lui
sụt mất đi thì có người làm chứng biết được, phần vị khác thì không như
vậy; như trong thôn ấp mắc bọn cướp đoạt thì có người chứng kiến biết
rõ chứ không phải là ở giữa hai thôn ấp, cho nên Đức Phật chỉ nói đến
bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này, các sư Du-già trước tiên mở rộng gia
hạnh-đạt chân kiên cố, phần vị khác thì không như vậy. Quả Dự lưu
trước tiên mở rộng gia hạnh, nghĩa là người ấy trước tiên mong cầu quả
giải thoát, cho nên tập trung chịu khó tu tập bố thí-trì giới thanh tịnh;
quán Bất tịnh-trì tức niệm-Niệm tr ú-Văn-Tư-Tu tuệ và Noãn-Đảnh-
Nhẫn-Thế đệ nhất pháp, cùng với mười lăm tâm trong kiến đạo, thì ở
đây gọi chung là đặt chân kiên cố 1(An túc kiên cố). Có người nói: Từ
ba đầu cho đến Thế đệ nhất pháp gọi là mở r ộng gia hạnh, mười lăm
tâm kiến đạo gọi là đặt chân kiên cố. Quả Nhất lai trước tiên mở rộng
gia hạnh, nghĩa là ngay trước đã nói và các đạo gia hạnh lìa nhiễm cõi
dục; sáu đạo vô gián-năm đạo giải thoát, thì ở đây gọi là đặt chân kiên
cố. Có người nói: Quả Dự lưu gọi là đặt chân kiên cố. Quả Bất hoàn
trước tiên mở rộng gia hạnh, nghĩa là ngay trước đã nói và các đạo gia
hạnh lìa nhiễm cõi dục; ba đạo vô gián-hai đạo giải thoát, thì ở đây gọi
là đặt chân kiên cố. Có người nói: Quả Nhất lai gọi là đặt chân kiên cố.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 263  
www.daitangkinh.org  
Quả A-la-hán trước tiên mở rộng gia hạnh, nghĩa là ngay trước đã nói
và các đạo gia hạnh lìa một phẩm nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất; cho đến
định kim cang dụ, thì ở đây gọi chung là đặt chân kiên cố. Có người nói:
Quả bất hoàn gọi là đặt chân kiên cố. Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn
quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này, các Sư Du-già đoạn tuyệt và chấm dứt tất
cả phần Sinh, phần vị khác thì không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu trừ
ra bảy lần sinh ở cõi dục và cõi sắc-vô sắc ở mỗi một nơi một lần sinh,
còn lại tất cả mọi lần sinh đều đạt được Phi trạch diệt; quả Nhất lai trừ
ra hai lần sinh ở cõi dục và cõi sắc-vô sắc ở mỗi một nơi một lần sinh,
còn lại tất cả mọi lần sinh đều đạt được Phi trách diệt; quả bất hoàn trừ
ra cõi sắc-vô sắc mỗi một nơi một lần sinh, còn lại tất cả mọi lần sinh
đều đạt được Phi trạch diệt; quả A-la-hán đối với tất cả mọi lần sinh đều
đạt được Phi trạch diệt. Vì vậy, Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này, các sư Du-già tập hợp toàn bộ phiền não
do kiến-tu mà đoạn của ba cõi cầ n phải đoạn, phần vị khác thì không
như vậy. Nghĩa là quả vị Dự lưu tập hợp toàn bộ phiền não do kiến mà
đoạn của ba cõi cần ph ải đoạn; quả vị Nhất lai tập hợp toàn bộ phiền
não do kiến mà đoạn của ba cõi, và phiền não thuộc sáu phẩm trước do
tu mà đoạn của cõi dục cần phải đoạn; quả vị Bất hoàn tập hợp toàn bộ
phiền não do kiến mà đoạn của ba c õi, và phiền não thuộc chín phẩm
do tu mà đoạn của cõi dục cần phải đoạn; quả vị A-la-hán tập hợp toàn
bộ hết thảy phiền não do kiến-tu mà đoạn của ba cõi cần phải đoạn. Vì
vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này là nơi cầu mong chủ yếu của sư Du-già,
phần vị khác không như vậy, cho nên Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-
môn. Lại nữa, bốn quả vị này, các sư Du-già nói có lui sụt, nếu chưa đạt
được trở lại thì chắc chắn không mạng chung, phần vị khác thì không
như vậy, cho nên Đức Phật chỉ nói  đến bốn quả Sa-môn. Lại nữa, bốn
