A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 75

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 425  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 75

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 5)

Năm Thủ Uẩn, đó là Sắc thủ uẩn, Thọ thủ uẩn, Tưởng thủ uẩn,
Hành thủ uẩn, Thức thủ uẩn.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì cần phải phân biệt nghĩa lý trong kinh. Nghĩa là trong
kinh nói: “Có năm Thủ uẩn, đó là Sắc  thủ uẩn cho đến Thức thủ uẩn.
Trong kinh tuy nói ra như vậy, mà không biện giải rộng về nghĩa ấy,
kinh là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều trong kinh không giải
thích thì nay cần phải phân biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Sắc thủ uẩn là thế nào:
Đáp: Nếu sắc rò rỉ-có gữ lấy, sa éc ấy ở quá khứ-vị lai-hiện tại,
hoặc khởi lên dục-hoặc khởi lên tham, hoặc khởi lên sân-hoặc khởi lên
si-hoặc khởi lên sợ hãi, hoặc lại tùy theo khởi lên một tâm sở tùy phiền
não, thì gọi là Sắc thủ uẩn. Trong này, khởi lên dục-khởi lên tham đó là
khởi lên kiết Ái, khởi lên sân đó là khởi lên kiết Nhuế, khởi lên si đó
là khởi lên kiết Vô minh; khởi lên s ợ hãi thì có người đưa ra cách nói
này: Trong này không nên nói là hoặc khởi lên sợ hãi. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì sợ hãi tức là phi ền não, nếu nói đến phiền não thì đã nói
đến sợ hãi.
Hỏi: Nếu như vậy thì sợ hãi này lấy phiền não gì làm tự tánh?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: “Lấy Hữu thân kiến làm tự
tánh. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì chấp có Ngã thì có nhiều sợ hãi, cho
nên nếu nói Hữu thân kiến thì đã nói đến sợ hãi”. Có Sư khác nói: “Lấy
ái làm tự tánh. Nguyên cớ thế nào? B ởi vì nếu có Ái thì có nhiều sợ
hãi”. Lại có người nói: “Lấy vô trí làm tự tánh. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì những người không có trí thì nhiều sợ hãi, nếu nói vô minh thì đã nói
đến sợ hãi”.
426 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Trong những sự dấy khởi này
cần phải nói riêng về sợ hãi. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì có tâm sở riêng
biệt cùng với tâm tương ưng là tự tánh của sợ hãi, thì tự tánh này đã thâu
nhiếp sợ hãi. Lại có các pháp khác tương tự như vậy trong tâm sở pháp
tương ưng với tâm chứ không phải là các phiền não.
Hỏi: Tự tánh sợ hãi này có nơi nào?
Đáp: Có ở cõi Dục không phải là hai cõi trên.
Hỏi: Nếu tự tánh sợ hãi trong c õi Sắc không có, thì làm sao giải
thích thông suốt vấn đề trong kinh đã nói? Như trong kinh nói: “Tỳ kheo
nên biết! Có chư Thiên sinh trước ở cõi Cực Quang Tịnh, thấy người
sinh sau nhìn thấy ngọn lửa của kiếp hoại mà tâm sinh sợ hãi, bèn an ủi
nói nói biết rằng: Đại Tiên đừng sợ!  Tôi nhiều lần từng thấy ngọn lửa
của kiếp hoại này, đốt cháy cung điện cõi trời không phạm, rồi ngay nơi
ấy tắt đi”. Bài tụng đã nói, lại thông hiểu thế nào? Như nói:
“Nghe nói ở cõi trời Trường thọ, có sắc tuyệt vời và danh dự,
Lòng dạ rất chán ngán sợ hãi, như nai ở trước mặt sư tử”.
Đáp: Kinh và tụng đối với sự chán ngán dùng thanh Bố (sợ hãi)
mà nói.
Hỏi: Nếu như vậy thì chán ngán và sợ hãi có gì sai biệt? Đáp: Tên
gọi chính là sai biệt, nghĩa là nơi kia gọi là chán ngán, nơi này gọi là sợ
hãi. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Sợ hãi chỉ có ở cõi Dục,
chán ngán gồm chung ba cõi”. Lại đưa ra cách nói  này: “SơÏ hãi thuộc
về phẩm phiền não, chán ngán thuộc về phẩm thiện căn”. Lại đưa ra
cách nói này: “Sợ hãi gồm chung nhiễm ô và vô phú vô ký, chán ngán
chỉ là thiện”.
Đại đức nói rằng: “Đối với sự suy tổn, tâm rất nghi ngờ lo lắng
muốn được lìa xa, đó gọi là sợ hãi; đã được lìa xa thì tâm hết sức chán
ghét, đó gọi là chán ngán. Như vậy gọi là sự sai biệt giữa chán ngán và
sợ hãi”.
Hỏi: Dị sinh và Thánh giả thì ai có sợ hãi?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này . Dị sinh có sợ hãi, Thánh giả
không có sợ hãi. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Thánh giả đã lìa năm điều
sợ hãi. Năm điều sợ hãi là:
1. Sợ không sống nổi.
2. Sợ tên gọi xấu.
3. Sợ chốn đông người.
4. Sợ mất mạng sống.
5. Sợ nẽo ác.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 427  
www.daitangkinh.org  
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Dị sinh và Thánh giả đều có
sợ hãi.
Hỏi: Thánh giả đã lìa năm loại sợ hãi thì làm sao có sợ hãi?
Đáp: Thánh giả tuy không có na êm loại sợ hãi lớn mà có những
loại sợ hãi nhỏ bé trong chốc lát.
Hỏi: Những Thánh giả nào có sót lại nỗi sợ hãi nhỏ bé, là phần vị
Hữu học hay là phần vị Vô học?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chỉ ở phần vị Hữu học mới có
sót lại nỗi sợ hãi nhỏ bé, bởi vì sợ hãi chỉ là phẩm phiền não.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Phần vị Học và Vô học đều có
thể có sợ hãi. Học nghĩa là bậc D ự Lưu-Nhất lai và Bất hoàn, Vô học
nghĩa là A-la-hán và Độc giác trừ ra Phật Thế Tôn, Đức Phật không có
điều gì sợ hãi đến nỗi lông tóc dựng đứng, bởi vì đối với tất cả các pháp
thông đạt có điều gì sợ hãi đến nỗi lông tóc dựng đứng, bởi vì đối với tất
cả các pháp thông đạt đúng như thật mà được vô úy. Hoặc lại tùy theo
dấy khởi một tâm sở tùy phiền não, nghĩ a là duyên với sắc mà sinh ra
các biến hành khác và những phiền não khác do Thủ uẩn mà đoạn.
Hỏi: Thọ thủ uẩn là thế nào?
Đáp: nếu thọ rò rỉ-có giữ lấy, Thọ ấy ở quá khứ-vị lai-hiện tại,
hoặc khởi lên dục-hoặc khởi lên tham-hoặc khởi lên sân-hoặc khởi lên
si-hoặc khởi lên sợ hãi, hoặc khởi lại tùy theo khởi lên một tâm sở tùy
phiền não, thì gọi là Thọ thủ uẩn. Tr ong này giải thích rộng ra như
trước. Nên biết có sai biệt, đó la ø trung hữu ong tùy theo khởi lên một
tùy phiền não, duyên với Thọ này mà sinh ra các biến hành khác và Phi
biến hành còn lại do kiến mà đoạn.
Như Thọ thủ uẩn, như vậy Tưởng-hành và Thức thủ uẩn nói rộng
ra nên biết, đó gọi là bổn tánh tướn g phần-tự Thể ngã vật-tự tánh của
Thủ uẩn.
Đã nói về tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Vì sao gọi là Thủ Uẩn, Thủ uẩn nghĩa là gì?
Đáp: uẩn này từ Thủ sinh ra lại  có thể sinh ra Thủ, cho nên gọi
là Thủ uẩn. Lại nữa, Uẩn này từ Thủ chuyển đổi lại có thể chuyển đổi
Thủ, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa , Uẩn này do Thủ dẫn dắt lại có
thể dẫn dắt Thủ, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa, Uẩn này do Thủ nuôi
lớn lại có thể nuôi lớn Thủ, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa, Uẩn này là
do thủ mở rộng thêm lại có thể mở rộng thêm, cho nên gọi là Thủ uẩn.
Lại nữa, Uẩn này do thủ lưu chuyển lại có thể lưu chuyển, cho nên gọi
là Thủ uẩn. Lại nữa, Uẩn này thuộc về thủ cho nên gọi là Thủ uẩn, như
428 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
bề tôi phụ thuộc nhà vua cho nên gọi là vua tôi. Các hành hữu lậu đều
không có Ngã, giả sử có người hỏi rằng: Ông thuộc về ai? Nên đích thực
trả lời rằng: Tôi thuộc về Thủ.
Lại nữa, các thủ đối với Uẩn này nên sinh thì sinh, nên trú thì trú,
nên chấp thì chấp, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa, các thủ đối với Uẩn
này tăng trưởng rộng lớn, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa, các thủ đối
với Uẩn này nuôi lớn tiếp nhận, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa, các
thủ đối với Uẩn này nhiễm trước khó bỏ, giống như bụi bẩn dính vào áo
quần, cho nên gọi là Thủ uẩn. Lại nữa, các thủ đối với Uẩn này sinh ra
say đắm hết sức, như cá-rùa… say đắm sông hồ, cho nên gọi là Thủ uẩn.
Lại nữa, Uẩn này là hang ổ-nhà cửa  của các Thủ, cho nên gọi là Thủ
uẩn. Nghĩa là dựa vào Uẩn này cho nên tham-sân-si-mạn-kiến-nghi-
triền cấu đều được sinh trướng.
Nên biết trong này dựa vào Đồng phần Thủ mà kiến lập tên gọi
Thủ uẩn, nghĩa là dựa vào thủ của cõi Dục thì gọi là T hủ uẩn của cõi
Dục, dựa vào thủ của cõi  sắc thì gọi là Thủ uẩn của cõi sắc, dựa vào
Thủ của cõi Vô Sắc thì gọi là T hủ uẩn của cõi vô Sắc. Như dựa vào
Đồng phần Thủ của ba cõi mà ki ến lập tên gọi Thủ uẩn, dựa vào thủ
của chín địa nên biết cũng như vậy, bởi vì thủ này đối với cõi và địa
không có tạo lọan. Nếu đối với sự tương tục thì có lẽ có tạp loạn, nghĩa
là dựa vào bản thân giữ lấy uẩn khác thì gọi là Thủ uẩn, cũng dựa vào
nơi khác giữ lấy uẩn của bản thân thì gọi là Thủ uẩn. Nếu đối với tương
tục không có tạp loạn, thì tất cả vật bên ngoài sẽ không phải là Thủ
uẩn, bởi vì trong vật bên ngoài không có các Thủ uẩn. như các vật bên
ngoài dựa vào thủ của hữu tình mà kiến lập tên gọi Thủ uẩn, bởi vì sinh
trưởng lẫn nhau.
Hỏi: Uẩn và Thủ uẩn có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi chính là sai biệt, nơi kia gọi là uẩn, nơi này gọi là
Thủ uẩn. Lại nữa, Uẩn gồm chung hữu lậu và vô lậu, Thủ uẩn chỉ là
hữu lậu. lại nữa, Uẩn thâu nhiếp ba Đế, Thủ uẩn thâu nhiếp hai Đế.
Lại nữa, Uẩn thâu nhiếp mười bảy Giới và phần ít của một Giới, Thủ
uẩn thâu nhiếp mười lăm Giới và phần ít của ba giới. Lại nữa, Uẩn thâu
nhiếp mười một xứ và phần ít của một xứ, Thủ uẩn thâu nhiếp mười xứ
và phần ít của hai xứ. Lại nữa, Uẩn thâu nhiếp năm uẩn, Thủ uẩn thâu
nhiếp năm Uẩn đều là phần ít. Lại nữa, ở trong Uẩn có lưu chuyển thì
bị quở trách, có hoàn diệt thì được khen ngợi; ở trong Thủ uẩn có lưu
chuyển thì bị quở trách, không có hàn diệt thì được khen ngợi. Đó gọi là
sai biệt giữa Uẩn và Thủ uẩn.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 429  
www.daitangkinh.org  
Sáu giới, đó là Địa giới, Thủy gi ới, Hỏa giới, Phong giới, Không
giới và Thức giới.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Lý ý của người soạn lu ận muốn như vậy nghĩa là Luận sư
của Bản lậun này tùy theo ý muốn của mình mà soạn ra phần luận này,
không trái với pháp tướng, cho nên không cần vặn hỏi. Lại nữa, không
cần pahỉ chất vấn Luận sư của Ba ûn luận này. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì Đức Thế Tôn thi thiết mười tám Giới rồi, lại từ trong này tóm lược
đưa ra phần ít thi thiết sáu Giới, cho nên sáu giới này thâu nnhiếp năm
Giới toàn phần và bốn Giới phần ít trong mười tám Giới. Năm Giới toàn
phần, đó là năm Thức giới trước; bốn Giới phần ít, đó là Sắc-Xúc-Ý và
trước thức giới. Trong này, không giới thâu nhiếp phần ít của Sắc giới;
Địa giới-Thủy giới-Hỏa giới và Pho ng giới thâu nhiếp phần ít của xúc
giới; Thức giới thâu nhiếp Ý giới và Ý giới phần ít của Ý thức giới, bởi
vì hai Giới này gồm chung hữu lậu và vô lậu, Thức giới chỉ thâu nhiếp
hữu lậu. vì vậy, sáu giới này thâu nhiếp năm Giới toàn phần và bốn
Giới phần ít trong mười tám Giới.
Hỏi: Gác lại Luận sư của Bản luận, vì sao Đức  Thế Tôn trong
mười tám Giới tóm lược đưa ra phần ít thi thiết sáu Giới?
Đáp: Quán xét chúng sinh được giáo hóa do thích nghi sai biệt,
nghĩa là có chúng sinh được giáo hóa đối với cảnh đã biết chỉ ngu muội
phần ít, hoặc có chúng sinh được giáo hóa đối với cảnh đã biết mà ngu
muội đối với tất cả. Người ngu muội pha àn ít thì vì họ mà nói sáu Giới,
người ngu muội tất cả thì vì họ mà nói mười tám Giới. Lại nữa, chúng
sinh được Đức Thế Tôn giáo hóa có người lợi căn, có người độn căn; vì
người lợi căn thì nói sáu Giới, vì người độn căn thì nói mười tám Giới.
Lại nữa, chúng sinh được Đức Thế Tôn giáo hóa có người mở mang về
trí, có người giải thích theo trí; vì người mở mang về trí thì nói sáu Giới,
vì người giải thích theo trí thì nói mười tám Giới. Lại nữa, chúng sinh
được Đức Thế Tôn giáo hóa có người thích tóm lược, có người thích mở
rộng; vì người thích tóm lược thì nói  sáu Giới, vì người thích mở rộng
thì nói mười tám Giới. Lại nữa, đối với mười tám Giới vì tóm lược hiện
bày về môn loại cho nên nói sáu Giới, nghĩa là trong mười tám Giới có
loại là sắc, có loại không phải sa éc; nếu nói về năm Gi ới trước thì nên
biết đã nói đến các Giới là sắc, nếu nói về Thức giới thì nên biết đã nói
đến các Giới không phải sắc. Lại nữa , trong mười tám Giới có loại có
thấy, có loại không thấy, nếu nói đến không giới thì nên biết đã nói về
các loại có thấy, nếu nói đến năm Giới còn lại thì nên biết đã nói  đến
430 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
các loại không thấy. Lại nữa, trong mười tám Giới có loại có đối, có loại
không đối; nếu nói đến năm Giới trước thì nên biết đã nói về các loại có
đối, nếu nói đến Thức giới thì nên biết đã nói về các loại không đối. Lại
nữa, trong mười tám Giới có loại tương ưng thì nên không tương ưng;
nếu nói đến Thức giới thì nên biết đã nói về các loại tương ưng, nếu nói
đến năm Giới còn lại thì nên biết đã nói về các loại không tương ưng.
Như tương ưng và không tương ưng, như vậy có sở y và không có sở y,
có sở duyên-không có sở duyên, có hành tướng-không có hành tướng,
có cảnh giác-không có cảnh giác, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, bởi vì, sáu Giới này có thể sinh-có thể nuôi-có thể tăng
trưởng thân sắc-thân vô Sắc của hữu tình, cho nên thi thiết lại. Có thể
sinh, đó là Thức giới; có thể nuôi, đó là Địa-Thủy-Hỏa-Phong giới; có
thể tăng trưởng, đó là không giới. Lại nữa, bởi vì sáu Giới này có thể
dẫn dắt-có thể duy trì-có thể tăng t hêm thân sắc-thân vô Sắc của hữu
tình, cho nên thi thiết lại. Có thể da ãn đắt, đó là Thức giới; có thể duy
trì, đó là Địa-Thủy-Hỏa-Phong giới, có thể tăng thêm, đó là không giới.
Lại nữa, bởi vì sáu Giới này là sự căn bản của hữu tình, là sự biến hành
của hữu tình, là sự vô thỉ của hữu tì nh, là sự không có phân biệt và có
phân biệt của hữu tình, cho nên thi thi ết lại. Sự căn bản của hữu tình,
nghĩa là hữu tình thọ sinh ở cõi Dục -sắc, từ kiết sinh tâm cho đến Tử
hữu, không có lúc nào không có thế dụng của sáu Giới này. Sự biến
hành của hữu tình, nghĩa là tất cả hữu tình cõi Dục-Sắc, từ kiết sinh tâm
cho đến Tử hữu, không có lúc nào không tăng thượng về sáu Giới này.
Sự vô thỉ của hữu tình, nghĩa là kh ông thể biết được các loại hữu tình
từ lúc ban đầu đến nay, từ kiết sinh tâm cho đến Tử hữu, không có lúc
nào không là tác dụng của sáu Giới này. Sự không có phân biệt và có
phân biệt của hữu tình, nghĩa là có hữu tình chưa có thể phân biệt là
nam hay là nữ, như phần vị Yết-la-lam, Át-bộ-đàm, Bế-thi, Kiện-nam,
như vậy sáu giới cũng có thế dụng; hoặc có hữu tình đã có thể phân biệt
là nam hay là nữ, như phần vị Ba ùt-la-xa-khư…, như vậy sau Giới cũng
có thế dụng.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Nhờ sáu Giới này có
được thế dụng tăng thượng mà tiến vào thai mẹ, cho nên thi thiết lại.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên Phật Thế Tôn từ mười tám
Giới tóm lược đưa ra phần ít mà thi thiết sáu Giới sai biệt như vậy”.
Hỏi: Địa giới thế nào?
Đáp: Tánh cứng, tuy Địa giới này toàn bộ là tánh cứng, mà tánh
cứng này sai biệt không giới hạn , nghĩa là tánh cứng của phần trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 431  
www.daitangkinh.org  
-ngoài đều khác. Ánh cứng trong phần bên trong, đó là tóc-lông-móng-
răng-bụi bẩm-da thịt-gân-xương-tim-mạ ch-lá lách-thận-gan-phổi-dạ
dày-ruột-phân, sinh tạng-thục tạng-tay chân…. Trong các loại như vậy
vốn có tánh cứng. Các tánh cứng này có hơn-có kém, nghĩa là tánh cứng
của chân hơn hẳn tánh cứng của tay. Nếu các hữu tình đi bằng tay trong
thời gian ngắn thì máu thịt da tay sẽ hư hoại hết, nếu đi bằng chân thì
hết chúng đồng phần mà máu thịt da chân cũng không tổn hoại gì. Vì
vậy cho nên biết tánh cứng của ph ần trong có hơn-có kém. Tánh cứng
rong phần bên ngoài, đó là đất-núi-đá sỏi-gạch A-tỳ-đạt-mạch ngói-cỏ
cây, trai sò-ốc hến-đồng thiếc-vàng bạc-chì kẽm, ma ni-trân châu-san
hô-hổ phách, Đế thanh-Đại thanh, lưu ly-pha lê… vốn có tánh cứng. Các
loại thâu nhiếpáh cứng của pha àn trung hữu trong-phần Đại thanh, lưu
ly-pha lê… vốn có tánh cứng. Các loại tánh cứng của phần trong-phần
ngoài này, bởi vì giốn g nhau cho nên tóm lược làm thành một tụ gọi
chung là Địa giới.
Hỏi: Thủy giới thế nào?
Đáp: Tánh ướt, tuy Thủy giới này  toàn bộ là tánh ướt, mà tánh
ướt này sai biệt không giới hạn, nghĩa là tánh ướt của phần trong-ngoài
đều khác Tánh ướt trong phần bên trong, đó là nước mắt-nước mũi-nước
miếng-đàm dãi-máu mủ-tủy não… vốn có tánh ướt. Tánh ướt trong phần
bên ngoài, đó là sông suối-ao hồ-kênh rạch-giếng hào-biển rộng… vốn
có tánh ướt. Các loại tánh ướt c ủa phần trong-phần ngoài này, bởi vì
giống nhau cho nên tóm lược làm thành một tụ gọi chung là Thủy giới.
Hỏi: Hỏa giới thế nào?
Đáp: Tánh nóng, tuy Hỏa giới này toàn bộ là tánh nóng, mà tánh
nóng này sai biệt không giới hạn, nghĩ a là tánh nóng của phần trong-
ngoài đều khác. Tánh nóng trong phần bên trong, đó là hơn nóng-hơi
nóng như nhau-hơi nóng khắp nơi trong thân. Vì vậy mà đã uống-đã
ăn-đã nuốt, đều dễ dàng tiêu hóa  chuyển thành hơi nóng khiến cho
thân được yên ổn, hơi nóng này nếu lúc  tăng lên thì trở hành bệnh sốt
cao. Tánh nóng trong phần bên ngoài, đó là ngọn lửa của đền đuốc-bếp
lò…, ngọn lửa đốt cháy các thành ấp-thôn xòm-núi rừng-đồng rộng, và
ngọn lửa phát ra từ các loại cỏ thuộ c-mặt trời-cung điện của trời rồng,
cùng với tánh nóng của các ngọn lửa  chốn địa ngục… nên đưa ra cách
nói này: tánh nóng của lửa bên trong nóng hơn lửa bên ngoài. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nếu lấy đồ ăn thức uống bỏ vào trong nồi chảo, bên
dưới đốt lửa rừng trải qua một ngày đêm, hãy còn không có thể khiến
cho hình sắc biến đổi, như ở trong bụng trải qua trong chốc lát. Các loại
432 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
tánh nóng của phần trong-phần ngoài này, bởi vì giống như nhau cho
nên tóm lược làm thành một tụ gọi chung là Hỏa giới.
Hỏi: Phong giới thế nào?
Đáp: Tánh động và nhẹ, tuy Phong giới này toàn bộ là tánh động,
mà tánh động này sai biệt không giới hạn, nghĩa là tánh động của phần
trong-ngoài đều khác. Tánh động trong phần bên trong, đó là có gió đi
lên, có gió đi xuống, có gió ở sườn, có gió ở bụng, có gió ở lưng, có gió
như đồng, có gió như dao, có gió tất-bát-la, có gió Bà-đán-sắt-sỉ-la, có
gió Bà-đán-sắt-sỉ-la, có gió Bà-đa ùn-lâu-la-ma, có gió hơi thở vào, có
gió hơi thở ra, có gió di chuyển tùy theo thân thể và tay chân, tất cả đều
là tánh động. Tánh động của phần bên ngoài, đó là tất cả tánh động như
có gió bốn phía, hoặc gió có bụi, hoa ëc gió không có bụi, hoặc gió Tỳ-
thấp-phựơc, hoặc gió Phệ-lam-bà, hoặc gió nhẹ, hoặc gió lớn, hoặc gió
của tầng phong luân… Các loại tánh động của phần trong-phần ngoài
này, bởi vì giống nhau cho nên tóm lược làm thành một tụ gọi chung là
Phong giới.
Hỏi: Không giới thế nào?
Đáp: Như trong kinh nói: “Có kh oảng trống của hốc mắt, có
khoảng trống của lỗ tai, có khoảng trống của lỗ mũi, có khoảng trống
của khuôn mặt, có khoảng trống của  cổ họng, có khoảng trống giữa
tim, có khoảng trống gần bên tim, có khoảng trống nơi thông ăn uống,
có khoảng trống nơi tích chứa ăn uống, có khoảng trống nơi vất bỏ ăn
uống, có khoảng trống của các bộ phận thân thể…, đó gọi là không giới”.
Trong A-tỳ-đạt-ma đưa ra cách nói như vậy: Thế nào là không giới? Đó
là sắc ngăn trở gần bên cạnh, ngăn trở nghĩa là tích tụ, tức là có sắc như
tường vách…, gần nơi này gọi là sắc ngăn trở gàn bên cạnh. Như khoảng
trống giữa tường vách, khoảng trống giữa rừng rậm, khoảng trống giữa
cây lá, khoảng trống giữa cửa s ổ, khoảng trống nơi qua lại, khoảng
trống giữa các ngón tay…, đó gọi la ø không giới. Có người đưa ra cách
nói này: “Văn này nên nòi: Thế nào là không giới? Đó là sắc gần bên
cạnh khó loại trừ”. Nhưng sắc có hai loại:
1. Dễ loại trừ đó là trì hữu tình.
2. Khó loại trừ đó là trí vô tình. Sa éc của không giới này phần
nhiều gần với phi tình-tường vách-cây cối…, mà thi thiết cho nên gọi là
sắc gần bên cạnh khó loại trừ. Phái Đối Pháp trước đây và Sư ở nước
này, đều nói không giới khắp nơi đều có, đó là xương thịt-gân mạch-da
máu-thân thể, ngày đêm-sáng tối-h ình ảnh biểu hiện, mọi nơi đều có
sắc này.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 433  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Duyên vào sắc của không giớ i, nhãn thức có sinh khởi hay
không?
Đáp: Có người nói: Duyên vào sắc này nhãn thức không sinh khởi,
nghĩa là sắc của không giới tuy là cảnh của nhãn thức mà nhãn thức này
hoàn toàn không sinh khởi. Lại có người nói: Duyên vào sắc của không
giới, nhãn thức cũng sinh khởi.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao thấy không rõ ràng?
Đáp: Sắc của không giới này ban ngày bị ánh sáng che phú, ban
đêm bị bóng tối che phủ, cho nên nhãn tuy thấy mà không rõ ràng.
Hỏi: Hư không và không giới có gì sai biệt?
Đáp: Hư không là phi sắc, không giới là sắc; hư không thì không
thấy, không giới thì có thấy; hư không thì không đối, không giới thì có
đối; hư không là vô lậu, không giới là hữu lậu; hư không là vô vi, không
giới là hữu vi.
Hỏi: Nếu hư không này là vô vi, thì trong kinh đã nói nên thông
hiểu thế nào? Như trong Kinh nói: “Đức Thế Tôn đưa tay vuốt nhẹ giữa
hư không mà bảo với chúng Tỳ kheo”. Lẽ nào Đức Phật đưa tay vuốt
nhẹ vô vi mà bảo với đệ tử hay sao?
Đáp: Đó là đối với không giới mà nói thanh Hư không, không
phải là nói hư không mà tay có thể vuốt nhẹ. Trong kinh khác cũng nói:
“Đức Phật bảo với Tỳ kheo: Nếu có người họa sĩ hoặc là học trò của
người ấy mang các màu sắc đến nói như vậy. Tôi có thể vẽ tranh giữa
hư không, làm ra các loại hình tượng cảnh vật. Có điều này hay không?
Tỳ kheo thưa với Đức Phật: Không có điều này”. Kinh ấy cũng đối với
không giới mà nói thanh Hư không. Lại có tụng nói:
“Thú quay về rừng núi, chim quay về hư không,
Thánh quay về Niết-bàn, pháp quay về phân biệt”.
Tụng ấy cũng đối với không giới mà nói thanh Hư không. Lại có
tụng nói:
“Hư không chẳng có dấu của chi m, ngoại đạo không hề có Sa-
môn.
Người ngu dốt ưa thích không giới mà nói thanh Hư không. Có
kinh khác nói: “Chim đi qua giữa hư không, dấu tích khó có thể hiện
ra, cũng không thể tìm được”. Kinh ấy c ũng đối với Không giới mà nói
thanh Hư không. Có nơi hỏi hư không mà trả lời bằng không giới, như
luận Phẩm Loại Túc nói như vậy:  “Thế nào là hư không? Đó là có hư
không mà sắc không có gì chướng nga ïi, hành ở trong ấy tăng trưởng
rộng khắp”.
434 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Vì sao hỏi hư không mà trả lời theo không giới?
Đáp: Hư không vi tế khó có thể nói rõ ràng được, tướng của không
giới thô thiển dễ dàng đưa ra rõ ràng được, dùng thô để biểu hiện tế cho
nên nói như vậy.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà biết là có hư không?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Bởi vì Đức Phật
nói cho nên biết là có hư không. Nghĩa là trong kinh, khắp nơi Đức Phật
đều nói đến hư không và hư không, cho nên biết là thật có.
Hỏi: Vì chỉ tin theo giáo thuyết mà biết là có hư không, hay vò hư
không này cũng là hiện tượng mà đạt được?
Đáp: Cũng là hiện lượng mà đạt được. Nếu không có hư không thì
tất cả vật có hình sắc sẽ không c ó chỗ chứa, đã có chỗ chứa được các
vật có thì biết là có hư không. Lại đưa  ra cách nói này: Bởi vì có chỗ
qua lại tụ tập, cho nnên biềt là có hư không. Nếu không có nhân của nó
thì nó cũng không có. Nói nhân của nó tức là hư không, bởi vì hư không
là nhân tiếp nhận nó. Lại đưa ra cách  nói này: Chứa được vật có ngăn
nại, cho nên biết là có hư không. Nếu không có hư không thì sẽ không
có chỗ chưa đựng. Lại đưa ra cách nói này: Nếu không có hư không thì
lẽ ra tất cả mọi nơi đều có chướng ngại. Đã hiện thấy có chỗ không có
chướng ngại, cho nên biết hư không quyết định thật có, bởi vì không có
tướng chướng ngại chính là hư không.
Đại Đức nói rằng: Hư không cha úng thể nào biết, vì không phải
là điều đã biết. Điều đã biết là sắc  chứ không phải là tánh của sắc, hư
không và sắc ấy đều không tương ưng. Điều đã biết ấy nghĩa là tánh
này-tánh kia, hư không và tánh ấy đều không tương ưng. Tên gọi hư
không này, chỉ là thế gian phân biệt mà tạm thời kiến lập.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Thật có hư không chứ không
phải là không biét về nó thì cho rằng không phải là có, bởi vì giáo lý
trước thật có hư không.
Hỏi: Nếu như vậy thì hư không nào có tác dụng gì?
Đáp: Hư không vô vi không có tác dụng. Nhưng hư không này có
thể làm tăng thượng duyên gần cho các loại không giới, các loại không
giới kia có thể làm tăng thượng duyên gần cho các loại đại chúng, các
loại đại chủng kia có thể làm tăng thượng duyên gần cho hữu đối tạo
sắc…, hữu đối tạo sắc kia có thể làm tăng thượng duyên gần cho tâm-tâm
sở pháp. Nếu không có hư không, thì thứ  tự nhân quả lần lượt chuyển
đổi như vậy đều không thành lập. Đừng có sai lầm này, vì vậy Thể
tướng của hư không là thật có, không nên bác bỏ là không có.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 435  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Thức giới thế nào?
Đáp: Năm Thức thân và ý thức hữu lậu.
Hỏi: Vì sao Thức vô lậu không thiết lập Thức giới?
Đáp: Bởi vì không tương ưng với tư ớng của Thức giới. Nếu pháp
có thể nuôi lớn các Hữu, thâu nhiếp thêm nhiều các Hữu, duy trì các
Hữu, thì thiết lập trong sáu Giới; Ý thức vô lậu có thể giảm bớt các Hữu,
hủy hoại các Hữu, tiêu diệt các Hữu, vì vậy không thiết lập ở trong sáu
giới. Lại nữa, nếu pháp có thể khie án cho các Hữu nối tiếp nhau, sinh
lão bệnh tử lưu chuyển không dứt, thì thiết lập trong sáu Giới; Ý thức vô
lậu cùng với điều này trái ngược nhau, cho nên không thiết lập ở trong
sáu Giới. Lại nữa, nếu pháp là hành Tập hướng về khổ, cũng là hành
tập hướng về sinh lão bệnh tử-quả báo của  thế gian, thì thiết lập trong
sáu Giới; Ý thức vô lậu trái ngược với tướng ngày, cho nên không thiết
lập ở trong sáu Giới. Lại nữa, nếu pháp là sự của Hữu thân kiến, sự của
điên đảo, sự của Ái, sự của tùy miên làm nơi dừng chân cho tham sân si,
có bẩn-có độc-có uế tạp-có gai góc, có lỗi làm-có hỗn trược rơi vào các
Hữu thâu nhiếp khổ-Tập đế, thì thiết lập trong sáu Giới; Ý thức vô lậu
trái ngược với tướng này, cho nên không thiết lập ở trong sáu giới.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra câu hỏi này: “Trong sáu Giới này tại sao
không thâu nhiếp Ý thức vô lậu? Liền tự mình trả lời rằng: Sáu Giới như
vậy từ các lậu sinh ra, Ý thức vô lậu không từ lậu sinh ra. Lại nói như
vậy: Sáu Giới như vậy có thể sinh ra các lậu, ý thức vô lậu không sinh
ra các lậu. lại nói như vậy: Sáu Giới như vậy là duyên vào Ngã chấp,
Ý thức vô lậu không phải là duyên vào ngã chấp. Lại nói như vậy: Sáu
Giới như vậy là dựa vào hữu tình, Ý thức vô lậu không phải là dựa vào
hữu tình. Lại nói như vậy. Sáu Giới như vậy là dựa vào dị thục, Ý thức
vô lậu không phải là dựa vào dị thục. Lại nói như vậy: Sáu Giới như vậy
là duyên tiến vào thai, Ý thức vô lậu không phải là duyên tiến vào thai.
Lại nói như vậy: Sáu giới như vậy c ó từ vô thỉ đến nay, Ý thức vô lậu
không phải là có từ vô thỉ”.
Đại đức nói rằng: “Sáu Giới như vậy là tự Thể phần, Ý thức vô lậu
không phải là tự Thể phần”. Hiếp Tôn giả nói: “Sáu giới như vậy là dựa
vào sinh tử, Ý thức vô lậu không phải là dựa vào sinh tử”. Bởi vì các
loại nhân duyên như vậy mà ý thức vô lậu không thiết lập Thức giới.
Hỏi: Uẩn-Thủ uẩn và Giới có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi tức là sai biệt, đó là bởi vì tên gọi là uẩn, tên gọi là
Thủ uẩn, tên goi là Giới. Lại nữa, đ ối với pháp hữu vi thi thiết là Uẩn,
đối với pháp hữu lậu thi thiết là Thủ uẩn, đối với pháp thuộc trí hữu tình
436 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thi thiết là Giới. Lại nữa, Uẩn có tác dụng lưu chuyển và hoàn diệt, Thủ
uẩn chỉ có tác dụng lưu chuyển, Giới có tác dụng kiết sinh tiến vào thai.
Như vậy gọi là sự sai biệt giữa ba loại uẩn-thủ uẩn và Giới.
Có hai pháp, đó là pháp có sắc-pháp không có sắc.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn ngăn chặn và loại tr ừ Bổ-đặc-già-la, và vì biểu
hiện rõ ràng về trí thù thắng. Vì m uốn ngăn chặn và loại trừ Bổ-đặc-
già-la, nghĩa là biểu hiện chỉ có pháp có sắc-pháp không có sắc, suy cho
cùng là không có Bổ-đặc-già-la thậ t sự. Và vì biểu hiện rõ ràng về trí
thù thắng, nghĩa là có trí thù thắng thông tuệ, do hai pháp này mà thông
đạt tất cả, bởi vì hai pháp này thâu nhiếp toàn bộ tất cả các pháp. Vì hai
duyên này cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Pháp có sắc thế nào?
Đáp: Đó là mười xứ và phần ít một Xứ. Mười Xứ đó là nhãn-nhĩ-
tỷ-thiệt-thân-sắc-thanh-hương-vị-xúc xứ; phần ít một  xứ, đó là phần ít
Pháp xứ.
Hỏi: Pháp không có sắc thế nào?
Đáp: Đó là một Xứ và phần ít một Xứ. Một xứ, đó là ý xứ; phần ít
một xứ, đó là phần ít Pháp xứ.
Hỏi: trong này, những gì gọi là pháp có sắc-pháp không có sắc?
Đáp: Nếu pháp có tên gọi là sắc -Thể là sắc thì gọi là pháp có
sắc, nếu pháp có tên gọi là phi sắc-Thể là phi sắc thì gọi là pháp không
có sắc. Hoặc có pháp tuy có tên gọi là sắc mà thể là phi sắc, như trong
kinh nói: “Tịch tĩnh giải thoát vượt qua pháp có sắc, đến pháp không có
sắc”. Nên biết trong này pháp có sắc ấ y tức là Định có sắc. Lại trong
kinh nói: “Thân chứng được Định sắc đầy đủ mà an trú”. Lại như có
người nói: “Nay tôi đang thiền định với sắc thọ như vậy”. Lại như Đức
Phật nói: “Ta đem câu kinh điểm về sa éc như vậy trao cho các ông, các
ông nên thọ trì đúng đắn”. Những nơi như vậy tuy có tên gọi là sắc mà
Thể là Phi sắc. Nếu có tên gọi là sắc-Thể là sắc thì gọi là pháp có sắc;
hoặc Thể là sắc có dụng của sắc, hoặc dụng của sắc-Thể là sắc thì gọi
là pháp có sắc; hoặc Thể là sắc có dụng của sắc, hoặc dụng của sắc có
Thể là sắc, hoặc Thể và tướng có la ãn nhau cho nên thết lập tên gọi là
có sắc.
Lại nữa, nếu Thể của pháp là bố n đại chúng, hoặc là bốn đại
chủng đã tạo ra thì gọi là pháp có sắc; nếu Thể của pháp không phải
là bốn đại chủng, hoặc không phải là bốn đại chủng đã tạo ra thì gọi là
pháp không có sắc. Lại nữa, nếu pháp là đại chủng làm nhân và Thể là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 437  
www.daitangkinh.org  
sắc đã tạo ra thì gọi là pháp c ó sắc; nếu pháp không phải là đại chủng
làm nhân và Thể không phải là sắc đã tạo ra thì gọi là pháp không có
sắc. Lại nữa, nếu pháp có thể gi eo trồng-có thể tăng trưởng thì gọi là
pháp có sắc; nếu pháp không có thể gieo trồng và không có thể tăng
trưởng thì gọi là pháp không có sắc.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Có tướng của sắc thì
gọi là pháp có sắc. Những gì gọi la ø tướng có sắc? Đó là có tướng dần
dần tích tập thì gọi là tướng có sắc. Lại nói như vậy: Nếu có tướng dần
dần tan hoại thì gọi là tướng có sắc. Lại nói như vậy: Nếu có hình chất
có thể chọn lấy tướng thì gọi là tướ ng có sắc. Lại nói như vậy: Nếu có
phương hướng nơi chốn có thể chọn lấy t ướng thì gọi là tướng có sắc.
Lại nói như vậy: Nếu có nơi c hốn lớn nhỏ mà chọn lấy tướng thì gọi
là tướng có sắc. Lại nói như vậy: Nếu có chướng ngại có thể chọn lấy
tướng thì gọi là tướng có sắc. Lại nói  như vậy. Nếu có oán hại có thể
chọn lấy tường thì gọi là tướng có sắc. Lại nói như vậy: Nếu có tổn hại
có thể chọn lấy tướng thì gọi là tướng có sắc. Lại nói như vậy: nếu tăng
thêm có thể chọn lấy tướng thì gọi là tướng có sắc”.
Lại nữa, nếu có tướng của ba loại sắc thì có thể được gọi là tướng
có sắc, nghĩa là hoặc có sắc-có thấy-có đối, hoặc lại có sắc-không thấy-
có đối, hoặc lại có sắc-không thấy-không đối. Lại nói như vậy: nếu có
tướng dẫn đến kép đi thì gọi là tướng có sắc. Lại nói như vậy: Có tướng
thay đổi ngăn ngại thì gọi là tướng có sắc.
Hỏi: Nếu có tướng thay đổi ngăn ngại gọi là tướng có sắc, thì cực
vi của quá khứ-vị lai không có bi ểu hiện, đã không có thay đổi ngăn
ngại thì đúng ra không có tướng của sắc, nếu không có tướng của sắc thì
Thể đúng ra không phải là sắc?
Đáp: Đó cũng là sắc bởi vì có được tướng của sắc, nghĩa là sắc
quá khứ tuy bây giớ không có thay đổi ngăn ngại mà đã từng có thay
đổi ngăn ngại, sắc vị lai tuy bây giờ không có thay đổi ngăn ngại mà sẽ
có thay đổi ngăn ngại, mỗi một cực vi tuy không có thay đổi ngăn ngại
mà tích tập nhiều thì đã có thay đổi  ngăn ngại, tự thể không có biểu
hiện tuy không có thay đổi ngăn ngại mà sở y của nó có thay đổi ngăn
ngại cho nên cũng gọi là thay đổi ngăn ngại. Sở y là gì? Đó là bốn đại
chủng, ở y có thay đổi ngăn ngại cho nên không có biểu hiện cũng có
thể nói là có thay đổi ngăn ngại, như lúc cây lay động thì bóng cây cũng
lay động theo.
Lại nói như vậy: Nếu có tướng dung nạp chướng ngại thì gọi là
tướng có sắc. Lại nói như vậy: Nếu có tướng đại chủng là nhân thì  gọi
438 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
là tướng có sắc. Lại nói như vậy: K hông có tất cả các sắc cùng chung
tướng của một sắc. Nguyên cớ thế nào?  Bởi vì tướng sắc của nhãn xứ
khác biệt, cho đến tướng sắc do Pháp xứ thâu nhiếp khác biệt.
Đại đức nói rằng: “Nếu pháp có na êng lực hủy hoại tướng sắc có
đối là tướng có sắc, cùng với tướng sắc đã nói trước đây trái ngược nhau
thì gọi là tướng không có sắc. Nếu pháp có tướng không có sắc này thì
gọi là pháp không có sắc.
Hỏi: Rơi vào sắc của Pháp xứ, sao không thâu nhiếp ở trong mười
Sắc xứ?
Đáp: Nếu sắc có t hể dùng cực vi sát-na mà phân tích thì thiết
lập mười sắc xứ; rơi vào sắc của Pháp xứ tuy có nghĩa của sát-na có
thể phân tích, mà không có nghĩa của c ực vi có thể phân tích, cho nên
không thâu nhiếp ở trong mười Sắc xứ. Lại nữa, nếu sắc có thể làm sở
y và sở duyên cho năm thức thì thiết lập mười Sắc xứ; rơi vào sắc cùa
Pháp xứ không làm sở y và sở duyên cho năm Thức, cho nên không
thâu nhiếp ở trong mười Sắc xứ. Lại nựa, nếu sắc có chướng ngại thì có
thể thiết lập mười Sắc xứ; rơi vào Sắc của pháp xứ đã không có chướng
ngại, cho nên không thâu nhiếp ở trong mười Sắc xứ.
Hỏi: Sắc của cõi Dục nhiều hay là sắc của cõi sắc nhiều?
Đáp: Nếu dựa vào Xứ mà nói thì sắc  của cõi Dục nhiều-sắc của
cõi Sắc ít. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì sắc của cõi Dục thâu nhiếp hai xứ
toàn phần và phần ít của chín xứ, sắc của cõi sắc chỉ thâu nhiếp  phần
ít của chín Xứ. Nếu dựa vào Thể mà nói  thì sắc của cõi Sắc nhiều-sắc
của cõi Dục ít. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì thân xứ của cõi sắc đều rộng
lớn, nghĩa là thân hình của cõi sắc có lượng rộng lớn vượt quá cõi Dục,
xứ sở của cõi Sắc cũng lại như vậy.
Luận Thi Thiết nói: “Như từ xứ này đến cõi trời Phạm chúng, từ
cõi trời Phạm chúng đến cõi trời Phạm Phụ, lượng ấy cũng như vậy. Nói
rộng ra cho đến, như từ nơi này đến cõi trời Thiện kiến, từ cõi trời Thiện
Kiến đến cõi trời sắc cứu cánh, lượng ấy cũng như vậy”.
Vì vậy, sắc của cõi Sắc nhiều hơn cõi Dục.
Lại có hai pháp, đó là pháp có thấy-pháp không thấy.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn ngăn chặn-loại bỏ Bổ- đặc-già-la, và vì biểu hiện
rõ ràng về trí thù thắng. Vì muốn ngăn chặn-loại bỏ Bổ-đặc-già-la, đó
là hiển bày chỉ có pháp có thấy-pháp không thấy chứ hoàn toàn không
có Bổ-đặc-già-la thật sự. Và vì biểu hiện rõ ràng về trí thù thắng, nghĩa
là có trí thù thắng thông tuệ, do hai pháp này thông đạt tất cả, bởi vì hai
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 439  
www.daitangkinh.org  
pháp này thâu nhiếp toàn bộ tất cả cá c pháp này mà thông đạt tất cả,
bởi vì hai pháp này thâu nhiếp toàn bộ tất cả các pháp. Lại nữa, vì ngăn
chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh lý, nghĩa là hoặc có
người chấp tất cả các pháp đều là pháp có thấy. Như Tôn giả Diệu Âm
đưa ra cách nói này. Tất cả các pháp đều là cảnh có thấy của tuệ nhãn.
Vì ngăn chặc ý đó để hiển bày tất cả các pháp, hoặc là có thấy-hoặc là
không thấy. Vì ba duyên này cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Pháp có thấy thế nào?
Đáp: Một xứ, đó là Sắc xứ.
Hỏi: Pháp không thấy thế nào?
Đáp: Người một xứ, đó là mười một Xứ còn lại.
Hỏi: Có thấy-không thấy là nghĩa thế nào?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Chủ động hiện
rõ-thụ động hiện rõ và có thể chỉ ra rõ ràng ở nơi này-ở nơi kia, là nghĩa
của có thấy; trái ngược với t ướng này, là nghĩa của không thấy”. Đại
Đức nói rằng: “Là sự chiếu rọi của nhãn, là sự hoạt động của nhãn, là
cảnh giới của nhãn, là nghĩa của c ó thấy; trái ngược với tướng này, là
nghĩa của không thấy”. Hiếp Tôn giả nói: “Nếu có hình ảnh rõ ràng có
thể thấy, là nghĩa của có thấy; trái ngược với tướnngày, là nghĩa của
không thấy”.
Hỏi: Vì sao trong mười một xứ có sắc chỉ một Sắc xứ nói đến tên
gọi có thấy?
Đáp: Chỉ một Sắc xứ hiển bày thô thiển dễ biết, nói rộng ra như
trước. Trong mười một sắc chỉ một Sắc xứ thiết lập tên gọi Sắc xứ. Pháp
có thấy này có hai mươi loại, đó là dài-ngắn-tròn-thẳng-cong-cao-thấp,
xanh-vàng-trắng-hình ảnh-cảnh vật-sáng-tối, mây-khói-bụi-sương. Lại
có người nói: Pháp này có hai mươi mốt loại, đó là hai mươi loại trước
thêm vào không nhất hiển sắc.
Hỏi: trong hai mươi sắc này, mấy loại có hiển bày-không có hình
chất, mấy loại có hiển bày-có hình chất?
Đáp: Trong hai mươi sắc thì tám loại có hiển bày-không có hình
chất, đó là xanh-vàng-đỏ-trắng-hình ảnh-cảnh vật-sáng-tối, mười hai
sắc còn lại thì có hiển bày-có hình chất.
Có người nói trong này nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có sắc có hiển bày mà không có hình chất, đó là xanh-
vàng-đỏ-trắng-hình ảnh-cảnh vật-sáng-tối, bởi vì tám loại sắc này có
hiển bày có thể biết-không có hình chất có thể biết.
2. Hoặc có sắc có hình chất mà không có hiển bày, đó là thân biểu
440 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
sắc, bởi vì loại này có hình chất có thể biết-không có hiển bày có thể
biết.
3. Hoặc có sắc có hiển bày cũng có hình chất, đó là dài-ngắn-
vuông-tròn-thẳng-cong-cao-thấp-mây-khói-bụi-sương, bởi vì mười hai
loại này có hiển bày-có hình chất mà có thể biết.
4. Hoặc có sắc không có hiển bày cũng không có hình chất, đó là
trừ ra những tướng trước, tức là sắc của không giới.
Hỏi: Tất cả ảnh tượng trong nước-gương… là thật có hay là không
phải thật có?
Đáp: Phái thí dụ nói điều này ở trên mặt, làm sao trong gương có
hình ảnh khuôn mặt sinh ra? Các luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: Điều này là
thật có, bởi vì nhãn này đã tha áy, nhãn thức đã duyên, do Sắc xứ thâu
nhiếp.
Hỏi: Mặt không soi vào gương-gương không ở trên mặt, làm sao
thật có?
Đáp: Nhân duyên sinh ra sắc có nhiều loại lý lẽ chứ không phải là
một loại lý lẽ, cho nên điều đó không phải là khó hiểu.
Như duyên theo ánh trăng sáng ngời thì đồ dùng bằng châu ngọc
thích ánh trăng nhất định có nước sinh ra không phải là không thật có,
do ngọc châu mà sinh ra nước bởi vì có tác dụng của nước. Như duyên
theo ánh mặt trời và ngọc châu th ích mặt trời-phân trâu vụn..., mà có
lửa sinh ra không phải là không thật có, do ngọc châu mà sinh ra lửa bởi
vì có tác dụng của lửa. Như duyên theo cái dùi lấy lửa và công sức của
người kéo dùi, mà có lửa sinh ra không phải là không thật có, cái dùi
lấy lửa đã sinh ra lửa bởi vì có tác dụng của lửa. Như vậy duyên theo
nước và gương… cùng với khuôn mặt c on người… mà có hình ảnh sinh
ra, không phải là không thật có, hình ảnh đã sinh ra có thể làm sở duyên
để sinh ra ý niệm tỉnh giác.
Hỏi: Thế gian đã nghe những âm va ng trong hang đá, là thật có
hay là không phải thật có?
Đáp: Phái Thí Dụ nói điều này không phải là thật có. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì tất cả âm thanh la ø tánh thuộc sát-na, ở nơi này sinh ra
thì ngay nơi này diệt đi, sinh trong khoảng sát-na thì tự nhiên liền diệt
đi, làm sao có thể đến những hang đá mà sinh ra âm vang? Các Luận sư
A-tỳ-đạt-ma nói: Điều này là thật có, bởi vì nhĩ này đã nghe, nhĩ thức
đã duyên, do Thanh xứ thâu nhiếp.
Hỏi: Âm thanh sinh ra trong sát-na thì ngay nơ i này diệt đi, làm
sao có thể đến những hang đá mà sinh ra âm vang?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 75 441  
www.daitangkinh.org  
Đáp: nhân duyên sinh ra thanh có nhiều loại lý lẽ chứ không phải
là một loại lý lẽ, cho nên điều ấy không phải là khó hiểu.
Như duyên theo môi-răng-lưỡi-vòm họng-yết hầu… mà âm thanh
phát ra tiếng vang, nơi ấy duyên theo âm thanh và duyên theo những
hang đá mà có âm vang sinh ra, không phải là không thật có, cho nên
có thể làm sở duyên mà sinh ra ý niệm hiểu biết.


„
442 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA