A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 66

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 269  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 66

LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 4)

Hỏi: Trước đây nói Thánh đạo là tánh Sa-môn, hữu vi-vô lậu và
các trạch diệt là quả của Thánh đạo này, cho nên gọi là quả Sa-môn;
do lực của đạo vô lậu ma ø chứng được thì có thể thiết lập tên gọi này,
do lực của đạo thế tục mà chứng được thì như quả nhất lai-Bất hoàn, tại
sao gọi là quả Sa-môn?
Đáp: Như đạo vô lậu lìa nhiễm cõi Dục, nếu gấp bội hoặc là hoàn
toàn thì thiết lập phạm vi của quả; như vậy Thánh giả dùng đạo thế tục
lìa nhiễm của cõi Dục, hoặc gấp bội-hoặc hoàn toàn cũng thiết lập quả
Nhất lai và quả Bất hoàn, cho nên ca û hai cũng được tên gọi là quả Sa-
môn.
Tôn giả Tăng-già-phiệt-tô nói rằng: “Lúc dùng đạo thế tục để lìa
nhiễm cõi Dục thì cũng tu vị lai; do các đạo vô lậu mà đạt được hai quả
là quả của đạo ấy, cho nên cũng được kiến lập tên gọi là quả Sa-môn.”
Vị ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Thánh
đạo vị lai chưa có tác dụng, làm sao đối với bên này bên kia mà có được
tên gọi của quả?
Có Sư khác nói: “Lúc dùng đạo thế tục để lìa nhiễm cõi Dục thì
vô lậu được chuyển biến luôn luôn nối tiếp nhau, hai quả đã đạt được
là quả của đạo ấy, cho nên cũng được kiến lập tên gọi là của Sa-môn”.
Vị ấy không nên đưa ra cách nói này. N guyên cớ thế nào? Bởi vì đạt
được không có tác dụng chứng đoạn về đoạn kiết, làm sao đối với bên
này-bên kia mà có được tên gọi của quả?
Lại có người nói: “Lúc dùng đạo th ế tục đạt được hai quả, định
Kim cang dụ hiện ở trước mắt, chứng được toàn bộ một vị đoạn do kiến
tu mà đoạn của ba cõi, đoạn đã đạt được trước đó là quả của Định này,
cho nên gọi là quả Sa-môn, bởi vì Định này là tánh Sa-môn chân thật”.
270 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Người ấy cũng không nên đưa ra cách nói như vậy. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì lúc đạt được hai quả thì chưa đạt được Định này, nếu đạt được
Định này thì mất tên gọi của quả kia, làm sao hai quả ấy lại gọi là của
Sa-môn?
Nên đưa ra cách nói này: Từ phần nhiều mà kiến lập tên gọi, bởi
vì phần nhiều là do Thánh đạo mà đạt  được quả, nghĩa là lúc đạo thế
tục đạt được hai quả tất cả đoạn do kiến mà đoạn của ba cõi, đều là do
lực của Thánh đạo mà đạt được cho nên gọi là quả Sa-môn, tuy có lúc
đoạn sáu phẩm-chín phẩm của cõi dục do tu mà đoạn nhưng không phải
là Thánh đạo đạt được. Nhưng thua än theo phần nhiều cũng được kiến
lập tên gọi là quả Sa-môn, bởi vì một  đạo vô lậu đạt được do toàn bộ
mà đạt được.
Hỏi: Như vậy đã nói thì bốn quả Sa-môn có mấy loại là giả danh,
mấy loại là thật nghĩa?
Đáp: Hai loại là giả danh, đó là quả nhất lai và quả bất hoàn, hai
loại là thật nghĩa, đó là quả Dự lưu và quả A-la-hán.
Hỏi: Tại sao quả Nhất lai Bất hoàn gọi là quả giả danh, quả Dự
lưu và A-la-hán thì gọi là quả thật nghĩa?
Đáp: Các đạo thế tục là đạo giả danh, hai quả ở giữa do phần ít
của đạo ấy mà đạt được, lấy nhiều thuận theo ít cho nên gọi là quả giả
danh; các đạo vô lậu là đạo thật nghĩ a, hai quả đầu và cuối hoàn toàn
do đạo ấy mà đạt được, cho nên quả đa àu và quả cuối gọi là quả thật
nghĩa. Lại nữa, hai quả ở giữa thì hai đạo hữu lậu và vô lậu cùng đạt
được, cho nên gọi là quả giả danh, giả danh tức là nghĩa cùng nhau mà
đạt được, như vật cùng nhau có thì gọi  là vật giả danh; hai quả đầu và
cuối chỉ là do lực của đạo vô lậu mà đạt được, cho nên gọi là quả thật
nghĩa, thật nghĩa tức là nghĩa một mình mà đạt được, như vật một mình
có thì gọi là vật thật nghĩa. Lại nữa , hai quả ở giữa do đạo thế tục và
Thánh đạo tạm thời thiết lập danh ngôn mà chứng được, cho nên gọi là
quả giả danh, nghĩa là lúc hai đạo ấy thuộc về vị lai thì mược làm nghĩa
mà nói, đã cùng chung một sự việc-t hề làm một công việc tất cả đều
tùy hỷ; hai quả đầu và cuối chỉ do Thánh đạo đạt được, không phải là
do hai đạo tạm thời thiết lập danh ngôn mà chứng được, cho nên gọi là
quả thật nghĩa.
Có Sư khác nói: Quả giả danh, đó là hai quả đầu, bởi vì chỉ có
Thanh văn thừa mà chứng được, quả thật nghĩa, đó là hai quả sau, bởi
vì tất cả Thanh văn độc giác và đại giác đều chứng được. Nhiều là thật
nghĩa, ít là giả danh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 271  
www.daitangkinh.org  
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi ít nhiều không
phải là biểu thị cho giả danh-thật nghĩa. Trong này, cách nói trước đối
với lý là thích hợp. Nguyên cớ thế na øo? Bởi vì quả Sa-môn, là do lực
của tánh Sa-môn mà dẫn dắt đạt được, chỉ riêng đạo vô lậu là tánh Sa-
môn, thành tựu đạo ấy thì gọi là Sa-môn thật sự, cho nên do đạo ấy mà
đạt được hai quả, gọi là quả Sa-môn thật nghĩa. Các đạo thế tục không
phải là tánh Sa-môn, thành tựu đạo ấy thì gọi là Sa-môn giả danh, cho
nên do đạo ấy mà đạt được hai quả, gọi là quả Sa-môn giả danh.
Hỏi: Đạo là hữu vi, có Hạ trung thượng, tùy theo của nhân mà
sinh, có thể gọi là quả; Đoa ïn là vô vi, không có Hạ-Trung-Thượng,
không gọi là do nhân mà sinh, tại sao gọi là quả?
Đáp: Đạo tuy không sanh mà là chứng gia hạnh đã đạt được cho
nên cũng gọi là quả. Nghĩa là Sư-du-già ở trên đỉnh núi cao hoặc ở trong
tịnh thất, tiết chế ăn uống-giảm bớt ngủ nghỉ và vật dụng cung cấp cho
thân, thọ trì bảy pháp nhỏ-bảy pháp  lớn mỗi ngày, giữ gìn rất yên ổn,
đi cầm theo gậy pháp, từ hôm nay ẩn đi đến ngày mai hiện ra, phát
khởi tinh tiến dũng mãnh thù thắng, lần lượt chuyển tiếp dẫn dắt sinh ra
Thánh đạo vô lậu, từ đây chứng được bốn quả Sa-môn. Lúc ấy người chỉ
bày hướng dẫn khen ngợi hỏi han người kia rằng: Khéo thay, khéo thay!
Ông có năng lực tinh tiến tu tập gia hạnh đúng đắn, nay đạt được quả
này. Như người làm nông vào giữa tháng sáu, sửa sang bờ ruộng gieo
hạt nhổ cỏ chăm lo việc đồng áng, thời gian sau thu hoạch thóc lúa đậu
mè chứa đầy trong kho lẫm, người làm nông trước kia khen ngợi hỏi han
người ấy rằng: Hay thay, khéo thay! O Âng vào giữa tháng sáu làm lụng
vất vả biết bao, nay có được kết quả này. Vì vậy, Đạo và Đoạn đều có
được tên gọi của quả. Như vậy đã nói về bốn quả Sa-môn.
Hỏi: Mấy loại là quả của Tĩnh lự?
Đáp: Bốn loại là quả của Tĩnh lự và quả quyến thuộc của Tĩnh
lự.

Hỏi: Mấy loại là quả của vô sắc?
Đáp: Một loại, đó là quả A-la-hán.
Hỏi: Mấy loại là quả của Tĩnh lự căn bản?
Đáp: Hai loại, đó là quả Bất hoàn và quả A-la-hán.
Hỏi: Mấy loại là quả của cận phần Tĩnh lự?
Đáp: Bốn loại, đó là cận phần của Tĩnh lự thứ nhất chứ không
phải là Tĩnh lự nào khác, Tĩnh lự trung gian nói như Tĩnh lự căn bản.
Hỏi: Mấy loại là quả của vô sắc căn bản?
Đáp: Một loại, đó là quả A-la-hán.
272 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Mấy loại là quả của cận phần vô sắc?
Đáp: Không có.
Hỏi: Mấy loại là quả của kiến đạo?
Đáp: Ba loại, đó là trừ ra quả Dự lưu.
Hỏi: Mấy loại là quả của Nhẫn?
Đáp: Ba loại, đó là trừ ra quả A-la-hán.
Hỏi: Mấy loại là quả của Trí?
Đáp: Ba loại, đó là trừ ra quả Dự lưu.
Hỏi: Mấy loại là quả của pháp trí?
Đáp: Ba loại, đó là trừ ra quả Dự lưu.
Hỏi: Mấy loại là quả của loại trí?
Đáp: Một loại, đó là quả A-la-hán.
Hỏi: Mấy loại là quả của phẩm pháp trí?
Đáp: Ba loại, đó là trừ ra quả Dự lưu.
Hỏi: Mấy loại là quả của phẩm loại trí?
Đáp: Bốn loại.
Hỏi: Mấy loại là quả của đạo thế tục?
Đáp: Hai loại, đó là quả Nhất lai và quả Bất hoàn.
Hỏi: Mấy loại là quả của đạo vô lậu?
Đáp: Bốn loại.
Như trong kinh nói: “Vĩ sinh oán vư ơng là con trai vua Phệ-đề-tứ
nước Ma-kiệt-đà, đi đến nơi đức Phật, đến rồi đầu lạy sát hai chân đức
Thế tôn, xong lùi về ngồi một bên mà thưa với đức Phật rằng: Là có quả
Sa-môn hiện trông thấy hay không? Đức Phật nói cũng có. Nhà vua hỏi
thế nào? Đức Thế tôn bảo rằng: Nay ta hỏi nhà vua, nên tùy ý trả lời.
Nếu người hầu hạ cho nhà vua hoặc các tôi tớ không được tự tại, có lúc
thấy nhà vua bước lên cung điện cao sa ng bày năm loại kỹ nhạc chơi
đùa vui sướng cùng với các quyến thuộc, họ đã thấy rồi dấy lên ý nghĩa
như vậy: Mình cũng là người vì sao không được như vậy, nhưng mà nhà
vua ở đời trước tu nhiều phước nghiệp, cho nên ở đời này nhận được quả
báo tốt đẹp này, mình từ hôm nay cần phải tu nghiệp tốt đẹp thì cũng sẽ
như nhà vua được mọi người kính trọng va ø ao ước. Dấy lên ý nghĩ này
rồi liền bỏ phép tắc trong gia đình họ hàng, cạo bỏ râu tóc-khoác mặc
ca sa, thọ trì ba quy y và giới Tha nh tịnh, đối với người nghiệp đạo có
thể đoạn có thể tu. Nhà vua sai người khác ở bên ngoài tìm hiểu trông
thấy rồi, lập tức trở về trình bày rõ ràng đầy đủ sự việc trên, đề nghị nhà
vua bắt lấy đem về sai khiến như lúc trước, nhà vua nghe nói sự việc ấy
có như lời đề nghị của người kia hay không? Nhà vua nói: Không    thể
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 273  
www.daitangkinh.org  
nào, nếu có người này thì con phải đi đến gặp gỡ mà lễ lạy cúng dường
cung kính, như người ấy lúc trước đây cung cấp hầu hạ cho con, con từ
bây giời lại cung cấp hầu hạ người ấy đến hết cuộc đời mình, giúp cho
áo quần-ăn uống-thuốc thang-nhà cửa-đồ nằm và các duyên cung cấp
khiến cho không thiếu thốn thứ gì. Đức Phật bảo với nhà vua rằng: Sự
việc như vậy lẽ nào không phải là quả Sa-môn hiện trông thấy hay sao?
Nhà vua thưa với đức Phật rằng: Đúng như Thánh giáo!”
Hỏi: Các quả Sa-môn thật sự ch ỉ có bốn, tại sao kinh này lại nói
đến loại thứ năm?
Đáp: Quả Sa-môn chân thật chỉ có bốn, kinh này nói quả Sa-môn
hiện trông thấy, chỉ là quả Sĩ dụng gần của xuất gia.
Hỏi: Xuất gia đã không phải là ta ùnh Sa-môn chân thật, làm sao
nói là có quả Sa-môn?
Đáp: Xuất gia tuy không phải là tánh Sa-môn chân thật, mà thế
gian tạm mượn để thiết lập tên gọi của tánh Sa-môn, cho nên những
người thế gian trông thất người xuất gia, thì nói là mình trông thấy
Sa-môn như vậy. Vì vậy quả Sĩ dụng ga àn của xuất gia, cũng được tạm
mượn để thiết lập tên gọi của quả Sa-môn, tên gọi hiện trông thấy này
biểu thị không phải là thật nghĩa.
