A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 68

Việt dịch

QUYỂN 68

LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 6)

Hỏi: Đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, lúc Tín thắng giải chuyển
căn làm kiến chí, đã xả bỏ đạo đối trị vô lậu của ba vô sắc, đối với đoạn
của ba địa là cũng xả bỏ hay không? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả
hai đều có sai lầm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu xả bỏ đoạn ấy thì tại
sao không thành tựu phiền não của ba địa ấy? Nếu không xả bỏ thì tại
sao xả bỏ đạo ấy mà không xả bỏ đoạn ấy? Nên đưa ra cách nói này:
Không xả bỏ Đoạn ấy.
Hỏi: Đã xả bỏ đạo ấy thì làm sao không xả bỏ đoạn của ba địa?
Đáp: Ba địa vô sắc dưới có hai đạo đối trí:
1. Thế tục.
2. Vô lậu.
Lúc Học chuyển căn tuy xả bỏ đa ïo vô lậu kia, mà không xả bỏ
đạo thế tục, bởi vì đạo thế tục có thể duy trì đoạn ấy, cho nên lúc Học
chuyển căn không mất đi đoạn ấy.
Hỏi: Nếu đạo thế tục có nơi ta ùc dụng thì lúc Học chuyển căn có
thể không xả bỏ đoạn, nếu đạo thế tục  không có nơi tác  dụng thì lúc
Học chuyển căn lẽ nào không xả bỏ đoạn, như lìa nhiễm của phi tưởng
phi phi tưởng xứ từ phẩm một cho đến phẩm tám rồi, lúc Tín thắng giải
chuyển căn làm kiến chí, pháp đoạn do tu mà đoạn của phi tưởng phi
phi tưởng xứ kia, là xả bỏ? Nếu xa û bỏ đoạn ấy thì tại sao không thành
tựu phiền não của địa ấy? Nếu không xả bỏ thì tại sao xả bỏ đạo đối trị
kia mà không xả bỏ đoạn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chắc chắn không có lìa từng
phần nhiễm của phi tưởng phi phi t ưởng xứ mà chuyển căn, lúc ấy nếu
chuyển căn thì hoặc là hoàn toàn lìa nhiễm-hoặc là hoàn toàn lui sụt.
Lại có người nói: Cũng có lìa t ừng phần nhiễm của phi tưởng phi phi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 305  
www.daitangkinh.org  
tưởng xứ mà chuyển căn, tuy bỏ đạo ấy mà không xả bỏ đoạn.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Lúc ấy tuy xả bỏ đạo-cũng xả
bỏ đoạn kia mà không thành tựu phiền não của địa ấy. Như các dị sinh
đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ ma ïng chúng sanh đến phi tưởng phi phi
tưởng xứ, họ ở cõi Dục cho đến Thức  vô biên xứ, hoặc là đạo hay là
đoạn, tuy đều xả bỏ mà không thành tựu phi ền não của địa ấy. Ở đây
cũng như vậy, cho nên không cần phải chất vấn.
Hỏi: Phiền não của địa dưới không  dựa vào thân của địa trên có
thể xả bỏ đạo-đoạn mà không thành tựu phiền não của địa dưới; phiền
não của địa trên cũng dựa vào thân của địa dưới, lúc Học chuyển căn đã
xả bỏ đạo-đoạn, tại sao không thành tựu rồi mà đoạn phiền não?
Đáp: Lìa từng phần nhiễm của phi tưởng phi phi tưởng xứ từ phẩm
một cho đến phẩm tám rồi, mà chuyển căn lìa nhiễm của cõi ấy về sau
khởi lên vô gián-giải thoát như kiến đạo, duy trì sự tương tục ấy không
để cho trở lại lui sụt. Như phần vị dị sinh đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ
tiến vào chánh tánh ly sinh, đạt được quả Bất hoàn rồi chắc chắn không
lui sụt mà dấy khởi kiết đã đoạn trước kia; ở đây cũng như vậy, cho nên
không cần phải chất vấn.
Hỏi: Lúc tín thắng giải chuyển căn làm kiến chí, dùng mấy đạo
gia hạnh-mấy đạo vô gián-mấy đạo giải thoát mà chuyển căn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Lúc ấy sử dụng một đạo gia
hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát mà chuyển căn.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì căn vô
lậu của Học không phải là tu tập lâu dài mà dễ dàng có thể chuyển đổi.
Nên đưa ra cách nói này: Lúc ấy chỉ dùng một đạo gia hạnh-một đạo vô
gián-một đạo giải thoát mà chuyển căn, bởi vì như kiến đạo.
Hỏi: Lúc A-la-hán thời giải thoát chuyển căn làm bất động, dùng
mấy đạo gia hạnh-mấy đạo vô gián- mấy đạo giải thoát mà chuyển
căn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Lúc ấy dùng một đạo gia
hạnh-một đạo vô gián-một đạo giải thoát mà chuyển  căn.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì căn vô
học là tu tập lâu dài cho nên khó có thể xả bỏ. Vả lại, xả bỏ quả nặng
lại đạt được quả nặng bởi vì dụng công nhiều, như lúc người ta phá bỏ
nhà cửa xây dựng lại nhà cửa, sử dụng nhiều công sức chứ không phải
như lúc bắt đầu xây dựng. Nên đưa ra cách nói này: Lúc ấy dùng một
đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát mà chuyển căn, bởi
vì như Tu đạo.
306 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Lúc Tín thắng giải chuyển ca ên làm kiến chí, đạo gia hạnh…
là hữu lậu hay là vô lậu?
Đáp: Lúc ấy đạo gia hạnh hoặc là hữu lậu-hoặc là vô lậu, pháp vị
lai đã tu bao gồm hữu lậu và vô lậu; đạo vô gián ấy luôn luôn là vô lậu,
pháp vị lai đã tu cũng ch ỉ là vô lậu; đạo giải thoát ấy luôn luôn là vô
lậu, pháp vị lai đã tu thì có người nói như vậy: Cũng chỉ là vô lậu. Lại
có người nói: Lúc bấy giờ gồm tu hữu lậu và vô lậu.
Hỏi: Lúc A-la-hán thời giải t hoát chuyển căn làm Bất hoàn, đạo
gia hạnh… là hữu lậu hay là vô lậu?
Đáp: Lúc ấy đạo gia hạnh hoặc là hữu lậu-hoặc là vô lậu,  pháp
tu của vị lai bao gồm hữu lậu và vô lậu; chín đạo vô gián-tám đạo giải
thoát luôn luôn là vô lậu, pháp tu của vị lai cũng chỉ là vị lai; đạo giải
thoát thứ chín luôn luôn là vô la äu, pháp tu của vị lai bao gồm hữu lậu
và vô lậu, bởi vì vào lúc bấy giờ tùy theo sự thích hợp mà tu đầy đủ các
căn thiện của ba cõi.
Hỏi: Lúc tín thắng giải chuyển căn làm kiến chí, đạo gia hạnh… là
đã từng đạt được, hay là chưa từng đạt được? Đáp: Lúc ấy đạo gia hạnh
hoặc là đã từng đạt được, hoặc la ø chưa từng đạt được; đạo vô lậu-giải
thoát đều chỉ là chưa từng đạt được.
Hỏi: Lúc A-la-hán thời giải thoát chuyển căn làm bất động, đạo
gia hạnh… là đã từng đạt được, hay là chưa từng đạt được?
Đáp: Lúc ấy đạo gia hạnh hoặc là đã từng đạt được, hoặc là chưa
từng đạt được; chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát chỉ là chưa từng đạt
được.
Lúc tín thắng giải chuyển căn làm kiến chí, đạo gia hạnh-vô gián
là đạo của tín thắng giải thâu nhiếp, đạo giải thoát là đạo của kiến chí
thâu nhiếp. Lúc A-la-hán thời giải thoát chuyển căn làm bất động, đạo
gia hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát là đạo của thời giải thoát
thâu nhiếp, đạo giải thoát thứ chín là đạo của bất thời giải thoát thâu
nhiếp. Lúc tín thắng giải chuyển căn làm kiến chí, nếu trú vào quả mà
chuyển căn, thì lúc ấy đạo gia hạnh- vô gián-giải thoát đều là đạo của
quả thâu nhiếp, nếu trú vào đạo của  thắng quả mà chuyển căn, thì lúc
ấy đạo gia hạnh-vô gián là đạo của thắng quả thâu nhiếp, đạo giải thoát
là đạo của quả thâu nhiếp. Lúc A-la-hán thời giải thoát chuyển căn làm
bất động, lúc ấy đạo gia hạnh-vô gia ùn-giải thoát đều là đạo của quả
thâu nhiếp, bởi vì lúc ấy không có đọa của thắng quả. Lúc tín thắng giải
chuyển căn làm kiến chí, nếu trú vào quả mà chuyển căn, thì lúc ấy xả
bỏ đạo của quả mà đạt được đạo của quả; nếu tr ú vào đạo của thắng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 307  
www.daitangkinh.org  
quả mà chuyển căn, thì lúc ấy xả bỏ đạo của quả và đạo của thắng quả,
chỉ đạt được đạo của quả. Lúc A-la-hán thời giải thoát chuyển căn làm
bất động, chỉ xả bỏ đạo của quả đạt được đạo của quả, bởi vì phần vị vô
học không có đạo của thắng quả.
A-la-hán có sáu loại, đó là t hoái pháp-Tư pháp-Hộ pháp-An trú
pháp-Kham đạt pháp-bất động pháp. L úc A-la-hán thoái pháp chuyển
căn là tư pháp, lúc ấy xả bỏ căn th oái pháp đạt được căn tư pháp. Lúc
A-la-hán tư pháp chuyển căn làm hộ pháp, lúc ấy xả bỏ căn tư pháp đạt
được căn hộ pháp. Lúc A-la-hán hộ  pháp chuyển căn làm an trú pháp,
lúc ấy xả bỏ căn Hộ pháp đạt đượ c căn An trú pháp. Lúc A-la-hán an
trú pháp chuyển căn làm kham đạt pháp, lúc ấy xả bỏ căn an trú pháp
đạt được căn kham đạt pháp. Lúc A-la-hán kham đạt pháp chuyển căn
làm bất động, lúc ấy xả bỏ căn kha m đạt pháp đạt được căn bất động
pháp. Năm phần vị như vậy, mỗi một phần vị đều dùng một đạo gia
hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát mà được chuyển căn, lúc ấy
đạo gia hạnh-chín đạo vô gián tám đạo giải thoát phát khởi thì có đạt
được chứ không có xả bỏ, lúc đạo giải thoát chứ chín phát khởi thì có
đạt được-có xả bỏ, nghĩa là xả bỏ các căn như thoái pháp… đạt được các
căn như Tư pháp… Đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát ở bốn phần vị trước,
và đạo gia hạnh-vô gián-tám đạo giả i thoát của phần vị thứ năm, đều
là đạo của thời giải thoát thâu nhiếp, đạo giải thoát thứ chín là đạo của
bất thời  giải thoát thâu nhiếp.
Như đạo vô học có sáu chủng ta ùnh, Tu đạo cũng có sáu chủng
tánh này, đó là chủng tánh thoái pháp của Học cho đến chủng tánh bất
động pháp của Học.
Hỏi: Lúc tín thắng giải chuyển căn làm kiến chí, nếu trú vào
chủng tánh thoái pháp, thì bởi vì chuyển căn của chủng tánh thoái pháp
liền đạt được căn của chủng tánh bất động pháp, hay là chuyển căn của
chủng tánh thoái pháp chỉ đạt được căn của chủng tánh tư pháp? Dần
dần thắng tiến đến cuối cùng mới đạt được căn của chủng tánh bất động
pháp? Cho đến nếu trú vào chủng tánh an trú pháp, thì bởi vì chuyển
căn của chủng tánh an trú pháp liền đạt được căn của chủng tánh bất
động pháp, hay là chuyển căn của chủng tánh an trú pháp chỉ đạt được
căn của chủng tánh kham đạt pháp? Tiếp tục chuyển căn của chủng
tánh kham đạt pháp mới đạt được căn của chủng tánh bất động pháp
chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Nếu trú vào chủng tánh thoái
pháp, chuyển căn của chủng tánh thoái pháp thì đạt được căn của chủng
308 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
tánh bất động pháp, chứ không do dần dần thắng tiến mới đạt được; cho
đến nếu trú vào chủng tánh an trú pháp, chuyển căn của chủng tánh an
trú pháp thì đạt được căn của chủng tánh bất động pháp, chứ không do
dần dần thắng tiến mới đạt được. N guyên cớ thế nào? Bởi vì phần vị
học chuyển căn khác với phần vị vô học; nghĩa là phần vị vô học khó
xả bỏ-khó đạt được, cần phải dụng công nhiều dần dần mới thành tựu;
phần vị học thì không như vậy, cho nên lập tức chuyển được.
Lời bình : Người ấy không nên đưa ra cách nói này, xả bỏ-đạt
được và khó-dễ chỉ do vô gián-giải thoát nhiều hay ít, chứ không do
dần dần hay lập tức mà có sai biệt . Nên đưa ra cách nói này: Nếu trú
vào chủng tánh thoái pháp, chuyển căn của chủng tánh thoái pháp thì
chỉ đạt được căn của chủng tánh tư  pháp, dần dần thắng tiến mới đến
bất động, cho đến nếu trú vào chủng tánh an trú pháp, chuyển căn của
chủng tánh an trú pháp thì chỉ đạt được căn chủng tánh kham đạt pháp,
tiếp tục chuyển căn của chủng tánh kham đạt pháp mới đạt được căn
của chủng tánh bất động pháp. Na êm phần vị như vậy, mỗi một phần
vị đều dùng một đạo gia hạnh-một đạo vô gián-một đạo giải thoát mà
được chuyển căn, lúc ấy đạo gia hạnh-vô gián phát khởi thì có đạt được
chứ không xó xả bỏ; lúc đạo giải thoát phát khởi thì có đạt được-có xả
bỏ, nghĩa là xả bỏ căn của các chủng tánh thoái pháp… đạt được căn của
các chủng tánh tư pháp… Đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát của bốn phần
vị trước, và đạo gia hạnh-vô gián c ủa phần vị thứ năm đều là đạo của
tín thắng giải thâu nhiếp đạo giải thoát của phần vị thứ năm là đạo của
kiến chí thâu nhiếp.
Như phần vị tu đạo có sáu chủng tánh, phần vị kiến đạo cũng
có sáu chủng tánh này, đó là chủng tánh thoái pháp của học cho đến
chủng tánh bất động pháp của học . Nhưng mà phần vị kiến đạo không
có chuyển căn. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì kiến đạo nhanh chóng không
khởi lên ý lạc cùng một lúc, dấy khởi nối tiếp nhau cần phải đến tu đạo
mới có dấy khởi thêm giam hạnh khác.
Như phần vị kiến đạo có sáu chủng tánh, địa tương ưng hành cũng
có sáu chủng tánh này, đó là chủng tánh Thoái pháp tương ưng hành,
cho đến chủng tánh bất động pháp tương ưng hành. Trong địa này có
sáu chủng tánh, đó là Noãn-Đảnh-Nhẫn -Thế đệ nhất pháp bởi vì đây
là gia hạnh gần của Thánh đạo, hành tương ưng duyên với đế tựa như
Thánh đạo, dựa vào thân và định giống như kiến đạo. Phần vị trước thì
không như vậy, cho nên không thiết lập sáu chủng tánh. Địa tương ưng
hành này cũng có nghĩa của chuyển căn, đó là chuyển căn của   chủng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 309  
www.daitangkinh.org  
tánh Noãn Thoái pháp phát khởi ca ên của chủng tánh Noãn Tư Pháp,
chuyển căn của chủng tánh Noãn Tư phát khởi căn của chủng tánh Noãn
Hộ pháp, chuyển căn của chủng tánh Noãn hộ pháp phát khởi căn của
chủng tánh Noãn An trú pháp, chuyển căn của chủng tánh Noãn An trú
phát khởi căn của chủng tánh Noãn Kham đạt phát, chuyển căn của
chủng tánh Noãn khảm đạt pháp ph át khởi căn của chủng tánh Noãn
bất động pháp, chuyển căn của chủng tánh Noãn Thanh văn phát khởi
căn của chủng tánh Noãn Độc giá c, chuyển căn của chủng tánh Noãn
Thanh văn-Độc giác phát khởi căn của chủng tánh Noãn Phật. Như nói
về phần vị Noãn, phần vị Đảnh cũng như vậy.
Phần vị Nhẫn có khác, đó là chuyển căn của chủng tánh nhẫn
thoái pháp phát khởi căn của chủ ng tánh nhẫn tư pháp, dần dần cho
đến chuyển căn của chủng tánh nhẫn kham đạt pháp phát khởi căn của
tánh nhẫn bất động pháp, chuyển căn c ủa chủng tánh nhẫn Thanh văn
phát khởi căn của chủng tánh nhẫn  Độc giác, không có nghĩa chuyển
căn của chủng tánh nhẫn Thanh văn-Độc giác phát khởi căn của chủng
tánh nhẫn Phật. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Nhẫn trái với nẽo ác, những
người đạt được tánh nhẫn đối với các nẽo ác đạt được phi trạch diệt, bt
có lúc nhờ vào đại nguyện lực sinh đến các nẽo các làm lợi ích cho hữu
tình, phần vị nhẫn của nhị thừa không có lý hướng về Phật thừa.
Có sư khác nói: Phần vị Noãn-Đảnh của Thanh văn có nghĩa của
chuyển căn hướng về Độc giác và Phật,  phần vị Noãn-Đảnh của độc
giác không có nghĩa của chuyển căn hướng về Phật. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì như Phật giác ngộ tự nhiên không có Sư chỉ dẫn Độc giác
cũng như vậy, như Phật mong nỏi chuyên tâm một lần ngồi kiết già mà
dẫn phát tất cả tụ công đức thiện, từ quan bất tịnh cho đến phát khởi tận
trí-vô sinh trí, trong thời gian ấy nối tiếp nhau không dấy khởi tâm khác,
Độc giác cũng như vậy.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì trong phần
vị Noãn-Đảnh của Độc giác D ụ có thể không có nghĩa hướng về Phật,
trong phần vị Noãn-Đảnh của Độc  giác bộ hành dụ chuyển căn hướng
về Phật thừa thì không trái với lý, vì vậy cách nói trước đối với lý là
thích hợp.
Hỏi: Những người chuyển căn trong địa tương ưng hành, là có đạo
vô gián-giải thoát  hay không?
Đáp: Có người nói cũng có, nghĩ a là lúc chuyển các chủng tánh
như Thoái pháp … phát khởi các chủng tánh như Tư pháp…, mỗi một phần
vị có riêng một đạo gia hạnh chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát, bởi vì
310 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
chủng tánh hữu lậu tu tập đã lâu khó mà xả bỏ đạt được như chuyển căn
vô lậu của phần vị vô học.
Có Sư khác nói: Mỗi một phần vị chỉ có một đạo gia hạnh-một
đạo vô gián-một đạo giải thoát, tu  tập Noãn-Đảnh… không phải là lâu
xa cho nên dễ xả bỏ-dễ đạt được, như chuyển căn vô lậu của phần vị
hữu học.
Lại có người nói: Những người chuyển căn trong địa tương ưng,
chỉ phát khởi gia hạnh thường xuyên tu tập, chán ngán pháp yếu kém-
vui cầu pháp mạnh hơn, cho đến chuyển được chủng tánh của phần vị
hơn hẳn, không có đạo vô gián và đạo giả i thoát, bởi vì lúc đạt được
pháp mạnh hơn mà không xả bỏ pháp yếu kém, không giống như phần
vị bậc Thánh. Những người chuyển căn không có chủng tánh thành tựu
hai phẩm vô lậu, lúc đạt được phẩm mạnh hơn thì chắc chắn xả bỏ phẩm
yếu kém, cho nên cần phải có đạo vô gián và đạo giải thoát.
Lời bình: Những người chuyển căn trong địa tương ưng, tuy không
xả bỏ căn phẩm yếu kém-đạt được ca ên phẩm mạnh hơn, mà lúc đạt
được chủng tánh mạnh hơn thì chủng tánh thuộc phẩm yếu kém không
hiện hành, cho nên cũng gọi là xả bỏ. Vì vậy, lúc chuyển chủng tánh
thoái pháp… phát khởi chủng tánh tư pháp…, dùng nhiều gia hạnh dẫn
dắt một đạo vô gián-một đạo giả i thoát mà được chuyển căn cũng
không trái với lý.
Tu tập Noãn-Đảnh… không phải là lâu xa, cho nên gia hạnh hữu
lậu khó thành tựu nếu chuyển hướng về t hừa khác không có vô gián-
giải thoát thì trải qua thời gian lâu xa mới thành tựu. Phần vị thế đế nhất
pháp tuy có sáu chủng tánh nhưng không chuyển căn, bởi vì chỉ một
sát-na. phần vị của quả Dự lưu trước đây cũng có sáu chủng tánh đã có
chuyển căn thì cũng có lui sụt.
Cho nên có người đối với điều ấy đưa ra hỏi-đáp rằng: “Có thể có
lui sụt quả Dự lưu mà không thành tựu kiết do kiến mà đoạn chăng?
Đáp: Có, đó là lúc lui sụt chủng tánh thù thắng”.
Những người tử-sinh ở cõi D ục đều tiếp nhận Dục hữu chăng?
Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày chánh lý.
Nghĩa là hoặc có người nói: Tử-sinh ở ba cõi đều không có Trung hữu.
Vì ngăn chặn tông chỉ ấy để hiển bày cõi Dục-sắc chắc chắn có Trung
hữu, cõi vô sắc thì không có. Hoặc la ïi có người nói: Trong cõi vô sắc
cũng có Sắc cho nên cũng có trung hữu giống như cõi Dục-sắc. Vì ngăn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 311  
www.daitangkinh.org  
chặn tông chỉ ấy để hiển bày cõi vô sắc không có các sắc, cho nên cũng
không có Trung hữu. Hoặc lại có người nói: Trong cõi Dục-sắc, nghiệp
mạnh mẽ sắc bén thì không có Trung hữu, nghiệp chậm chạp nặng nề
thì có Trung hữu. Vì ngăn chặn tông chỉ ấy để hiển bày cõi Dục-sắc đều
có trung hữu, cho nên soạn ra phần luận này.
Đã nói đến âm hữu là hiển bày nhiều loại nghĩa, phần luận về
Nhất hành đã nói rộng về điều đó. Trong này, âm hữu là hiển bày số
lượng của năm uẩn thuộc về chúng đồng phần Hữu tình.
Hỏi: Những người ở cõi Dục tử-sinh đều tiếp nhận Dục hữu
chăng?
Đáp: Nên đưa ra bốn câu phân biệt, bởi vì ở cõi Dục tử-sinh và
tiếp nhận Dục hữu đều có rộng hẹp:
1. Có lúc ở cõi Dục tử-sinh mà không phải là tiếp nhận Dục hữu,
nghĩa là ở cõi Dục mất đi khởi lên Trung hữu ở cõi Sắc. Đây là bao gồm
dị sinh và các Thánh giả, Trung hữu c ủa cõi sắc khởi lên ở cõi Dục.
nguyên cớ thế nào? Bởi vì pháp thuận theo như vậy, nếu uẩn tử hữu ở
nơi này diệt đi, thì uẩn Trung hữu ở nơi này sinh ra, như nơi hạt giống
diệt đi thì có mầm non sinh ra, pháp vốn thuận theo như vậy. Trong này,
tử ở cõi Dục, nghĩa là Tử hữu của cõi Dục diệt đi ở cõi Dục; sinh ở cõi
Dục, nghĩa là Trung hữu của cõi Sắc khởi lên ở cõi Dục; không phải là
tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là tiếp nhận Sắc hữu, tức là tiếp nhận các uẩn
Trung hữu của cõi sắc.
2. Có lúc tiếp nhận Dục hữu mà không phải là tử-sinh ở cõi Dục,
nghĩa là ở cõi Sắc mất đi khởi l ên Trung hữu ở cõi Dục . đây là chỉ có
dị sinh, Trung hữu của cõi Dục khởi lên ở cõi Sắc. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì pháp thuận theo như vậy, nó i rộng ra như trước. Trong này tiếp
nhận Dục hữu, nghĩa là tiếp nhận cá c uẩn Trung hữu của cõi Dục;
không phải là tử ở cõi Dục, nghĩa là t ử hữu của cõi Sắc diệt đi ở cõi
Sắc; không phải là sinh ở cõi Dục, nghĩa là Trung hữu của cõi Dục khởi
lên ở cõi Sắc.
3. Có lúc tử sinh ở cõi Dục cũng tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là ở cõi
Dục mất đi khởi lên Trung hữu-Sinh hữu ở cõi Dục. đây là bao gồm dị
sinh và các Thánh giả, dị sinh đều có thể thọ sinh ở năm nẻo, Thánh giả
chỉ có nghĩa thọ sinh ở nẽo người-trời. Trong này nếu lúc tử hữu hướng
đến Trung hữu, tử ở cõi Dục nghĩa là Tử hữu của cõi Dục diệt đi ở cõi
Dục, sinh ở cõi Dục nghĩa là Trung hữu của cõi Dục khởi lên ở cõi Dục;
tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là tiếp nhận các uẩn Trung hữu của cõi Dục.
Nếu lúc từ Trung hữu hướng đến sinh hữu, tử ở cõi Dục nghĩa là Trung
312 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hữu của cõi Dục diệt đi ở cõi Dục; sinh ở cõi Dục nghĩa là sinh hữu của
cõi Dục khởi lên cõi Dục, tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là tiếp nhận các uẩn
sinh của cõi Dục.
4. Có lúc không phải là tử-sinh ở cõi Dục cũng không phải là tiếp
nhận Dục hữu, nghĩa là ở cõi  Sắc mất đi rồi si nh ở cõi Sắc-vô sắc, ở
cõi vô sắc mất đi rồi sinh ở cõi vô sa éc-sắc. Ở cõi sắc mất đi sinh vào
cõi Sắc, nghĩa là Trung hữu của si nh và sinh hữu của sinh, đây là bao
gồm dị sinh và các Thánh giả. Trong này, nếu lúc từ tử hữu hướng đến
Trung hữu mà không phải là tử ở cõi Dục, nghĩa là Tử hữu của cõi Sắc
diệt đi ở cõi Sắc, không phải là sinh ở cõi Dục, nghĩa là Trung hữu của
cõi Sắc khởi lên ở cõi Sắc; không phải là tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là
tiếp nhận sắc hữu, tức là tiếp nhận các uẩn Trung hữu của cõi Sắc. Nếu
lúc từ Trung hữu hướng đến sinh hữu thì không phải là từ ở cõi Dục,
nghĩa là Trung hữu của cõi Sắc diệt đi ở cõi Sắc; không phải là sinh ở
cõi Dục, nghĩa là sinh hữu của cõi Sắc khởi lên ở cõi Sắc; không phải
là tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là tiếp nhận sắc hữu, t ức là tiếp nhận các
uẩn sinh hữu của cõi Sắc. Ở cõi Sa éc mất đi sinh vào cõi vô sắc, nghĩa
là Sinh hữu của sinh, bởi vì cõi vô sắc không có Trung hữu. Đây là bao
gồm dị sinh và các Thánh giả. Trong này, không phải là tử ở cõi Dục,
nghĩa là Tử hữu của cõi Sắc diệt đi ở cõi Sắc; không phải là sinh ở cõi
Dục, đó là sinh hữu của cõi vô sắc khởi lên ở cõi vô sắc, không phải là
tiếp nhận Dục hữu, nghĩa là tiếp nhận vô sắc hữu, tức là tiếp nhận các
uẩn sinh hữu của cõi vô sắc. Ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc ,
nghĩa là sinh hữu của sinh. Đây là bao gồm dị sinh và các Thánh giả.
Trong này không phải là tử ở cõi Dục , nghĩa là Tử hữu của cõi vô sắc
diệt đi ở cõi vô sắc; không phải là sinh ở cõi D ục, nghĩa là Sinh hữu
của cõi vô sắc khởi lên ở cõi  vô sắc; không phải tiếp nhận Dục hữu,
nghĩa là tiếp nhận vô sắc hữu, tức là tiếp nhận các uẩn sinh hữu của cõi
vô sắc. Ở cõi vô sắc mất đi si nh vào cõi sắc, nghĩa là Trung hữu của
sinh, ở đây chỉ có dị sinh. Trong này, không phải là tử ở cõi Dục, nghĩa
là tử hữu của cõi vô sắc diệt đi ở cõi vô sắc, không phải là sinh ở cõi
Dục, nghĩa là Trung hữu của cõi Sắc  khởi lên ở cõi sắc, không phải là
tiếp nhận dục hữu, nghĩa là tiếp nhận sắc hữu, tức là tiếp nhận các uẩn
Trung hữu của cõi sắc.
Hỏi: Những người tử-sinh ở c õi Sắc đều tiếp nhận sắc hữu
chăng?
Đáp: Nên đưa ra bốn câu phân biệt, bởi vì tử-sinh ở cõi Sắc và
tiếp nhận sắc hữu đều có rộng-hẹp:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 313  
www.daitangkinh.org  
1. Có lúc tử-sinh ở cõi Sắc ma ø không phải là tiếp nhận sắc hữu,
nghĩa là ở cõi Sắc mất  đi khởi lên Trung hữu của cõi Dục, đây là chỉ
riêng dị sinh, Trung hữu của cõi Dục  khởi lên ở cõi Sắc. Trong này
tử ở cõi Sắc, nghĩa là tử hữu của cõi Sắc diệt đi ở cõi  Sắc; sinh ở cõi
Sắc, nghĩa là Trung hữu của cõi Dục khởi lên ở cõi Sắc; không phải là
tiếp nhận sắc hữu nghĩa là tiếp nhận Dục hữu, tức là tiếp nhận các uẩn
Trung hữu của cõi Dục.
2. Có lúc tiếp nhận sắc hữu mà không  phải là tử-sinh ở cõi Sắc,
nghĩa là ở cõi Dục mất đi khởi l ên Trung hữu của cõi Sắc, đây là bao
gồm dị sinh và các Thánh giả, Trung hữu của cõi Sắc khởi lên ở cõi
Dục. Trong này, tiếp nhận sắc hữu, nghĩa là tiếp nhận các uẩn Trung
hữu của cõi Sắc, không phải là tử ở cõi Sắc, nghĩa là tử hữu của cõi Dục
diệt đi cõi Dục; không phải là si nh ở cõi Sắc, nghĩa là Trung hữu của
cõi Sắc khởi lên ở cõi Dục.
3. Có lúc tử sinh ở cõi Sắc cũng tiếp nhận sắc hữu, nghĩa là ở cõi
Sắc mất đi khởi lên Trung hữu-sinh hữu của cõi Sắc. Đây là bao gồm
dị sinh và Thánh giả, dị sinh l ên trên cũng sinh xuống dưới ở mỗi một
nơi có thể tiếp nhận nhiều lần sinh, Thánh giả sinh lên trên chứ không
sinh xuống dưới, ở mỗi một nơi chỉ ti ếp nhận một lần sinh. Trong này
nếu lúc từ tử hữu hướng đến Trung hữu, thì tử ở cõi sắc, nghĩa là tử hữu
của cõi Sắc diệt đi ở cõi Sắc, sinh ở cõi Sắc, nghĩa là Trung hữu của cõi
Sắc khởi lên ở cõi Sắc; tiếp nhận sắc hữu, nghĩa là tiếp nhận các uẩn
Trung hữu của cõi Sắc. Nếu lúc từ Trung hữu hướng đến sinh hữu, thì
tử ở cõi Sắc, nghĩa là Trung hữu của cõi Sắc diệt đi ở cõi sắc; sinh ở cõi
Sắc, nghĩa là sinh hữu của cõi Sắc khởi lên ở cõi Sắc; tiếp nhận sắc hữu,
nghĩa là tiếp nhận các uẩn sinh hữu của cõi Sắc.
4. Có lúc không phải là tử-sinh ở cõi Sắc cũng không phải là tiếp
nhận sắc hữu, nghĩa là ở cõi  Dục mất đi sinh vào cõi Dục-cõi vô sắc,
ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc-cõi Dục. Ở cõi Dục mất đi sinh
vào cõi Dục, nghĩa là Trung hữu của  sinh và sinh hữu của sinh, đây là
bao gồm dị sinh và các Thánh giả. Trong này, nếu lúc tử hữu hướng đến
Trung hữu, thì không phải là tử ở cõi Sa éc, nghĩa là tử hữu của cõi Dục
diệt đi ở cõi Dục; không phải là sinh ở cõi Sắc, nghĩa là Trung hữu của
cõi Dục khởi lên ở cõi Dục; không pha ûi là tiếp nhận sắc hữu, nghĩa là
tiếp nhận dục hữu tức là tiếp nhận các uẩn Trung hữu của cõi Dục. nếu
lúc từ Trung hữu hướng đến sinh hữu th ì không phải là tử ở cõi Sắc,
nghĩa là Trung hữu của cõi Dục diệt đi ở cõi Dục; không phải là sinh ở
cõi Sắc, nghĩa là sinh hữu của cõi Dục khởi lên ở cõi Dục; không  phải
314 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
là tiếp nhận sắc hữu nghĩa là tiếp  nhận dục hữu, tức là tiếp nhận các
uẩn sinh hữu của cõi Dục. Ở cõi D ục mất đi sinh vào cõi vô sắc, nghĩa
là sinh hữu của sinh, đây là bao gồm dị sinh và Thánh giả. Trong này,
không phải là tử ở cõi Sắc, nghĩa là t ử hữu của cõi Dục diệt đi ở cõi
Dục; không phải là sinh ở cõi Sắc, nghĩa là sinh hữu của cõi Sắc khởi
lên ở cõi vô sắc; không phải là tiếp nhận Sắc hữu, nghĩa là tiếp nhận
các uẩn sinh hữu của cõi vô sắc. Ở c õi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô
sắc, nghĩa là sinh hữu của sinh, đây là bao gồm dị  sinh và các Thánh
giả. Trong này, không phải là tử ở cõi Sắc, nghĩa là tử hữu của cõi vô
sắc diệt đi ở cõi vô sắc; không phải là sinh ở cõi Sắc, nghĩa là sinh hữu
của cõi vô sắc khởi lên ở cõi vô sắc; không phải là tiếp nhận Sắc   hữu
, nghĩa là tiếp nhận vô sắc hữu, tức là tiếp nhận các uẩn sinh hữu của
cõi vô sắc. Ở cõi vô sắc mất đi  sinh vào cõi Dục, nghĩa là Trung hữu
của sinh, ở đây chỉ riêng dị sinh. Trong này, không phải là tử ở cõi Sắc,
nghĩa là tử hữu của cõi vô sắc diệt đi ở cõi vô sắc; không phải là sinh ở
cõi Sắc, đó là Trung hữu của cõi Dục khởi lên ở cõi Dục; không phải là
tiếp nhận Sắc hữu, nghĩa là tiếp nhận Dục hữu, tức là tiếp nhận các uẩn
Trung hữu của cõi Dục.
Hỏi: Những người tử-sinh ở cõi vô sắc đều tiếp nhận vô sắc hữu
chăng?
Đáp: Những người tử sinh ở cõi vô sắc đều tiếp nhận vô sắc hữu,
nghĩa là cõi vô sắc không có các sắc không có nghĩa của Trung hữu
cõi dưới khởi lên ở cõi ấy, cho nên không có thể nói là tử sinh ở cõi ấy
không tiếp nhận hữu của cõi ấy. Đây là bao gồm dị sinh và các Thánh
giả; dị sinh sinh lên trên cũng sinh xuống dưới, mỗi một nơi có thể tiếp
nhận nhiều lần sinh Thánh giả sinh lên trên chứ không sinh xuống dưới,
mỗi một nơi chỉ tiếp nhận một lần sinh. Tiếp nhận vô sắc hữu chứ không
phải là tử ở cõi vô sắc mà sinh ở cõi vô sắc, nghĩa là ở cõi Dục-sắc mất
đi sinh vào cõi vô sắc, chỉ có si nh hữu của sinh đây là bao gồm dị sinh
và các Thánh giả. Trong này, tiếp nhận vô sắc hữu, nghĩa là tiếp nhận
các uẩn sinh hữu của cõi vô sắc; không phải là tử ở cõi vô sắc, nghĩa là
tử hữu của cõi Dục-sắc diệt đi ở cõi dục-sắc, mà sinh ở cõi vô sắc, nghĩa
là sinh hữu của cõi vô sắc khởi lên ở cõi vô sắc.
Hỏi: Những người tử-sinh ở cõi Dục có mấy loại?
Đáp: Bốn, đó là dị sinh và Thánh giả hai cõi Dục-sắc. Trong này,
dị sinh Thánh giả cõi Dục bao gồm Trung hữu-sinh hữu; dị sinh-Thánh
giả cõi Sắc chỉ có Trung hữu, bởi vì sinh hữu không khởi lên ở cõi Dục.
Ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi vô sắc, sinh hữu của  cõi vô sắc không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 315  
www.daitangkinh.org  
thuộc về nơi Tử hữu của cõi Dục, cho nên ở đây chỉ có bốn; không có
thể nói là sáu, bởi vì sinh ở cõi vô sắc không dựa vào sắc xứ, cho nên
không có thể nói là khởi lên ở cõi Dục.
Hỏi:  Những người tử-sinh ở cõi Sắc có mấy loại?
Đáp: Ba, đó là dị sinh cõi Dục, dị sinh-Thánh giả cõi Sắc. Trong
này, dị sinh cõi Dục chỉ có Trung hữu, dị sinh-Thánh giả cõi Sắc bao
gồm Trung hữu và sinh hữu. Ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc, sinh
hữu của cõi vô sắc không dựa vào sắc cho nên không thể nói là nó khởi
lên cõi Sắc, vì vậy ở đây chỉ có ba, không có thể nói là năm.
Hỏi: Những người tử-sinh ở cõi vô sắc có mấy loại?
Đáp: Hai, đó là dị sinh và Thánh giả cõi vô sắc, bởi vì Trung hữu
chắc chắn dựa vào sắc xứ khởi lên. Ở  cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi
Dục-sắc thì Trung hữu không khởi lên ở cõi vô sắc, cho nên ở đây chỉ
có hai chứ không có thể nói là bốn.
Hỏi: Những người không phải là tử-sinh ở cõi Dục đều không phải
là tiếp nhận dục hữu chăng?
Đáp: Nên đưa ra bốn câu phân biệt, cho đến nói rộng ra. Nghĩa là
trong bốn câu phân biệt về cõi Dục trước đây, thì câu thứ nhất làm câu
thứ hai ở đây, câu thứ hai làm câu thứ nhất ở đây, câu thứ ba làm câu
thứ tư ở đây, câu thứ tư làm câu thứ ba ở đây. Các nghĩa trong này như
trước nên biết.
Hỏi: Những người không phải là tử-sinh ở cõi Sắc đều không phải
là tiếp nhận  sắc hữu chăng?
Đáp: Nên đưa ra bốn câu phân biệt, cho đến nói rộng ra, nghĩa là
trong bốn câu phân biệt về cõi Sắc trước đây, thì câu thứ nhất làm câu
thứ hai ở đây, câu thứ hai làm câu thứ nhất ở đây, câu thứ ba làm câu
thứ tư ở đây, câu thứ tư làm câu thứ ba ở đây. Các nghĩa trong này như
trước nên biết.
Hỏi: Những người không phải là tử-sinh ở cõi vô sắc đều không
phải là tiếp nhận vô sắc hữu chăng?
Đáp: Những người không phải là t ử-sinh ở cõi vô sắc đều không
phải là tiếp nhận vô sắc hữu, nghĩa la ø tiếp nhận vô sắc hữu thì chắc
chắn sinh ở cõi vô sắc có lúc không phải là tiếp nhận vô sắc hữu, không
phải là không tử ở cõi vô sắc mà không phải là sinh ở cõi vô sắc, nghĩa
là ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục-sắc, ở đây chỉ rei6ng dị sinh, Ở
cõi vô sắc mất đi sinh vào các ua ån Trung hữu của cõi Dục-sắc. Trong
này, không phải là tiếp nhận vô sắc hữu, nghĩa là tiếp nhận Dục hữu và
Sắc hữu, không phải là không tử ở cõi vô sắc, nghĩa là tử ở cõi vô sắc,
316 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
mà không phải là sinh ở cõi vô sắc, nghĩa là sinh ở cõi Dục-sắc.
Hỏi: Những người không phải là tử-sinh ở cõi Dục có mấy loại?
Đáp: Năm, đó là dị sinh cõi Dục, dị sinh và Thánh giả cõi Sắc-vô
sắc.
Hỏi: Ở đây phải có tám vì sa o nói là năm? Đó là dị sinh Thánh
giả ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, dị sinh-Thánh giả ở cõi Sắc mất
đi sinh vào cõi vô sắc, dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Dục, dị sinh-
Thánh giả ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc, dị sinh ở cõi vô sắc
mất đi sinh vào cõi Sắc. Như vậy có tám sao nói là năm?
Đáp: Chủng loại giống nhau cho nên chỉ nói có năm, nghĩa là dị
sinh ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, và dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh
vào cõi Sắc, hai loại này tuy khác mà cùng chủng loại dị sinh cõi Sắc
cho nên hợp lại nói là một; dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, và
dị sinh ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc, hai loại này tuy khác mà
cùng chủng loại dị sinh cõi vô sắc cho nên hợp lại nói là một; Thánh giả
ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc , và Thánh giả ở cõi vô sắc mất đi
sinh vào cõi vô sắc, hai loại này tuy khác mà cùng chủng loại Thánh giả
cõi vô sắc cho nên hợp lại nói là một; còn lại có dị sinh cõi Dục-Thánh
giả cõi Sắc đều là một cho nên đủ số trước là năm.
Hỏi: Những người không phải là tử-sinh ở cõi Sắc có mấy loại?
Đáp: Sáu, đó là dị sinh-Thánh giả ở ba cõi.
Hỏi: Ở đây phải có chín tại sao nói là sáu? Đó là dị sinh và Thánh
giả ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Dục, dị sinh và Thánh giả ở cõi Dục
mất đi sinh vào cõi Sắc, dị sinh và Thánh giả ở cõi Dục mất đi sinh vào
cõi vô sắc, dị sinh và Thánh giả ở cỏi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc,
Dị sinh ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục. như vậy có chín sao nói
là sáu?
Đáp: Vì chủng loại giống nhau c ho nên chỉ nói là có sáu, đó là
Dị sinh ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Dục, và Dị sinh ở cõi vô sắc mất
đi sinh vào cõi Dục, hai loại này tuy khác mà cùng chủng loại Dị sinh
cõi Dục cho nên hợp lại nói là một; Dị  sinh ở cõi Dục mất đi sinh vào
cõi vô sắc, và Dị sinh ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc, hai loại
này tuy khác mà cùng chủng loại Dị sinh cõi vô sắc cho nên hợp lại nói
là một; Thánh giả ở cõi Dục mất đi  sinh vào cõi vô sắc, và Thánh  giả
ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc, hai loại này tuy khác mà cùng
chủng loại Thánh giả cõi vô sắc cho nên hợp lại nói là một, còn lại có
Thánh giả cõi Dục-Dị sinh và Tha ùnh giả cõi Sắc đều là một, cho nên
đủ số trước là sáu.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 317  
www.daitangkinh.org  

loại?
Hỏi: Những người không phải là tử- sinh ở cõi vô sắc có mấy

Đáp: Bốn, đó là Dị sinh và Thánh giả cõi Dục-sắc.
Hỏi: Ở đây phải có bảy tại sao nói là bốn? Đó là Dị   sinh-Thánh
giả ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi  Dục, Dị sinh-Thánh giả ở cõi Dục
mất đi sinh vào cõi Sắc, Dị sinh-Tha ùnh giả ở cõi Sắc mất đi sinh vào
cõi Sắc, Dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Dục. như vậy có bảy sao
nói là bốn?
Đáp: Vì chủng loại giống nhau c ho nên chỉ nói là có bốn, đó là
Dị sinh ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi  Dục, và Dị sinh ở cõi Sắc mất đi
sinh vào cõi Dục hai loại này tuy kh ác mà cùng chủng loại Dị sinh cõi
Dục cho nên hợp lại nói là một, Dị si nh ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi
Sắc, và Dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, hai loại này tuy khác
mà cùng chủng loại Dị sinh cõi Sắc  cho nên hợp lại nói là một; Thánh
giả ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Sa éc, và Thánh giả ở cõi Sắc mất đi
sinh vào cõi Sắc, hai loại này tuy khác mà cùng chủng loại Thánh giả
cõi Sắc cho nên hợp lại nói là một; còn lại có Thánh giả cõi Dục đủ số
trước là bốn.
Có thể có người tử ở cõi Dục-không sinh vào cõi Dục chăng? Cho
đến nói rộng ra.
Trong này đã nói cùng với trước khác nhau, nghĩa là ngăn chặn
sinh hữu cho nên nói là không sinh, giả sử khởi lên Trung hữu cũng nói
là không sinh.
Hỏi: Có thể có tử ở cõi Dục-không sinh vào cõi Dục chăng?
Đáp: Có, đó là khởi lên Trung hữu của cõi Dục-sắc sinh vào cõi
vô sắc, hoặc là nhập Ni ết-bàn. Khởi lên Trung hữu của cõi Dục-sắc,
nghĩa là ở cõi Dục mất đi khởi lên Trung hữu của cõi Dục-sắc, tuy khởi
lên ở cõi Dục mà không phải là sinh hữu cho nên nói là không sinh vào
cõi Dục. sinh vào cõi vô sắc, nghĩa là ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi vô
sắc, sinh hữu lúc ấy không còn ở cõi Dục cho nên nói là không sinh vào
cõi Dục. nhập Niết-bàn nghĩa là ở cõi Dục mất đi-các lậu không còn
liền nhập Niết-bàn, vĩnh viễn không sinh cho nên nói là không sinh vào
cõi Dục. văn còn lại giải thích rộng dựa theo trước nên biết.
Hỏi: Người ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục-sắc, hai Trung
hữu ấy ở nơi vào hiện rõ trước mặt?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Ở Tĩnh lự thứ tư.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì nếu cõi vô sắc có phương xứ thì có thể đưa ra cách nói
318 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
này, nhưng cõi vô sắc không có phương xứ, duyên vào đâu mà xa đến
Tĩnh lự thứ tư?
Có Sư khác nói: Nếu từ nơi ấy mất đi sinh vào cõi vô sắc thì Trung
hữu hiện rõ trước mắt ở phương xứ ấy.
Vị ấy cũng không nên đưa ra cách nói như vậy. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì nếu đưa ra cách nói này: Từ cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi
vô sắc. Điều ấy vì sao có thể như vậy? Nên đưa ra cách nói này: Nếu ở
cõi Dục-sắc mất đi sinh vào cõi vô sắc, và ở cõi vô sắc mất đi sinh vào
cõi vô sắc, thì lúc ấy ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục-sắc, hai Trung
hữu ấy ngay nơi đang sinh mà hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Những người tử ở cõi Dục không sinh vào cõi Dục có mấy
loại?

ra.
Đáp: Sáu, đó là dị sinh và Thánh giả của ba cõi, cho đến nói rộng
Hỏi: Tại sao không nói đến nhập Niết-bàn?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến thì nên biết là nghĩa là này
có khác. Lại nữa, trong này nói đế n người tử lại thọ sinh, người nhập
Niết-bàn tử rồi không sinh cho nên ở đây không nói. Lại nữa, trong
phần luận này dựa vào các Hữu tình Bổ-đặc-già-la mà đưa ra hỏi-Đáp;
người nhập Niết-bàn xả bỏ số Hữu tình mà thuộc về số pháp, không có
thể thi thiết Bổ-đặc-già-la cho nên ở đây không nói. Phần sau theo như
vậy nên biết.
Hỏi: Có thể có tử ở cõi Dục không sinh vào ba cõi chăng?
Đáp: Có, đó là khởi lên Trung hữu của cõi Dục-sắc, hoặc là nhập
Niết-bàn, cho đến nói rộng ra. Trong này cũng ngăn chặn sinh hữu mà
soạn luận, cho nên khởi lên Trung hữu và nhập Niết-bàn đều gọi là
không sinh.
Hỏi: Những người tử ở cõi Dục  không sinh vào ba cõi có mấy
loại?
Đáp: Bốn, đó là Dị sinh và Thánh giả hai cõi Dục-sắc, tức là ở cõi
Dục mất đi sinh vào trong Trung hữu của cõi Dục-sắc.
Hỏi: Những người tử ở cõi Sắc không sinh vào ba cõi có mấy
loại?
Đáp: Ba, đó là Dị sinh cõi Dục và Dị sinh-Thánh giả cõi Sắc, tức
là ở cõi Sắc mất đi sinh vào trong Trung hữu của cõi Dục-sắc.
Hỏi: Những người tử ở cõi vô sắc không sinh vào ba cõi có   mấy
loại?
Đáp: Hai, đó là Dị sinh cõi Dục-sắc, tức là ở cõi vô sắc mất đi sinh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 68 319  
www.daitangkinh.org  
vào trong Trung hữu của cõi Dục-sắc, Thánh giả không sinh vào địa của
cõi dưới, cho nên chỉ nói đến Dị sinh.
Có thể có người chưa lìa nhi ễm cõi Dục mạng chung không sinh
vào cõi Dục chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày chánh lý.
Nghĩa là hoặc có người nói chỉ điều phục phiền não cũng được sinh lên
cõi trên. Như phái Thí dụ. Vì ngăn chặn ý đó để hiển bày điều phục
phiền não không được sinh lên cõi tr ên, cần phải đoạn hết các phiền
não của địa dưới mới được sinh lên phía trên, cho nên soạn ra phần luận
này.
Luận giả phân biệt bác bỏ không có Trung hữu, đối với những câu
hỏi như vậy sinh ra mê hoặc hết sức, nói là chưa lìa nhiễm của địa này
mà mạng chung thì không sinh vào đị a này và địa dưới. Nếu tin Trung
hữu thì đối với những câu hỏi như va äy không sinh ra mê hoặc cho nên
ngăn chặn sinh hữu.
Hỏi: Làm sao biết được chưa lìa nhiễm phía dưới thì không được
sinh lên trên?
Đáp: Bởi vì phiền não của địa dưới chướng ngại đến các công đức
của địa trên, cho nên chưa đạt đượ c công đức căn bản của địa trên thì
không sinh đến nơi ấy. Nếu chấp rằng chỉ điều phục phiền não của địa
dưới được sinh lên trên thì những người dùng lực Văn-tư tuệ của cõi Dục
để điều phục phiền não, lúc ấy sẽ không sinh vào chín địa của ba cõi,
bởi vì lực của văn tư tuệ có năng lực điều phục phiền não của chín địa
trong ba cõi khiến cho không dấy khởi, c hứ không phải là lực của Tuệ
điều phục các phiền não khiến cho không hiện hành, bởi vì văn tuệ thù
thắng dùng Văn-Tuệ phân biệt các pháp để điều phục các phiền não
hơn hẳn Tu tuệ.
Hỏi: Những người chưa lìa nhi ễm cõi Dục, mạng chung không
sinh vào cõi Dục thì có mấy loại?
Đáp: Hai, đó là dị sinh-Thánh giả trú trung hữu của cõi Dục.
Hỏi: Những người chưa lìa nhiễm cõi Sắc, mạng chung không sinh
vào cõi Dục sắc thì có mấy loại?
Đáp: Bốn, đó là dị sinh và Thánh giả cõi Dục-sắc.
Hỏi: Ở đây phải có bảy tại sao nói là bốn? Đó là dị sinh-Thánh giả
ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Dục, dị sinh-Thánh giả ở cõi Dục mất đi
sinh vào cõi Sắc, dị sinh-Thánh giả ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc,
dị sinh ở cõi Sắc mất đi vào cõi Dục. như vậy có bảy thì lẽ nào nói   là
320 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
bốn?
Đáp: Vì chủng loại giống nhau cho nên chỉ nói có bốn, đó là dị
sinh ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Dục, và dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh
vào cõi Dục, hai loại này tùy khác mà cùng chủng loại dị sinh cõi Dục
cho nên hợp lại nói là một; dị sinh ở c õi Dục mất đi sinh vào cõi Sắc,
và dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh va øo cõi Sắc, hai loạ i này tuy khác mà
cùng chủng loại dị sinh cõi Sắc cho nên hợp lại nói là một; Thánh  giả
ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Sắc, và Thánh giả ở cõi Sắc mất đi sinh
vào cõi Sắc, hai loại này tuy khác  mà cùng chủng loại Thánh giả cõi
Sắc cho nên hợp lại nói là một; còn lại có Thánh giả cõi Dục thì đủ số
trước là bốn.
Hỏi: Những người chưa lìa nhiễm cõi cõi Sắc, mạng chung không
sinh vào ba cõi thì có mấy loại?
Đáp: Bốn, đó là dị sinh và Thánh giả cõi Dục-sắc.
Hỏi: Ở đây phải có chín tại sa o nói là bốn? Đó là dị sinh-Thánh
giả ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Dục, dị sinh-Thánh giả ở cõi Dục mất
đi sinh vào cõi Sắc, dị sinh-Thánh giả ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc,
dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, dị sinh ở cõi Sắc mất đi sinh
vào cõi Dục. như vậy có chín thì lẽ nào nói là bốn?
Đáp: vì chủng loại giống nhau c ho nên chỉ nói c ó bốn, đó là Dị
sinh ở cõi Dục mất đi sinh vào cõi Dục, và Dị sinh ở c õi Sắc-cõi Sắc
mất đi sinh vào cõi Dục, ba loạ i này tuy khác mà cùng chủng loại Dị
sinh cõi Dục cho nên hợp lại nói là mộ t; Dị sinh ở cõi Dục mất đi sinh
vào cõi Sắc, và Dị sinh cõi Sắc-vô sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, ba loại
này tuy khác mà cùng chủng loại Dị sinh cõi Sắc cho nên hợp lại nói là
một; Thánh giả ở cõi Dục mất đi si nh vào cõi Sắc, và Thánh giả ở cõi
Sắc mất đi sinh vào cõi Sắc, hai loại này tuy khác mà cùng chủng loại
Thánh giả cõi Sắc cho nên hợp lại nói là một, còn lại có Thánh giả cõi
Dục thì đủ số trước là bốn. Trước đây nói về sinh đều nói là Trung hữu,
dựa vào đó để ngăn chặn sinh hữu mà soạn luận.


„