quả vị này đối trị năm nẽo-đạt được  Phi trạch diệt, phần vị khác thì
không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với địa ngục-bàng sinh và
nẽo quỷ đạt được Phi trạch diệt; quả Nhất lai đối trị với một phần của
nẽo người đạt được Phi trạch diệt; quả bất hoàn đối trị với toàn phần
của nẽo người đạt được Phi trạch di ệt quả A-la-hán đối trị với nẽo trời
đạt được Phi trạch diệt. Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị vớ i bốn sinh đạt được Phi trạch
diệt, phần vị khác thì không như vậy. N ghĩa là quả Dự lưu đối trị với
Noãn sinh-thấp sinh đạt được Phi tr ạch diệt; quả Nhất lai đối trị với
264 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
một phần của Thai sinh đạt được Phi trạch diệt, quả Nhất lai đối trị với
một phần của Thai sinh đạt được Phi trạch diệt; quả A-la-hán đối trị với
Hóa sinh đạt được Phi trạch diệt. Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả
Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị với hai bên, phần vị khác thì không
như vậy. Nói hai bên nghĩa là cõi dục và Hữu đảnh. Đối trị bên cõi Dục
cho nên đạt được quả Nhất lai và quả bất hoàn, đối trị bên hữu Đảnh
cho nên đạt được quả Dự lưu và quả  á... Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến
bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị với hai Hữu căn bản, phần vị khác
thì không như vậy. Hai Hữu căn bản, nghĩa là cõi dục và Hữu Đảnh. Đối
trị Hữu căn bản của cõi  dục cho nên đạt được qua û Nhất lai và quả bất
hhoàn, đối trị với hữu căn bản của Hữu Đảnh cho nên đạt được quả Dự
lưu và quả á... Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này có thể vĩnh viễn đối trị hai loại ác Tư, và
các uẩn nương tựa của dị thục ấy, phần vị khác thì không như vậy. Hai
loại ác Tư, nghĩa là Tư đoạn mất thiện căn và Tư dấy khởi nghiệp vô
gián. Quả Dự lưu có thể vĩnh viễn đối trị với Tư đoạn mất thiện căn; quả
Nhất lai có thể vĩnh viễn đối trị với Tư dấy khởi nghiệp vô gián; quả
Bất hoàn có thể vĩnh viễn đối trị với quả dị thục ấy; quả A-la-hán có thể
vĩnh viễn đối trị với các uẩn nương tựa của dị thục ấy. Vì vậy Đức Phật
chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị với ba pháp, phần vị khác thì không
như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với ba kiết; quả Nhất lai đối trị với
ba căn bất thiện và một phần Dục la äu; quả Bất hoàn đối trị với ba căn
bất thiện và toàn phần Dục lậu; quả A-la-hán đối trị với Hữu lậu và vô
minh lậu. vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối tr ị với bốn pháp, phần vị khác thì
không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với kiến bộc lựu-ách, kiến
thủ-Giới cấm thủ và hai Thân hệ sau; quả Nhất lai đối trị với Dục lộc
lưu-ách-thủ và một phần của hai Thân hệ đầu; quả Bất hoàn đối trị với
Dục bộ lưu-ách-thủ và toàn phần cu ûa hai Thân hệ trước; quả A-la-hán
đối trị với Hữu-vô minh bộc lưu-ách và Ngã ngữ thủ. Vì vậy Đức Phật
chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị với năm pháp, phần vị khác thì
không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với Cái Nghi-ba kiết sau của
năm kiết thuận phần dưới và năm kiến; quả Nhất lai đối trị với bốn Cái
trước-kiết Sân-Tật-Khan và một phần của hai kiết trước trong nă   kiết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 265  
www.daitangkinh.org  
thuận phần dưới; quả Bất hoàn đối trị với bốn Cái trước-kiết Sân-Tật-
Khan và toàn phần của hai kiết tr ước trong năm kiết thuận phần dưới;
quả A-la-hán đối trị với kiết Tham-m ạn và năm kiết thuận phần dưới.
Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị vớ i sáu Ái thân, phần vị khác thì
không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với Ý xúc đã sinh ra Ái thân
do kiến mà đoạn; quả Nhất lai đối tr ị với một phần Tỷ-Thiệt xúc mà
sinh ra Ái thân; quả Bất hoàn đối trị với toàn phần Tỷ-Thiệt xúc mà
sinh ra Ái thân; quả A-la-hán đối trị với Nhãn-Nhĩ-Thân xúc mà sinh
ra Ái thân, và Ý xúc đã sinh ra Ái thân do tu mà đoạn. Vì vậy Đức Phật
chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối tr ị với bảy Tùy miên, phần vị khác
thì không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với tùy miên kiến-nghi;
quả Nhất lai đối trị với một phần tùy miên Dục tham-sân nhuế; quả bất
hoàn đối trị với toàn phần tùy miên Dục tham-Sân nhuế; quả A-la-hán
đối trị với tùy miên Hữu tham-mạn-vô minh. Vì vậy Đức Phật chỉ nói
đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị với chín kiết, phần vị khác thì
không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với kiết Kiến-Thủ-Nghi; quả
Nhất lai đối trị với một phần của Kiết Nhuế-Tật-Khan; quả bất hoàn đối
trị với toàn phần của Kiết Nhuế-Tật-Khan; quả A-la-hán đối trị với kiết
ái-mạn-Vô minh. Vì vậy Đức Phật chỉ nói  đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đối trị với chín mươi tám Tùy miên, phần
vị khác thì không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu đối trị với tùy miên do
kiến mà đoạn của ba cõi; quả Nhất lai đối trị với một phần tùy miên do
tu mà đoạn của cõi dục; quả Bất hoàn đối trị với toàn phần tùy miên do
tu mà đoạn của cõi dục; quả A-la-hán đối trị với tùy miên do tu mà đoạn
của cõi sắc-vô sắc. Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-môn.
Lại nữa, bốn quả vị này đều ra kh ỏi phạm vi của một loại phiền
não sâu nặng, phần vị khác thì không như vậy. Nghĩa là quả Dự lưu ra
khỏi phạm vi của phiền não sâu nặng do kiến mà đoạn; quả Nhất lai ra
khỏi phạm vi của phiền não sâu nặng có thể cùng dấy khởi năm nghiệp
vô gián, đó là phiền não thuộc sáu phảm trước của cõi dục có thể cùng
dấy khởi năm nghiệp vô gián, ba phẩm sau thì không như vậy, bởi vì
thể lực yếu kém; quả Bất hoàn ra khỏi phạm vi của phiền não sâu nặng
thuộc về các bất thiện; quả A-la-h án ra khỏi phạm vi của phiền não
sâu nặng thuộc về các vô ký. Vì vậy Đức Phật chỉ nói đến bốn quả Sa-
môn.
266 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Vì sao lìa nhiễm cõi dục thì thiết lập hai quả Sa-môn, đó là
quả Như Lai và quả Bất hoàn; lìa nhiễm cõi sắc-vô sắc thì thiết lập một
quả Sa-môn, gọi là quả A-la-hán.
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Chỉ riêng Phật Thế Tôn có năng lực biết
chính xác đầy đủ về phạm vi-thế dụng-tánh tướng của các pháp, người
khác thì không có năng lực biết được. Nếu lìa nhiễm này có thể thiết lập
hai quả thì cứ thiết lập hai quả, nếu lìa nhiễm này có thể thiết lập một
quả thì thiết lập một quả, cho nên không cần phải vặn hỏi”.
Lại nữa, bốn quả Sa-môn không có quả nào không đều nhờ vào lìa
nhiễm của ba cõi mà được kiến lập, nghĩa là lìa nhiễm do kiến mà đoạn
của ba cõi thì kiến lập quả Dự lưu; nếu lìa nhiễm do kiến mà đoạn của
ba cõi, và lìa nhiễm thuộc sáu phẩm trước do tu mà đoạn của cõi dục thì
kiến lập của quả Nhất lai; nếu lìa nhiễm do kiến mà đoạn của ba cõi, và
lìa nhiễm do tu mà đoạn của cõi dục thì kiến lập quả Bất hoàn; nếu lìa
nhiễm do kiến-tu mà đoạn của ba cõi thì kiến lập quả A-la-hán .
Lại nữa, bởi vì cõi dục là cõi bất định, không phải là địa tu-không
phải là địa lìa nhiễm, cho nên lìa nhiễm cõi ấy thì kiến lập hai quả Sa-
môn; cõi sắc-vô sắc là cõi ổn định- là địa của tu-là địa của lìa nhiễm,
cho nên lìa nhiểm của cõi ấy chỉ kiến lập một quả Sa-môn. Lại nữa, bởi
vì cõi dục khó đoạn-khó phá-khó c ó thể vượt qua, cho nên lìa nhiễm
cõi ấy thì kiến lập hai quả Sa-môn; cõi sắc-vô sắc dễ đoạn-dễ phá-dễ
có thể vượt qua, cho nên lìa nhiễm của cõi ấy chỉ kiến lập mật quả Sa-
môn. Lại nữa, bởi vì cõi dục thì lỗi  lầm tăng mạnh-lỗi lầm kiên cố-lỗi
lầm rất nhiều, cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn;
cõi sắc-Vô sắc cùng với cõi dục trái ngược nhau, cho nên lìa nhiễm
của cõi ấy chỉ kiến lập một quả Sa-môn. Lại nữa, bởi vì phiền não của
cõi dục giống như dòng thác chảy xiết khó có thể vượt qua, cho nên lìa
nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn; như người vướt qua dòng
sông mà nước sông ấy sâu và rộng, sóng lớn cuồn cuộn chảy xiết phải
liên tục dừng lại mới có thể vượt qua được dòng sông. Như trong kinh
nói: “Chủ thôn ấp nên biết, nói dòng th ác chảy xiết là dụ cho năm dục
tuyệt với”. Cõi sắc-vô sắc cùng với cõi dục trái ngược nhau, cho nên lìa
nhiễm của cõi ấy chỉ kiến lập một quả Sa-môn.
Lại nữa, bởi vì cõi dục là cõi hiểm nạn, phiền não thêm sâu nặng,
tác nghiệp thêm sâu nặng, giốnnghư gánh nặng khó có thể vượt qua,
cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn; cõi sắc-vô sắc
không phải là cõi hiểm nạn phiền não-ta ùc nghiệp giả sử có thêm sâu
nặng mà lại dễ dàng vượt qua, cho nên lìa nhiễm của cõi ấy chỉ kiến lập
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 65 267  
www.daitangkinh.org  
một quả Sa-môn. Như người gánh nặng đi lên núi cao khó khăn nguy
hiểm, phải liên tục dừng nghỉ thì mới có thể vượt qua được; nếu đến nơi
bằng phẳng thì tuy là gánh nặng mà dễ dàng vượt qua đường xa, ở đây
cũng như vậy.
Lại nữa, bởi vì cõi dục là cõi dơ bẩn hỗn tạp, giống như bùn lầy ứ
đọng lẫn lộn nhiều rác rưởi dơ bẩn khó có thể rời ra được, cho nên lìa
nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn; cõi sắc- vô sắc cùng với cõi
dục trái ngược nhau, cho nên lìa nhiễm của cõi ấy chỉ kiến lập một quả
Sa-môn. Như trên đống rác rưởi xây dựng làm nên nhà cửa lâu đài, tuy
là đẹp đẽ tuyệt vời mà người ta không th ích ở; cõi sắc-vô sắc cũng lại
như vậy, vì ở bên trên pháp dơ bẩn hỗn ta ïp của cõi dục, tuy là đẹp đẽ
tuyệt vời mà Hiền Thánh không thích.
Vì vậy, Tôn giả Tăng-già-phiệt-tô đưa ra cách nói như vậy:
“Trong cõi dục này rất nhiều sai lầm mất mát, đó là mất cha mẹ-anh
em-chị em-vợ con-quyến thuộc, bỏ mất tiền của-địa vị; hoặc bị cắt đứt
tai-mũi-tay chân và các bộ phận thân thể; hoặc lại gặp phải bốn trăm lẻ
bốn căn bệnh. Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên nhận chịu
nhiều khổ đau dữ dội. Cõi dục rất nhiều sai lầm mất mát như vậy, nếu
lìa nhiễm cõi ấy thì kiến lập toàn bộ tất cả bốn quả Sa-môn hãy còi ít,
huống gì hai quả hay sao?”
Lại nữa, bởi vì cõi dục có thân nam-thân nữ khó có thể vượt qua,
cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn; cõi sắc-vô sắc
chỉ có thân nam thì dễ dàng có thể vượt qua, cho nên lìa nhiễm của cõi
ấy chỉ kiến lập một quả Sa-môn. Lại nữa, bởi vì cõi dục có nam căn-nữ
căn khó có thể vượt qua, cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả
Sa-môn; cõi sắc-vô sắc không có nam căn-nữ căn thì dễ dàng có thể
vượt qua, cho nên lìa nhiễm của cõi ấy chỉ kiến lập một quả Sa-môn.
Lại nữa, bởi vì cõi dục có hai loại phiền não bất thiện-vô ký khó
có thể vượt qua, cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn,
cõi sắc-vô sắc chỉ có một loại phiền não vô ký thì dễ dàng có thể vượt
qua, cho nên lìa nhiễm cõi ấy chỉ kiến lập một quả Sa-môn. Như hai
loại phiền não bất thiện và vô ký, như vậy có dị thục-không có dị thục,
sinh hai quả-sinh một quả, vô tàm-vô quý, tương ưng-không tương ưng,
tất cả các loại phiền não nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, bởi vì cõi Dục có khổ cũng ăn-ưa căn vô tàm-vô quý-tật
san đoàn thực, và các loại lỗi lầm tai họa như dâm dục-ái-năm cái -năm
dục-các nẽo ác… khó  có thể rời ra được , cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải
kiến lập hai quả Sa-môn, cõi Sắc-vô sắc cùng với cõi Dục trái ngược
268 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nhau, cho nên lìa nhiễm của cõi ấy kiến lập một Sa-môn. Lại nữa, cõi
Dục có đủ nhiều pháp hữu lậu như mười tám giới-mười hai xứ… khó có
thể rời ra được, cho nên lìa nhiễm cõi ấy phải kiến lập hai quả Sa-môn,
cõi Sắc-vô sắc ít pha ùp hữu lậu, cho nên lìa nhiễm của cõi ấy chỉ kiến
lập một quả Sa-môn.
Hỏi: Tại sao lìa nhiễm do kiến mà đoạn thì kiến lập một đoạn Sa-
môn đầu, lìa nhiễm do tu mà đoạn thì kiến lập ba quả Sa-môn sau?
Đáp: Nhiễm do kiến mà đoạn có t hể dễ lìa xa, cho nên lúc lìa
nhiễm ấy thì kiến lập một Sa-môn , còn nhiễm do tu mà đoạn khó có thể
lìa xa, cho nên lúc lìa nhiễm ấy thì kiến lập ba quả Sa-môn sau.


„