Kinh Sư tử Hống lại đưa ra cách nói này: “Chỉ riêng trong pháp
của Ta có bốn loại Sa-môn, đó là Sa-môn thứ nhất cho đến Sa-môn thứ
tư, trong pháp của ngoại đạo không có Sa-môn và Bà-la-môn chân thật,
chỉ có tên gọi trống rỗng. Đối với s ự việc như vậy đích thực là Sư tử
hống ở giữa đại chúng cũng không có gì sợ hãi”.
Nên biết trong này, Sa-môn thứ nhất ấy gọi là các Dự lưu, Sa-môn
thứ hai ấy gọi là các Nhất lai, Sa-môn thứ ba ấy gọi là các Bất hoàn,
Sa-môn thứ tư ấy gọi là các A-la-hán.
Hiếp tôn giả nói: “Nên biết trong kinh này đức Phật thuận theo
người hơn hẳn ở trước tiên mà nói, Sa-môn thứ nhất ấy gọi là các A-la-
hán, Sa-môn thứ hai ấy gọi là các bất hoàn, Sa-môn thứ ba ấy gọi là các
Nhất lai, Sa-môn thứ tư ấy gọi là các Dự lưu”.
Trong kinh Thiện Hiền lại đưa ra cách nói này: “Nếu nơi này có
tám chi Thánh đạo thì nên biết là nơi ấy có bốn loại Sa-môn, đó là Sa-
môn thứ nhất cho đến Sa-môn thứ tư”.
Trong này có người nói: Hướng về  bốn quả gọi là bốn Sa-môn,
Sa-môn thứ nhất thì gọi là Dự lưu Hướng, Sa-môn thứ hai thì gọi là Nhất
lai hướng, Sa-môn thứ ba thì gọi là Bất hoàn hướng, Sa-môn thứ tư thì
gọi là  A-la-hán Hướng.
274 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hiếp tôn giả nói: “Trong kinh này nói bốn loại Hướng và nói bốn
Quả, nếu nơi này có tám chi Thánh đạo thì chính là nói đến bốn Hướng,
nên biết là nơi ấy có bốn loại Sa-môn thì chính là nói về bốn Quả”.
Trong kinh Chuẩn Đà cũng đưa ra cách nói này: “Sa-môn có bốn
chứ không có thứ năm. Bốn Sa-môn là:
1. Sa-môn thắng đạo.
2. Sa-môn thị đạo.
3. Sa-môn mạng đạo.
4. Sa-môn ô đạo”.
Nên biết trong này, Sa-môn thắng đa ïo thì nghĩa là Phật Thế tôn
tự mình có năng lực giác ngộ, tất cả Độc giác nên biết cũng như vậy.
Sa-môn thị đạo thì nghĩa là Tôn Xá-lợi-tử, bởi vì không có ai sánh bằng,
vốn là vị tướng trong đại pháp, thường có năng lực thuận theo đức Phật
chuyển pháp luân; tất cả Thanh văn vô học nên biết cũng như vậy. Sa-
môn mạng đạo, nghĩa là tôn giả A-nan-đà, tuy ở phần vị học mà giống
như vô học, vốn có đa văn-nghe mà nhớ mãi không quên và đầy đủ giới
cấm Thanh tịnh, tất cả hữu học nên biết cũng như vậy. Sa-môn ô đạo,
nghĩa là Tỳ kheo Mạc-yết-lạc-ca thíc h lấy trộm tiền bạc vật dụng của
người khác…
Hỏi: Như trong ba kinh đã dẫn ra  ở trên đều nói đến Sa-môn có
gì sai biệt?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Kinh Sư tử hống nói đến
Sa-môn ấy nghĩa là trú trong bốn qua û, trong kinh Thiện Hiền nói đến
Sa-môn ấy nghĩa là thực hành bốn hướng, trong kinh Chuẩn Đà nói đến
Sa-môn ấy nghĩa là trú trong bốn quả và thực hành các Hướng.
Có Sư khác nói: Kinh Sư tử Hống nói đến Sa-môn ấy nghĩa là trú
trong bốn quả, trong kinh Thiện Hiền nói đến Sa-môn ấy nghĩa là thực
hành bốn hướng và trú trong bốn quả, trong kinh Chuẩn Đà nói đến Sa-
môn ấy nghĩa là thâu nhiếp đầy đủ tất cả Sa-môn.
Hoặc có người nói: Kinh Sư Tử Hống và kinh Thiện Hiền nói đến
Sa-môn ấy nghĩa là trú trong bốn quả, trong kinh Chuẩn Đà nói đến Sa-
môn ấy nghĩa là tất cả Sa-môn trú trong quả và Hướng.
Lại có người nói: Kinh Sư Tử Hống và kinh Thiện Hiền nói đến
Sa-môn ấy nghĩa là Học và vô học, trong kinh Chuẩn đà nói đến Sa-
môn ấy nghĩa là Học-vô học và Phi học phi vô học.
Có người đưa ra cách nói này: Kinh Sư Tử Hống và Kinh Thiện
Hiền nói đến Sa-môn ấy nghĩa là các Thánh giả, trong kinh Chuẩn Đà
nói đến Sa-môn ấy nghĩa là các Thánh giả và các dị sinh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 275  
www.daitangkinh.org  
Lại có người nói: Kinh Sư Tử Hống và Kinh Thiện Hiền nói đến
Sa-môn ấy nghĩa là người trì giới, trong Chuẩn đà nói đến Sa-môn ấy
nghĩa là người trì giới và người phạm giới.
Hoặc lại có người nói: Trong ba kinh này đã nói đến Sa-môn thì
nghĩa lý không có sai biệt gì.
Hỏi: Hai kinh trước nói có bốn Sa-môn, Sa-môn ô đạo lẽ nào do
bốn mà thâu nhiếp hay sao?
Đáp: Cũng do bốn mà thâu nhiếp, đó là Dự lưu hướng. Nhưng Dư
lưu Hướng có gần-có xa, gần nghĩa là kiến đạo, xa nghĩa là người trước
đây thuận quyết trạch phần-Thuận giải thoát phần cho đến chánh tín
mà xuất gia. Như trong kinh nói: “C ó bốn loại Dự lưu chi, đó là nhân
của chi thân cận Thiện sĩ, lắng nghe chánh pháp, như lý tác ý, pháp tùy
pháp hành”. Danh-nghĩa của Hướng không có sai biệt.
Hỏi: Trong kinh Thiện Hiền nói: “N ếu nơi này có tám chi Thánh
đạo thì nên biết là nơi ấy có bốn loại Sa-môn”. Sa-môn ô đạo lẽ nào do
bốn loại này thâu nhiếp hay sao?
Đáp: Cũng do bốn loại này thâu nh iếp, bởi vì chi Thánh đạo có
thật-có giả, thật nghĩa là tám ch i như chánh kiến vô lậu…, giả nghĩa là
tám chi như chánh kiến hữu lậu… Sa-môn ô đạo cũng có thể thành chánh
kiến hữu lậu, cho nên loại ấy cũng là Sa-môn thứ nhất thâu nhiếp.
Lại có người nói: Hai kinh trước nói đến bốn loại Sa-môn, tức là
trong kinh thứ ba đã nói đến bốn loại như thắng đạo… chứ không phải là
Dự lưu…, cho nên ba kinh này đã nói không có gì khác nhau.
Hỏi: Kinh thứ nhất đã nói nên thông hiểu thế nào? Chỉ riêng trong
pháp của Ta có bốn loại Sa-môn, Phật chính là Sư Tử Hống ở giữa đại
chúng, đức Thế tôn lẽ nào nói chỉ riêng trong pháp của Ta, có hủy phạm
giới cấm mà lại là Sư Tử Hống hay sao?
Đáp: Nói cũng không sai. Nguyên c ớ thế nào? Bởi vì Sa-môn ô
đạo tuy là phá giới mà không phá kiến, tuy phá gia hạnh mà không phá
ý thích. Giả sử có người hỏi rằng: O Âng phạm giới xấu xa là thiện hay
bất thiện? Người ấy nói bất th iện. Là nên làm hay là không nên làm?
Người ấy nói không nên làm. Là có dị  thục hay là không có dị thục?
Người ấy nói có dị thục. Là được quả đáng yêu thích hay là được quả
không đáng yêu thích? Người ấy nói được quả không đáng yêu thích. Là
nhận lấy nẽo ác hay là nhận lấy nẽo thiện? Người ấy nói nhận lấy nẽo
ác. Là tự thân mình nhận lấy hay là thân người khác nhận lấy? Người ấy
nói tự thân mình nhận lấy. Là lỗi của vị thầy-là lỗi của giáo pháp hay
là lỗi của chính bản thân? Người ấy nói không phải là lỗi của vị   thầy,
276 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
cũng không phải là lỗi của giáo pháp mà chính là lỗi của bản thân mình.
Người ấy có chánh kiến hữu lậu như vậy, tin chắc có nhân quả, không
ngu muội nhân quả. Chánh kiến như vậy, chín mươi sáu loại ngoại đạo
vốn không có, cho nên đức Phật chính la ø Sư Tử Hống giữa đại chúng,
dựa vào đó mà nói cũng không có gì sai lầm.
Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với  tỳ kheo: Ta thật sự thấy
biết có ba loại người; có nhiều việc đã làm đối với các Hữu tình, ân của
họ khó đền đáp nổi, giả sử suốt đời dùng các loại áo quần-ăn uống-đồ
nằm-thuốc thang tốt đẹp bậc nhất , và các vật dụng cung cấp cho sinh
hoạt khác mà cúng dường họ, cũn g không thể nào đền đáp được. Thế
nào là ba loại người? Đó là:
1. Có người nói pháp cho người khác, làm cho rời bỏ phép tắc gia
đình họ hàng hướng về nơi không phải là gia đình họ hàng, cạo bỏ râu
tóc-khoác mặc ca sa, dùng tâm chánh tín thọ trì tịnh  giới.
2. Có người nói pháp cho người khác , khiến cho biết rõ pháp tập
hợp đều là pháp hoại diệt, xa lìa trần cấu từ trong các pháp sinh ra pháp
nhãn Thanh tịnh.
3. Có người nói pháp cho người khác, khiến cho không còn các
lậu, chứng được tâm vô lậu-tuệ giải thoát, ở trong pháp hiện tại tự mình
có năng lực thông đạt về các đời sống đã hết, đầy đủ mà an trú”.
Hỏi: Khuyến khích người khác để  họ tiếp nhận luật nghi cận sự,
người này cũng gọi là có nhiều việc đã làm, ân của họ khó đền đáp, vì
sao trong kinh này không nói?
Đáp: Điều cần nói mà không nói, thì nên biết là nghĩa này có
khác. Lại nữa, luật nghi xuất gia là nhân-là quả, cho nên kinh chỉ nói
điều ấy; nghĩa là quả luật nghi cận sự này, là nhân của luật nghi xuất
gia.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
ta tiến và thánh pháp, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Nghĩa là tiến và
Thánh pháp sơ lược có hai loại:
1. Thế tục.
2. Thắng nghĩa.
Thế tục, nghĩa là rời bỏ phép ta éc gia đình họ hàng hướng về nơi
không phải là gia đình họ ha øng, cạo bỏ râu tóc-khoác mặc ca sa, dùng
tâm chánh tín thọ trì tịnh giới; thắng nghĩa, nghĩa là từ Thế đệ nhất pháp
tiến vào khổ pháp trí nhẫn.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
ta trừ bỏ việc làm tầm thường đê ti ện, cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 277  
www.daitangkinh.org  
Nghĩa là người tại gia phần nhiều bị các loại sự việc xấu xa đê tiện tầm
thường làm cho bức bách vô cùng, ma ø những người xuất gia thì thoát
khỏi điều này.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
ta thoát khỏi mọi khổ đau, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Nghĩa là người
xuất gia thoát khỏi những điều khổ não của thân hiện tại, từ đây lần lượt
chuyển tiếp thoát khỏi tất cả pháp sinh tử là sinh lão bệnh tử ưu bi khổ
não. Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác tiếp nhận niềm vui trong pháp hiện tại, từ đây lần lượt chuyền tiếp
lại đạt được niềm an lạc tự tại hoàn toàn, cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác hiện rõ thân đức Phật xuất thế, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Hiện
rõ thân đức Phật xuất thế sơ lược có hai loại:
1. Thế tục.
2. Thắng nghĩa.
Thế tục, nghĩa là rời bỏ phép tắc gia đình họ hàng hướng về nơi
không còn gia đình họ hàng, cạo bỏ râu tóc khoác mặc ca sa, dùng tâm
chánh tín thọ trì tịnh giới, thắng nghĩa, nghĩa là đạt được giác ngộ Thanh
tịnh chân thật đối với bốn Thánh đế, lúc mới xuất gia đã hiện rõ thân
đức Phật xuất hiện ở thế gian với hình t hức thế tục, đã xuất gia rồi lần
lượt chuyển tiếp tu hành lại hiện rõ thân đức Phật xuất hiện ở thế gian
với hình thức thắng nghĩa.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác học theo thân của chư Phật, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Nghĩa là
thân của chư Phật tóm lược có hai loại:
1. Sinh thân.
2. Pháp thân.
Nếu rời bỏ phép tắc gia đình họ hàng hướng về nơi không còn gia
đình họ hàng, cạo bỏ râu tóc-khoác  mặc ca sa, dùng tâm chánh tín thọ
trì tịnh giới, thì nên biết chính là học theo sinh thân của đức Phật; nếu có
năng lực lần lượt chuyển tiếp tu tập chánh hạnh, đối với bốn Thánh đế
phát khởi giác ngộ Thanh tịnh chân thật, thì nên biết chính là học theo
pháp thân của đức Phật.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác học theo công hạnh của chư Phật, cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
Nhưng công hạnh cũa chư Phật tóm lược có hai loại:
1. Thế tục.
2. Thắng nghĩa.
278 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Thế tục, nghĩa là rời bỏ phép tắc gia đình họ hàng hướng về nơi
không còn gia đình họ hàng cạo bỏ râu tóc-khoác mặc ca sa, dùng tâm
chánh tín thọ trì tịnh giới, thắng nghĩa, nghĩa là đối với bốn thánh đế có
năng lực biết rõ ràng chí xác, lúc mới xuất gia đã có năng lực tùy thuận
học theo công hạnh của đức Phật với hì nh thức thế tục, đã xuất gia rồi
tinh tiến tu hành lại có năng lực tùy thuận học theo công hạnh của đức
Phật với hình thức thắng nghĩa.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác tiến vào biển pháp của Phật, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Nghĩa
là nếu có người rời bỏ phép tắc gia đình họ hàng, xuất gia với niềm
tin Thanh tịnh, thì gọi là bắt đều ti ến vào biển pháp của chư Phật; nếu
không còn các lậu, chứng nhận Niết-ba øn thì gọi là hoàn toàn tiến vào
biển pháp của chư Phật. Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là
khuyến khích người khác quyết định hướng vào con đường giải thoát
chân thật, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Như trong kinh nói: “Những
người xuất gia, đối với bốn Thánh đế nhất định đạt được trí kiến hiện
quán đúng như thật”. Lại nữa, người khuyến  khích xuất gia, tức là
khuyến khích người khác quyết định sẽ đạt được ba loại luật nghi, đó là
luật nghi biệt giải thoát-luật nghi Tĩnh lự-luật nghi vô lậu, cho nên kinh
chỉ nói điều ấy.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác quyết định sẽ đạt được ba loại uẩn thiện, đó là Giới uần-Định uẩn-
Tuệ uẩn, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Như ba uẩn thiện, như vậy ba
Học-ba Tu-ba Tịnh nên biết cũng như thế. Lại nữa, người khuyến khích
xuất gia, tức là khuyến khích người khác quyết định sẽ đạt được ba loại
chánh đạo, đó là kiến đạo-Tu đạo-V ô học đạo, cho nên kinh chỉ nói
điều ấy. Như ba Chánh đạo, ba địa cũng như vậy.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác quyết định sẽ đạt được ba căn vô lậu, đó là vị tri đương tri căn-
Dĩ tri căn và Cụ tri căn, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Lại nữa, người
khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người khác nếu như thích
hợp thì sẽ đạt được ba loại Bồ đề, đó là Bồ đề Thanh văn, Bồ đề Độc
giác và Bồ đề vô thượng, cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác quyết định sẽ đạt được ba lo ại Mâu-ni, đó là thân Mâu-ni, ngữ
Mâu ni và ý Mâu-ni, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Như ba Tịch tĩnh, ba
Thanh tịnh cũng như vậy. Lại nữa, người  khuyến khích xuất gia, tức là
khuyến khích người khác xa lìa thân tâm, cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 279  
www.daitangkinh.org  
Nghĩa là lúc xuất gia thì thân sẽ ít sự cố, thân ít sự cố cho nên tâm cũng
ít sự cố, từ đây mà xa lìa ác nghiệp và phiền não.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác lìa bỏ cấu trược của thân tâm, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Nghĩa
là lúc xuất gia thì thân sẽ Thanh tịnh, thân Thanh tịnh cho nên tâm cũng
Thanh tịnh, thân tâm Thanh tịnh cho nên phiền não và nghiệp cấu trược
nhanh chóng được trừ diệt. Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là
khuyến khích người khác làm cho thân tâm tốt đẹp, cho nên kinh chỉ nói
điều ấy. Nghĩa là lúc xuất gia thì th ân sẽ tốt đẹp, thân tốt đẹp cho nên
tâm cũng tốt đẹp. Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến
khích người khác làm cho thân tâm đoan nghiêm, cho nên kinh chỉ nói
đến điều ấy. Nghĩa là lúc xuất gi a thì thân sẽ đoan nghiêm, thân đoan
nghiêm cho nên tâm cũng đoan nghiêm. Lại nữa, người khuyến khích
xuất gia, tức là khuyến khích ngườ i khác quyết định sẽ đạt tịch tĩnh
hoàn toàn chính là Niết-bàn cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác đạt được pháp bất cọng, cho nên kinh chỉ nói điều ấy. Nghĩa là lúc
xuất gia thì oai nghi-y phục và sự nghiệp đã làm, không giống với tất
cả người tại gia. Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến
khích người khác từ bỏ phiền não và nghiệp, cho nên kinh chỉ nói điều
ấy. Nghĩa là lúc xuất gia thì cạo bỏ râu tóc-khoác mặc ca sa, thỉ trì tịnh
giới, phiền não và nghiệp ác đều dần dần rời bỏ, bởi vì hình dáng trang
phục xuất gia không phải là nơi chứa đựng các loại ấy, như người sạch
sẽ thơm tho thì hôi thối dơ bẩn không còn. Lại nữa, người khuyến khích
xuất gia, tức là khuyến khích ngườ i khác làm nghiệp vô tận-đạt được
tài sản vô tận, làm nghiệp vô tội đạt được tài sản vô tội, làm nghiệp vô
hại-đạt được tài sản vô hại, làm nghiệp không giống như ngoại đạo đạt
được tài sản không giống như ngoại đạo, làm nghiệp không giống như dị
sinh đạt được tài sản không giống như dị sinh, cho nên kinh chỉ nói điều
ấy. Lại nữa, người khuyến khích xuất  gia, tức là khuyến khích người
khác luôn luôn tu học công hạnh như con ốc xoắn tròn, nghĩa là suốt đời
tu phạm hạnh thuần khiết, những người tại gia không thể nào như vậy,
cho nên kinh chỉ nói điều ấy.
Hỏi: Công hạnh như con ốc xoắn tròn (Loa họa), nghĩa ấy thế
nào?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói này: “Xưa trong châu này
có hai người Tiên, một vị tên gọi Hưởng khư, một vị tên gọi Lữ Xí, đầy
đủ phép tắc quy củ phạm hạnh bậc nhất, những người tại gia đều không
280 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thể nào sánh bằng. Khuyến khích người khác xuất gia tức là khuyến
khích giống như người Tiên ấy”.
Có người nói như vậy: Như trên vỏ ốc khắc chạm nét chữ hình
ảnh kiên cố khó hư hoại, gió thổi -nắng hong và mọi duyên khác cuối
cùng khó hủy diệt được; công hạnh của người xuất gia cũng lại như vậy,
người tại gia không có thể tu công hạnh như vậy, tuy tạm thời thọ trì mà
nhanh chóng bị hủy hoại.
Có sư khác nói: Như trên vỏ ốc khắc chạm nét chữ hình ảnh trong
sạch rõ ràng, không có những vết bẩn;  công hạnh của người xuất gia
cũng lại như vậy, người tại gia không có thể tu hạnh như vậy, tuy hết
sức thọ trì mà hãy còn lập tạp uế trược. Hiện thế người tại gia đạt được
quả Bất hoàn, tuy lìa nhiễm cõi D ục mà sống ở nhà, tiếp nhận đồ vật
tích trữ phát sinh số lượng hay không phát sinh số lượng, sự nghiệp đã
làm chưa có gì Thanh tịnh, huống là có người tại gia đạt được hai quả
đầu cùng với dị sinh tương tự không có gì sai biệt hay sao? Người xuất
gia tuy phá giới cấm, nhưng hãy còn hơn hẳn người tại gia thọ trì giới,
cho nên kinh chỉ nói khuyến khích người khác xuất gia thì ân đó khó
đền đáp.
Lại nữa, người khuyến khích xuất gia, tức là khuyến khích người
khác tu nghiệp tôn quý, đã đạt được quả báo hơn hẳn Diễm Ma vương-
Luân vương-Đế thích, cho nên kinh chỉ nói khuyến khích người khác
xuất gia thì ân đó khó đền đáp, khuyến khích người khác thọ trì các giới
của cận sự tại gia, không có sự việc như vậy, cho nên kinh không nói
đến.
Hỏi: Vì sao kinh này chỉ nói là khiến cho đạt được hai quả đầu và
cuối thì ân đó khó đền đáp, chứ không nói đến khiến cho đạt được hai
quả ở giữa?
Đáp: Điều cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa
này có khác. Lại nữa, trong này thâu nhi ếp đầy đủ bốn quả Sa-môn.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì xa lìa trần cấu từ trong các pháp sinh ra
pháp nhãn Thanh tịnh là nói đến ba quả trước, nghĩa là những người có
đủ phiền não và lìa nhiễm thuộc năm pha åm của cõi Dục rồi, tiến vào
chánh tánh ly sinh-sinh ra pháp nhãn Thanh tịnh, đạt đạt quả Dự lưu;
nếu lìa nhiễm phẩm sáu-bảy-tám của cõi Dục rồi, tiến vào chánh tánh
ly sinh-sinh ra pháp nhãn Thanh tịnh, thì đạt được quả Nhất lai, nếu lìa
nhiễm vô sở hữu xứ rồi, tiến vào cha ùnh tánh ly sinh-sinh ra pháp nhãn
Thanh tịnh, thì đạt được quả Bất hoàn. Khiến cho không còn các lậu và
đạt được tâm vô lậu-tuệ giải thoát, tức là khiến cho đạt được quả A-la-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 281  
www.daitangkinh.org  
hán, cho nên trong kinh này thâu nhiếp đầy đủ bốn quả.
Lại nữa, kinh này nói đạt được hai quả đầu và cuối tức là nói đạt
được đầy đủ bốn quả Sa-môn, bởi vì hiện rõ từ đầu đến cuối, đầu nghĩa
là quả Dự lưu, cuối tức là quả A- la-hán. Như hiện rõ từ đầu đến cuối,
như vậy bắt đầu tiến vào-đã vượt qua gia hạnh cứu cánh, nên biết cũng
như thế.
Lại nữa, kinh này nói đạt được hai quả đầu và cuối tức là đã nói
đạt được hai quả ở giữa, nghĩa là đa ït được quả Dự lưu thì quyết định
không gián đoạn đạt được quả Nhất lai, đạt được quả A-la-hán thì quyết
định tiếp sau quả Bất hoàn đạt được trước đó.
Lại nữa, hai quả đầu và cuối chắc chắn do lực của đạo vô lậu mà
đạt được, cho nên chỉ nói hai quả ấy; hai quả ở giữa hoặc là do lực của
đạo thế tục mà đạt được, cho nên ở đây không nói. Như do lực của đạo
hữu lậu-vô lậu mà đạt được, do lực của đạo ràng buộc-giải thoát mà đạt
được, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, hai quả đầu và cuối đều vượt lên trên phi tưởng phi phi
tưởng xứ mà đạt được, cho nên chỉ nói hai quả ấy. Nghĩa là quả Dự lưu
vượt lên trên sự đạt được do kiến mà đoạn của phi tưởng phi phi tưởng
xứ, quả A-la-hán vượt lên trên sự đạt được do tu mà đoạn của phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
Lại nữa, kinh này sơ lược hiển ba øy về phần bắt đầu tiến vào, vì
vậy chỉ nói hai quả đầu và cuối, nghĩ a là các quả Sa-môn, có quả đạt
được nhờ vào kiến đạo, có quả đạt  được nhờ vào tu đạo. Nếu nói quả
Dự lưu thì nên biết là nói chung do kiến đạo mà đạt được, nếu nói quả
A-la-hán thì nên biết là nói chung do tu đạo mà đạt được. Như kiến đạo-
Tu đạo mà đạt được, như vậy kiến địa-Tu địa, vị tri đương tri căn-Dĩ tri
căn đạt được nên biết cũng như thế.
Lại nữa, các quả Sa-môn, có quả nhờ vào phiền não do kiến mà
đoạn không còn thiết lập, có quả  nhờ vào phiền não do tu mà đoạn
không còn để thiết lập. Nếu nói về quả Dự lưu thì nên biết là nói chung
về quả nhờ vào phiền não do kiến mà đoạn không còn để thiết lập, nếu
nói về quả A-la-hán thì nên biết là nói chung về quả nhờ vào phiền não
do tu mà đoạn không còn để thiết lập. Như nhờ vào phiền não do kiến-
tu mà đoạn không còn để thiết lập, như vậy nhờ vào phiền não không
có sự-có sự không còn để thiết lập, nhờ vào phiền não do nhẫn mà đối
trị, do trí mà đối trị không còn để thiết lập, nên biết cũng như thế.
Lại nữa, các quả Sa-môn, có quả nhờ vào đối trị hý luận về kiến
để thiết lập, có quả nhờ vào đối trị hý luận về ái để thiết lập. Nếu  nói
282 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đến quả Dự lưu thì nên biết là nói chung về quả nhờ vào đối trị hý luận
về kiến để thiết lập, nếu nói đến quả A-la-hán thì nên biết là nói chung
về quả nhờ vào đối trị hý luận về ái để thiết lập. Như nhờ vào đối trị hai
loại hý luận để thiết lập; như vậy nhờ vào đối trị hai bên hai mũi tên-hai
căn tranh chấp để thiết lập, nên biết cũng như thế.
Lại nữa, các quả Sa-môn, hoặc nhờ vào phiền não lập tức đoạn
mà đạt được hoặc nhờ vào phiền não da àn dần đoạn mà đạt được. Nếu
nói đến quả Dự lưu thì nên biết là nói chung về quả nhờ vào phiền não
lập tức đoạn mà đạt được, nghĩa là cùng với người siêu việt đạt được
quả Nhất lai-Bất hoàn; nếu nói đến quả A-la-hán thì nên biết là nói
chung về quả nhờ vào phiền não dần dần đoạn mà đạt, nghĩa là cùng
với người theo thứ tự đạt được quả Nhất lai-Bất hoàn.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên kinh này chỉ nói
khiến cho người khác chứng được hai quả đầu và cuối, thì ân của người
ấy khó đền đáp nổi.
Những người Dự lưu đã thành t ựu pháp học, thì pháp này do quả
Dự lưu thâu nhiếp chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Trước đây chỉ nói đến quả Sa-môn vô vi, nay muốn nói đến
quả Sa-môn vô vi và hữu vi, cho nên soạn ra phần luận này. Trong này,
những câu hỏi trước thì tóm lược-sau thì mởi rộng, nghĩa là trước hỏi về
pháp học vô học đã thành tựu, tiếp đến hỏi về pháp vô vô lậu đã thành
tựu, sau hỏi về tất cả pháp đã thành tựu.
Hỏi: Những người Dự lưu đã thành tựu pháp học, thì pháp này do
quả Dự lưu thâu nhiếp chăng?
Đáp: Hoặc thâu nhiếp, hoặc không thâu nhiếp, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là thâu nhiếp?
Đáp: Quả Dự lưu hữu vi đã được không mất. Đã được, nghĩa là Tín
thắng giải đã được Tín thắng giải do quả Dự lưu thâu nhiếp chủng tánh
các căn, kiến chí đã được kiến chí do quả Dự lưu thâu nhiếp chủng tánh
các căn. Không mất, nghĩa là Tín thắng giải không chuyển căn làm kiến
chí, không mất đi tính thắng giải do  quả Dự lưu thâu nhiếp chủng tánh
các căn, hoặc không lui sụt mất đi.
Hỏi: Thế nào là không thâu nhiếp?
Đáp: Những người Dự lưu đã được thắng tiến về căn vô lậu bằng
pháp hữu vi, nghĩa là lìa nhiễm thuộc sáu phẩm trước do tu mà đoạn của
cõi Dục, và các đạo gia hạnh-sáu đạo vô gián-năm đạo giải  thoát-các
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 283  
www.daitangkinh.org  
đạo thắng tiến. Pháp học như vậy, người Dự lưu tuy thành tựu mà không
phải là do quả Dự lưu thâu nhiếp, bởi vì đạo của thắng quả không phải
là quả thâu nhiếp.
Hỏi: Giả sử pháp do quả Dự lưu thâu nhiếp thì pháp này là pháp
học chăng?
Đáp: Hoặc là Học, hoặc là phi học phi vô học, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là học?
Đáp: Quả Dự lưu hữu vi, nghĩa là đạo loại trí… và quyến thuộc của
các đạo ấy.
Hỏi: Thế nào là phi học phi vô học?
Đáp: Quả Dự lưu vô vi, nghĩa là pháp đoạn của ba cõi do kiến mà
đoạn.
Hỏi: Những người Nhất lai đã thành tựu pháp học, thì pháp này do
quả Nhất lai thâu nhiếp chăng?
Đáp: Hoặc thâu nhiếp, hoặc không thâu nhiếp, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là thâu nhiếp?
Đáp: Quả Nhất lai hữu vi được không mất. Đã được, nghĩa là Tín
thắng giải đã được tín thắng giải do quả Nhất lai thâu nhiếp chủng tánh
các căn, kiến chí đã được kiến chí do quả Nhất lai thâu nhiếp chủng
tánh các căn. Không mất, nghĩa Tín thắng giải không chuyển căn làm
kiến chí, không mất đi Tín thắng giải do quả Nhất lai thâu nhiếp chủng
tánh các căn, hoặc không lui sụt mất đi.
Hỏi: Thế nào là không thâu nhiếp?
Đáp: Những người Nhất lai đã được thắng tiến về căn vô lậu bằng
pháp hữu vi, nghĩa là lìa nhiễm thuộc ba  phẩm sau do tu mà đoạn của
cõi Dục, và các đạo gia hạnh-ba đạo vô gián-hai đạo giải thoát-các đạo
thắng tiến. Pháp học như vậy, người Nhất lai tuy thành tựu mà không
phải là do quả Nhất lai thâu nhiếp bởi vì đạo của thắng quả không phải
là quả thâu nhiếp.
Hỏi: Giả sử pháp do quả Nhất lai thâu nhiếp thì pháp này là pháp
học chăng?
Đáp: Hoặc là Học, hoặc là phi học phi vô học, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là Học?
Đáp: Quả Nhất lai hữu vi, nghĩa là đạo loại trí…, hoặc lìa nhiễm
cõi Dục bằng đạo giải thoát thứ sáu và quyến thuộc của đạo ấy.
284 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Thế nào là Phi học phi vô học?
Đáp: Quả nhất lai vô vi, nghĩa là ph áp Đoạn của ba cõi do kiến
mà đoạn, và pháp đoạn thuộc sáu phẩm của cõi Dục do tu đoạn.
Hỏi: Những người Bất hoàn đã thà nh tựu pháp học, thì pháp này
do quả Bất hoàn thâu nhiếp chăng?
Đáp: Hoặc thâu nhiếp, hoặc không thâu nhiếp, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là thâu nhiếp?
Đáp: Quả Bất hoàn hữu vi đã được không mất, đã được, nghĩa
là tính thắng giải đã được Tín thắ ng giải do quả Bất  hoàn thâu nhiếp
chủng tánh các căn, kiến chí đã được kiến chí do quả Bất hoàn thâu
nhiếp chủng tánh các căn. Không mất , nghĩa là Tín thắng giải không
chuyển căn làm kiến chí, không mất đi tính thắng giải do quả Bất hoàn
thâu nhiếp chủng tánh các căn, hoặc không lui sụt mất đi.
Hỏi: Thế nào là không thâu nhiếp?
Đáp: Những người Bất hoàn đã được thắng tiến về căn vô lậu
bằng pháp hữu vi, nghĩa là lìa nhiễm c ủa Tĩnh lự thứ nhất cho đến lìa
nhiễm của phi tưởng phi phi tưởng xứ, các đạo gia hạnh-đạo vô gián,
và đạo giải thoát-đạo thắng tiến hữu học. Pháp học như vậy, người Bất
hoàn tuy thành tựu mà không phải là do quả Bất hoàn thâu nhiếp, bởi vì
đạo của thắng quả không phải là quả thâu nhiếp.
Hỏi: Giả sử pháp do quả Bất hoàn thâu nhiếp thì pháp này là pháp
học chăng?
Đáp: Hoặc là Học, hoặc là phi học phi vô học, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là Học?
Đáp: Quả Bất hoàn hữu vi, nghĩa là Đạo loại trí…, hoặc lìa nhiễm
cõi Dục bằng đạo giải thoát thứ chín và quyến thuộc của đạo ấy.
Hỏi: Thế nào là phi học phi vô học?
Đáp: Quả Bất hoàn vô vi, nghĩa la ø pháp đoạn của ba cõi do kiến
mà đoạn, và pháp đoạn của cõi Dục do tu mà đoạn.
Hỏi: Các A-la-hán đã thành tựu pháp vô học, thì pháp này do quả
A-la-hán thâu nhiếp chăng?
Đáp: Đúng như vậy, nghĩa là A-la-ha ùn đã thành tựu tất cả đạo
gia hạnh vô gián giải thoát thắng tiến đều là quả A-la-hán thâu nhiếp,
bởi vì quả ấy không có đạo của th ắng quả, không có thắng quả có thể
hướng đến cầu mong.
Hỏi: Giả sử pháp do quả qlh thâu nhiếp thì pháp này là pháp   vô
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 285  
www.daitangkinh.org  
học chăng?
Đáp: Hoặc vô học, hoặc phi học phi vô học, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là vô học?
Đáp: Quả A-la-hán hữu vi, nghĩa là Tận trí-vô sinh trí-chánh kiến
vô lậu và quyến thuộc của loại ấy.
Hỏi: Thế nào là Phi học phi vô học?
Đáp: Quả A-la-hán vô vi, nghĩa là tất cả pháp Đoạn của ba cõi do
kiến-tu mà đoạn.
Hỏi: Những người Dự lưu đã thành tựu pháp vô lậu, thì pháp này
do quả Dự lưu thâu nhiếp chăng?
Đáp: Hoặc thâu nhiếp, hoặc không thâu nhiếp, bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là thâu nhiếp?
Đáp: Quả Dự lưu hữu vi vô vi đã được không mất. Quả Dự lưu
hữu vi, nghĩa là đạo loại trí… và quyến thuộc của loại ấy. Quả Dự lưu
vô vi, nghĩa là pháp đoạn của ba c õi do kiến mà đoạn. Đã được, nghĩa
là tín thắng giải đả được tín thắng giải do quả Dự lưu thâu nhiếp chủng
tánh của các căn, kiến chí đã được kiến chí do quả Dự lưu thâu nhiếp
chủng tánh các căn, và đã được pháp đoạn của ba cõi mà đoạn. Không
mất nghĩa là Tín thắng giải không chuyển căn làm kiến chí, không mất
đi Tín thắng giải do quả Dự lưu thâu nhiếp chủng tánh các căn, hoặc
không lui sụt mất đi.
Hỏi: Thế nào là không thâu nhiếp?
Đáp: Những người Dự lưu đã được thắng tiến về căn vô lậu bằng
pháp hữu vi, và họ đã chứng các kiết không còn, cùng với người Dự lưu
đã thành tựu phi trạch diệt. Những người Dự lưu đã được thắng tiến về
căn vô lậu bằng pháp hữu vi, nghĩa là lìa nhiễm thuộc sáu phẩm trước
do tu mà đoạn cõi Dục, và các đa ïo gia hạnh sáu đạo vô gián-năm đạo
giải thoát-các đạo thắng tiến;  pháp vô lậu như vậy, người Dự lưu tuy
thành tựu mà không phải là do quả Dự lưu thâu nhiếp, bởi vì đạo của
thắng quả không phải là quả thâu nhiếp. Và họ đã chứng các kiết không
còn, nghĩa là pháp đoạn do tu mà đoạn năm phẩm trước của cõi  Dục,
là do đạo của thắng quả mà chứng đoạn, như đạo của thắng quả không
phải là quả này thâu nhiếp. Cùng với  người Dự lưu đã thành tựu Phi
trạch diệt, nghĩa là người Dự lưu đối với ba cõi và pháp vô lậu đạt được
phi trạch diệt; họ tuy thành tựu phi trạch diệt này mà phi trạch diệt này
không phải là quả Dự lưu thâu nhi ếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì phi
286 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
trạch diệt là vô ký, mà quả Dự lưu là thiện.
Hỏi: Giả sử pháp do quả Dự lưu thâu nhiếp thì pháp này là pháp
vô lậu chăng?
Đáp: Đúng như vậy, nghĩa là quả Dự lưu hữu vi và vô vi đều là
vô lậu.
Hỏi: Những người Nhất lai đã thành tựu pháp vô lậu, thì pháp này
do quả nhất lai thâu nhiếp chăng?
Đáp: Hoặc thâu nhiếp, hoặc không thâu nhiếp bởi vì nghĩa không
nhất định.
Hỏi: Thế nào là thâu nhiếp?
Đáp: Quả nhất lai hữu vi-vô vi đã được không mất. Quả nhất lai
hữu vi, nghĩa là đạo loại trí…, hoặc la ø lìa nhiễm cõi Dục bằng đạo giải
thoát thứ sáu và quyến thuộc của đa ïo ấy. Quả nhất lai vô vi, nghĩa là
pháp đoạn do kiến mà đoạn của ba cõi, và pha ùp đoạn do tu mà đoạn
thuộc sáu phẩm trước của cõi Dục. Đã được nghĩa là Tín thắng giải đã
được Tín thắng do quả nhất lai thâu nhiếp chủng tánh các căn, kiến chí
đã được kiến chí do quả nhất lai thâu nhiếp chủng tánh các căn, và được
pháp đoạn do kiến mà đoạn của ba c õi, cùng với pháp đoạn do tu mà
đoạn thuộc sáu phẩm trước của cõi Dục. Không mất, nghĩa là Tín thắng
giải không chuyển căn làm kiến chí, không mất đi Tín thắng giải do quả
nhất lai thâu nhiếp chủng tánh các căn, hoặc không lui sụt mất đi pháp
này và pháp đoạn do tu mà đoạn thuộc sáu phẩm trước của cõi Dục.
Hỏi: Thế nào là không thâu nhiếp?
Đáp: Những người nhất lai đã được thắng tiến về căn vô lậu bằng
pháp hữu vi, và họ đã chứng các kiết không còn, cùng với người nhất lai
đã thành tựu phi trạch diệt. Những người nhất lai đã được thăng tiến về
căn vô lậu bằng pháp hữu vi, nghĩa là lìa nhiễm thuộc ba phẩm sau tu
mà đoạn của cõi Dục, và các đạo gia hạnh-ba đạo vô gián-hai đạo giải
thoát-các đạo thắng tiến; pháp vô lậu như vậy, người nhất lai tuy thành
tựu mà không phải là do quả nhất lai thâu nhiếp, bởi vì đạo của thắng
quả không phải là quả thâu nhiếp. Và họ đã chứng các kiết không còn,
nghĩa là pháp đoạn do tu mà đoạn thuộc phẩm thứ bảy-thứ tám của cõi
Dục, là do đạo của thắng quả ma ø chứng đoạn, như đạo của thắng quả
không phải là quả này thâu nhiếp. Cùng với người nhất lai đã thành tựu
phi trạch diệt, nghịa là người nhất lai đối với ba cõi và pháp vô lậu được
phi trạch diệt; học tuy thành tựu phi trạch diệt này, mà phi trạch diệt
này không phải là quả nhất lai tha âu nhiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
Phi trạch diệt là vô ký, mà quả nhất lai là thiện.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 66 287  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Giả sử pháp do quả nhất lai thâu nhiếp thì pháp này là pháp
vô lậu chăng?
Đáp: Đúng như vậy, nghĩa là quả nhất lai hữu vi-vô vi đều là  vô
lậu.


„
288 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA