A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 71

Việt dịch

QUYỂN 71

Phẩm Thứ Tư: LUẬN VỀ THẬP MÔN
LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 1)
Hai mươi hai căn, cho đến chín mươi tám thùy miên, bốn mươi hai
chương như vậy và giải thích về nghĩa của chương đã lãnh hội rồi, cần
phải phân biệt rộng ra.
Hai mươi hai căn, đó là Nhãn căn , Nhĩ căn, Tỷ căn, Thiệt căn,
Thân căn, Nữ căn, Nam căn, Mạng ca ên, Ý căn, Lạc căn, Khổ căn, Hỷ
căn, Ưu căn, Xả căn, Tín căn, Tinh tiến căn, Niệm căn, Định căn, Tuệ
căn, Vị tri đương tri căn, Dĩ tri căn và Cụ tri căn. Phân biệt rộng về căn
này, như phẩm luận về căn trong chương căn Uẩn ở sau.
Mười tám Giới, đó là Nhãn giới -Sắc giới-Nhãn thức giới, Nhĩ
giới-Thanh giới-Nhĩ thức giới, Tỷ giới-Hương giới-Tỷ thức giới, Thiệt
giới-Vị giới-Thiệt thức giới, Thân giới-Xúc giới, Thân thức giới, Ý giới-
Pháp giới-Ý thức giới.
Giới này trong kinh cũng gọi là Lược thuyết, cũng gọi là Quảng
thuyết; gọi là lược thuy ết, là đối với kinh Đại ký như Đại thí dụ, Đại
Niết-bàn…, gọi là Quảng thuyết, là đối với xứ trong kinh nói đến. Xứ
ấy trong kinh cũng gọi là Lược thuyết , cũng gọi là Quảng thuyết; gọi
là Lược thuyết, là đối với Giới trong kinh nói đến; gọi là Quảng thuyết,
là đối với Uẩn trong kinh nói đến. Uẩn ấy trong kinh cũng gọi là Lược
thuyết, cũng gọi là Quảng thuyết; gọi là Lược thuyết, là đối với xứ trong
kinh nói đến; gọi là Quảng thuyết, là đối với các Thọ vốn có đều là kinh
nói đến khổ… các Thọ vốn có ấy đề u là kinh nói đến khổ…, chỉ gọi là
Lược thuyết chứ không gọi là Quảng thuyết.
Có người đưa ra cách nói này: Giới này trong các kinh cũng gọi là
Lược thuyết, cũng gọi là Quảng thuyết, tức là dựa vào kinh Tự Thuyết
chứ không đối với kinh khác, nghĩa là Giới trong kinh nói rộng về sắc-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 359  
www.daitangkinh.org  
tâm, nói lược về tâm sở. Xứ ấy trong kinh cũng gọi là Lược thuyết, cũng
gọi là Quảng thuyết, tức là dựa vào kinh Tự Thuyết chứ không đối với
kinh khác, nghĩa là xứ trong kinh nói rộng về sắc, nói lược về tâm-tâm
sở uẩn ấy trong kinh cũng gọi là Lược thuyết, cũng gọi là Quảng thuyết,
tức là dựa vào kinh Tự thuyết c hứ không đối với kinh khác, nghĩa là
Uẩn trong kinh nói rộng về tâm sở, nói lược về sắc tâm. Các Thọ vốn
có kia đều là khổ, trong kinh chỉ gọi  là Lược thuyết chứ không gọi là
Quảng thuyết.
Lại có người nói: Giới này tr ong kinh gọi là Quảng thuyết cũng
thâu nhiếp tất cả. Xứ ấy trong kinh tuy thâu nhiếp tất cả pháp mà không
phải là Quảng thuyết, bởi vì nói trong xứ. Uẩn ấy trong kinh không gọi
là Quảng thuyết, bởi vì là Lược  thuyết; cũng không thâu nhiếp tất cả
pháp, bởi vì chỉ thâu nhiếp hữu vi chứ không phải là vô vi. Các Thọ vốn
có kia đều là khổ…, kinh không gọi là Quảng thuyết, bởi vì là nói hết
sức tóm lược; trong đó cũng có thâu nhiếp tất cả pháp, như nói các pháp
không Vô ngã…
Có Sư khác nói: Lại không có kinh nào nói tóm lược, như Đức Thế
Tôn nói: “Bố thí có hai loại:
1. Pháp thí.
2. Tài thí”.
Các kinh lại không có kinh nào nói mở rộng, như kinh Đại Thí
dụ-Đại Niết-bàn….
Như vậy các luận thuyết tuy đều có nghĩa, nhưng Phật Thế Tôn
đối với cảnh đã biết, trước đưa ra cách nói mở rộng-sau đưa ra cách nói
tóm lược. Nghĩa là đối với cảnh đã biết, trước nói mở rộng về mười tám
Giới, sau ngay nơi này nói tóm l ược về mười hai xứ, lại ngay nơi này
trừ ra pháp vô vi nói tóm lược là năm Uẩn, đây gọi là Đức Thế Tôn nói
pháp mở rộng và tóm lược. Chính là dựa vào cách nói pháp mở rộng và
tóm lược như vậy, “Đức Phật bảo với  Tôn giả Xá-lợi-tử rằng: Ta đối
với pháp bảo có thể nói mở rộng và tóm lược, mà người có thể hiểu rõ
thì thật là ít thấy”. Lại dựa vào cách nói pháp mở rộng và tóm lược như
vậy, “Tôn giả Xá-lợi-tử thưa với Đức  Phật rằng: Thưa Đức Thế Tôn!
Chỉ nguyện Như Lai nói về pháp mở rộng và tóm lược, ở đây nhất định
sẽ có người hiểu rõ pháp bảo”.
Đối với sự việc như vậy cần pha ûi đưa ra thí d ụ. Như Hải Long
Vương ở lâu nơi biển rộng, uy thế tăng trưởng lên cao giữa hư không,
dấy lên vần mây lớn che khắp cõi hư không, chớp giật sáng lòa-sấm sét
chấn động, nói cho khắp thế gian biết: Ta sẽ trút mưa. Tất cả cỏ thuốc-
360 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
cây cối-rừng rậm, nghe tiếng như vậy đều rất kinh sợ, tất cả dấy lên suy
nghĩ như vậy: Đại Long Vương này ở trong biển rộng đã lâu, uy thế tăng
mạnh, nay nếu trút mưa thì không c ó hạn kỳ ngừng lại, chúng ta đều
sẽ nhất định bị chìm. Lúc bấy gi ờ mặt đất nghe tiếng như vậy mà tâm
không kinh hãi nghi ngờ, mặt không có sắc thái gì khác, lòng dạ trống
rỗng ngước lên thỉnh cầu Hải Long Vương rằng: Chỉ mong tùy tình trút
xuống mưa lớn, qua trăm ngàn năm tôi đều có thể tiếp nhận.
Đức Thế Tôn cũng như vậy, đã từng ở nơi Phật Thích Ca Mâu
Ni-Đế Tràng-Bảo Kế-Nhiên Đăng-Thắng Quán trong quá khứ, cho đến
cuối cùng Phật Ca Diếp Ba, tăng trưởng tư lương phước đức trí tuệ, lên
cao giữa hư không của Hữu dư y Niết-bàn, cuộn lên vần mây Đại Bi che
khắp thế gian, phát ra ánh chớp Tha éng Tuệ soi rộng khắp tất cả, tiếng
sấm không-vô ngã-vô úy làm chấn động thế gian, nói  cho tất cả hữu
tình được hóa độ như Xá-lợi-tử… biết rằng: Ta đối với pháp bảo có năng
lực nói mở rộng và tóm lược, mà người có thể hiểu rõ thì thật là ít thấy!
Lúc ấy các hữu tình được hóa độ ngoại trừ xá-lợi-tử, nghe Đức Phật nói
lời này đều sinh lòng khiếp sợ, tất cả dấy lên ý niệm như vậy: Đức Phật
đạt được như vậy, là Danh-Cú-Văn thân mà trước kia chưa đạt được,
nói cho chúng ta sợ rằng không có thể hiểu rõ được! Chỉ riêng Xá-lợi-tử
trong sáu mươi kiếp, trí kiến tăng trưởng mạnh mẽ sắc bén-trọn vẹn đầy
đủ giống như mặt đất, nghe Đức Phậ t nói lời này mà tâm không kinh
ngạc nghi ngờ, mặt không có sắc thái gì khác, có năng lực không hề sợ
hãi, bèn thưa thỉnh Đức Phật rằng: chỉ nguyện Như Lai nói về pháp mở
rộng và tóm lược, ở đây nhất định sẽ có người hiểu rõ pháp bảo.
Hỏi: Cũng cần phải có pháp chứ không phải là cảnh giới của các
Thanh văn-Độc giác, Xá-lợi-tử lúc ấy vì sao không sợ hãi mà phát lời
thưa thỉnh như vậy?
Đáp: Lúc ấy chỉ thưa thỉnh Đức Phật về sự nhận biết của Thanh
văn chứ không phải là sự nhận biết của Phật, cảnh giới của Thanh văn
chứ không phải là cảnh giới của Phật, những công hạnh của Thanh văn
chứ không phải là những công hạnh của Phật, căn của Thanh văn đã
đạt đến chứ không phải là căn của Phật đã đạt đến, cho nên không trái
với lý.
Lại nữa, bởi vì biết Đức Phật đồng ý khai mở cho nên phát lời thưa
thỉnh như vậy. Nghĩa là Xá-lợi-tử dấy lên ý niệm như vậy: Đức Thế
Tôn từ bi đã nói về các pháp cần phải hợp với số lượng thì chắc chắn có
nhiều ích lợi, cần phải hướng về ruộng đất chứa đựng mà rưới làn mưa
pháp, làn mưa pháp đã rưới xuống cuối cùng không hoang phí,   những
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 361  
www.daitangkinh.org  
lời đã phát ra chắc chắn dựa vào pháp khí, nếu không phải là pháp khí
thì chung quy sẽ không phát ra lời nó i; Đức Thế Tôn đã biết mình có
năng lực có thể tiếp nhận pháp khí, phát ra lời nói như vậy cho nên biết
Đức Thế Tôn bắt đầu đồng ý cho mình thưa thỉnh. Vì vậy Tôn giả thưa
thỉnh Đức Phật mà không sợ hãi.
Hỏi: Đức Phật vì những hữu tình nào được hóa độ, mà nói mở rộng
và tóm lược về ba pháp Uẩn-Xứ-Giới?
Đáp: Đức Phật thuận theo sự ngu muội của hữu tình được hóa độ
mà nói, nghĩa là người ngu muội đối với  Giới thì nói cho họ biết mười
tám Giới, nếu người ngu muội đối với Xứ thì nói cho họ biết mười hai
Xứ, nếu người  ngu muội đối với Uẩn thì nói cho họ biết năm Uẩn.
Lại nữa, hữu tình được Đức Thế Tôn hóa độ, tóm lược có ba loại:
1. Bắt đầu sự nghiệp Thủ uẩn tập.
2. Đã Thủ uẩn tập xuyên suốt.
3. Vượt lên trên tác ý.
Người bắt đầu sự nghiệp Thủ uẩn tập thì nói cho biết mười tám
Giới, người đã Thủ uẩn tập xuyên suốt thì nói cho biết mười hai xứ,
người vượt lên trên tác ý thì nói cho biết năm Uẩn.
Lại nữa, hữu tình Đức Thế Tôn hòa độ có ba loại căn, đó là chạm
chạp-trung bình và nhanh nhạy. Vì người căn tánh chậm chạp thì nói về
mười tám Giới, vì người căn tánh trung bình thì nói về mười hai xứ, vì
người căn tánh nhanh nhạy thì nói về năm uẩn.
Lại nữa, hữu tình được Đức Thế Tôn hóa độ có ba loại trí:
1. Trí khai mở.
2. Trí giải thích.
3. Trí dẩn dắt.
Vì người có trí khai mở thì nói năm Uẩn, vì người có trí giải thích
thì nói về mười hai xứ, vì người có tr í dẫn dắt thì nói về mười tám
Giới.
Lại nữa, hữu tình được Đức Thế Tôn có ba loại ý thích, đó là mở
rộng-trung bình và tóm lược. Vì người thích mở rộng thì nói về mười
tám Giới, vì người thích trung bình thì nói về mười hai xứ, vì người thích
tóm lược thì nói về năm Uẩn.
Lại nữa, hữu tình được Đức Thế Tôn hóa độ có ba loại kiêu ngạo
quá mức:
1. Cậy thế dòng họ mà kiêu ngạo quá mức.
2. Cậy thế tiền của mà kiêu ngạo quá mức.
3. Cậy thế mạng sống mà kiêu ngạo quá mức.
362 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Người cậy thế dòng họ kiết nhuế qm thì nói cho biết mười tám
Giới, đó là nghĩa về dòng họ là nghĩa của Giới; bởi vì chủng loại sang
hèn không có sai biệt. người cậy thế tiền của mà kiêu ngạo quá mức thì
nói cho biết mười hai xứ, đó là nghĩa về Sinh môn là nghĩa của Xứ, bởi
vì thuận theo có mà sinh thì sẽ tản mác không còn. Người cậy thế mạng
sống mà kiêu ngạo quá mức thì nói cho biết năm Uẩn, đó là nghĩa về
tích tụ là nghĩa của Uẩn, bởi vì hữu vi tích tụ thì sẽ tan rã mất đi.
Lại nữa, hữu tình được Đức Thế Tôn hóa độ có ba loại ngu:
1. Ngu về sắc-tâm.
2. Ngu đối với sắc.
3. Ngu về tâm sở.
Người ngu về sắc-tâm thì nói cho biết mười tám Giới, ở trong Giới
này mà nói mở rộng về sắc-tâm, nói tóm lược về tâm sở. Người ngu đối
với sắc thì nói cho biết mười hai xứ, ở trong xứ này mà nói mở rộng về
sắc, nói tóm lược về tâm-tâm sở. Người ngu về tâm sở thì nói cho biết
năm Uẩn, ở trong Uẩn này mà nói mở rộng về tâm sở, nói tóm lược về
sắc-tâm.
Lại nữa, vì người chấp Ngã thì nói về mười tám Giới, nghĩa là
trong một thân có nhiều Giới khác  nhau chứ không có một Ngã; vì
người ngu về sở y và sở duyên thì nói về mười hai Xứ, nghĩa là Thức
phân biệt có sáu nơi nương tựa và sáu nơi duyên vào; vì người Ngã mạn
thì nói về năm Uẩn, nghĩa là thân chỉ có năm Uẩn sinh diệt, không nên
cậy vào đó mà khởi lên Ngã mạn.
Đức Phật vì những hữu tình được hóa độ này mà nói mở rộng và
tóm lược về ba pháp Uẩn-Xứ-Giới.
Hỏi: Mười tám Giới này về tên gọi thì có mười tám loại, thật Thể
có mấy loại?
Đáp: Thật Thể của Giới này hoặc có mười bảy loại, hoặc có mười
hai loại. Nếu nói về sáu Thức thì mất đi Ý giới, bởi vì lìa sáu Thức thân
không có Ý giới riêng biệt, cho nên người đám Giới thì tên gọi có mười
tám loại mà thật thể có mười bảy loại. Nếu nói về Ý giới thì mất đi sáu
Thức, bởi vì lìa Ý giới này không có sáu Thức riêng biệt, cho nên mười
tám Giới thì tên gọi có mười tám loại mà thật Thể có mười hai loại.
Như tên gọi và Thể, tên gọi thi th iết-Thể thi thiết, tên gọi khác
tướng-Thể khác tướng, tên gọi khác tánh-Thể khác tánh, tên gọi sai
biệt-Thể sai biệt, tên gọi kiến lập-Thể kiến lập, tên gọi nhận biết-Thể
nhận biết, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu mười tám Giới về tên gọi có mười tám loại, Thể hoặc là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 363  
www.daitangkinh.org  
mười bảy, hoặc là mười hai, thì tại sao kiến lập mười tám Giới?
Đáp: Bởi vì ba sự cho nên kiến lập mười tám loại:
1. Vì sở y.
2. Vì năng y.
3. Vì cảnh giới.
Vì sở y cho nên kiến lập sáu Nội giới, đó là Nhãn giới cho đến Ý
giới. Bởi vì năng y cho nên kiến lập sáu Thức giới, đó là nhãn thức giới
cho đến Ý thức giới. Bởi vì cảnh giới cho nên kiến lập sáu Ngoại giới,
đó là sắc giới cho đến Pháp giới.
Hỏi: Nếu bởi vì sở y-năng y và cảnh giới đều có sáu, cho nên kiến
lập mười tám giới có sai biệt, thì niệm tâm cuối cùng của các A-la-hán
sẽ không phải là Ý giới, bởi vì dựa  vào đó không thể nào sinh ra Thức
sau?
Đáp: Đó cũng là Ý giới, dựa vào đó không thể nào sinh ra Thức
sau thì không phải là nó bị ngăn cách, mà chỉ vì duyên khác ngăn cách
cho nên Thức cho nên Thức sau không da áy khởi. Giả sử Thức sau dấy
khởi thì cũng làm sở y, như có duyên khác không sinh ra mầm non…., lẽ
nào vùng đất màu mỡ không phải là nơi nương tựa của mầm non… hay
sao? Bởi vì mười tám Giới này đều có đủ quá khứ-vị lai-hiện tại.
Hỏi: Quá khứ có thể có mười tám Giới này, bởi vì sáu Thức thân
không gián đoạn đã diệt, cho nên gọi là Ý  giới; vị lai-hiện tại làm sao
cũng có mười tám Giới?
Đáp: Mười tám Giới này dựa vào tướng mà thiết lập, ba đời đều
có tướng của mười tám Giới; nếu Thức của vị  lai-hiện tại không có
tướng của Ý giới, thì Thức của quá khứ cũng sẽ không có, bởi vì tướng
không có chuyển đổi.
Hỏi: Đẳng vô gián duyên thì vị lai chưa có, hiện tại-quá khứ cũng
sẽ không thiết lập, ở đây đã được thi ết lập, Ý giới cũng phải như vậy
sao?
Đáp: Đẳng vô gián duyên dựa vào dụng mà thiết lập, vị lai chưa
có pháp Đẳng vô gián, cho nên không thể nào thiết lập Đẳng vô gián
duyên; giả sử thiết lập thì ở đâu có dụng của duyên này? Mười tám Giới
này dựa vào tướng mà thiết lập, vị lai không có dụng của Thức sở y, mà
đã có Thức có thể thiết lập sở y, cho nên đây và kia không thể làm ví
dụ. Niệm tâm cuối cùng của các A-la-hán, tuy không phải là Đẳng vô
gián duyên mà chính là Ý giới, dựa theo đây nên biết.
Trong kinh khác, “Đức Thế Tôn t ự nói về dụ Ác xoa tụ (nghiệp
chủng tự nhiên), nói về thí dụ này rồi bảo với các Tỳ kheo: trong  thân
364 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hữu tình có tánh của nhiều Giới”. Gi ới ấy cũng thâu nhiếp vào trong
mười tám Giới này, bởi vì thâu nhiếp sở y-năng y và cảnh giới. Vả lại,
Đức Phật ở trong kinh nhiều Giới kia, nói Giới sai biệt có sáu mươi hai
loại, Giới ấy cũng thâu nhiếp vào trong mười tám Giới này, tức là thâu
nhiếp ba sự như sở y…
Hỏi: Tại sao Đức Thế Tôn nói cho đại chúng về sáu mươi hai Giới
ấy?
Đáp: Bởi vì so sánh Thân kiến của ngoại đạo làm căn bản, cho
nên có sáu mươi hai kiến chấp khác biệt. vả lại, Đức Thế Tôn bảo với
Thiên Đế Thích rằng: “Kiều-thi-ca nên biết! Thế gian có các loại Giới,
tùy theo mỗi loại đã nghĩ đến mà đều có chấp trước, tùy theo mỗi loại
chấp trước mà đều nói đến điều đó, tất cả đều nói đây là thật, còn lại
đều ngu dốt xằng bậy”. Giới ấy cũng thâu nhiếp vào trong mười tám
Giới này, tức là thâu nhiếp ba sự như sở y…
Có người đưa ra cách nói này: Các kiến trong kinh ấy dùng âm
Giới mà nói, đều chỉ thâu nhiếp vào trong Pháp giới này.
Tôn giả Tả Thọ đưa ra cách nói như vậy: “Bởi vì bốn sự cho nên
kiến lập mười tám Giới:
1. Tự tánh.
2. Sở tác.
3. Năng tác.
4. Uẩn sai biệt.
Bởi vì tự tánh cho nên kiến lập Sắc giới cho đến Pháp giới; bởi vì
sở tác cho nên kiến lập Nhãn thức giới cho đến Ý thức giới; bởi vì năng
tác cho nên kiến lập Nhãn giới cho đến Ý giới; bởi vì Uẩn sai biệt cho
nên kiến lập mười tám Giới, đó là sắc  uẩn sai biệt kiến lập mười Giới
và phần ít của một Giới, Thức uẩn sai biệt kiến lập bảy Tâm giới, ba
Uẩn còn lại thâu nhiếp vào trong một Pháp giới. Như vậy, gọi là tự tánh
của các Giới bản tánh-tướng phần tự Thể của ngã và vật”.
Đã nói về tự tánh của Giới, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Vì sao gọi là Giới, Giới là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa về chủng tộc là nghĩa của Giới, nghĩa về đoàn-nghĩa
về phần-nghĩa về phiến-nghĩa về tướng khác nhau-nghĩa về không
giống nhau-nghĩa về phạm vi như nhau là nghĩa của Giới, nghĩa về các
loại nhân là nghĩa của Giới. Phái Thanh Luận nói: “Trì lưu cho nên gọi
là Giới, trú trì cho nên gọi là Giới, trưởng dưỡng cho nên gọi là  Giới”.
Nên biết trong này, nghĩa về chủng tộc là nghĩa của Giới, như
trong một vùng núi có nhiều chủng t ộc, đó là vàng-bạc-đồng-thiếc-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 365  
www.daitangkinh.org  
kẽm-chì và các loại đá đỏ-xanh…., đất  sét trắng-vàng… với chủng tộc
khác loại xen lẫn nhau. Như vậy ở trong một thân nối tiếp nhau, có
chủng tộc khác loại của mười tám Giới.
Nghĩa về đoàn (quãng chặng) là nghĩa của Giới, như vậy ở trong
một thân nói tiếp nhau, có chủng tộc khác loại của mười tám giới.
Nghĩa về đoàn (quãng chặn) là nghĩa của Giới, như vậy có thứ tự
sắp xếp theo từng đoạn mà được các loại tên gọi, nghĩa là theo thứ tự
sắp xếp từng đoạn cây gỗ, gọi là c ung điện-lầu quán…. các đoạn của
quả Dư cam sắp xếp theo thứ tự, gọi là quả A-ma-lạc-ca; các đoạn của
trúc-tre sắp xếp theo thứ tự, gọi là cái lọng-cái quạt… các đoạn xưng thịt
sắp xếp theo thứ tư, gọi là thân nam-thân nữ… như vậy, Nhãn…. Sắp xếp
theo thứ tự từng đoạn của mười tám Giới, gọi là hữu tình Ma-nạp-bà…
Nghĩa về phần (mức-phần) là nghĩa của Giới, nghĩa là trong thân
nam có mười tám phần, thân nữ cũng như vậy, tức là mười tám Giới.
Nghĩa về phiến (miếng-mảng) là nghĩa của Giới, nghĩa là trong
thân nam có mười tám mảng, thân nữ cũng như vậy, tức là mười tám
Giới.
Nghĩa về tướng khác nhau là nghĩa của Giới, nghĩa là Nhãn giới
có tướng khác cho đến Ý thức giới có tướng khác.
Nghĩa về không giống nhau là nghĩa của Giới, nghĩa là nhãn
giới không tựa như Giới khác, cho đến Ý thức giới không tựa như Giới
khác.
Nghĩa về phạm vi như nhau là nghĩa  của Giới, nghĩa là phạm vi
của nhãn giới khác với mười bảy Giới khác, cho đến phạm vi của Ý thức
giới khác với mười bảy Giới khác.
Nghĩa về các loại nhân là nghĩa của Giới, nghĩa là nhờ vào đây
mà có Nhãn giới chứ không phải là nhờ vào đây cho đến có Ý thức giới,
cho đến nhờ vào đây mà có Ý thức giới chứ không phải là nhờ vào đây
cho đến có nhãn giới.
Phái Thanh Luận nói: Trừ lưu c ho nên gọi là Giới, nghĩa là các
Giới này rong ruổi trôi theo ba c õi-năm nẽo-bốn sinh mà luân chuyển
trong sinh tử; trú trì cho nên gọi là Giới, nghĩa là các Giới này dừng lại
giữ lấy tự tánh; trưởng dưỡng cho nên gọi là Giới, nghĩa là các Giới này
nuôi lớn tánh khác. Vì vậy, nghĩa về chủng tộc là nghĩa của Giới, cho
đến trưởng dưỡng là Giới.
Đã nói tổng quát về nhân kiến lập tên gọi của Giới, nay sẽ nói
riêng biệt về tướng.
Hỏi: Nhãn giới là thế nào?
366 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Các Nhãn đối với sắc đa õ-đang và sẽ trông thấy, cùng với
Đồng phần ấy (Bỉ đồng phần) thì gọi là Nhãn giới. Đã không thấy sắc,
nghĩa là Nhãn quá khứ. Đã trông thấy sắc, nghĩa là Nhãn hiện tại. Sắc
trông thấy sắc, nghĩa là Nhãn vị la i. Cùng với Đồng phần ấy, các Sư
nước này nói có bốn loại:
1. “Quá khứ bỉ đông phần Nhãn, đó là Nhãn giới không thấy sắc
đã diệt.
2. Hiện tại bỉ đông phần Nhãn, đó là Nhãn giới không không thấy
sắc đang diệt.
3. Vị lai bỉ đồng phần Nhãn, là Nhãn giới không thấy sắc sẽ diệt.
4. Vị lai hoàn toàn không sinh ra Nhãn giới”.
Các Sư nước ngoài nói có năm lo ại; ba loại đầu như trước nói, vị
lai hoàn toàn không sinh Nhãn giới phân làm hai loại:
1. Có Thức thuộc về Nhãn giới.
2. Không có Thức thuộc về Nhãn giới.
Sư nước ngoài trước đây nói giống như Sư nước này, Sư nước này
trước đây nói giống như Sư nước này.
Các Nhãn thấy sắc, đối với ba ûn thân hữu tình gọi là đồng phần
Nhãn, đối với hữu tình khác cũng gọi  là đồng phần. Các Nhãn không
thấy sắc, đối với bản thân hữu tì nh gọi là bỉ đồng phần Nhãn, đối với
hữu tình khác cũng gọi là bỉ đồng phần.
Có người đưa ra cách nói này: Các  Nhãn thấy sắc, đối với bản
thân hữu tình gọi là đồng phần Nhãn, đối với hữu tình khác gọi là bỉ
đồng phần. Các Nhãn không thấy sắc, đối với bản thân hữu tình gọi là
bỉ đồng phần Nhãn, đối với hữu tình khác cũng gọi là bỉ đồng phần.
Lại có người nói: Các Nhãn tha áy sắc, đối với bản thân hữu tình
gọi là đồng phần Nhãn, đối với hữu tình khác không phải là đồng phần
cũng không phải là bỉ đồng phần. Các Nhãn không thấy sắc, đối với bản
thân hữu tình gọi là bỉ đồng phần Nhãn, đối với hữu tình khác không
phải là đồng phần cũng không phải là bỉ đồng phần.
Người ấy không nên đưa ra cách nói này, vì sao có Nhãn mà
không phải là đồng phần, không phải là bỉ đồng phần? Nên đưa ra cách
nói này: Ở trong ba cách nói thì cách nói đầu là hợp lý.
Hỏi: Lẽ nào dùng mắt của người khác có thể thấy sắc chăng?
Đáp: Ai nói có thể dung mắt của người khác thấy sắc?
Hỏi: Nếu không có thể dùng mắt của người khác thấy sắc, thì làm
sao mắt của hữu tình tự mình thấy sắc, đối với hữu tình khác cũng gọi
là đồng phần?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 367  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì Nhãn căn có tác dụng luôn luôn ổn định. Tác dụng của
Nhãn giới, nghĩa là có năng lực thấy sa éc. Như Nhãn đối với sắc có tác
dụng đã diệt thì nói là đồng phần, đối với bản thân-đối với người khác
thì tên gọi đồng phần này luôn luôn không có sự thay đổi, tuy không có
thể dùng mắt của người khác thấy sắc , mà có tác dụng của Nhãn luôn
luôn gọi là đồng phần. Đang diệt và sẽ diệt nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Đồng phần Nhãn có thể thấy sắc, bỉ đồng phần Nhãn không
có thể thấy sắc, tại sao mắt thấy sắc là đồng phần của mắt không thấy
sắc, mắt không thấy sắc là đồng phần của mắt thấy sắc kia?
Đáp: hai Nhãn này-kia làm nha ân cho nhau, nghĩa là Nhãn thấy
sắc làm nhân cho Nhãn không thấy sắc, Nhãn không thấy sắc cũng làm
nhân cho Nhãn thấy sắc. Lại nữa, hai Nhãn này-kia sinh khởi lẫn nhau,
nghĩa là Nhãn thấy sắc có thể si nh khởi Nhãn không thấy sắc, Nhãn
không thấy sắc lại có thể sinh khởi Nh ãn thấy sắc. Lại nữa, hai Nhãn
này-kia dẫn dắt lẫn nhau, nghĩa là Nhãn thấy sắc có thể dẫn đắt Nhãn
không thấy sắc, Nhãn không thấy sắc lại có thể dẫn dắt Nhãn thấy sắc.
Lại nữa, hai Nhãn này-kia chuyển đổi  lẫn nhau, nghĩa là Nhãn thấy
sắc có thể chuyển đổii Nhãn không tha áy sắc, Nhãn không thấy sắc lại
có thể chuyển đổi Nhãn thấy sắc. La ïi nữa, hai Nhãn nay-kia nối tiếp
lẫn nhau, nghĩa là Nhãn thấy sắc có thể nối tiếp Nhãn không thấy sắc,
Nhãn không thấy sắc lại có thể nối tiếp Nhãn thấy sắc. Lại nữa, Nhãn
thấy sắc và Nhãn không thấy sắc , cùng một Giới thâu nhiếp, cho nên
Nhãn thấy sắc là đồng phần của  Nhãn không thấy sắc, Nhãn không
thấy sắc lại là đồng phần của Nhãn thấy sắc kia.
Như Nhãn giới, Nhĩ-Tỷ-Thiệt -Thân giới cũng như vậy, bởi vì
phẩm loại sai biệt về đồng phần và bỉ đồng phần đều tương tự.
Hỏi: Sắc giới là thế nào?
Đáp: Các Sắc mà nhãn đã-đang-sẽ thấy và đồng phần ấy, đó gọi
là Sắc giới. Sắc đã thấy, đó là sa éc quá khứ. Sắc đang thấy, đó là sắc
hiện tại. Sắc sẽ thấy, đó là sắc vị lai. Và đồng phần ấy, nghĩa là có bốn
loại bỉ đồng phần Sắc:
1. Bỉ đồng phần Sắc quá khứ, đó là Sắc giới đã diệt không phải là
Nhãn đã thấy.
2. Bỉ đồng phần Sắc hiện tại, đó là Sắc giới đang diệt không phải
là Nhãn đã thấy.
3. Bỉ đồng phần Sắc vị lai, đó là Sa éc giới sẽ diệt không phải là
Nhãn đã thấy.
4. Vị lai hoàn toàn không sinh ra Sắc giới.
368 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hoặc có Sắc giới đối với một hữu tình là đồng phần, đối với hai-
ba-bốn cho đến trăn ngàn các hữu tình… cũng là đồng phần, nghĩa là Sắc
giới này là mắt của một hữu tình đã thấy, cũng là mắt của hai-ba-bốn
cho đến trăm ngàn các hữu tình đã thấy, như trăm ngàn người cùng thấy
trăng mới mọc. Nhưng Sắc giới này đối với các duyên mà nó sinh ra
Nhãn thức thì gọi là Đồng pha àn, đối với không phải duyên mà nó sinh
ra Nhãn thức thì gọi là Bỉ Đồng phần. Lại như trong chúng có một người
nữ, hình dáng đoan chánh nhiều đồ vật trang nghiêm, những người có
duyên mà khởi lên Nhãn thức thì sa éc giới ấy gọi là Đồng phần, những
người không có duyên mà khởi lên Nhãn thức thì Sắc giới ấy gọi là Bỉ
đồng phần. Lại như pháp sư bước lên chỗ ngồi thuyết pháp, lời lẽ rõ
ràng-tướngmạo trang nghiêm, những người có duyên mà khởi lên Nhãn
thức thì sắc giới ấy gọi là Đồng phần, những người không có duyên mà
khởi lên Nhãn thức thì sắc giới ấy gọi là Bỉ đồng phần.
Hoặc có Sắc giới đối với một hữu tình gọi là Bỉ đồng phần, đối với
hai-ba-bốn cho đến trăm ngàn các hữu tình cũng gọi là Bỉ đồng phần,
nghĩa là Sắc giới ấy ở nơi kín đáo, cho nên vô lương hữu tình không thể
nào thấy được.
Hoặc có Sắc giới nhưng mắt của tất cả hữu tình vốn không thấy
được, thì Sắc giới ấy đối với tất cả mọi lúc đều gọi là Bỉ đồng phần. Như
sắc ở trung tâm của núi Diệu cao và sắc dưới đáy biển rộng trong lòng
đất, tất cả hữu tình không có ai thấy được.
Hỏi: Sắc ấy lẽ nào không phải là cảnh giới của Thiên nhãn?
Đáp: Sắc ấy tuy là cảnh giới của Thiên nha õn, mà không có tác
dụng cho nên Thiên nhãn này không nhì n sắc ấy. Lại nữa, không phải
là tất cả mọi lúc Thiên nhãn đều hiện khởi, cho nên có sắc ấy nhưng mà
Thiên nhãn không thấy.
Hỏi: Sắc ấy lẽ nào không phải là cảnh giới của Phật nhãn?
Đáp: Sắc ấy tuy là cảnh giới của Phật nhãn, mà không có tác
dụng cho nên Phật không nhìn sắc ấy. Lại nữa, không phải là tất cả mọi
lúc đều có Phật xuất thế, như bây giờ không có Phật, bởi vì đã không
có Phật nhãn, cho nên có sắc a áy nhưng không phải là Phật nhãn trông
thấy.
Hỏi: tại sao mắt thấy sắc đối  với bản thân hữu tình gọi là Đồng
phần, đối với hữu tình khác cũng gọi là Đồng phần, mà sắc đã thấy đối
với người thấy thì gọi là Đồng phần, đối với người không thấy thì gọi là
Bỉ đồng phần?
Đáp: Bởi vì có thể một Sắc giới mà nhiều hữu tình trông thấy,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 369  
www.daitangkinh.org  
không có một Nhãn giới mà hai hữu tình sử dụng. Nghĩa là có sắc giới
mà một hữu tình trông thấy, thì có lẽ hai-ba-bốn cho đến trăm ngàn hữu
tình cũng trông thấy, là trông th ấy giống nhau. Những hữu tình trông
thấy thì Sắc giới này đối với họ gọi là Đồng phần, những hữu tình không
trông thấy thì Sắc giới này đối với họ gọi là Bỉ đồng phần, bởi vì không
có một Nhãn giới mà hai hữu tình sử dụng, huống hồ nhiều hữu tình thì
không giống nhau.
Những hữu tình sử dụng mắt này có thể thấy sắc, thì mắt này đối
với họ gọi là Đồng phần; mắt của những hữu tình khác, hoặc thấy sắc-
hoặc không thấy sắc, thì mắt này đối  với họ cũng gọi la ø có tác dụng,
mắt đã là không giống nhau, bởi vì tướng luôn luôn ổn định đối với tất
cả mọi lúc.
Như Sắc giới, Thanh-Hương-Vị-X úc giới cũng như vậy, bởi vì
phẩm loại sai biệt của Đồng phần và Bỉ đồng phần đều tương tự.
Nhưng đối với nghĩa này, hoặc có người muốn làm cho chỉ có
ngửi-nếm-cảm nhận các Hương-vị-xúc trong tự thâ của mỗi người. Họ
đưa ra cách nói này: Hương-vị-xúc giới dựa vào lý thế tục như Sắc
giới. Nghĩa là những người thế gian đưa ra lời nói như vậy: ông đã ngửi
Hương thì chúng tôi cũng ngửi, ông đa õ nếm vị thì chúng tôi cũng nếm,
ông đã cảm nhận xúc thì chúng tôi cũng cảm nhận. Dựa vào lý thắng
nghĩa thì Hương-Vị-Xúc giới nói như Nhãn giới, nghĩa là một hữu tình
đã ngửi Hương giới thì hữu tình khác không thể nào ngửi được, nếu một
hữu tình đã nếm Vị giới thì hữu tình khác không thể nào nếm được, nếu
một hữu tình đã cảm nhận Xúc giới  thì hữu tình khác không thể nào
cảm nhận.
Hỏi: Nếu một Xúc giới mà hai thân hữu tình, mỗi thân ở một bên
mà áp sát xúc chạm giống nhau, lẽ nào không phải là thắng nghĩa như
nói về Sắc giới?
Đáp: Xúc giới như vậy có nhiều cực vi hòa hợp tập trung một chỗ,
hai thân áp sát xúc chạm đều cảm được một bên chứ không có cùng
chung cảm được, cho nên lý thắng nghĩa nói như Nhãn giới-Hương giới-
Vị giới dựa theo đây nên biết.
Lại có người muốn làm cho người khác và phi hữu tình cũng ngửi-
nếm-cảm nhận các Hương-vị-xúc. Họ đưa ra cách nói này: Hương-vị-
xúc giới nếu đã thọ dụng và lúc thọ dụng, thì dựa vào lý thế tục nói như
Sắc giới, nghĩa là những người thế  gian nói là cảm được giống nhau.
Dựa vào lý thắng nghĩa thì nói như Nha õn giới, bởi vì một nơi đã thọ
dụng thì nơi khác không cảm được. Nếu chưa thọ dụng  Hương-Vị-Xúc
370 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
giới, dựa vào lý thắng nghĩa thì cũng có cảm được giống nhau, nghĩa nói
như Sắc giới, nghĩa là ở vị lai đang đến hiện tại, bởi vì có nghĩa nhiều
người cùng cảm được giống nhau.
Nếu dựa vào nghĩa trước thì nên đư a ra cách nói này: Hương-vị-
xúc giới dựa vào lý thế tục thì nói như Sắc giới, dựa vào lý thắng nghĩa,
nói như Nhãn giới. Nếu dựa vào nghĩa sau thì nên đưa ra cách nói này:
Hương-Vị-Xúc giới nếu đã thọ dụng và lúc thọ dụng, dựa vào lý thế tục
thì nói như Sắc giới, dựa vào lý thắng nghĩa thì nói như Nhãn giới. Nếu
chưa thọ dụng thì dựa vào lý thắng nghĩa, cũng có thể phải nói như nói
về Sắc giới. Vì vậy, các luận đều đưa ra cách nói này: Như Sắc giới,
Thanh-Hương-Vị xúc giới cũng như vậy, bởi vì Hương-Vị-Xúc có thể
cảm được giống nhau.
Hỏi: Nhãn thức giới là thế nào?
Đáp: Nhãn và sắc làm duyên mà sinh ra Nhãn thức, thì gọi là
nhãn thức giới.
Hỏi: Lúc Nhãn thức sinh khởi trừ ra tự tánh, tất cả các pháp khác
đều làm duyên, tại sao chỉ có nhãn-sắc làm duyên?
Đáp: Trong này tạm thời nói đến duyên tăng thắng, nghĩa là nếu
pháp là sở y-sở duyên của Nhãn thức, thì trong này nói đến pháp ấy.
Nhãn là sở y của Nhãn thức, sắc là sở duyên của Nhãn thức, cho nên chỉ
nói đến nó, pháp khác thì không như vậy. Lại nữa, nếu pháp là duyên
tăng thượng gần của Nhãn thức, thì trong này nói đến pháp ấy. Nhãn và
sắc làm duyên tăng thượng gần cho Nhãn thức, hơn hẳn Nhãn thức trong
sinh-trú-dị-diệt, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, nếu pháp là duyên thù
thắng bất cọng của Nhãn thức, thì trong này nói đến pháp ấy. Nhãn và
sắc làm duyên thù thắng bất cọng cho Nhãn thức, hơn hẳn Nhãn thức
sinh-trú-dị-diệt, cho nên chỉ nói đến nó.
Hỏi: Nhãn thức cũng lấy sắc la øm duyên sinh khởi, vì sao gọi là
Nhãn thức chứ không gọi là Sắc thức?
Đáp: Cũng có kinh nói pháp này g ọi là Sắc thức, như nói: “Sắc
giới làm duyên sinh khởi Sắc thức, cho đến Pháp giới làm duyên sinh
khởi Pháp thức”.
Hỏi: Chỉ có một kinh đưa ra cách nói như vậy, tất cả kinh khác đều
nói Nhãn thức, tại sao không nói tên gọi Sắc thức?
Đáp: Nhãn là bên trong cho nên chỉ gọi là Nhãn thức sắc là bên
ngoài cho nên không gọi là Sắc thức. Lại nữa, nhãn là sở y cho nnên chỉ
gọi là Nhãn thức, sắc là sở duyên cho nên không gọi là Sắc thức. Lại
nữa, nhãn là căn cho nên chỉ gọi là Nhãn thức, sắc là nghĩa của căn cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 371  
www.daitangkinh.org  
nên không gọi là Sắc thức. Lại nữa, nhãn là có cảnh cho nên chỉ gọi là
Nhãn thức, sắc là cảnh cho nên không gọi là Sắc thức. Lại nữa nhãn là
không giống nhau cho nên chỉ gọi là nha õn thức, sắc là giốnnghau cho
nên không gọi là Sắc thức. Lại nữa, các tên gọi đã kiến lập thì đều dựa
vào sở y hiển bày mà kiến lập tên gọi có sai biệt, nhãn là căn sở y của
Thức cho nên chỉ gọi là Nhãn thức, cho đến ý là căn sở y của Ý thức cho
nên chỉ gọi là Ý thức. Như thanh chỉ dựa vào sở y mà kiến lập tên gọi,
cho nên hiển bày tên gọi đã kiến lập có sai biệt. như dựa vào trống nổi
lên chỉ gọi là tiếng trống, nếu dựa vào vỏ ốc nổi lên thì chỉ gọi là tiếng
ốc; dựa vào sáo-địch-đàn-kèn…. Nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Sáu Thức như nhãn… đều dựa vào ý sinh ra, vì sao năm Thức
trước không gọi à Ý thức?
Đáp: Nếu pháp là nơi nương tựa không hỗn loạn-không giống
nhau-không xen tạp của Thức thì Thức gọi là nương tựa, nhãn ấy là nơi
nương tựa không hỗn loạn-không giống nhau-không xen tạp của Nhãn
thức cho nên gọi là Nhãn thức, nói rộng ra cho đến thân là nơi nương
tựa không hỗn loạn-không giống nhau- không xen tạp của Thân thức
cho nên gọi là Thân thức, ý là năm Thức xen tạp-giống nhau-hỗn loạn-
nương tựa, vì vậy năm Thức trước không gọi là trước thức.
Hỏi: Nếu như vậy thì Ý thức cũng không nên nói tên gọi là Ý thức
chăng?
Đáp: Ý thức lại không có nơi nương tựa không hỗn loạn-không
giống nhau-không xen tạp như năm Thức trước, vì vậy chỉ nói tên gọi là
Ý thức, vì nhân duyên này nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là sở y của Nhãn thức mà không phải là đảng vô gián
duyên, đó là nhãn câu sinh.
2. Có pháp là đảng vô gián duyên của nhãn thức mà không phải
là sở y, đó là các tâm sở pháp không gián đoạn đã diệt.
3. Có pháp là sở của Nhãn thức mà cũng là đảng vô gián duyên,
đó là Ý giới không gián đoạn đã diệt.
4. Có pháp không phải là sở y của nhãn thức mà cũng không phải
là Đẳng vô gián duyên, đó là trừ ra những tướng trước. Cho đến Thân
thức thì bốn câu phân biệt cũng như vậy. Nếu pháp là sở y của ý thức
thì cũng là Đẳng vô gián duyên; có pháp là Đẳng vô gián duyên của Ý
thức mà không phải là sở y, đó là các tâm sở pháp không gián đoạn đã
diệt.
Tôn giả Thế Hữu cũng đưa ra cách nói này: “Nhãn thức cũng dùng
sắc làm duyên sinh khởi, vì sao Nhãn thức không gọi là Sắc thức?
372 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Nhãn là sở y của nhãn thức, sắc thì không như vậy. Lại nữa,
nhãn là duyên thù thắng của Nhãn thức, sắc thì không như vậy. Lại nữa,
nhãn chỉ thuộc về tương tục của bản thân, sắc thì không nhất định. Lại
nữa, nhãn chỉ ở gần, sắc  thì không nhất định. Lại nữa, nhãn chỉ ở bên
trong, sắc thì không nhất định. Lại nữa, nhãn thì không giống nhau, sắc
thì không như vậy. Lại nữa, nhãn chỉ là Hữu chấp thọ, sắc thì không như
vậy. Lại nữa, nhãn có thêm bớt, Thức tùy theo thêm bớt, sắc thì không
như vậy”.
Hỏi: Sắc nếu có thêm bớt thì T hức cũng tùy theo thêm bớt, nếu
không có sắc thì Nhãn thức không si nh khởi cũng nên gọi là Sắc thức,
vì sao chỉ nói tên gọi Nhãn thức?
Đáp: Điều này không cần phải nêu ra. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì có Nhãn căn, tuy một sắc hư hoại mà duyên vào sắc thứ hai thì Nhãn
thức được sinh khởi, nếu sắc thứ hai hư hoại mà duyên vào sắc thứ ba
thì Nhãn thức được sinh khởi; sắc khác hư hoai duyên vào sắc khác sinh
khởi Thức cũng như vậy. Nếu trong một thân mà nhãn căn hư hoại, thì
giả sử có vô số vô lượng sắc đa ng hiện ở trước mắt, duyên với Nhãn
thức ấy cũng không thể nào sinh k hởi, vì vậy Nhãn thức không gọi là
Sắc thức. Cho đến Thân thức nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Có kinh nói do nhãn mà nhận biết sắc, điều này có ý gì? Bởi
vì các sắc chỉ là sự nhận biết c ủa Nhãn thức, nhãn căn không thể nào
phân biệt rõ ràng đối sắc.
Đáp: Đó là đối với sở y hiển ba øy sự việc của năng y, cho nên
không trái với lý. Nghĩa là Phật Thế Tôn có lúc đối với sở y hiển bày
sự việc của năng y, có lúc đối với năng y hiển bày sự việc của sở y. đối
với sở y hiển bày sự việc của na êng y, là như kinh ấy nói do nhãn mà
nhận biết sắc. Đối với năng y hiển bày sự việc của sở y, như có nơi nói:
Do Nhãn thức mà tiếp nhận, do Nhãn thức mà hiển rõ, gọi là điều đã
thấy.
Lại nữa, kinh ấy nên nói là do Nhãn thức mà nhận biết sắc, bởi vì
người tụng sai lầm cho nên họ chỉ nói la ø do nhãn mà nận biết sắc. Lại
nữa, kinh ấy nên nói là do Nhãn thức ma ø nhận biết sắc, bởi vì lược đi
phần giữa cho nên chỉ nói là do nhãn mà nhận biết sắc như nói: “Ngưu
xa trạch diệt”.
Lại nữa, trong kinh ấy dựa vào dụng cũ hơn hẳn mà nói, cho nên
không trái với lý. Như tấu nhạc-nhuộm ác-viết chữ dựa vào dụng cụ hơn
hẳn mà nói, ở đây cũng như vậy. Như lúc  tấu nhạc, tuy có nhạc cụ và
các nam nữ cùng với bầu bạn phụ giúp khác, mà chỉ riêng người  đứng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 71 373  
www.daitangkinh.org  
đầu tấu nhạc có được tên gọi ấy, bởi vì là dụng cụ hơn hẳn. Lại như lúc
nhuộm áo quần…, không phải là kh ông có đồ đựng nước-thợ nhuộm và
người giúp đỡ, mà chỉ riêng màu sắc nhuộm ấy có được tên gọi, bởi vì
là dụng cụ hơn hẳn. Lại như lúc viết chữ, không phải là không có mực-
giấy-đồ mực và người viết…, mà cây bút là hơn hẳn cho nên chỉ riêng
cây bút có được tên gọi ấy. Ở đây cũng như vậy, tuy lúc nhận biết sắc
thì có nhiều Thức đầy đủ, đó là trố ng rỗng-sáng tỏ…, mà Nhãn là hơn
hẳn cho nên chỉ riêng nhãn có được tên gọi ấy, vì vậy kinh ấy nói là do
nhãn mà nhận biết sắc.
Lại nữa, nhãn là nơi nương vào để nhận biết sắc, cho nên kinh ấy
nói là do nhãn mà nhận bết sắc. Nh ư nói con đường là nơi cần phải đi
lại của những người buôn bán, nhưng c on đường ấy chỉ là nơi nào bàn
chân cần phải đi lại di chuyển, những người buôn bán kia là nơi nương
tựa của bàn chân ấy, cho nên chỉ riêng người buôn bán có được tên gọi
ấy. Ở đây cũng như vậy.
Như Nhãn thức giới; Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân thức giới cũng như vậy,
bởi vì duyên nào sinh khởi mà kiến lập tên gọi để giải thích thông suốt
nghĩa trong Kinh đều tương tự.
Hỏi: Ý giới là thế nào?
Đáp: Các ý đối với pháp đã-đang-sẽ hiểu rõ, và Bỉ đồng phần, đó
gọi là Ý giới. Pháp đã hiểu rõ ấy gọi là Ý giới quá khứ. Pháp đang hiểu
rõ ấy gọi là Ý giới hiện tại. Pháp sẽ hiểu rõ ấy gọi là ý giới vị lai. Và Bỉ
đồng phần ấy gọi là vị lai hoàn toàn không sinh khởi Ý giới. Không có
Ý giới quá khứ-hiện tại là Bỉ đồng phần cho nên tâm-tâm sở pháp nhất
định phải nhờ vào sở duyên mới có thể khởi lên, vì vậy vị lai sẽ sinh
khởi Ý giới cũng nhất định là Đồng phần.
Hỏi: Ý giới nếu duyên với mười bảy Giới mà sinh khởi thì đó là
Đồng phần chăng?
Đáp: Cũng là Đồng phần. Như Nhãn giới…. Có tác dụng của thấy…
chắc chắn là Đồng phần, Ý giới cũng như vậy, có tác dụng hiểu rõ thì
gọi là Đồng phần.
Hỏi: Pháp giới là thế nào?
Đáp: Các pháp là ý đã-đang và sẽ hiểu rõ, đó gọi là Pháp giới. Đã
là ý hiểu rõ, đó là các Pháp giới  đã được ý giới quá khứ hiểu rõ. Đang
là ý hiểu rõ, đó là các Pháp giới đang được Ý giới hiện tại hiểu rõ. Dẽ
là ý hiểu rõ, đó là các pháp giới sẽ được ý giới vị lai hiểu rõ.
Hỏi: Pháp giới là có Bỉ đồng phần hay không?
Đáp: Không có. Nguyên cớ thế nào. bởi vì không có pháp nào
374 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
không phải là sự phân biệt rõ ràng của vô lượng ý thức quá khứ-vị lai-
hiện tại, có ý thức sinh khởi trong một  sát-na, chỉ trừ ra tự tánh tương
ưng cùng có, mà phân biệt rõ ràng tất cả các pháp còn lại.
Hỏi: Mười bảy Giới còn lại cũng là cảnh phân biệt rõ ràng của ý
thức đúng ra đều là Đồng phần, thì không có Bỉ đồng phần, làm sao nói
là có Bỉ đồng phần?
Đáp: Mười bảy Giới còn lại không dựa vào ý thức kiến lập là
Đồng phần và Bỉ đồng phần, chỉ dựa vào căn cảnh khác nhau mà hướng
về với nhau, nghĩa là nhãn hướng về sắc-sắc hướng về nhãn, cho đến
thân tướng về xúc-xúc hướng về thân.
Hỏi: Nếu như vậy thì Ý giới và ý thức giới chỉ cần hướng về Pháp
giới mà kiến lập Đồng phần-Bỉ đồng phần, vậy thì duyên vào mười bảy
Giới còn lại sẽ không phải là Đồng phần?
Đáp: Lý phải như vậy, nhưng bởi vì Ý giới và ý thức giới có năng
lực phân biệt rõ ràng bao gồm tất cả các pháp, cho nên dựa vào tác
dụng của bản thân mà kiến lập là Đồng phần; như nhãn căn… có tác
dụng của thấy…, chắc chắn không kiến lập là Bỉ đồng phần. Có Sư khác
nói: Pháp giới thâu nhiếp hết toàn bộ tất cả các pháp, mà mười bảy Giới
cũng gọi là Pháp, cho nên không có sai lầm ấy.
Vị ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì tên gọi của pháp tuy
là gòm chung mà Pháp giới thì riêng biệt, do đó cách nói trước đối với
lý là thích hợp. Trong này nên đưa ra giả thiết có thể để hỏi-Đáp.
Hỏi: Có thể có pháp cùng có ( câu hữu pháp) mà có lúc là Đồng
phần, có lúc là Bỉ đồng phần chăng?
Đáp: Có, đó là Bỉ đồng phần sinh-trú-dị-diệt trong mười bày Giới,
bởi vì Pháp giới thâu nhiếp cho nên luôn luôn gọi là Đồng phần.
Hỏi: Có thể có pháp cùng có tương ưng, mà có là Đồng phần, có
lúc là Bỉ đồng phần chăng?
Đáp: Có, đó là vị lai không sinh k hởi. Ýù giới-ý t hức giới đều là
Bỉ đồng phần, tâm Sở pháp tương ưng với nó và tùy chuyển sắc của nó,
bất tương ưng hành do Pháp giới th âu nhiếp cho nên luôn luôn gọi là
Đồng phần.


„