A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 70

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 339  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 70

LUẬN VỀ HỮU TÌNH (Phần 8)

Hỏi: Trú trong phần vị Trung hữu là trải qua bao nhiêu thời gian?
Đáp: Trải qua trong chốc lát bởi vì nhanh chóng cầu sinh, nghĩa là
trú vào Trung hữu, cầu duyên sinh ở tất cả cửa ngỏ của sáu xứ, nhanh
chóng hướng đến hòa hợp.
Hỏi: Nếu tiếp nhận Trung hữu th ì gặp duyên sinh đôi bên hòa
hợp có thể nhanh chóng hướng đến nơi ấy, cùng với duyên ấy hội tụ ở
trong kiết sinh; nếu gặp duyên sinh không hòa hợp, thì làm sao Trung
hữu ấy dừng lại không trải qua thời gian dài? Như có lúc cha ở tại nước
Ca-thấp-di-la, mẹ ở tại Chi-na; hoặc có lúc mẹ ở tại nước Ca-thấp-di-la,
cha ở tại Chi-na; duyên sinh như vậy khó có thể hòa hợp, làm sao Trung
hữu nhanh chóng hướng đến kiết sinh (Trung hữu mất đi mà thác sinh
vào thai mẹ)?
Đáp: Nên biết rằng hữu tình làm nghiệp cha mẹ có nhất định và
không nhất định, cho nên đối với cha mẹ có nghĩ a có thể chuyển và
nghĩa không có thể chuyển. Nếu đối với cha mẹ đều có thể chuyển, thì
lập tức hướng đến kiết sinh nơi cha mẹ khác đang hòa hợp. Nếu đối với
cha mẹ có thể chuyển-đối với mẹ không có thể chuyển, thì tánh của
người nữ kia tuy tiết tháo trong tra éng-thọ trì năm giới-đầy đủ oai nghi,
mà cần phải hòa hợp cùng với người  nam khác, khiến cho Trung hữu
nhanh chóng hướng về kiết sinh. Nếu đối với mẹ có thể chuyển-đổi
với cha không thể chuyển được, thì tánh của người nam kia tuy có tài
đức-thọ trì năm giới-oai nghi đầy đủ, mà cần phải hòa hợp với người nữ
khác, khiến cho Trung hữu nhanh c hóng hướng về kiết sinh. Nếu đối
với cha mẹ đều không thể chuyển được, thì hữu tình ấy ở phần vị chưa
mạng chung, bởi vì nghiệp lực cho nên khiến cha mẹ đó, tuy có duyên
trú mà không lưu luyến, cần phải khởi tâm hòa hợp hướng đến với nhau,
340 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lúc họ hướng đến với nhau ở nơi đã trải qua, chất độc không có thể làm
hại-dao không có thể làm tổn t hương, lửa không có thể đốt cháy-nước
không có thể nhấn chìm, và các loại nhân duyên bất ngờ chết yểu khác,
đều không có thể ngăn ngại mà nhất định được hòa hợp, khiến cho hữu
tình ấy đã mạng chung rồi, vừa tiếp nhận Trung hữu thì hướng đến kiết
sinh.
Hỏi: Nếu các hữu tình mà dục thường tăng thì có thể tùy theo
Trung hữu nhanh chóng hướng đến kiết sinh. Nếu có tâm dục mà không
thường tăng, thì làm sao Trung hữu thuận theo hướng đến kiết sinh?
Như ngựa vào mùa Xuân thì tâm d ục tăng mạnh, mùa khác thì không
như thế; trâu tăng mạnh tâm dục vào mùa Hạ, mùa khác thì không như
thế, chó tăng mạnh tâm dục vào mùa Thu, mùa khác thì không như thế;
yếu tăng mạnh tâm dục vào mùa Đ ông, mùa khác thì không như thế;
làm sao hữu tình vừa tiếp nhận Trung hữu thì khiến cho nó hòa hợp mà
hướng đến kiết sinh?
Đáp: Bởi vì hữu tình ấy trú trong phần vị Trung hữu với lực tăng
thượng của nghiệp, khiến cho cha mẹ ấy không đúng lúc mà tâm dục
cũng được tăng mạng, hướng về với nhau hòa hợp thì nó được kiết sinh.
Có Sư khác nói: Trong chủng loại tương tự cũng được kiết sinh, cho nên
không có gì sai. Nghĩa là ngựa tăng mạnh tâm dục vào mùa Xuân, mùa
khác thì không như vậy; lừa tăng mạnh tâm dục vào tất cả các mùa, loài
phải sinh trong loài ngựa nhưng bởi vì không đúng lúc cho nên chuyển
sang sinh trong loài lừa. Trâu tăn g mạnh tâm dục vào mùa Hạ, mùa
khác thì không như vậy; trâu rừng luôn luôn tăng mạnh tâm dục, nên
sinh trong loài trâu mà bởi vì không đúng lúc cho nên chuyển sinh trong
loài trâu rừng. Chó tăng mạnh tâm dục vào mùa Thu, mùa khác thì
không như vậy; dã can luôn luôn tăng mạnh tâm dục, nên sinh trong loài
chó mà bởi vì không đúng lúc cho nên chuyển sinh trong loài dã can.
Gấu tăng mạnh tâm dục vào mùa Đông, mùa khác thì không như vậy;
gấu ngựa tăng mạnh tâm dục vào tất cả mọi lúc, nên sinh trong loài gấu
mà bởi vì không đúng lúc cho nên chuyển sinh trong loài gấu ngựa. tuy
hình tướng ấy tương tự với loài khác mà chúng đồng phần như ban đầu
không chuyển đổi, bởi vì các Trung  hữu không thể chuyển được. Như
vậy Trung hữu dừng lại trải qua không bao lâu, bởi vì nhất định hướng
đến kiết sinh nhanh chóng cầu sinh.
Tôn giả Thiết-ma-đạt-đa nói rằng: “Trung hữu dừng lại nhiều
nhất là trải qua bốn mươi chín ngà y, bởi vì bốn mươi chín ngày chắc
chắn phải kiết sinh”. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy”. Trung
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 341  
www.daitangkinh.org  
hữu dừng lại nhiều nhất là trải qua bảy ngày, bởi vì thân ấy yếu kém
không dừng lại lâu dài”.
Hỏi: Nếu trong bảy ngày duyên sinh hòa hợp thì lúc ấy có thể kiết
sinh, nếu như vậy vào lúc duyên sinh chưa  hợp thì lúc ấy lẽ nào đoạn
hoại hay sao?
Đáp: Lúc ấy không đoạn hoại, nghĩa là phần vị Trung hữu ấy cho
đến phần vị duyên sinh chưa hòa hợp, thì liên tục chết đi-liên tục sinh ra
cho nên không có đoạn hoại. Đại đức nói rằng: Điều này không có giới
hạn nhất định, nghĩa là duyên sinh a áy nhanh chóng hòa hợp, thì thân
Trung hữu này dừng lại trong chốc lát; nếu duyên sinh ấy qua thời gian
dài chưa hợp lại, thì thân Trung hữu này sẽ dừng lại một thời gian dài,
cho đến duyên hợp lại mới có được kiết sinh, cho nên thân Trung hữu
dừng lại không có giới hạn nhất định.
Hỏi: Hình lượng của Trung hữu lớn nhỏ thế nào?
Đáp: Trung hữu của cõi Dục như hình lượng của đứa trẻ năm-sáu
tuổi; Trung hữu của chúng sinh có hình lượng tròn vẹn đầy đủ như lúc
Bổn hữu.
Hỏi: Nếu Trung hữu của cõi Dục như hình lượng của đứa trẻ năm-
sáu tuổi; thì tại sao đối với cha mẹ khởi lên tưởng điên đảo mà sinh tâm
yêu-ghét?
Đáp: Hình lượng tuy nhỏ mà cá c căn mạnh mẽ sắc bén, có thể
làm các sự nghiệp như lúc Bổ hữu; như hình dạng cụ già vẽ trên tường
vách…, lượng ấy tuy nhỏ mà có tướng già.
Hỏi: Trung Hữu của Bồ tát thì lượng ấy thế nào?
Đáp: Như lượng của thời gian tuổi trẻ trú trong Bỗn hữu, ba mươi
hai tướng trang nghiêm thân ấy, tám  mươi vẻ đạp mà làm trang điểm
cho nhau, thân sắc vàng ròng-hào quang tròn đầy tỏa sáng một tầm. Vì
vậy, lúc Bồ tát trú trong Trung hữ u, chiếu soi trăm Câu-chi bốn châu
lớn…, như trăm ngàn mặt trời ngay một lúc cùng chiếu rọi; Phạm âm rất
tuyệt vời khiến cho mọi người thích nghe, như chim Mỹ Âm có tiếng hót
trong trẻo; trí kiến vô ngại lìa các tạp nhiễm.
Hỏi: Trung hữu của Bồ tát nếu như vậy thì tụng về pháp thiện
hiện tại nên thông hiểu thế nào? Như nói:
“Thân tướng voi trắng thật đoan nghiêm, đầy đủ sáu ngà và bốn
chân,
Biết  đích  thực  tiến  vào  bụng  mẹ,  ngủ  như  Tiên  ẩn  dật trong
rừng”.
Đáp: Điều này không cần phải thông hiểu bởi vì không phỉ là
342 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ba Tạng. Văn tụng đã nói hoặc như vậy-hoặc không như vậy, các văn
tụng thì lời nói nhiều hơn là sự thậ t, nếu nhất định phải thông hiểu thì
nên cầu theo ý đó, tùy theo tướngmộng hiện bày cho nên đưa ra cách
nói này. Nghĩa là trung hữu trong nước ấy mộng thấy tướn ngày cho là
điềm tốt lành, đó đó mẹ Bồ tát mộng thấy sự việc này muốn xem tướng
thế nào, các Bà la môn nghe rồi đều nói là tướng rất tốt lành, cho nên
pháp thiện hiện tại nói ra như vậy cũng không trái với lý. Bồ tát đã trải
qua chín mươi mốt kiếp không rơi vào nẽo ác, huống hồ thân cuối cùng
tiếp nhận Trung hữu này mà tiến vào thai mẹ hay sao? Vì vậy người
trí không nên đựa vào văn tụng đã nói không, mà nói là Bồ tát đã tiếp
nhận Trung hữu như hình tướng voi trắng.
Hỏi: Các căn của Trung hữu là đầy đủ hay không đầy đủ?
Đáp: Tất cả trung hữu đều đầy đủ các căn, bởi vì bắt đầu tiếp nhận
dị thục thì nhất định phải tròn vẹn tuyệt vời. Có người đưa ra cách nói
này: Các căn của Trung hữu c ũng có lúc không đầy đủ, tùy theo phần
vị Bổn hữu đã không đầy đủ căn thì Trung hữu cũng không đầy đủ; như
con dấu in vào vật thì hình tượng hiện ra như con dấu, như vậy như vậy
Trung hữu hướng về Bổn hữu, như lúc Bổn hữu có căn không đầy đủ.
Trong này, cách nói đầu đối với lý là thích hợp, nghĩa là phần vị Trung
hữu cầu sinh xứ ở khắp cửa ngõ của  sáu xứ thì căn nhất định không có
thiếu khuyết. Đây là nói về nhãn… c hứ không phải là nữ căn-nam căn,
bởi vì Trung hữu của cõi Sắc không c ó căn ấy; Trung hữu của cõi Dục
thì nó cũng không nhất định, loài nên tiếp nhận Noãn sinh-Thai sinh, trú
trong phần vị Trung hữu có nữ căn-nam căn, đến trong Noãn-thai mới
có lúc không đầy đủ, nếu không như va äy thì lẽ ra không có nghĩa nên
tiếp nhận Noãn sinh-Thai sinh.
Hỏi: Hình dáng của tất cả trung hữu như thế nào?
Đáp: Hình dáng của Trung hữu như Bổn hữu trước kia, nghĩa là
nó đang sinh vào nẽo địa ngục thì hì nh dáng vốn có sẽ như địa ngục,
cho đến lúc đang sinh trong cõi trời thì hình dáng vốn có sẽ như cõi trời
ấy, bởi vì Trung hữu-Bổn hữu cùng một nghiệp dẫn dắt. Có người đưa
ra cách nói này: Nếu ở nơi này mạng chung mà tiếp nhận Trung hữu,
thì hình dáng của Trung hữu sẽ như th ân này; như con dấu in vào vật
rhì hình tượng hiện ra như con dấu. Ca ùch nói ấy phi lý. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì ở cõi vô Sắc mất đi  mà tiếp nhận thân Trung hữu của cõi
Dục-Sắc thì nơi nào là giốnnghau? L ẽ nào có chư Thiên mà tiếp nhận
hình dáng Trung hữu như địa ngục, lẽ nào có địa ngục mà tiếp nhận hình
dáng Trung hữu như chư Thiên? Vả lại, ở cõi Sắc mất đi sinh vào cõi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 343  
www.daitangkinh.org  
Dục, đã tiếp nhận Trung hữu thì lẽ ra không có nam-nữ; ở cõi Dục mạng
chung sinh vào cõi sắc, Trung hữu đã tiếp nhận phải là nam-nữ. Vì vậy,
trong này cách nói đầu là hợp lý.
Hỏi: Nếu hình dáng của Trung hữu như Bổn hữu trước kia, thì
trong bụng một con chó… có lẽ có Trung hữu của năm nẽo lập tức khởi
lên, đã có Trung hữu của địa ngục hiện ra trước mắt, thì làm sao không
có thể đốt cháy bụng mẹ, bởi vì Bổn hữu của địa ngục phần nhiều bị lửa
dự đã đốt cháy?
Đáp: Lìa ấy ở Bổn hữu cũng không luôn luôn bị đốt cháy, như tạm
thời di chuyển tăng thêm, hoặc là ở địa ngục khác. Luận Thi Thiết nói:
“Có lúc trong Nại-lạc-ca (địa ngục) Đẳng hoạt, gió lạnh chốc lát lại nổi
lên có tiếng nói to rằng: Đẳng hoạt, Đẳng hoạt. Lúc bấy giờ hữu tình
lập tức đều sống lại”. Bổn hữu hãy  còn như vậy, huống là ở tại Trung
hữu? Giả sử chấp nhận là luôn luôn bị đốt cháy, mà giống như không
thể trông thấy cũng không thể tiếp xúc, bởi vì thân Trung hữu hết sức vi
tế, lửa cũng phải như vậy; Trung hữu của các nẽo tuy ở cùng một bụng
nhưng không phải là tiếp xúc-đốt cháy lẫn nhau, bởi vì nghiệp đã ngăn
trở, bụng mẹ cũng như vậy cho nên không bị đốt cháy.
Hỏi: Nếu hữu tình ở nơi nhỏ bé mạng chung sinh vào cõi Sắc, thì
làm sao dung nạp được hình dáng to lớn của Trung hữu cõi Sắc?
Đáp: Sắc thân của Trung hữu vi tế vô ngại, lẽ nào sợ nơi nhỏ bé
mà không dung nạp được hay sao? Hình dáng của Trung hữu tuy giống
như Bổn hữu trước kia, mà sự nghiệp.. không nhất định phải đều giống
nhau.
Hỏi: Hành tướng của Trung hữu các nẽo như thế nào?
Đáp: Trung hữu địa ngục thì đầu ở dưới-chân ở trên mà hướng đến
địa ngục, cho nên bài tụng nói:
“Điên đảo rơi vào chốn địa ngục, chân phía trên-đầu quay  xuống
dưới,

Bởi vì hủy báng các vị Tiên, vui với vắng lặng Thủ uẩn khổ hạnh”.
Trung hữu chư Thiên thì chân ở dưới-đầu ở trên, như người lấy
mũi tên bắn lên trên hư không, tiến lên phía trên mà đi đến nơi cõi trời;
Trung hữu các nẽo khác thảy đều đi ngang, như chim bay giữa bầu trời
mà hướng đến nơi sình. Lại như trên tường họa ra làm vị Tiên bay lượn,
toàn thân đi ngang cầu đến nơi sẽ sinh ra.
Hỏi: Tướng đi lại của Trung hữu đều như vậy chăng?
Đáp: Nên đưa ra cách nói na øy: Không phải là đều như vậy, mà
dựa vào người mạng chung trong loài người để nói. Nếu ở địa ngục chết
344 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
đi lại sinh vào địa ngục, thì không pha ûi là đầu ở dưới-chân ở trên mà
đi; nếu trong loài trời c hết đi lại sinh vào cõi trời, thì không phất định
phải là chân ở dưới-đầu ở trên mà đi; nếu ở địa ngục chết đi sinh vào
loài người, thì phải là đầu ở trên mà lên cao; nếu ở trong loài trời chết
đi sinh vào loài người, thì phải là đầu quay xuống dưới. Trung hữu của
nẽo quỷ và nẽo bàng sinh tùy theo nơi mà có hướng đến, như thích hợp
nên biết.
Có Sư khác nói: Tướng đi lại Trung hữu, tất cả đều như vậy. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì biểu nghiệp đã tạo có sai biệt, nghĩa là nghiệp của
địa ngục rất xấu xa hèn hạ, cho nên bắt đầu tiếp nhận Trung hữu thì đầu
phải quay xuống dưới, sau đó tùy theo nơi đến mà tướng đi không nhất
định. Nghiệp sinh vào cõi trời rất thù thắng, cho nên bắt đầu tiếp nhận
Trung hữu thì đầu nhất định phải hướng lên trên, sau đó tùy theo nơi đến
mà tướng đi không nhất định. Nghiệp của ba loại còn lại không phải là
cao nhất-thấp nhất, cho nên Trung hữu ấy lúc ban đầu đều đi ngang, sau
mới tùy theo nơi đến mà tướng đi không nhất định.
Lại có người nói: Tất cả Trung hữu bắt đầu tiếp nhận dị thục của
nghiệp đã tạo, đều có sai biệt về biễu nghiệp đã tạo, Trung hữu địa
ngục là do nghiệp thấp nhất mà được quả, cho nên tùy theo lúc đi lại
chuyển động thì chân ở trên-đầu ở dưới; Trung hữu chư Thiên là do
nghiệp cao nhất mà được quả, cho nên tùy theo lúc đi lại chuyển động
thì chân phía dưới-đầu phía trên; ba  Trung hữu còn lại là do nghiệp ở
nghiệp trug bình mà được quả, cho nên tùy theo lúc đi lại chuyển động
thì đầu và chân đều không có trên-dưới, tuy nơi hướng đến của nó trên-
dưới không nhất định mà lúc đi lại  chuyển động thì đầu và chân cần
phải như vậy.
Hỏi: Lúc Trung hữu sinh ra là có y phục hay không?
Đáp: Trung hữu cõi Sắc thì tất cả đều có y phục, bởi vì trong chúng
sinh tăng thêm về tàm quý, tàm quý chính là y phục của Pháp thân; như
Pháp thân ấy có đủ y phục tốt  đẹp, sinh thân cũng như vậy, cho nên
Trung hữu ấy thường mang y phục theo cùng. Trung hữu cõi Dục phần
nhiều không có y phục, bởi vì trong cõi  Dục phần nhiều không có tàm
quý, chỉ ngoại trừ Bồ tát và Tỳ kheo Ni trong trắng mà tiếp nhận Trung
hữu thì luôn luôn có y phục tuyệt v ời nhất. Có Sư khác nói: Trung hữu
của Bồ tát cũng không có y phục, chỉ có các thâu nhiếp Ni trong trắng
mà tiếp nhận Trung hữu thì thường mang y phục theo cùng.
Hỏi: Vì sao Trung hữu của Bồ tát không có y phục mà Trung hữu
của các Tỳ kheo Ni trong trắng lại có y phục?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 345  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì Ni trong trắng đã từng đem y phục giúp cho Tứ phương
Tăng, cho nên Trung hữu ấy thường có y phục.
Hỏi: Nếu như vậy thì Bồ tát ở đời quá khứ đem y phục tuyệt vời
giúp cho Tứ phướng Tăng, các Ni trong trắng đã bố thí y phục, cho dù
nghiền nát thành bụi nhỏ mà hãy c òn chưa so sánh được, thì làm sao
Trung hữu của Bồ tát không có y phục, mà Trung hữu kia lại thường có
y phục?
Đáp: Bởi vì nguyện lực của họ khác với Bồ tát, nghĩa là Ni trong
trắng đem y phục dâng cúng Tứ phương Tăng rồi, liền phát nguyện
rằng: nguỵên cho con đời đời thường mặc y phục, thạm chí Trung hữu
cũng không để lộ hình hài. Do nguyện lực  ấy đã dẫn dắt phát ra, cho
nên nơi đã sinh ra thường đầy đủ y phục, thân cuối cùng của họ đã tiếp
nhận Trung hữu thường có y phục, ở phần vị tiến vào thai mẹ cho đến
lúc sinh ra, y phục không lìa khỏi tha ân thể; giống như thân ấy dần dần
lớn lên như vậy như vậy thì y phục thuận theo dần dần to lớn, về sau
chánh tín xuất gia ở trong Phật pháp, y phục trước kia đã mặc trở thành
pháp phục; thọ giới cụ túc rồi chuyển thành pháp y năm điều, ở trong
Phật pháp chịu khó Thủ uẩn tập chánh hạnh, không bao lâu thì chứng
quả A-la-hán, cho đến cuối cùng lúc nhập Niết-bàn sẽ dùng y này quấn
thân mà hỏa táng. Bồ tát trải qua ba vô số kiếp quá khứ đã Thủ uẩn các
loại thiện hạnh thù thắng, đều vì hồi hướng Bồ-đề vô thượng làm lợi ích
an lạc cho các hữu tình. Do hạnh nguyện này vào thân cuối cùng ở địa vị
tôn quý thù thắng nhất giữa các hữu tình, chúng sinh gặp nhau thì không
có ai không được nhờ lợi ích. Vì vậy, Bồ tát đã tiếp nhận Trung hữu tuy
đầy đủ tướng tốt mà không có y ph ục, do nguyện lực có khác cho nên
không cần phải vấn nạn làm gì. Những người có phát nguyện như Ni
trong trắng, đã tiếp nhận Trung hữu cũng có y phục. Nên biết trong này
cách nói trước là hợp lý. Công đức của Bồ tát tăng thượng về tàm quý,
còn lại Trung hữu của các hữu tình cõi Sắc vốn không sánh kịp, cho nên
ở phần vị Trung hữu chắc chắn không để lộ hình hài.
Hỏi: Ở phần vị Trung hữu có cần cung cấp đoàn thực hay không?
Đáp: Trung hữu cõi Sắc không cần cung cấp đoàn thực, Trung hữu
cõi Dục nhất định phải cung cấp đoàn thực.
Hỏi: Trung hữu cõi Dục đoàn thực thế nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trung hữu cõi Dục đến nơi có
thức ăn thì ăn thức ăn của nơi  ấy, đến nơi có nước uống thì uống nước
uống của nơi ấy, nhờ vào đồ ăn thức uống ấy để tự giúp mình tồn tại.
Cách nói này phi lý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Trung hữu rất nhiều
346 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
khó mà chu cấp tất cả. Như trong kinh nói: “Như trút thóc gạo… từ các
túi đựng trong kho dựa vào trong nồi  với số lượng rất nhiều, hữu tình
năm nẽo đã tiếp nhận Trung hữu phân tán ở khắp nơi có số lượng vượt
quá thóc gạo ấy” nếu Trung hữu thọ dụng các thức ăn uống thì tất cả thế
gian vốn có đồ ăn thức uống, chỉ cung cấp cho Trung hữu của một loài
chó hãy còn không chu cấp đầy đ ủ, huống gì Trung hữu các loại khác
mà có thể đầy đủ hay sao? Và lại, thân Trung hữu đã rất nhẹ nhàng mà
tiếp nhận thức ăn thô nặng thì thân pha ûi tan hoại. Nên đưa ra cách nói
này: Trung hữu ăn hương chứ không ăn vật chất thô ráo, cho nên không
có lỗi lầm trước. Nghĩa là loà i có phước thì tiếp nhận mùi hương nhẹ
nhàng tốt đẹp của các thức ăn-hoa quả… thanh tịnh để tự sống còn, nếu
loài không có phước thì tiếp nhận mùi hương ít ỏi nhỏ nhoi của các loại
thức ăn thối rữa-rác rưởi hôi hám để tự sống còn. Vả lại, mùi hương đã
ăn kia rất ít, Trung hữu tuy nhiều mà được chu cấp đầy đủ.
Như vậy, Trung hữu có nhiều loại tên gọi, Trung hữu có nhiều loại
tên gọi, hoặc gọi là Trung hữu, hoặc gọi là Kiền-đạt-phược, hoặc gọi là
cầu hữu, hoặc gọi là Ý thành.
Hỏi: Vì sao Trung hữu hoặc gọi là Trung hữu?
Đáp: Ở sau Tử hữu-ở trước Sinh hữu, ở giữa hai Hữu có tự Thể
dấy khởi, do Dục hữu-Sắc hữu thâu nhiếp cho nên gọi là Trung hữu.
Hỏi: Hữu khác cũng ở khoảng giữa  hai hữu mà có tự Thể dấy
khởi, do ba Hữu thâu nhiếp thì lẽ nào không phải là Trung hữu?
Đáp: Nếu như Hữu nằm ở khoảng giữa của hai Hữu, nhẹ nhàng bé
nhỏ khó thấy-khó hiểu-khó rõ ràng thì thiết lập tên gọi Trung hữu; Hữu
khác tuy ở khoảng giữa của hai Hữu, mà thô thiển nặng nề dễ thấy-dễ
hiểu-dễ rõ ràng, cho nên không gọi là Trung hữu. Lại nữa, nếu như Hữu
nằm ở khoảng giữa của hai Hữu, la ø cõi-là sinh chứ không do nẽo thâu
nhiếp thì gọi là Trung hữu; Hữu khác tuy ở khoảng giữa của hai Hữu mà
cõi-sinh-nẽo thâu nhiếp cho nên không phải là Trung hữu. Lại nữa, nếu
như Hữu nằm ở khoảng giữa của hai hữu, đã rời bỏ nẽo trước mà chưa
đến nẽo sau thì nói là Trung hữu; Hữu kha ùc tuy ở khoảng giữa của hai
Hữu mà chưa rời bỏ nẽo trước gọi là Kiền-đạt-phược?
Đáp: Bởi vì nó ăn mùi hương mà giúp mình tồn tại, tên gọi này chỉ
thuộc về Trung hữu cõi Dục.
Hỏi: Vì sao Trung hữu gọi là Kiền-đạt-phược?
Đáp: Bởi vì nó ăn mùi hương mà giúp mình tồn tại, tên gọi này chỉ
thuộc về Trung hữu cõi Dục.
Hỏi: Vì sao Trung hữu gọi là cầu hữu?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 347  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì ở cửa ngõ của sa ùu xứ mà cầu sinh hữu, như tâm trú
vào Trung hữu gọi là cầu mong Hữu lậu nối tiếp nhau mạnh mẽ sắc
bén, trú vào Hữu khác thì không như vậy, cho nên chỉ có Trung hữu
thiết lập tên gọi Cầu hữu.
Hỏi: Vì sao Trung hữu lại gọi là Ý thành?
Đáp: Bởi vì từ ý mà sinh, nghĩa là các hữu tình hoặc từ ý sinh ra,
hoặc từ nghiệp sinh ra, hoặc từ dị thục sinh ra, hoặc từ dâm dục sinh ra.
Từ ý sinh ra, đó là người ở thời kỳ ba ét đầu của kiếp và các Trung hữu,
thân của cõi Sắc-Vô Sắc cùng với thân kiến hóa. từ nghiệp sinh ra, đó
là các địa ngục, như trong Kinh nó i: “Hữu tình địa ngục do nghiệp trói
buộc mà không thể nào thoát ra được, do nghiệp mà sinh chứ không dó
ý thích”. Từ dị thục sinh ra, đó là các loài chim bay và quỷ thần…, do
thế mạnh của dị thục ấy nhẹ nhàng nhanh nhạy cho nên có năng lực bay
lượn di chuyển giữa hư không, hoặc tường vách ngăn cách không có gì
trở ngại. Từ dâm dục sinh ra, đó là sáu tầng trời cõi Dục và các loài như
người. Các thân Trung hữu từ ý sinh  ra, nhờ vào ý hành cho nên gọi là
Ý thành.
Trong kinh, Đức Thế Tôn nói như vậy: “Do ba sự hòa hợp mà
được tiến vào thai mẹ cha, mẹ đều có tâm nhiễm mà hòa hợp, thân
mẹ điều hòa dễ chịu không có bệnh, lúc ấy cùng với kiền-đạt-phựơc
đang hiện ở trước mắt. Kiền-đạt-phựơc này lúc bấy giờ hai tâm lần lượt
chuyển đổi hiện rõ trước mắt mà tiến vào thai tạng của mẹ”.
Trong này, ba sự hòa hợp, nghĩa là cha và mẹ cùng với Kiền-đạt-
phựơc, cả ba sự cùng hòa hợp, cha mẹ đều có tâm nhiễm mà hòa hợp,
nghĩa là cha và mẹ đều khởi lên tham dâm mà cùng nhau hòa hợp ân
ái. Thân mẹ điều hòa dễ chịu không có bệnh, lúc ấy mẹ khởi lên tham
muốn thì thân tâm vui vẻ sung sướng, gọi là thân điều hòa dễ chịu.
Người trì luật nói: Do mẹ khởi lên tham muốn mà thân tâm hỗn
loạn mờ mịt, như nước mùa Xuân-Hạ đục ngầu mà chảy ra, không thể
nào tự giữ mình, gọi là thân hỗn trựơc. Bụng mẹ sạch sẽ không có gió
lạnh-hơi-nóng-đàm dãi cùng bức bách lẫn nhau, cho nên gọi là không
có bệnh. Từ đó trong chín tháng hoặc mười tháng giữ gìn hay trì bào
thai khiến cho không bị hư hoại. Nói là lúc ấy, nghĩa là những người mẹ
có sự việc dơ bẩn xấu xa, hằng tháng luôn luôn có máu loãng chảy ra;
máu loãng này nếu quá nhiều thì do ẩm ướt, cho nên không được thành
thai; máu loãng này nếu quá ít thì do khô đặc, cho nên cũng không
thành thai; nếu máu loãng này không ít-không nhiều-không khô-không
ướt, thì mới được thành thai. Gọi la ø lúc ấy, là lúc Trung hữu tiến vào
348 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thai, nghĩa là máu loãng của mẹ vào lúc  cuối cùng còn lại có hai giọt,
tinh của cha cuối cùng còn lại c ó một giọt, lần lượt hòa hợp với nhau
mới được thành thai. Cùng với Kiền- đạt-phựơc đang hiện ở trước mắt,
nghĩa là chính Trung hữu hiện rõ ở trước  nơi này, chư không phải là ở
nơi nào khác, không phải là trước không phải là sau. Kiền-đạt-phược
này lúc bấy giờ hai tâm lần lượt chuyển đổi hiện rõ trước mắt mà tiến
vào thai tạng của mẹ, nghĩa là lúc Kiền-đạt-phựơc sắp tiến vào thai thì
hai tâm yêu-ghét đối với cha-dối với mẹ lần lượt chuyển đối hiện khởi
mới được tiến vào thai. Nếu là Trung hữu nam thì lúc sắp tiến vào thai,
đối với mẹ khởi lên yêu thích, đối với cha khởi lên căm ghét, dấy lên
nghĩ như vậy. Nếu người đàn ông kia rời khỏi nơi này thì mình sẽ giao
hoan ân ái cùng với người đàn bà này. Dấy lên ý niệm này rồi sinh ra
tưởng điên đảo, thấy người đàn ông kia rời  xa nơi này, lập tức tự thấy
mình hòa hợp cùng với người đàn bà. L úc cha mẹ giao hoan ân ái tinh
huyết chảy ra, liền cho rằng tinh của cha là mình vốn có, thấy rồi sinh
ra vui sướng mà lập tức mê muội đi. bởi vì mê muội cho nên Trung hữu
thô nặng, đã thọ nặng rồi thì tiến vào thai mẹ, t ự thấy thân của mình
ngồi xổm hướng về xương sống ở hông phải  của mẹ. Lúc bấy giờ các
uẩn Trung hữu liền diệt đi, uẩn sinh hữu sinh ra gọi là kiết sinh rồi. Nếu
là Trung hữu nữ thì lúc sắp tiến vào thai, đối với cha khởi lên yêu thích,
đối với mẹ khởi lên căm ghét, dấy  lên nghĩ như vậy: Nếu người đàn
bà kia rời khởi nơi này thì mình sẽ giao hoan ân ái cùng với người đàn
ông này. Dấy lên ý niệm này rồi sinh ra tưởng điên đảo, thấy người đàn
bà kia rời xa nơi này, lập tức tự thấy mình hòa hợp cùng với người đàn
ông. Lúc cha mẹ giao hoan ân ái tinh huyết chảy ra, liền cho rằng huyết
của mẹ là mình vốn có, thấy rồi si nh ra vui sướng mà lập tức mê muội
đi. bởi vì mê muội cho nên Trung hữu t hô nặng, đã thô nặng rồi liền
tiến vào thai mẹ, tự thấy tha ân của mình ngồi xổm hướng về phía bụng
ở hông trái của mẹ. Lúc bấy giờ các  Uẩn Trung hữu liền diệt đi, uẩn
sinh hữu sinh ra gọi là kiết sinh r ồi. Các loài hữu tình phần nhiều khởi
lên tưởng điên đảo như vậy rồi mà tiến vào thai mẹ, chỉ ngoại trừ Bồ tát
lúc sắp tiến vào thai, đối với cha nghĩ là cha-đối với mẹ nghĩ là mẹ, tuy
có năng lực biết đích thực mà đối  với người mẹ ấy khởi lên niệm yêu
thương thân thiết, nhờ vào lực của niệm yêu thương ấy liền tiến vào thai
mẹ; còn lại thì tùy theo sự thích hợp, nghĩa như trước đã nói:
Hỏi: Trung hữu tiến vào thai mẹ từ nơi nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này; Trung hữu không có ngăn
ngại gì, tùy theo ưa thích mà liền tiến vào thai.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 349  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Nếu Trung hữu không có gì có thể chướng ngại, thì tại sao
dựa vào trong thai mẹ mà dừng lại nơi này?
Đáp: Do nghiệp lực câu thúc cho nên dựa vào nơi này mà dừng
lại, nghiệp lực của hữu tình không  thể nghĩ bàn được, không có vật
gì chướng ngại làm cho có chướng ngại  được, vì vậy đối với điều này
không cần phải chất cấn làm gì. Nên đưa ra cách nói  này: Trung hữu
tiến vào thai nhất định phải đi theo Sinh môn (cửa sinh đẻ), bởi vì là nơi
yêu thích. Do nghĩa lý này mà các cặp song sinh, thì người sinh ra sau
là lớn hơn. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì người tiến vào thai trước thì chắc
chắn phải sinh ra sau.
Hỏi: Trung hữu của Bồ tát tiến vào thai từ nơi nào?
Đáp: Từ hông bên phải mà tiến vào, bi ết đích thực tiến vào thai,
đối với mẹ nghĩ là mẹ, bởi vì không có da âm ái. Lại có người nói: Tiến
vào từ Sinh môn, bởi ví các loài Noãn sinh-Thai sinh thì pháp thuận theo
như vậy.
Hỏi: Luân vương-Độc giác trước ở phần vị Trung hữu tiến vào thai
từ nơi nào?
Đáp: Tiến vào từ hông bên phải, biết  đích thực tiến vào thai, đối
với mẹ nghĩ là mẹ, bởi vì không có dâm ái. Lại có người nói: Tiến vào
từ Sinh môn, bởi vì các loài Noãn sinh-Thai sinh thì pháp thuận theo
như vậy. Có Sư khác nói: Phước tuệ của Bồ tát hết sức tăng thượng, cho
nên lúc sắp tiến vào thai không có tưởng điên đảo, không dấy khởi dâm
ái; Luân vương và Độc giác tuy có phước tuệ mà không phải là hết sức
tăng thượng, cho nên lúc sắp tiến vào thai tuy không có tưởng điên đảo
nhưng cũng dấy khởi dâm ái, ở phần vị ti ến vào thai nhất định phải đi
theo Sinh môn.
Luận Thi Thiết nói: Nếu phước nghiệp của cha mẹ kia tăng
thượng, phước nghiệp của con thấp kém thì không thể nào tiến vào thai;
nếu phước nghiệp của cha mẹ kia tha áp kém, phước nghiệp của con tốt
đẹp hơn thì không thế nào tiến vào thai; cần phải phước nghiệp của cha
mẹ và con như nhau thì mới tiến vào thai được.
Hỏi: Nếu người đàn ông giàu sang giao hợp với người đàn bà
nghèo hèn, hoặc người đàn bà giàu sang giao hợp với người đàn ông
nghèo hèn, thì làm sao Trung hữu cũng được tiến vào thai?
Đáp: Người đàn ông giàu sang vào lúc giao hợp với người đàn
bà nghèo hèn, cần phải dấy khởi ý tưởng thấp kém đối với chính mình,
sinh khởi ý tướng cao quý đối với người đàn bà ấy. Người đàn bà giàu
sang vào lúc giao hợp với người đàn ông nghèo hèn, nhất định phải sinh
350 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ra ý tưởng thấp kém đối với chí nh mình, dấy khởi ý tưởng cao quý đối
với người đàn ông ấy. Lúc người đàn ông nghèo hèn cùng với người
đàn bà giàu sang giao hợp, nhất đị nh phải sinh khởi ý tưởng cao quý
đối với chính mình, dấy khởi ý tưở ng thấp kém đối vớ i người đàn bà
ấy. Lúc người đàn bà nghèo hèn cùng với người đàn ông giàu giao hợp,
nhất định phải dấy khởi ý tưởng ca o quý đối với chính mình, sinh khởi
ý tưởng thấp kém với người đàn ông ấy. Con đối với cha mẹ, ở phần vị
sắp tiến vào thai nên biết cũng như va äy, cho nên lúc tiến vào thai đều
có nghĩa bằng nhau.
Hỏi: Trung hữu vi tế thì tất cả tường vách-cây to… đều không có
thể ngăn ngại, Trung hữu nơi này-nơi kia thì làm trở ngại nhau chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói  này: Trung hữu nơi này-nơi kia
cũng không trở ngại lẫn nhau, bởi vì hết sức vi tế cho nên lúc thân va
chạm với nhau mà không nhận biết. Lại có người nói: Trung hữu nơi
này-nơi kia cũng ngăn ngại lẫn nhau, bởi vì lúc gặp nhau thì đôi bên lần
lượt chuyển đổi mà nói năng.
Hỏi: Nếu như vậy thì lẽ nào nói  là Trung hữu không có gì ngăn
ngại?
Đáp: Không có gì ngăn ngại là đối với những sự việc khác,    chứ
không phải là nói đến Trung hữu.
Hỏi: Trung hữu đôi bên đều ngăn ngại nhau chăng?
Đáp: Chủng loại của mình ngăn ngại nhau chứ không phải là đối
với chủng loại khác, nghĩa là Tru ng hữu địa ngục chỉ ngăn ngại Trung
hữu địa ngục, cho đến Trung hữu loài trời chỉ ngăn ngại Trung hữu loài
trời. Có người đưa ra cách nói này: Thấp kém ngăn ngại đối với tốt đẹp,
bởi vì thô thiển nặng nề; tốt đẹp không ngăn ngại thấp kém, bởi vì vi tế
nhẹ nhàng. Nghĩa là Trung hữu địa ngục nga ên ngại cả năm loại Trung
hữu, Trung hữu bàng sinh ngăn ngại bốn loại Trung hữu, Trung hữu cõi
quỷ ngăn ngại ba loại Trung hữu, Trung hữu loài người ngăn ngại hai
loại Trung hữu, Trung hữu loài trời chỉ ngăn ngại Trung hữu loài trời.
Hỏi: Lực của Thần cảnh thông ra sở hành của các hữu tình ở phần
vị Trung hữu, thì loại nào là nhanh hơn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trung hữu đi nhanh hơn.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì trong kinh nói nghiệp lực hơn hẳn thần
thông. Nói như vậy thì lực của Thần cảnh thông có thế mạnh di chuyển
nhanh chóng chứ không phải là các Trung hữu.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao kinh nín nghiệp lực hơn hẳn Thần
cảnh thông?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 351  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Dựa vào tính chất không có gì chướng ngại cho nên nói như
vậy, chứ không dựa vào thế mạnh di  chuyển. Nghĩa là thần thông của
Phật có năng lực ngăn trở thần t hông của tất cả hữu tình, thần thông
của Độc giác ngoại trừ Phật thì có năng lực ngăn trở các thần thông
khác, thàn thông của Xá-lợi-tử ngoại trừ Phật-Độc giác thì có năng lực
ngăn trở thần thông của tất cả hữu tình, thần thông của Đại Mục-kiền-
liên ngoại trừ Phật-Độc giác và Xá-lợi-tử thì có năng lực ngăn trở thần
thông của tất cả hữu tình. Thần thông của những người lợi căn có năng
lực ngăn trở thần thông của tất cả những người độn căn, không có Phật-
Độc giác và tất cả Thanh văn, cùng hữu tình-chú thuật-các vị thuốc nào
khác, có năng lực ngăn trở Trung hữu khiến cho không thể hướng đến
nơi cần phải thọ sinh, nhưng mà nhất định phải hướng đến kiết sinh tùy
theo chủng loại của nó. Vì vậy, tr ong kinh nói các nghiệp lực hơn hẳn
thần thông lực. Nếu dựa vào thế mạnh di chuyển mà soạn luận, thì nên
nói là thần thông hơn hẳn Trung hữu.
Hỏi: Trung hữu là có thể trông thấy lẫn nhau hay không?
Đáp: Có thể trông thấy lẫn nhau.
Hỏi: Loài nào có thể trông thấy loài nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trung hữu địa ngục chỉ trông
thấy Trung hữu địa ngục, cho đến Trung hữu loài trời chỉ trông thấy
Trung hữu loài trời. Có Sư khác nói: Trung hữu địa ngục chỉ trông thấy
Trung hữu địa ngục, Trung hữu bàng sinh trông thấy hai loại Trung hữu,
Trung hữu cõi quỷ trông thấy ba loại Trung hữu, Trung hữu loài người
trông thấy bốn loại Trung hữu, Trung hữu loài trời trông thấy năm loại
Trung hữu. Lại có người nói: Trung hữu địa ngục trông thấy năm loại
Trung hữu. Lại có người nói: Trung hữu địa ngục trông thấy năm loại
Trung hữu, cho đến Trung hữu loài trời cũng trông thấy năm loại Trung
hữu.
Hỏi: Mắt của các Bổn hữu trông thấy Trung hữu hay không?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: mắt của địa ngục-bàng  sinh-
quỷ và loài người không trông thấy Trung hữu, chỉ có mắt của loài trời
có thể trông thấy Trung hữu.
Hỏi: Mắt của các loài trời th ì loài nào có thể trông thấy loài
nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Mắt của loài trời Tứ đại vương
chúng, trừ ra Trung hữu ở xứ trên mình thì trông thấy Trung hữu ở xứ
dưới, cho đến mắt của loài trời Tha hóa tự tại, trừ ra Trung hữu của xứ
trên mình thì trông thấy Trung hữu của xứ dưới. Mắt của loài trời ở Tĩnh
352 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lự thứ nhất, trừ ra Trung hữu của xứ trên mình thì trông thấy Trung hữu
của xứ dưới; cho đến mắt của loài trời ở Tĩnh lự thứ tư, trừ ra Trung hữu
của xứ tên mình thì trông thấy Trung hữu của xứ dưới. Lại có người nói:
Mắt của trời cõi Dục không trông thấy Trung hữu, mắt của trời cõi Sắc
có thể trông thấy Trung hữu, nhưng chỉ có thể trông thấy phía dưới chứ
không trông thấy phá trên mình. Hoặc đư a ra cách nói này: Không có
mắt của Sinh đắc có thể trông tha áy Trung hữu của Tĩnh lự thứ tư. Nên
đưa ra cách nói này: Trú trong Bổn hữu thì các mắt của sinh đắc đều
không có năng lực trông thấy thân Trung hữu, chỉ có Thủ uẩn hết sức
thanh tịnh mà đạt được Thiên nhãn thì có thể trông thấy Trung hữu.
Hỏi: Vì sao biết như vậy?
Đáp: Bởi vì trong kinh nói. Nghĩa là trong kinh nói: “Hoặc là nam-
hoặc là nữ đầy đủ Thi-la thanh tịnh, Thủ uẩn các pháp thiện, người ấy
mạng chung rồi đạt được ý thành thân, như áo trắng tỏa sáng hoặc như
đêm sáng tỏ, Thiên nhãn hết sức trong sáng mới có thể trông thấy được.
Hoặc là nam-hoặc là nữ hủy phạm tịnh giới, làm các pháp ác, người ấy
mạng chung rồi đạt được Ý th ành thân, như vật sáng đen ngòm hoặc
như đêm tối đen, Thiên nhãn hết sức trong sáng mới có thể trông thấy
được”. Vì vậy cho nên biết là trú đ úng Bỗn hữu thì các mắt của Sinh
đắc đều không có năng lực trông thấy thân Trung hữu.
Tỳ-nại-da nói: “Độ-sử-ma-la, D ược xoa Già-chu, Đề-bà-đạt-đa,
Tỳ-lô-trạch-ca, đều ngay thân này  rơi vào trong Đại địa ngục vô gián
nhận chịu những khổ đau ác nhiệt”.
Hỏi: Những loại này là tiếp nhận thân Trung hữu hay không?
Đáp: Tiếp nhận thân Trung hữu, nhưng hỏi vì nhanh chóng khó
có thể nhận biết, cho nên đưa ra cách nói này: Một Sát-na đầu uẩn Tử
hữu diệt đi-Uẩn Trung hữu sinh ra, một  sát-na sau uẩn Trung hữu diệt
đi-uẩn sinh hữu sinh ra, vì vậy nha nh chóng khó có thể nhận biết. Có
người đưa ra cách nói này: Họ đối với Phật đều dấy khởi các hành sâu
nặng, lúc sắp mạng chung thì thân hết sức nặng nề, cho nên mặt đất này
không có thể giữ được họ, như dầu tưới xuống  cát thì lập tức thấm sâu
vào. Đã đi vào lòng đất rồi th ì mới mạng chung, tiếp nhận thân Trung
hữu sau khi sinh vào địa ngục. Vì vậy nói là họ đều ngay thân này rơi
vào trong Đại địa ngục vô gián, dựa vào lúc bắt đầu rơi vào mà đưa ra
cách nói này. Có Sư khác nói: nghiệp của họ mạnh mẽ sắc bén, chưa
đến lúc mạng chung mà ngọn lửa của địa ngục vô gián vọt lên trói lấy
thân họ kéo vào địa ngục, họ ở giữa đường thì mới mạng chung mà tiếp
nhận thân Trung hữu, sau đến địa ngục thì xả thân Trung hữu mới được
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 353  
www.daitangkinh.org  
sinh ra ở đó. Dựa vào lúc  bắt đầu ra đi mà đưa ra cách nói này, cũng
không trái với lý.
Như trong Kinh nói: “Lúc bấy giờ Thiên Đế liền ở trước Đức Phật
nói tụng rằng:
Bậc Đại Tiên cần phải biết rõ, tôi đã ở tại chỗ ngồi này,
Vẫn đạt được thọ mạng loà i trời, chỉ mong bậc Đại Tiên ghi
nhớ”.
Hỏi: Thiên Đế lúc bấy giờ có tử-sinh hay không? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Cả hai đều có lỗi lầm. Nguyên cớ thế nào? bởi vì nếu có tử
sinh thì phải tiếp nhận Trung hữu, làm sa o lúc ấy mọi người luôn luôn
trông thấy thân ấy? Nếu không có t ử-sinh thì làm sao Đế Thích nói là
vẫn đạt được thọ mạng loài trời? Đáp: Nên đưa cách nói này: Thiên Đế
không có tử-sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt vấn nạn, đã đưa ra trước
đây, bài tụng đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Dựa vào thoát khỏi nẽo ác cho nên đưa ra cách nói này,
nghĩa là Đức Phật vì Thiên Đế nói tóm lược về pháp quan trọng, Thiên
Đế thấy rõ Chân đế đạt được quả D ự lưu, hoàn toàn giải thoát đối với
các nẽo ác, tùy theo ý thích mà t họ sinh vào nẽo trời-người, cho nên ở
trước Đức Phật hoan hỷ phấn chấn, phát ra những lời ái ngữ mà nói bài
tụng này; như người nhờ vào người khác mà thoát khỏi lao ngục, tùy
theo ý thích mà đi lại vui đùa tự do, về đến nơi người đã cứu mình phát
ra lời nói như vậy: Tôi nhờ ân đức  của ông mà vẫn có được thọ mạng;
Thiên đế cũng như vậy, cho nên không trái ngược nhau.
Lại nữa, đó là dựa vào thoát khỏi căn bệnh của các phiền não do
kiến đạo mà đoạn, cho nên đưa ra cách  nói này, nghĩa là Đức Phật vì
Thiên Đế nói tóm lược về pháp qu an trọng, khiến cho đoạn dứt tất cả
căn bệnh của các phiền não do ki ến đạo mà đoạn, an trú trong Thánh
đạo vô bệnh bậc nhất và trong đạo quả, cho nên ở trước Đức Phật hoan
hỷ phấn chấn nói ra bài tụng này. Như người gặp được thầy thuốc chữa
trị bệnh nặng được lành hẳn, tùy ý thọ dụng các loại đồ ăn thức uống,
trở về đến nơi thầy thuốc phát ra l ời nói như vậy: Tôi nhờ vào ân đức
của ông mà còn có đượ c thân mạng; Thiên đế cũng như vậy, cho nên
không trái ngược nhau.
Lại nữa, đó là dựa vào đạt được bốn thần túc Thọ, cho nên ở trước
Đức Phật nói ra bài tụng như vậy. Như trong kinh nói: “Tỳ kheo nên
biết! Như thế nào là Thọ? Đó là bốn thần túc”. Đức Thế Tôn vì Thiên
Đế nói tóm lược về pháp quan trọng, khiến cho không đứng dậy   khỏi
354 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
chỗ ngồi mà đạt được bốn thần túc, cho nên ở trước Đức Phật hoan hỷ
phấn chấn, phát ra những lời ái ngữ mà nói bài tụng này.
Lại nữa, đó là dựa vào đạt được mạng căn của tuệ, cho nên đưa
ra cách nói như vậy. Như trong kinh nói: “Trong các mạng căn thì tuệ
mạng là thù thắng nhất”. Nghĩa là Đức Phật vì Thiên Đế nói tóm lược
về pháp quan trọng, khiến đạt được tuệ mạng cho nên ở trước Đức Phật
hoan hỷ phấn chấn, phát ra những lời ái ngữ mà nói bài tụng này.
Hỏi: Lẽ nào Thiên Đế Thích trước kia không có tuê mạng, nay
nghe pháp rồi thì mới đạt được hay sao?
Đáp: trước kia tuy có tuệ mà la ø hữu lậu, nay đạt được vô lậu cho
nên nói như vậy. Lại nữa, đó là dựa vào thoát khỏi năm loại tướng suy
cho nên nói như vậy, nghĩa là trong các cõi trời ở phần vị sắp mạng
chung, trước đó có hai loại của năm tướng suy hiện ra, một là Tiểu-hai
là Đại.
Thế nào gọi là năm tướng suy thuộc về Tiểu? Đó là:
1. Chư Thiên đi lại chuyển động, từ đồ vật trang nghiêm trên thân
phát ra năm tiếng nhạc, người khéo  tấu nhạc vốn không thể nào sánh
kịp, ở phần vị sắp mạng chung thì tiếng nhạc này không vang lên; có nơi
nói: Lại phát ra tiếng nhạc không như ý.
2. Ánh sáng trên thân chư Thiên rực rỡ, ngày đêm luôn luôn chiếu
rọi, thân không có bóng hiện ra, lu ùc sắp mạng chung thì ánh sáng trên
thân nhỏ lại mà mờ nhạt; có nơi nói: Thân hoàn toàn mất ánh sáng mà
bóng liền hiện ra.
3. Thân thể và làn da của chư Thiên mịn màng trơn láng, vào hồ
nước thơm tắm gội, lúc mới ra khỏi làn nước, nước không dính vào thân
giống như cánh hoa sen, ở phần vị sắp mạng chung thì nước dính vào
thân.
4. Các loại cảnh giới của chư Thiên thảy đều thù thắng tuyệt vời
tách khỏi các căn, như vầng lửa  quay tròn không được dừng lại trong
chốc lát, ở phần vị sắp mạng chung chỉ bám vào một cảnh trải qua thời
gain dài không thể nào rời xa.
5. Thân lực của chư Thiên mạnh mẽ, mắt thường không nhấp nháy,
lúc sắp mạng chung thì thân lực sa sút, mắt thì liên tục nhấp nháy.
Thế nào gọi là năm tướng suy thuộc về Đại? Đó là:
1. Y phục trước kia sạch sẽ, nay thì dơ bẩn.
2. Mũ hoa trước kia tươi thắm, nay thì úa.
3. Hai nách bỗng nhiên chảy mồ hôi.
4. Thân thể bỗng nhiên sinh ra mùi hôi.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 355  
www.daitangkinh.org  
5. Không thích an trú nơi chỗ ngồi của mình.
Năm tướng suy trước hiện ra rồi  hãy còn có thể chuyển, năm
tướng suy sau hiện ra rồi thì không thể nào chuyển được. Lúc Thiên Đế
Thích đã có năm loại tướng suy thuộc Tiểu hiện ra, thì không bao lâu
sẽ có tướng suy thuộc Đại hiện ra, tâm sinh ra lo buồn sợ hãi, dấy lên
suy nghĩ như vậy: Ai có thể cứu giúp mình thoát khỏi tai ách suy hoại
như vậy, mình sẽ quay về với ai để được  thoát khỏi nạn này? Dấy lên
suy nghĩ này rồi thì tự mình biết r õ ràng, ngoại trừ Đức Phật Thế Tôn
thì không có ai có năng lực cứu giúp được, lập tức đến nơi Đức Phật cầu
xin thương xót mong được cứu giúp. Đ ức Phật nói pháp cho nghe liền
được thấy rõ chân lý, khiến cho tướng suy hoại ấy lập tức đều diệt đi,
cho nên ở trước Đức Phật hoan hỷ phấn chấn, phát ra lời ái ngữ mà nói
bài tụng này.
Quả báo của chúng sinh (Chư hữu) muốn khiến cho thuận theo
hiện tại tiếp nhận nghiệp dẫn dắt chúng đồng phần, điều ấy đưa ra cách
nói này: Thiên Đế ngay trên chỗ ngồi  nghe pháp, lại mới dẫn dắt đạt
được tám căn như mạng. Quả báo của chúng sinh muốn khiến cho thuận
theo hiện tại tiếp nhận nghiệp không có thể dẫn dắt được chúng đồng
phần, điều ấy đưa ra cách nói này : Thiên Đế ngay trên chỗ ngồi nghe
pháp, trừ bỏ năm tướng suy hoại, phần vị của thân trở lại như trước kia,
do lú lẽ này nên không có tử-sinh.
Có Sư khác nói: Lúc ấy Thiên Đế Thích cũng có tử-sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt bài tụng đã nói, vẫn
nạn đã đưa ra trước đây nên thông hiểu thế nào? nghĩa là có tử-sinh thì
nhất định phải tiếp nhận Trung hữu, làm sao lúc ấy mọi người luôn luôn
trông thấy thân ấy?
Đáp: Tất cả Bổn hữu-Trung hữu tr ong loài trời đều là hóa sinh,
những loài hóa sinh chết đi không có sa éc chất để lại, bởi vì Trung hữu
vô cùng nhanh chóng, cho nên mọi người không biết thân của Thiên Đế
mà lại có gián đoạn.
Hỏi: Luận Thi Thiết nói: “Lúc vị trời mới sinh ra thì như hình
tượng của đứa trẻ năm tuổi…, vị trời mang thai trước đầu gối bỗng nhiên
lúc ấy hóa sinh, vị trời ấy liền nói là con cái của mình; vị trời mới sinh
này cũng nói: Vị trời kia là cha mẹ của mình”. Hình tượng của họ đã
nhỏ, làm sao lúc ấy mọi người đều trông thấy như xưa?
Đáp: Mới sinh ra tuy nhỏ mà sinh rồi  lập tức to lớn, thời gian rất
nhanh chóng cho nên mọi người không nha än biết. Lại có người nói:
Mọi người tuy nhận biết mà dấy lên ý niệm này: Thiên Đế Thích   này
356 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
có thần lực tự tại, ở trước Đức Thế Tôn tự mình hiện bày thần thông
biến hóa, hoặc lớn-hoặc nhỏ chứ không nói là tử-sinh. Có Sư khác nói:
Không phải tất cả chư Thiên vào l úc mới sinh thì thân lượng đều nhỏ
như Đế Thích, Đại Oai Đức Thiên va øo lúc mới sinh ra và ở phần vị
Trung hữu đều như hình lượng ở lúc t uổi trẻ của Bổn hữu, cho nên tuy
tử-sinh mà mọi người không nhận biết. Nói như vậy thì vị ấy không có
tử-sinh, cho nên trong hai cách nói thì cách nói trước là thích hợp, bởi vì
kinh nói tử-sinh ấy là thân tâm biến đổi.
Luận Thi Thiết nói: “Con người ở t hời gian bắt đầu của kiếp, có
lúc bỗng nhiên đi bằng bụng, thân hình đã biến đổi cùng tên gọi là rắn;
lại có lúc bỗng nhiên mọc ra tay thứ ba, thân hình đã biến đổi cùng tên
gọi là voi”.
Hỏi: Chuyển biến như vậy có tử-sinh hay không? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Cả hai đều có sai lầm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu có
tử-sinh thì phải tiếp nhận Tr ung hữu, làm sao mọi người không thấy
gián đoạn? Nếu không có tử-sinh thì la øm sao loài người lại trở thành
bàng sinh?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Họ không có tử-sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt vấn nạn trước đó đã đưa
ra, làm sao loài người lại trở thành bàng sinh?
Đáp: Không phải là ngay loà i người chuyển sang làm bàng sinh,
chỉ vì thân hình của họ trước-sau có khác nhau. Trong này có người nói:
Họ luôn luôn là người, nhưng mà nha ân của nghiệp đời trước hưng suy
không nhất định, ban đầu phước nghi ệp mạnh hơn cho nên làm thân
hình con người, về sau ăn uống không tốt  lại thêm nịnh hót quanh co,
cho nên hình tướng con người mất đi, thay đổi tựa như bàng sinh. Như
hoặc có người bị chú thuật của người khác, thay đổi tựa như lừa ngựa…
mà thật sự là người. Lại có người nói: Họ là bàng sinh, nhưng mà họ
vừa từ cõi trời cực quang tịnh mất đi, bởi vì ác nghiệp của đời trước mà
nhận chịu thân loài bàng sinh, phước trước kia còn lại thế mạnh cho nên
lúc ban đầu tựa như loài người, về sau ăn uống dơ bẩn lại thêm nịnh hót
quanh co, cho nên hình tướng con người mất đi, tiếp tục làm hình tướng
bàng sinh. Như thân loài cóc nhái  trước sau chuyển biến khác nhau,
trước gọi là con nòng nọc hiển bày hì nh tròn đen thui, sau gọi là cóc
nhái thì hình dạng mới hiển bày lẫn lộn, nhưng mà nó từ trước đến sau
đều là bàng sinh. Người biến đổi ở thời gian bắt đầu của kiếp, nên biết
cũng như vậy. Có Sư khác nói: Họ có tử-sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt vấn nạn đã đưa ra ở sau,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 70 357  
www.daitangkinh.org  
vấn nạn đã đưa ra trước đó nên thông hiểu thế nào? Nghĩa là có tử-sinh
thì nhất định phải tiếp nhận Trung hữu, làm sao mọi người không thấy
gián đoạn?
Đáp: Người ở lúc bắc đầu của kiếp thì Bổn hữu và Trung hữu đều
là hóa sinh, những làoi hóa sinh chết rồi không có sắc chất để lại, bởi vì
Trung hữu vô cùng nhanh chóng, cho nên người cùng thời không biết,
họ đã thọ thân mà có gián đoạn. Nói như vậy là họ không có tử-sinh,
cho nên trong hai cách nói thì cách nói trước là thích hợp, bởi vì trải qua
tử-sinh thì quên nhiều sự việc xưa kia, đã nhớ lại sự việc xưa kia thì
không phải là tử-sinh.


„
358 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA