A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 69

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 321  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 69

LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 7)

Hỏi: Trong này, Dị sinh Thánh giả cõi Dục có mấy tùy miên tùy
tăng, mấy kiết ràng buộc?
Đáp: Dị sinh có chín mươi tám tùy miên tùy tăng-chín kiết ràng
buộc, Thánh giả có mười tùy mi ên tùy tăng-sáu kiết ràng buộc. Trong
này thì có nghĩa là trước đây đã nói tất cả Hữu tình trong các Hữu tình,
tổng quát chỉ có sáu loại, đó là ba cõi đều có Dị sinh và Thánh giả. Dị
sinh ở cõi Dục có đủ chín mươi tám tùy miên tùy tăng-có đủ chín kiết
ràng buộc; Thánh giả ở cõi Dục chỉ có mười tùy miên tùy tăng do tu mà
đoạn, bởi vì tùy miên do kiến mà đoạn đều đã đoạn, sáu kiết ràng buộc
là trừ ra kiến-thủ-nghi bởi vì ba loại này Thánh giả cũng đã đoạn.
Hỏi: Dị sinh-Thánh giả cõi Sa éc có mấy tùy miên tùy tăng, mấy
kiết ràng buộc?
Đáp: Dị sinh có sáu mươi hai tùy miên tùy tăng-sáu kiết ràng
buộc, Thánh giả có sáu tùy miên tùy tăng-ba kiết ràng buộc. Dị sinh có
sáu mươi hai tùy miên tùy tăng, đó là cõi Sắc-vô sắc đều có ba mươi
mốt loại, cõi Dục có ba mươi sáu loại thì lúc ấy đã đoạn, sáu kiết ràng
buộc là trừ ra Nhuế-Tật-Khan, bởi vì cõi ấy chắc chắn không có những
loại này, Thánh giả có sáu tùy miên tùy tăng, đó là cõi Sắc-vô sắc đều
có ba tùy miên do tu mà đoạn, ở cõi ấy đã đoạn bốn tùy miên do tu mà
đoạn của cõi Dục, ba kiết ràng buộc  đó là ái mạn vô minh, bởi vì các
kiết khác đã đoạn.
Hỏi: Dị sinh-Thánh giả cõi vô sắc có mấy tùy miên tùy tăng, mất
kiết ràng buộc?
Đáp: Dị sinh có ba mươi mốt t ùy miên tùy tăng-sáu kiết ràng
buộc. Dị sinh có ba mươi mốt tùy miên tùy tăng, đó là ba mươi mốt loại
của cõi vô sắc, bởi vì các loại khác đã đoạn, sáu kiết ràng buộc là   trừ
322 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ra Nhuế-Tật-Khan, bởi vì cõi ấy kh ông có. Thánh giả có ba tùy miên
tùy tăng, đó là ba tùy miên do tu mà đoạn của cõi vô sắc, bởi vì các loại
khác đã đoạn, ba kiết ràng buộc đó là Ái màn vô minh , bởi vì các loại
khác đã đoạn.
Hỏi: Hữu tình cõi Dục không có tùy miên tùy tăng của hai cõi
trên, vì sao ở đây nói Dị sinh cõi Dục có đủ chín mươi tám tùy miên tùy
tăng, Thánh giả cõi Dục có mười tùy miên tùy tăng do tu mà đoạn, Hữu
tình cõi Sắc không có tùy miên tùy tăng của cõi vô sắc, vì sao ở đây nói
Dị sinh cõi Sắc có sáu mươi hai tùy miên tùy tăng, Thánh giả cõi Sắc có
sáu tùy miên tùy tăng do tu mà đoạn?
Đáp: Dựa vào không giải thoát được tùy miên ấy mà nói, nghĩa
là Dị sinh cõi Dục tùy không có tùy mi ên tùy tăng của cõi Sắc-vô sắc,
mà chưa giải thoát được tùy miên ấy cho nên nói là tùy tăng, Thánh giả
cõi Dục tuy không có tùy miên tùy ta êng do tu mà đoạn của cõi Sắc-vô
sắc, mà chưa giải thoát tùy miên ấy cho nên nói là tùy tăng. Vì vậy, Dị
sinh-Thánh giả cõi Sắc nói đến tùy miên tùy tăng của cõi vô sắc cũng
không trái với lý.
Lại nữa, ở đây dựa vào tùy miên ấy được hiện hành mà nói, nghĩa
là Dị sinh cõi Dục tuy không có tùy miên tùy tăng của cõi Sắc-vô sắc,
mà có tùy miên ấy được hiện hàn h đang chuyển cho nên cũng nói là
tùy tăng; Thánh giả cõi Dục không có tùy miên tùy tăng do tu mà đoạn
của cõi Sắc-vô sắc mà có tùy miên ấy được hiện hành đang chuyển cho
nên cũng nói là tùy tăng. Vì vậy, Dị sinh-Thánh giả cõi Sắc nói đến tùy
miên tùy tăng của cõi vô sắc cũng không trái với lý.
Lại nữa, ở đây dựa vào tùy miên ấy có được mà nói đã được-chưa
được-đang được cho nên cũng không trái với lý. Đã được là nói tùy
miên quá khứ có được, chưa được là nói  tùy miên ấy hiện tại có được.
Nghĩa là Dị sinh-Thánh giả cõi Dục  và cõi Sắc tuy không có tùy miên
tùy tăng của cõi trên, mà có tùy miên ấy của ba đời được lưu chuyển
chưa đoạn, cho nên nói là tùy tăng.
Lại nữa, dựa vào có lẽ hiện khởi  cho nên đưa ra các nói này,
nghĩa là Dị sinh-Thánh giả cõi Dục tuy không có tùy miên tùy tăng
của cõi Sắc-vô sắc, mà có lễ hiện khởi tùy miên ấy cho nên cũng nói
là tùy tăng. Đó là lìa nhiễm cõi Dục rồi thì tùy miên ấy có lẽ hiện khởi.
Vì vậy, Dị sinh Thánh giả cõi Sắc nói đến tùy miên tùy tăng của cõi vô
sắc, nên biết cũng như vậy, tuy lúc ấy lui sụt rồi cũng có lẽ hiện khởi tùy
miên của cõi dưới, mà đã đoạn cho nên có lúc có thể hoàn toàn không
còn lui sụt, cho nên không nói đến tùy miên tùy tăng của cõi dưới.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 323  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, hiển bày đẳng lưu ấy đã từng hiện khởi, cho nên đưa ra
cách nói cũng không trái với lý. Nghĩa là Hữu tình cõi Dục từ vô thỉ đến
nay, không có ai không từng khởi lên các tùy miên của cõi Sắc-vô sắc,
cho nên nói là tùy tăng; Hữu tình cõi Sắc từ vô thỉ đến nay, không có
ai không từng khởi lên các tùy miên của cõi vô sắc, cho nên nói là tùy
tăng.
Hỏi: Hữu tình cõi Sắc-vô sắc từ vô thỉ đến nay, không có ai không
từng khởi lên các tùy miên của hai cõi Dục-sắc, tại sao không nói cũng
là tùy miên tùy tăng của cõi dưới.
Đáp: Tuy cũng từng khởi lên mà đã đoạn cho nên không nói là
tùy tăng.
Hỏi: Cũng có Thánh giả có đủ ch ín mươi tám tùy miên, nghĩa là
lúc người vốn có phiền não trú vào khổ pháp trí nhẫn, tại sao trong này
nói Thánh giả cõi Dục chỉ có mười loại tùy miên tùy tăng?
Đáp: Tuy cũng có tùy miên này mà lúc ít cho nên chỉ nói là có
mười tùy miên tùy tăng, nghĩa là sát-n a đều có đủ chín mươi tám loại,
sau sát-na này thì đã đoạn, mười loại bỗng nhiên kéo dài đến tâm thứ
mười sáu, thời gian đã ngắn ngủi cho nên chỉ nói là có mười tùy miên
tùy tăng do tu mà đoạn.
Lại nữa, người tiến vào kiến đạo c ó bảy mươi ba loại, chín Hữu
tình trước trong sát-na đầu, tuy thành tựu đầy đủ chín mươi tám loại mà
không hiện hành, bởi vì tâm thiện hữu lậu của phần vị kiến đạo hãy còn
không có thể dấy khởi, huống hồ dấy khởi tâm nhiễm ô vô phú vô ký
hay sao? Trong này chỉ dựa vào phiền não hiện hành để kiến lập phần
vị sai biệt của Hữu tình, cho nên nói Thánh giả nhiều nhất chỉ có mười
tùy miên tùy tăng, bởi vì chỉ có mười loại này mới có thể hiện khởi. Nơi
khác cũng dựa vào phiền não hiện hành để kiến lập phần vị sai biệt của
Hữu tình.
Như trong kinh nói: “Có một phạm ch í đi đến nơi đức Phật thưa
hỏi rằng: Đức Thế tôn sẽ làm loài trời chăng? Đức Phật nói: Không. Lại
hỏi: Sẽ làm loài rồng, A tốc lạc, Kiền đạt phược, yết lộ trà, Khần na la,
Mạc hô lạc già, Dược xoa, La sát bà, Phi nhân và loài người chăng? Đức
Phật nói: Không, nguyên cớ thế nào? Phạm chí nên biết rằng, nếu có
các lậu chưa đoạn, chưa biết kháp, thì bởi vì hiện hành cho nên sẽ sinh
vào nẽo trời, có thể sẽ làm loài trời, nói rộng ra cho đến sẽ sinh vào nẽo
người-có thể sẽ làm loài người. Ta đa õ đoạn-đã biết khắp đối với các
lậu, như chặt đứt rễ cây-cắt đứt ngọn cây đa la, vì vậy các lậu mãi mãi
không hiện hành, cho nên đạt được pháp không sinh đối với các quả báo
324 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
của thân đời sau. Ta quyết định không còn làm loài trời, nói rộng ra cho
đến không còn làm loài người.
Có nơi cũng dựa vào dị thục hiện hành để kiến lập phần vị sai biệt
của Hữu tình, như trong kinh có kệ nói:
“Phật là bậc chân nhân, tự nói mình thường định
Luôn dạo trên đường Phạm, tâm vui với tịch tĩnh”.
Nếu tiếp nhận dị thục của cõi này nối tiếp nhau thì gọi là Hữu tình
thọ sinh ở cõi này, nghĩa là tiếp nhận dị thục của cõi Dục nối tiếp nhau
thì gọi là Hữu tình thọ sinh ở cõi Dục; nếu tiếp nhận dị thục của cõi Sắc
tiếp nhau thì gọi là Hữu tình thọ sinh ở cõi Sắc, nếu tiếp nhận dị thục
của cõi vô sắc nối tiếp nhau thì gọi là Hữu tình thọ sinh ở cõi vô sắc.
Phật đã tiếp nhận dị thục của loài người nối tiếp nhau, chứng pháp chân
thật cho nên gọi là chân nhân.
Luận này cũng dựa vào dị thục hiện hành để kiến lập giới-địa sai
biệt của Hữu tình. Như trong pha àn thập môn nói: “A i thành tựu nhãn
căn? Đó là sinh vào cõi Sắc, nếu sinh vào cõi Dục thì đã được-chưa mất.
Ai không thành tựu nhãn căn? Đó là sinh vào cõi vô sắc, nếu sinh vào
cõi dục thì chưa được đã mất. Đây là dựa vào dị thục của ba cõi nối tiếp
nhau, nếu hiện rõ trước mắt thì gọi la ø sinh vào cõi này pháp khác thì
không nhất định cho nên không dựa vào để nói”.
Hỏi: Vì sao Tôn giả trong pha àn luận này thường xuyên dựa vào
Trung hữu mà soạn luận?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của  người khác để hiển bày chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Thọ sinh ở ba cõi đều không có Trung
hữu. Như Luận giả phân biệt. Hoặc lại có người nói: Sinh vào cõi Dục-
sắc nhất định có Trung hữu. Như Luận giả ứng lý.
Hỏi: Luận giả phân biệt dựa vào Lượng nào mà chấp là không có
Trung hữu?
Đáp: Dựa vào chí giáo lượng, nghĩa là trong kinh nói: “Nếu có
một loại Hữu tình tạo tác tăng trưởng năng nghiệp vô gián, vô gián thì
nhất định phải sinh trong địa ngục”. Đã nói vô gián thì nhất định phải
sinh vào địa ngục, cho nên biết Trung hữu quyết định là không có. Lại
có kệ nói: “Tái sinh nay ông qua ph ần vị khỏe mạnh, đến suy yếu sắp
gần với Diêm ma vương.
Muốn đi đường phía trước không có lương thực, cầu dừng lại giữa
đường không nơi dừng chân”.
Đã nói giữa đường không có nơi để dừng chân, cho nên biết Trung
hữu quyết định là không có. Lại nói qua rồi khó khăn, chứng minh là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 325  
www.daitangkinh.org  
không có Trung hữu, nghĩa là như giữa bóng nắng không có khe hở, tử
hữu và sinh hữu nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Luận giả ứng ký dựa vào lượng nào mà nói là có Trung
hữu?
Đáp: Dựa vào chí giáo lượng, như trong kinh nói: “Tiến vào  thai
mẹ thì cần phải nhờ vào ba sự việc cùng hiện rõ trước mắt:
1. Thân mẹ lúc ấy điều hòa dễ chịu.
2. Cha mẹ cùng ân ái hòa hợp.
3. Kiều đạt phược đang hiện ở trước mắt”.
Ngoài thân Trung hữu ra thì đâu là kiền đạt phược? Uẩn trước đã
hoại diệt thì cái gì hiện ở trước ma ét? Vì vậy, Kiền đạt phược chính là
Trung hữu. Lại trong kinh nói: “Có Trung bát Niết-bàn”. Trung hữu nếu
không có, thì kinh này dựa vào đâu để thiết lập? Trong kinh khác lại
nói: “Thân này đã hoại di ệt, thân khác chưa sinh ra, ý thành tựu Hữu
tình, dựa vào ái mà thi thiết thủ”. Đức Thế tôn đã nói thân này đã hoại
diệt-thân khác chưa sinh ra, ý thành tựu Hữu tình, dựa vào ái mà thiết
lập thủ, cho nên biết Trung hữu quyết định không phải là không có. Nếu
không có Trung hữu thì ý thành tựu Hữu tình gọi cái gì là Sở biểu? Lại
nói vượt qua khó khăn, chứng minh là có Trung hữu, nghĩa là từ châu
này mất đi sinh đến các châu như Bắc Câu lô…, nếu không có Trung hữu
thì thân này đã diệt thân khác chưa sinh, khoảng giữa đứt đoạn, vậy thì
thân kia vốn không có mà có, tha ân này cũng là vốn có mà không có;
pháp cũng thuận theo như vậy, vốn không có mà có-có rồi trở lại không
có, đừng có sai lầm ấy, cho nên nói là có Trung hữu.
Hỏi: Luận giả ứng ký làm sao giải thích thông suốt chí giáo lượng
mà luận giả phân biệt đã dẫn chứng để nói Trung hữu là có chứ không
phải là không có?
Đáp: Vị ấy đã dẫn chứng kinh là bất liễu nghĩa, là tạm thời thi
thiết, có ý nghĩa khác. Nguyên cớ t hế nào? Bởi vì kinh ấy nói: “Nếu
có một loại Hữu tình tạo tác tăng trưởng năm nghiệp vô gián , vô gián
thì nhất định phải sinh trong địa ngục”. Ý kinh ấy ngăn chặn nẽo khác-
nghiệp khác chứ không ngăn chặn Trung hữu. Ngăn chặn nẽo khác,
nghĩa là nghiệp vô gián nhất định dẫn đến địa ngục chứ không dẫn đến
nẽo khác, bởi vì người có nghiệp này mạng chung nhất định sinh trong
Nại-lạc-ca chứ không phải là nẽo khác. Ngăn chặn nghiệp khác, nghĩa
là nghiệp vô gián thuận theo đời k ế tiếp mà nhận lấy chứ không phải
là thuận theo pháp hiện tại mà nhận lấy, không phải là thuận theo kế
tiếp về sau mà nhận lấy. Do nghiệp lực này mạng chung nhất định  rơi
326 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
vào trong Nại-lạc-ca mà nhận lấy dị  thục. Đây là ý nghĩa của kinh ấy
đã nói. Nếu như văn kinh mà giữ lấy nghĩa, thì kinh ấy đã nói tạo tác
tăng trưởng năm nghiệp vô gián, vô gi án thì nhất định phải sinh trong
địa ngục, lẽ nào tạo ra bốn-ba-hai -một nghiệp còn lại không sinh vào
địa ngục mà chỉ nói là năm hay sa o? Lại nói vô gián sinh trong địa
ngục, lẽ nào tạo nghiệp rồi thì sát -na thứ hai liền rơi vào địa ngục hay
sao? Nhưng mà tạo nghiệp rồi có lúc trải qua trăm năm mới rơi vào địa
ngục, vì vậy không nên như văn mà giữa lấy nghĩa liền chấp Trung hữu
quyết định mà địa ngục, vì vậy kh ông nên như văn mà giữa lấy nghĩa
liền chấp Trung hữu quyết định la ø không có. Kệ đã dẫn chứng cũng
giống như cách giải thích này, nghĩa là ngăn chặn nẽo khác và ngăn
chặn nghiệp khác mà nói không c ó trung gian chứ không ngăn chặn
Trung hữu.
Hỏi: Luận giả Ứng lý làm sao giải thích thông suốt vấn nạn sai
lầm của Luận giả phân biệt đã nói, mà nópi Trung hữu nhất định có chứ
không phải là không có?
Đáp: Vị ấy đã đưa ra vấn nạn không cần phải thông hiểu. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì không phải là ba Tạng, mà pháp thế tục khác biệt-
pháp Hiền Thánh khác biệt, không nên dẫn chứng về pháp thế tục mà
cật vấn đến pháp Hiền Thánh. Nếu nhất định phải thông hiểu thì nên
nói đến sai lầm của thí dụ, thí dụ đã có sai lầm thì lầm chứng không
thành, nghĩa là như bóng nắng thì không phải là trí của Hữu tình, không
có căn không có tâm thì tử hữu-sinh hữu lẽ nào giống như chúng hay
sao? Lại như bóng nắng cùng lúc mà khởi lên, Tử hữu-sinh hữu lẽ nào
sinh hữu hay sao? Vả lại, thí dụ về bóng nắng không có khe hở này mới
chứng minh Trung hữu là có chứ không phải là không có, nghĩa là như
bóng nắng không có gián đoạn-không có kẽ hở, như vậy lúc Tử hữu
hướng đến Trung hữu thì không có gián đoạn-không có kẽ hở; lại lúc
từ Trung hữu hướng đến sinh hữu thì cũng không có gián đoạn-không
có kẽ hở. Vì vậy, Trung hữu chắc chắn có chứ không phải là không có.
Hỏi: Luận giả phân biệt làm sa o giải thích thông suốt chí giáo
lượng của Luận giả ứng lý đã dẫn chứng, mà chấp Trung hữu quyết định
là không có?
Đáp: Kinh mà vị ấy đã dẫn chứng la ø bất liễu nghĩa, là tạm thời
thi thiết, có ý nghĩa khác. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì kinh thứ nhất nói:
Tiến vào thai mẹ thì cần phải nhờ vào ba sự việc, nói rộng ra cho đến,
Kiền đạt phược đang hiện ở trước mắt. Chữ Kiền đạt phược thì
kinh không cần phải nói, bởi vì nó không có những nhạc khí như trống…,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 327  
www.daitangkinh.org  
cho nên cần phải nói là uẩn hành bởi ví nó là uẩn hành.
Luận giả ứng lý liền vặn hỏi c hữ ấy cho dù nói là uẩn hành, hay
là Kiền đạt phược thì đều chứng minh Trung hữu là có chứ không phải
là không có, khác với chữ uẩn hành này thì cái gì là Sở biểu? Luận giả
phân biệt lại đưa ra vặn hỏi rằng:  Ông nói bốn loại sinh đều có Trung
hữu, thai sinh và Noãn sinh có thể c ó ba sự việc để tiến vào thai, thấp
sinh và hóa sinh thì làm sao có thể như vậy, cho nên kinh đã dẫn chứng
không thích hợp chánh lý.
Luận giả ứng lý khuyên bảo rõ ràng với vị ấy rằng: Ba sự việc
tiến vào thai tùy theo thích hợp mà nói, ai khiến cho ba sự việc phải có
khắp bốn loại sinh, không phải là thiết lập lời này thì ngăn chặn Trung
hữu. Luận giả phân biệt thông hiểu kinh t hứ hai, nói có trung thiên trú
vào nơi ấy nhập diệt, bởi vì kinh này nói trung bát Niết-bàn. Vả lại, xả
bỏ cõi Dục rồi chưa đến cõi Sắc mà nhập diệt thì gọi là trung bát Niết-
bàn, hoặc tiếp nhận chúng đồng phần của cõi Sắc rồi chưa trải qua thời
gian dài mà nhập diệt thì gọi là tr ung bát Niết-bàn hoặc sinh vào cõi
Sắc chưa hết thọ lượng mà nhập diệt  thì gọi là Trung bát Niết-bàn, vì
vậy tên gọi này không phải là chứng thực về Trung hữu.
Luận luận giả ứng lý liền vặn hỏi vị ấy rằng: Tên gọi Trung thiên
này thì Phật nói ở nơi nào, kinh chỉ nói là có hai mươi tám cõi trời, đó
là cõi trời Tứ đại vương chúng cho đến cõi trời phi tưởng phi phi tưởng
xứ, chứ không nói là có Trung thiên, ông dựa vào đâu mà nói? Vả lại,
kinh nói là sinh bát Niết-bàn, ông cũng nên thừa nhận là có tên gọi của
Thiên, sinh và trú vào nơi ấy mà nha äp diệt. Lại nữa, trong kinh nói là
có hành bát Niết-bàn cho đến Th ượng lưu, ông cũng nên thừa nhận là
có tên gọi của Thiên, có hành cho đến Thượng lưu, đã không có tên gọi
của Thiên riêng biệt là sinh… thì làm sao thiết lập riêng biệt là có Thiên
gọi là Trung? Vả lại, ông đã nói là xả bỏ cõi Dục rồi chưa đến cõi Sắc
mà nhập diệt thì gọi là Trung bát Niết-bàn cũng không hợp lý. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì đã xả bỏ cõi  Dục chưa đến cõi Sắc nếu không có
Trung hữu thì dựa vào thân nào trú mà nhập Niết-bàn? Cho nên ông đã
nói trống rỗng chứ không có nghĩa thật sự. Vả lại, ông đã nói hoặc tiếp
nhận chúng đồng phần của cõi Sắc rồi chưa trải qua thời gian dài mà
nhập diệt thì gọi là trung bát Niết-bàn, đều này cũng phi lý. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì sinh bát Niết-bàn dựa vài đây mà thiết lập. Vả lại, cõi
vô sắc cũng nên nói là có trung bát Ni ết-bàn , bởi vì sinh vào cõi ấy
chưa lâu có dứt hết kiết còn lại mà nhập diệt. Nếu như vậy thì cõi vô sắc
cũng nên nói là có bảy nẽo Thiện sĩ, thì trái với kinh, bởi vì trong kinh
328 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nói bảy nẽo Thiện sĩ chỉ có cõi Sắc. Vả lại, ông đã nói hoặc sinh vào
cõi Sắc chưa hết thọ lượng mà nhập diệt thì gọi là trung bát Niết-bàn,
điều này cũng phi lý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tất cả Hữu tình phần
nhiều bị chết non, chỉ trừ ra nẽo người-châu Bắc câu lô, và Bồ tát nhất
sinh sở hệ (Nhất sinh bổ xứ) trú ở cõi trời Đổ sử đa, còn lại những người
bị chết non mà nhập diệt thì đều phải gọi là trung bát Niết-bàn. Vậy thì
tên gọi này không phải là chỉ riêng cõi Sắc, cho nên những điều đã nói
ấy đều không hợp lý.
Luận giả phân biệt thông hiểu ki nh thứ ba nói, ý thành tựu Hữu
tình tức là cõi vô sắc, nghĩa là có phạm chí Độc Tử xuất gia, đã lìa
nhiễm cõi Dục đạt được Thiên nh ãn thông, người ấy có bạn đồng học
đã lìa nhiễm cõi Sắc, trước đây ở nơi này mạng chung sinh vào cõi vô
sắc, phạm chí độc tử dùng Thiên nhãn thông, nhìn khắp nơi trong cõi
Sắc-sắc không thấy, liền dấy lên nghĩ rằng: Người ấy đoạn diệt chăng?
Vì quyết đoán mối nghi của mình cho nên đi đến chỗ đức Phật, đem sự
nghi ngờ của mình mà thưa với đức Phật rằng: Thưa đức Kiều-Đáp-ma!
Nguyện vì giải thoát, thân này đã hoa ïi diệt-thân khác  chưa sinh ra, ý
thành tựu Hữu tình dựa vào pháp nào mà thi thiết thủ? Đức Thế tôn bảo
rằng: Này Phạm chí nên biết! Thân na øy đã hoại diệt, thân khác chưa
sinh ra, ý thành tựu Hữu tình dựa vào ái mà thi thiết thủ. Ý đức Phật bảo
cho biết rằng: Bạn đồng học của  ông từ nơi này mà mạng chung, sinh
đến cõi vô sắc dựa vào Ái thiết lập thủ chứ không gọi là đoạn diệt.
Luận giải ứng lý liền vặn hỏi vị ấy rằng: Kinh nói ý thành tựu là
biểu thị cho nhiều loại nghĩa, thành tựu là biểu thị cho Trung hữu, hoặc
là biểu thị cho Hóa thân, hoặc là biểu thị cho người ở thời kỳ bắt đầu
của kiếp, hoặc là biểu thị cho hai cõi  trên, vì sao biết điều này là biểu
thị cho vô sắc thiên chứ không biểu thị cho Trung hữu? Luận giả phân
biệt đưa ra cách nói như vậy: Lẽ nào biết lời này chỉ biểu thị cho Trung
hữu chứ không biểu thị cho vô sắc hay sao?
Luận giả ứng lý đưa ra lời nói như vậy: Dựa vào kinh này mà biết
là biểu thị cho Trung hữu, nghĩa là ki nh này nói: “Thân này đã hoại
diệt, thân khác chưa sinh ra, ý thành tựu Hữu tình dựa vào Ái thiết lập
thủ”. Thân này đã hoại diệt, thân kha ùc chưa sinh ra, ý thành tựu Hữu
tình lẽ nào lìa Trung hữu, chứ không phải là cõi vô sắc có thể gọi là
chưa sinh. Vị ấy thông hiểu kinh chắc chắn không hợp lý.
Hỏi: Luận giả phân biệt làm sao giải thích thông suốt vấn nạn của
Luận giả ứng lý đã đưa ra mà chấp Trung hữu quyết định là không có?
Đáp: Những lúc từ tử hữu đến sinh hữu cần phải đạt được sinh hữu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 329  
www.daitangkinh.org  
mới xả bỏ tử hữu, như Chiết lộ ca bám vào cỏ cây…, đầu tiên đặt yên
chân trước rồi mới di chuyển chân sau, vì vậy trong tử-sinh không có lỗi
đoạn dứt. Luận giả ứng lý liền vặn hỏi vị ấy rằng: Nếu đưa ra cách nói
này thì có nhiều sai lầm, đó là ở tr ong loài người chết đi sinh vào địa
ngục thì cần phải trước tiên có được các uẩn của địa ngục, sau mới xả
bỏ các uẩn trong loài người. Nếu như vậy thì nơi chốn hư hoại, thân sở
y hư hoại, trong một thân có hai tâm cùng phát sinh. Nơi chốn hư hoại,
nghĩa là người ấy vào lúc bấy gi ờ là nẽo địa ngục cũng là nẽo người
thâu nhiếp. Thân hư hoại, nghĩa là người ấy vào lúc bấy giờ là thân địa
ngục cũng là thân người thâu nhiế p. Trong một thân có hai tâm cùng
phát sinh, nghĩa là hai tân tử hữu-sinh hữu cùng phát sinh. Một thân Hữu
tình có hai tâm cùng dấy khởi, tâm đã có hai thì thân đúng ra không phải
là một, cho nên lời ông đã nói không phải là giải thích vấn nạn.
Hỏi: Hai luận sư này đối với một Trung hữu, một người nói là có-
một người chấp là không có, hai cách nói như vậy thì cách nào là đúng
hơn?
Đáp: Luận giả Ứng lý đã nói là đúng hơn, bởi vì chí giáo lượng đã
dẫn chứng và đưa ra vấn nạn sai lầm thì Luận giả phân biệt không thông
hiểu. Nhưng mà luận giả phân biệt là không biết gì về quả, tối tăm về
quả, vô minh về quả, không chịu khó gia hạnh về quả, vì vậy quyết định
bác bỏ không có Trung hữu. Nhưng Trung hữu này là vật có thật tương
ưng với tánh tướng của vật có thật. Như vậy, vì ngăn chặn tông chỉ của
người khác đã nói và hiển bày chánh l ý của tông chỉ mà mình đã nói,
cho nên soạn ra phần luận này. Lại nữa, đừng cho là vì ngăn chặn tông,
chỉ của người khác để hiển bày tông chỉ của mình mà nói, nhưng vì biểu
hiện rõ ràng chánh lý về các phá p để mở mang sự hiểu biết cho người
học, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Tất cả Trung hữu là do nẽo thâu nhiếp hay không phải là nẽo
thâu nhiếp? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai đều có sai lầm. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nếu là nẽo tha âu nhiếp thì luận thi thiết nói thông
hiểu thế nào? Như luận ấy nói: “L à năm nẽo thâu nhiếp bốn sinh, hay
là bốn sinh thâu nhiếp năm nẽo? Đáp: Bốn sinh thâu nhiếp năm nẽo chứ
không phải là năm nẽo thâu nhiếp bốn sinh. Không thâu nhiếp những
gì? Không thâu nhiếp Trung hữu”. Luận pháp uẩn nói phải thông hiểu
thế nào? Như luận ấy nói: “Thế nào là nhãn giới? Đáp: Sắc Thanh tịnh
do bốn đại chủng tạo ra là nhãn, và nhãn căn-nhã xứ-nhã giới, nhãn
của địa ngục-bàng sinh-quỷ-trời-người , nhãn do tu mà thành và nhãn
của Trung hữu”.Luận phẩm loại Túc nói phải thông hiểu thế nào? Như
330 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
luận ấy nói: “Thế nào là nhãn căn? Đó là sắc Thanh tịnh do bốn đại
chủng tạo ra, có thể nhìn có thể thấy do nhãn giới-nhãn xứ-nhãn căn
thâu nhiếp nhãn của địa ngục-bàng sinh-quỷ-trời-người, hoặc là nhãn
của các Trung hữu ở những nơi khác ”. Nếu không phải là nẽo thâu
nhiếp, thì tôn giả Đạt-la-đạt-đa đã nói nên thông hiểu thế nào? Như nói:
“Trung hữu hướng đến nẽo ấy thì nẽo ấy thâu nhiếp, như mầm lúa ngô
tuy không phải là lúa-ngô mà có năng lực dẫn đến nơi ấy cho nên cũng
gọi là lúa-ngô”.
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trung hữu các nẽo thì các nẽo
thâu nhiếp.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng tho âng hiểu cách nói của Tôn giả
Đạt la đa, luận Thi thiết nói nên thông hiểu thế nào? Đáp: Văn của luận
thi thiết nên đưa ra cách nói này: Bốn sinh-năm nẽo lần lượt chuyển đổi
thâu nhiếp nhau tùy theo chủng lo ại của mình. Nhưng mà không như
vậy thì nên biết là người tụng văn ấy lầm lẫn.
Hỏi: Luận pháp uẩn nói lại t hông hiểu thế nào? Đáp: Văn của
luận Pháp uẩn nên đưa ra cách nói này: Nhãn của địa ngục-bàng sinh-
quỷ-trời-người, nhãn do tu mà thành. Không cần phải nói lại và nhãn
của Trung hữu, mà nói lại có ý nghĩa khác, nghĩa là nhãn của Trung
hữu tuy dựa vào nẽo thâu nhiếp, nhưng bởi vì vi tế cho nên lại hiển bày
riêng biệt về nó. Như tướng của quân giặc tuy là quân giặc thâu nhiếp,
nhưng bởi vì tội nặng cho nên trách mắng những quân giặc rồi, lại trách
mắng riêng tướng của quân giặc. Lại như người nữ tuy muốn giữ lấy đồ
dùng nhưng bởi vì quá nặng cho nên làm hỏng đồng dùng mong muốn
rồi, lại làm hỏng những đồ dùng khác. Trung hữu cũng như vậy, tuy dựa
vào nẽo thâu nhiếp, nhưng bởi vì vit ế c ho nên lại hiển bày riêng biệt
về nó. Vì vậy đã thông hiểu cách nói của luận phẩm loại Túc. Có người
nói: Trung hữu không phải là do nẽo thâu nhiếp.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng t hông hiểu các luận như luận Thi
thiết…, tôn giả Đạt-la-đạt-đa đã nói nên thông hiểu thế nào? Đáp: Điều
ấy không cần thông hiểu bởi vì không phải là ba Tạng. Văn tụng đã nói
hoặc như vậy-hoặc không như vậy, Đa la đạt đa là văn tụng thì lời nói
nhiều hơn sự thật, cho nên không cần phải thông hiểu. Nếu nhất định
phải thông hiểu thì nên cầu theo ý đó, nghĩa là các Trung hữu tựa như
hình dạng của nẽo ấy, cho nên nói thâu nhiếp vào các nẽo đã hướng
đến, Trung hữu địa ngục thì hình dạng giống như địa ngục, cho đến
Trung hữu nẽo người thì giống như con người, mà thật ra thì Trung hữu
không do nẽo thâu nhiếp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 331  
www.daitangkinh.org  
Lời bình: Trong hai cách nói này thì cách nói sau là thích hợp.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nẽo la ø nơi hướng đến, tức là nơi đã đến,
Trung hữu hướng đến nơi ấy không phải là nơi đã đến giống như con
đường cho nên không phải là nẽo thâu nhiếp.
Lại nữa, nẽo không phải là nhiễu loạn mà Trung hữu thì nhiễu
loạn, vì vậy Trung hữu không phải la ø do nẽo thâu nhiếp. Lại nữa, nẽo
có nhiều an trú mà Trung hữu thì không dừng lại, như gió thoảng trong
hơi nóng mặt trời, cho nên không phải là nẽo thâu nhiếp. Lại nữa, các
nẽo là quả-Trung hữu là nhân, nhân không ngay nơi quả, cho nên không
phải là nẽo thâu nhiếp. Như nhân không phải là quả, tạo tác không phải
là đã tạo tác, giữ lấy không phải là đã giữ lấy, hướng đến không phải là
đã hướng đến, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, tướng của nẽo là thô mà tướng của Trung hữu là tế, tế
không ngay nơi thô, cho nên không phải là hiện thấy, không rõ ràng
không phải là rõ ràng, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, Trung hữu ở khoảng giữa của hai nẽo ấy, cho nên không
phải là nẽo thâu nhiếp. Như ruộng vườn-thành ấp ở khoảng giữa của thế
giới không phải là ruộng vườn… thâu nhiếp. Lại nữa, nẽo là do nghiệp-
ác căn bản dẫn đến, gia hạnh cu ûa nghiệp ấy dẫn đến Trung hữu, nhân
đã có khác cho nên không thâu nhiếp lẫn nhau.
Hỏi: Giới-địa xứ nào có Trung hữu?
Đáp: Có người đưa ra  cách nói này: Người có nghiệp mạnh mẽ
sắc bén thì không có Trung hữu, người có nghiệp chập chạp rề ra thì
có Trung hữu vì vậy địa ngục và trong chư thiên đều không có Trung
hữu,bởi vì nghiệp mạnh mẽ sắc bén; lo ài người bàng sinh và quỷ thì
hoặc có Trung hữu-hoặc không có Trung hữu, bởi vì nghiệp không nhất
định. Lại có người nói: Hữu tình Hóa sinh thì không có Trung hữu, bởi
vì nghiệp mạnh mẽ sắc bén; Hữu tình Thai-Noãn-Thấp sinh thì hoặc có
Trung hữu, hoặc không có Trung hữu, bởi vì nghiệp không nhất định.
Có sư khác nói: Nếu dùng thậun định thọ nghiệp mà dẫn đến sinh
thì không có Trung hữu, nếu dùng thuận ba át định thọ nghiệp mà dẫn
đến sinh thì có Trung hữu. Nên đưa ra cách nói này: Sinh ở cõi Dục-sắc
chắc chắn có Trung hữu, bởi vì xứ liên tục khác biệt làm cho Tả hữu và
sinh hữu không gián đoạn; sinh vào cõi vô sắc thì chắc chắn không có
Trung hữu.
Hỏi: Vì sao cõi vô sắc chắc chắn không có Trung hữu?
Đáp: Bởi vì không phải là ruộng đất chứa đựng, nghĩa là sắc pháp
chính là ruộng đất chứa đựng Trung hữu, sinh vào cõi vô sắc không có
332 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
các sắc cho nên chắc chắn không có Trung hữu. Lại nữa, bởi vì xứ liên
tục khác biệt làm cho Tử hữu và sinh hữu không gián đoạn mà khởi lên
Trung hữu, sinh vào cõi vô sắc kh ông có phương xứ khác biệt, nhưng
cần phải liên tục mà khởi lên Trung hữu, cho nên cõi vô sắc chắc chắn
không có Trung hữu.
Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận quả dị thục của hai loại nghiệp
thì có Trung hữu. Hai loại nghiệp đó là:
1. Thuận theo Trung hữu thọ nghiệp.
2. Thuận theo sinh hữu thọ nghiệp.
Lại có hai loại:
1. Thuận theo khởi thọ nghiệp.
2. Thuận theo sinh thọ nghiệp.
Lại có hai loại:
1. Thuận theo khởi nghiệp dị thục.
2. Thuận theo sinh nghiệp dị thục.
Lại có hai loại:
1. Thuận theo nghiệp của quả vi tế.
2. Thuận theo nghiệp của quả thô thiển.
Trong cõi vô sắc chỉ tiếp nhận qua û dị thục của một loại nghiệp,
cho nên không có Trung hữu. Một loại nghiệp, đó là thuận theo sinh hữu
thọ nghiệp cho đến thuận theo nghiệp của quả thô thiển.
Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận quả dị thục của hai loại nghiệp
căn bản và gia hạnh thì có Trung hữu, trong cõi vô sắc chỉ tiếp nhận quả
dị thục của nghiệp căn bản, cho nên không có Trung hữu.
Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận quả dị thục của hai loại nghiệp
thì có Trung hữu. Hai loại nghiệp là:
1. Nghiệp có sắc.
2. Nghiệp không có sắc.
Lại có hai loại:
1. Nghiệp tương ưng.
2. Nghiệp không tương ưng.
Lại có hai loại:
1. Nghiệp có sở y.
2. Nghiệp không có sở y.
Lại có hai loại:
1. Nghiệp có sở duyên.
2. Nghiệp không có sở duyên.
Lại có hai loại:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 333  
www.daitangkinh.org  
1. Nghiệp có hành tướng.
2. Nghiệp không có hành tướng.
Lại có hai loại:
1. Nghiệp có cảnh giác.
2. Nghiệp không có cảnh giác.
Trong cõi vô sắc chỉ tiếp nhận quả dị thục của một loại nghiệp cho
nên không có Trung hữu. Một loại nghiệp, đó là nghiệp không có sắc
cho đến nghiệp có cảnh giác.
Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận  quả dị thục của nghiệp năng
thú-sở thú thì có Trung hữu, trong cõi  vô sắc chỉ tiếp nhận quả dị thục
của nghiệp sở thú, cho nên không có Trung hữu. Như năng thú-sở thú,
năng tục-sở tục nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận quả dị thục của ba loại nghiệp
thân ngữ và ý thì có Trung hữu, trong c õi vô sắc chỉ tiếp nhận quả dị
thục của một loại ý nghiệp, cho nên không có Trung hữu.
Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận quả dị thục của năm uẩn thiện
thì có Trung hữu, trong cõi vô sắc chỉ tiếp nhận quả dị thục của bốn uẩn
vô sắc thiện, cho nên không có Trung hữu. Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp
nhận quả dị thục của người nghiệp  đạo thiện thì có Trung hữu, trong
cõi vô sắc chỉ tiếp nhận quả dị thục của ba nghiệp đạo thiện sau cuối,
cho nên không có Trung hữu. Lại nữa, nếu giới-địa-xứ tiếp nhận quả dị
thục của nghiệp hắc hắc, hoặc là bạch bạch, hoặc là hắc bạch-hắc bạch
thì có Trung hữu, trong cõi vô sắc không tiếp nhận quả dị thục của ba
nghiệp này, cho nên không có Trung hữu. La ïi nữa, nếu giới-địa-xứ có
nhân tươi sáng và quả tươi sáng thì có Trung hữu, trong cõi vô sắc tuy
có nhân tươi sáng mà không có quả tươi sáng, cho nên không có Trung
hữu. Lại nữa, nếu giới-địa-xứ có đi có đến thì có Trung hữu, trong cõi
vô sắc không có đi không có đến, cho nên không có Trung hữu.
Hỏi: Nếu ở xứ này chết đi lại sinh vào xứ này, như nghe có người
chết rồi sinh vào trong thây xác của mình, đã không có đi-đến thì đâu
cần Trung hữu. Tử hữu-sinh hữu liên tục khiến cho không đoạn mất
chăng?
Đáp: Hữu tình chết rồi hoặc sinh vào nẽo ác, hoặc sinh trong loài
người, hoặc sinh lên cõi trời, hoặc nhập Niết-bàn. Sinh vào nẽo ác thì
Thức diệt mất ở phần chân, sinh vào trong loài người thì thức diệt mất
ở phần rốn, sinh lên trên cõi trời th ì Thức diệt mất ở phần đầu, nhập
Niết-bàn thì Thức diệt đi ở phần tim. Có những Hữu tình chết rồi sinh
vào trong thây xác của mình làm những loài trùng, bởi vì lúc họ   chưa
334 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
chết quả thật là yêu quý mặt mũi của mình, cho nên họ chết rồi sinh vào
trong mặt mũi của mình, đã từ phần chân của họ mà sinh đến mặt mũi
của mình. Nếu không có Trung hữu thì cái gì có thể liên tục theo nhau?
Không có ở xứ này chết đi lại sinh vào xứ này, bởi vì xả bỏ thân và tiếp
nhận thân thì chắc chắn phải di chuyển. Giả sử có việc này thì không có
sắc cũng không có, cho nên cõi vô sắc chắc chắn không có Trung hữu.
Hỏi: Ở cõi vô sắc mất đi sinh vào cõi Dục-sắc, đã tùy theo Trung
hữu hiện ra trước mắt nơi đang sinh, l úc ấy không qua lại thì đâu cần
đến Trung hữu?
Đáp: Hữu tình ấy trước đã ta ïo nghiệp cảm đến Trung hữu, tuy
không có qua lại mà cũng tiếp nhận nghiệp lực của Trung hữu đã dẫn
dắt cho nên nhất định phải lấy khởi.
Hỏi: Trung hữu có thể chuyển hay không thể chuyển?
Đáp: Phái Thí dụ nói: Trung hữu có thể chuyển, bởi vì tất cả
nghiệp đều có thể chuyển. Họ nói năm nghiệp vô gián đã tạo ra hãy
còn có thể di chuyển, huống là n ghiệp của Trung hữu? Nếu nghiệp
vô gián không có thể chuyển, thì đúng ra không có Hữu tình nào có
năng lực vượt qua khỏi hữu đảnh, bởi vì nghiệp thiện của hữu đảnh thì
thù thắng nhất. Đã thừa nhận là có Hữu tình có năng lực vượt qua Hữu
đảnh, cho nên nghiệp vô gián cũng có thể di chuyển.
Các Luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: Trung hữu đối với cõi-đối với nẽo
đối với xứ đều không có thể chuyển, bởi vì cảm đến nghiệp của Trung
hữu rất mạnh mẽ sắc bén.
Hỏi: Nếu Trung hữu đối với cõi không có thể chuyển, thì sự việc
Tỳ kheo vô văn nên thông hiểu thế nào? Có Tộc tánh tử (một trong
bốn họ lớn ở Ấn độ) ở trong Phật pháp vừa xuất gia rồi không học hạnh
đa văn, ngay lập tức ở trong chốn A-luyện-nhã kiên quyết giữ gìn giới
cấm, tâm vui với vắng lặng, nhờ vào lực của nhân đời trước tu tịnh thế
tục, nếu lúc phát khởi Tĩnh lự thứ nhất của thế t ục thì nói là đạt được
quả Dự lưu, cho đến nếu lúc phát khởi Tĩnh lự thứ tư của thế tục thì nói
là đạt được A-la-hán. Người ấy trong một đời khởi lên tăng thượng mạn,
chưa đạt được nói là đạt được, chưa gặt hái nói là gặt hái, chưa hiểu nói
là hiểu, chưa chứng nói là chứng, chứ không cầu thắng tiến. Lúc người
ấy mạng chung thì Trung hữu của Tĩnh lự thứ tư hiện rõ trước mắt, liền
dấy lên nghĩ rằng: Tất cả kiết ra øng buộc mình đã vĩnh viễn đoạn trừ,
cần phải nhập Niết-bàn mà lại không có nơi sinh, vì sao có Trung hữu
này hiện rõ trước mắt? Liền khởi lên tà kiến bác bỏ không có giải thoát,
nếu có giải thoát thì mình phải đạt được. Do lực của tà kiến bài báng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 335  
www.daitangkinh.org  
Niết-bàn, cho nên Trung hữu của Tĩnh lự thứ tư liền diệt đi, Trung hữu
của địa ngục vô gián hiện ra trước mắt, sau khi mạng chung sinh vào địa
ngục vô gián. Vậy thì Trung hữu đối với cõi có thể chuyển, lẽ nào nói
là đối với cõi không có thể chuyển?
Đáp: Lúc trú trong bổn hữu thì có sự di chuyển này, chứ không
phải là phần vị Trung hữu, cho nên không trái ngược nhau. Nghĩa là
người ấy sắp chết, do thế lực của nghiệp mà tướng sinh của Tĩnh lự thứ
tư hiện rõ trước mặt, người ấy đã thấy rồi liền dấy lên nghĩ rằng: Tất cả
kiết ràng buộc mình đã vĩnh viễn đoạn trừ, cần phải nhập Niết-bàn mà
lại không có nơi sinh, vì sao có tướng sinh này hiện rõ trước mắt? Liền
khởi lên tà kiến bác bỏ không có giải thoát, nếu có giải thoát thì mình
phải đạt được. Do lực  của tà kiến bài báng  Niết-bàn, cho nên tướng
sinh của Tĩnh lự thứ tư liền diệt đi, tướng sinh của địa ngục vô gián hiện
rõ trước mắt, sau khi mạng chung sinh vào địa ngục vô gián. Trú trong
phần vị Bổn hữu thì có sự di c huyển này, chứ không phải là phần vị
Trung hữu, cho nên không trái với lý.
Hỏi: Nếu Trung hữu đối với nẽo không có thể chuyển, thì sự việc
của người làm điều thiện-ác nên không hiểu thế nào? Xưa trong nước
Thất-la-phiệt có hai người, một người luôn luôn tu thiện, một người
thường xuyên làm ác. Người thực hành tu  thiện ở trong một thân luôn
luôn tu hạnh thiện chưa từng làm ác. Người thực hành làm ác ở trong
một thân thường xuyên làm hạnh ác chưa  từng tu thiện. Người thực
hành tu thiện lúc sắp mạng chung vì thuận theo thứ tự sau tiếp nhận lực
của nghiệp ác, bỗng nhiên có Trung hữu của địa ngục hiện rõ trước mắt,
liền dấy lên nghĩ rằng: Mình trong một thân luôn luôn tu hạnh thiện
chưa từng làm ác, phải sinh đến cõi trời, vì sao có Trung hữu này hiện
rõ trước mắt? Liền khởi lên nghĩ ra èng: Mình nhất định phải có nghiệp
ác thuận theo thứ tự sau mà tiếp nhận, nay chín muồi cho nên Trung hữu
của địa ngục này hiện rõ trước mắt. Lập tức tự mình nhớ lại, từ trước
đến nay mình đã tu nghiệp thiện, trong lòng sinh ra hoan hỷ vô cùng.
Bởi vì suy nghĩ điều thiện thù thắng hiện ở  trước mắt, cho nên Trung
hữu của địa ngục lập tức ẩn mất, Trung hữu của cõi trời bỗng nhiên lúc
ấy hiện rõ trước mắt, từ đây mạng chung sinh lên trên cõi trời. Người
thực hành làm ác lúc sắp mạng chung, bởi vì thuận theo thứ tự sau tiếp
nhận lực của nghiệp thiện, bỗng nhiên c ó Trung hữu của cõi trời hiện
rõ trước mắt, liền dấy lên nghĩ rằng; mình trong một thân thường xuyên
làm hạnh ác chưa từng tu thiện, phải sinh vào địa ngục, vì sao có Trung
hữu này hiện rõ trước mắt? Liền khởi lên tà kiến bác bỏ không có thiện-
336 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ác và quả dị thục, nếu có thiện-ác và quả dị thục của thiện-ác thì mình
không thích hợp như vậy. Bởi vì lực của tà kiến bài báng nhân quả, cho
nên Trung hữu của cõi trời lập tức ẩn mất, Trung hữu của địa ngục bỗng
nhiên lúc ấy hiện rõ trước mắt, từ đây mạng chung sinh vào địa ngục.
Vậy thì Trung hữu đối với nẽo có thể chuyển, lẽ nào nói là Trung hữu
không có thể chuyển?
Đáp: Đó là lúc bổn hữu thì c ó sự di chuyển này, không phải là
phần vị Trung hữu, cho nên không trái ngược nhau. Nghĩa là các Hữu
tình đến phần vị mạng chung, có tướng sinh yêu thichk yêu thích hiện rõ
trước mắt. Như trong kinh nói: “Người t hực hành tu thiện lúc sắp mạng
chung, thấy lầu đài nhà cửa-vườn  hoa rừng cây-ao hồ-âm nhạc-hương
hoa tuyệt vời, bày ra khắp nơi những loại xa kiệu trang hoàng bằng vật
báu, tựa như sắp đón tiếp nhau. Người làm điều ác lúc sắp mạng chung,
thấy lầu đài nhà cửa-vườn hoa rừng cây-ao hồ-âm nhạc-hương hoa tuyệt
vời, bày ra khắp nơi những loại xe-kiệu trang hoàng bằng vật báu, tựa
như sắp đón tiếp nhau. Người làm điều ác lúc sắp mạng chung, thấy núi
cao khe sâu-lửa dữ ngùn ngụt-khói bụi mịt mù, núi dao-rừng gươm-gai
độc dày đặc, cọp beo chồn cáo, mồ mả khắp nơi, nhiều vật dụng ghê
sợ bày ra tựa như sắp đón tiếp mìn h. Người thực hành tu thiện ở phần
vị sắp mạng chung, bởi vì lực của nghiệp ác tiếp nhận thuận theo thứ tự
sau,cho nên có tướng sinh của nẽo địa ngục hiện rõ trước mắt. Người ấy
đã thấy rồi liền dấy lên nghĩ rằng: Trong cả một đời mình luôn luôn tu
hạnh thiện chưa từng làm ác, nên sinh lên cõi trời, vì sao có tướng sinh
này hiện ra trước mắt? Liền khởi lên nghĩ rằng: Mình nhất định phải có
nghiệp ác nhận chịu thuận theo thứ tự về sau nay đã chín muồi, cho nên
tướng sinh của địa ngục này hiện ra tr ước mắt. Liền tự mình nhớ lại từ
trước đến nay mình luôn luôn tu ng hiệp thiện, trong lòng sinh ra hoan
hỷ vô cùng. Bởi vì suy nghĩ điều thù thắng hiện ở trước mắt, cho nên
tướng sinh ra của địa ngục lập tức ẩn mất, tướng sinh của cõi trời bỗng
nhiên lúc ấy hiện ra trước mắt, từ đây mạng chung sinh lên trên cõi trời.
Người làm điều ác, lúc sắp mạng c hung, bởi vì lực của nghiệp thiện
tiếp nhận thuận theo thứ tự sau, cho nên bỗng nhiên có tướng sinh của
nẽo trời hiện ra trước mắt. Người ấy đã thấy rồi liền dấy lên nghĩ rằng:
Trong cả một đời mình thường xuyên làm đi ều ác, chưa từng tu thiện,
phải sinh vào địa ngục, vì sao có tướng sinh này hiện ra trước mắt? Lập
tức khởi lên tà kiến bác bỏ không có thiện-ác và quả dị thục, nếu có quả
dị thục của thiệc-ác thì mình không thích hợp như vậy. Bởi vì lực  của
tà kiến bài báng nhân quả, cho nên tướng sinh của nẽo trời lập tức   ẩn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 69 337  
www.daitangkinh.org  
mất, tướng sinh của địa ngục bỗng nhiên lúc ấy hiện ra trước mắt, từ đây
mạng chung sinh vào địa ngục”. Đó là phần vị Bổn hữu có sự di chuyển
này chứ không phải là phần vị Trung hữu, cho nên không trái với lý.
Hỏi: Nếu như Trung hữu đối với xứ không có thể chuyển được, thì
sự việc của vua Ảnh kiên kia nên thông hiểu thế nào? Xưa trong nước
Ma-kiệt-đà có vị Đại vương tên gọi là Ảnh kiên, luôn luôn thích tu tập
nghiệp thiện thù thắng tuyệt vời của cõi trời Đổ-sử-đa, mạng chung nhờ
vào thân Trung hữu ấy đi đến cõi trời  ấy. Đến bên cung điện của vua
Đa văn ở sườn núi Diệu cao, đúng lúc gặp được các thức ăn uống làm ra
dâng lên cho nhà vua, màu sắc tươi sáng-mùi hương tuyệt diệu vô cùng.
Trông thấy rồi khởi tâm yêu thích, dấy lên ý nghĩa này: Mong tạm thời
sinh ở đây thọ nhận đồ ăn thức uống này, rồi sau đó mới hướng đến cõi
trời Đổ-sữ-đa. Lúc dấy lên ý niệm này thì Trung hữu của cõi trời ấy lập
tức ẩn mất, Trung hữu của người cõi trời Đa văn hiện rõ trước mắt, vì
vậy liền sinh vào cõi trời Đa va ên. Vậy thì Trung hữu đối với xứ có thể
chuyển, lẽ nào nói là Trung hữu không có thể chuyển được?
Đáp: Đó là lúc Bổn hữu thì có sự di chuyển này chứ không phải
là phần vị Trung hữu, cho nên không trái ngược nhau. Nghĩa là vua
Ảnh kiên bị con trai là vương tử Vị sinh oán giam vào lao ngục, chặn
hết các thức ăn uống, lột da dưới chân, bị đói khát bức bách, nhận chịu
những nỗi khổ đau phiền muộn. Lúc bấy giờ đức Phật ở trong núi Thứu
phong, thương xót vị vua ấy cho nên tha ân phát ra ánh sáng Từ bi, từ
cửa sổ chiếu vào tỏa trên thân nhà vua, khiến cho nhà vua an ổn thân
tâm trong chốc lát, liền dấy lên ý ni ệm này: Đức Thế tôn đại từ, lẽ
nào không rủ lòng thương xót cứu giúp khổ ách cho con! Lúc bấy giờ
Đức Thế tôn biết rõ tâm niệm của nhà vua, liền bảo Tôn giả đại Mục
kiền liên: Ông hãy nhanh chóng đến chỗ của vua Ảnh kiên, như lời Ta
nói rằng: Đại vương nên biết! Ta đối với Đại vương, những gì nên làm
thì đều đã làm xong, nghĩa là đã vĩnh viễn trừ bỏ những khổ đau của
nẽo ác, trong loài người chẳng mấy chốc nhất định phải nhận chịu ng-
hiệp ác, Đức Phật hãy còn không tránh khỏi, huống hồ nhà vua là Tiểu
Thánh mà có thể tránh khỏi hay sao? Nên tự mình an tâm đừng buồn lo
khổ não lắm! Lúc bấy giời Tôn giả Đại Mục kiền liên vâng theo lời dạy
của đức Phật, lập tức nhập định thù thắng, phát khởi thần cảnh thông từ
núi Thứu phong ẩn mình đến cung vua mà xuất hiện, như ở tại suối hồ
ẩn hiện tự tại, bỗng nhiên hiện ra r õ ràng trước mặt vua Ảnh kiên, nói
với nhà vua rằng: Đại vương nên biết! Đức Như lai đại từ đã nói không
có hai lời thấy sâu xa nhân quả,  có năng lực khéo léo ghi nhận riêng
338 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
biệt, cho nên bảo tôi đến an ủi thăm hỏi với nhà vua, khiến nói cho
nhà vua biết rằng: Đại vương nên biết! Ta đối với Đại vương, những gì
nên làm thì đều đã làm xong, nghĩa là đã vĩnh viễn trừ bỏ những khổ
đau của nẽo ác, trong loài người ch ẳng mấy chốc nhất định phải nhận
chịu nghiệp ác, Đức Phật hãy còn không tránh khỏi, huống hồ nhà vua
là Tiểu thanh mà có thể tránh khỏi hay sao? Nên tự mình an tâm đừng
buồn loa khổ não lắm! Lúc bấy giờ tôn giả đại Mục-kiền-liên nhân tiện
lại nhà vua nói về các loại pháp. Lúc  ấy nhà vua bị đói khát bức bách
làm cho phiền muộn, đối với nghĩa lý đã nói không có thể tiếp nhận rõ
ràng, thưa với Mục Liên rằng: Trong thức ăn của các cõi trời, đoàn thực
của cõi trời nào là tuyệt vời nhất, nên nói cho con biết, con mong muốn
được nghe! Lúc bấy giờ Đại Mục ki ền liên theo thứ tự ca ngợi nói về
thức ăn uống tuyệt vời trong sáu tầng trời cõi Dục. nhà vua mới nghe
nói đến thức ăn uống tuyệt vời của cung vau Đa văn ở cõi trời Tứ thiên
vương, lập tức xả mạng sinh đến cung trời ấy, mà làm Thái tử của vua
Đa văn, nhà vua được đặt cho tên gọi la ø Tối thắng tôn. Lập tức từ cõi
trời ấy đi đến nơi đức Phật, đến rồi đảnh lễ dưới hai chân của Đức Thế
Tôn, hoan hỷ phấn chấn kể ra  tên gọi của mình: Con là Tối thắng tôn,
nguyện Đức Phật rủ lòng nghĩ đến!
Đó là trú trong bổn hữu lúc sắp mạng chung, tướng sinh của cõi
trời Đổ-sử-đa hiện ra trước tiên, l úc yêu thích thức ăn tuyệt vời trong
cung vua đa văn, tướng sinh của cõi trời Đổ-sử-đa liền ẩn đi, tướng sinh
của Thiên tử cõi Đa văn hiện ra trước mắt, từ đây mạng chung tiếp nhận
Trung hữu nơi ấy, nhờ vào Trung hữu này mà sinh vào cõi trời ấy. Đã là
Bổn hữu thì có sự di chuyển này không phải là phần vị Trung hữu, cho
nên không trái ngược nhau.


„