A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 79

Việt dịch

QUYỂN 79

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 9)

Như trong Kinh nói: “Khổ Thánh đế cần phải dùng tuệ để biết
khắp”. Trong A-tỳ-đạt-ma nói: “Trí đã biết khắp đó là tất cả các
pháp”.
Hỏi: Nếu tất cả các pháp là đã biết khắp như trong A-tỳ-đạt-ma
nói, thì tại sao trong kinh chỉ nói khổ cần phải dùng tuệ để biết khắp?
Đáp: trong kinh chỉ dựa vào tuệ xuất thế gian, nói khổ Thánh đế
là cần phải biết khắp; trong A-tỳ-đạt-ma dựa chung vào tuệ thế gian và
xuất thế gian, nói tất cả các pháp là đã biết khắp. Như thế gian-xuất thế
gian, hữu lậu-vô lậu, ràng buộc-c ởi bỏ, hệ thuộc-không hệ thuộc, nên
biết cũng như vậy.
Lại nữa, trong kinh chỉ dựa vào t uệ biết khắp ở phạm vi gần mà
nói Khổ Thánh đế là cần phải biết khắp, trong A-tỳ-đạt-ma dựa vào tuệ
xa-gần mà nói tất cả các pháp là đã biết khắp. Như gần-xa, bức bách
gần bênh cạnh-không phải là bức bách gần bênh cạnh, hòa hợp-không
phải là hòa hợp, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, trong kinh chỉ dựa vào tuệ quán cọng tướng mà nói Khổ
Thánh đế là cần phải biết khắp, trong A-tỳ-đạt-ma dựa chung vào tuệ
quán tự tướng-cọng tướng mà nói tất cả các pháp là đã biết khắp. Như
tuệt ự tướng-cọng tướng, giác tự tướng-cọng tướng, tác ý tự tướng-cọng
tướng, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, trong kinh chỉ dựa vào t uệ bất cọng mà nói Khổ Thánh
đế là cần phải biết khắp, trong A-tỳ-đạt-ma dựa chung vào tuệ cọng-bất
cọng mà nói tất cả các pháp là đã biết khắp. Lại nói, trong kinh chỉ dựa
vào lúc Hiện quán mà nói Khổ Thánh đế là cần phải biết khắp, trong A-
tỳ-đạt-ma dựa vào lúc Hành đế mà nói tất cả các pháp là đã biết khắp.
Lại nữa, trong kinh dựa vào Giác thi thiết mà nói Khổ Thánh đế là cần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 495  
www.daitangkinh.org  
phải biết khắp, trong A-tỳ-đạt-ma dựa vào Giác thắng nghĩa mà nói tất
cả các pháp là đã biết khắp.
Hỏi: Giác thi thiết ấy nghĩa là gì?
Đáp: Dựa vào quả hiển bày thô thiển dễ thấy, phương tiện nói là
Khổ biết khắp; dựa vào nhân sinh tử không nối tiếp, phương tiện nói là
vĩnh viễn đoạn tập; dựa vào hai đức vốn có không thuộc về thân, phiền
não nói là cần phải chứng Diệt; dựa vào đạo có năng lực vĩnh viễn đoạn
các phiền não, phương tiện nói là cần phải tu đạo. Như vậy gọi là nghĩa
về Giác thi thiết, bởi vì không phải là toàn bộ lý cho nên thiết lập tên
gọi Thi Thiết.
Hiếp Tôn giả nói: “Đức Thế Tôn chỉ nói cần phải biết khắp về
Khổ, hoặc nói chỉ có Khổ là cần phải biết khắp; trong Đối Pháp (A-tỳ-
đạt-ma) nói tất cả các pháp là đã biết khắp. Đức Thế Tôn chỉ nói Tập
cần phải vĩnh viễn đoạn trừ, hoặc nói chỉ có Tập là cần phải vĩnh viễn
đoạn trừ; trong đối pháp nói pháp hữu lậu đều cần phải vĩnh viễn đoạn
trừ. Đức Thế Tôn chỉ nói: Diệt cần phải tác chứng, hoặc nói chỉ có Diệt
là cần phải tác chứng; trong Đối Ph áp dựa vào đạt được tác chứng mà
nói các pháp thiện đều cần phải tác  chứng. Đức Thế Tôn chỉ nói Đạo
cần phải tu tập, hoặc nói chỉ có Đạo là cần phải tu tập; trong Đối Pháp
nói chung tất cả pháp thiện hữu vi đều cần phải tu tập”. Đây là biểu
hiện rõ ràng về nghĩa trong Kinh không rõ ràng, trong A-tỳ-đạt-ma là
nói về nghĩa rõ ràng.
Lại nữa, vì khiến cho con đường sinh tữ vĩnh viễn đứt đoạn, cho
nên Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về khổ. Nghĩa là Hữu thân kiến
là căn bản của sáu mươi hai kiến chấp, kiến chấp là căn bản của phiền
não khác, các phiền não khác là căn bản của nghiệp, các nghiệp lại là
căn bản của dị thục, dựa vào dị thục mà sinh ra và nuôi lớn tất cả pháp
thiện, bất thiện và vô ký, từ đó luân chuyển theo sinh tử không cùng
tận. Lúc biết khắp về Khổ thì đoạn dứt Hữu thân Kiến, Hữu thân kiến
đoạn dứt cho nên con đường sinh tử không còn, vì vậy Đức Phật chỉ nói
cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, vì khiến cho năm Ngã kiến-mười lăm Ngã sở hiến vĩnh
viễn đoạn trừ, cho nên Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về khổ.
Lại nữa, vì khiến cho Hữu thân kiến-Biên chấp kiến vĩnh viễn
đoạn trừ, và vì chứng được không-vô nguyện Tam-ma-địa, cho nên Đức
Phật chỉ nói cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, từ vô thỉ đến nay, các loài hữu tình đối với năm Thủ uẩn,
khởi lên các Tưởng về Ngã-Hữu tình-mạng giả-Sinh giả và sự nuôi
496 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
dưỡng Bổ-đặc-già-la, ai có thể đoạn dứt các Tưởng điên đảo này, khiến
cho đạt được Tưởng về pháp? Đó là khổ biết khắp. Vì vậy Đức Phật chỉ
nói cần phải biết khắp về khổ.
Lại nữa, từ vô thỉ cho đến nay, đối với uẩn về khổ-không-vô
thường-vô ngã, khởi lầm Tưởng là T hường-Lạc-Ngã-tịnh, ai có thể
đoạn dứt các tưởng điên đảo này, khiến cho có được Tưởng không điên
đảo? Đó là khổ biết khắp. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp
về khổ.
Lại nữa, từ vô thỉ đến nay, các loài hữu tình tuy bị các Uẩn não hai
bức bách quá lắm, như mang gánh nặng, mà đối với các Uẩn lại mong
cầu-tham đắm; như các rẻ thơ, tuy bị mẹ vú đánh mắng-bức bách quá
lắm, mà vẫn quay lại vậy nhờ c he chở. Muốn giúp cho hữu tình đoạn
trừ tham đắm về uẩn, cho nên Đức Ph ật chỉ nói cần phải biết khắp về
khổ.
Lại nữa, từ vô thỉ đến nay, các loài hữu tình vì các phiền não-ác
hành điên đảo, làm cho tâm-tâm sở cong queo lệch lạc đối với cảnh, ai
làm cho thẳng thắn chính xác? Đó là khổ biết khắp. Vì vậy Đức Phật chỉ
nói cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về khổ thì luôn luôn an tâm
trú trong Tưởng không trái ngược. Giả sử họ Hiện quán về Khổ Thánh
đế rồi, đối với Thánh đế khác không Hiện quán nữa, có người hỏi rằng
năm Thủ uẩn này là khổ hay là vui? Trả lời rằng chỉ có khổ giống như
hòn sắt nóng. Lại Hỏi Thủ uẩn là Thường hay vô thường? Trả lời rằng
vô thường, sau một Sát-na quyết định không dừng lại. Lại hỏi Thủ Uẩn
là Tịnh hay Bất tịnh? Trả lời rằng Bất tịnh giống như đống phân hôi
thối. Lại hỏi Thủ uẩn là có Ngã hay không có Ngã? Trả lời rằng không
có Ngã, kẽ làm-kẻ chịu đều không thể có được, chỉ là tập hợp của hành
trống rỗng. Không có sự điên đảo này là do biết khắp về khổ. Vì vậy
Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, Thủ uẩn như cân bệnh vì tánh không điều hòa thích hợp,
Thủ uẩn như ung nhọt vì tánh luôn luôn bức não, Thủ uẩn như mũi tên
vì tánh luôn luôn làm ha ïi, Thủ uẩn như lưỡi dao vì tánh luôn luôn vị
thương, Thủ uẩn như chất độc vì tánh l uôn luôn giết hại, Thủ uẩn như
ngọn lửa vì tánh luôn luôn đốt cháy, Thủ uẩn như kẻ thù vì tánh không
làm lợi ích, Thủ uẩn nh ư khu thành heo hút luôn luôn bị các loại giặc
cướp là nghiệp-phiền não xâm lấn qua áy phá. Có thể biết rõ điều này,
đó là biết khắp về Khổ. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về
Khổ.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 497  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về Khổ thì gọi là gặp được
Đức Phật thật sự xuất hiện giữa thế gian, gọi là tiến vào Thắng nghĩa
đúng như lý của Chánh pháp, gọi là chân thật xuất gia, gọi là chân thật
thọ dụng tài sản quý báu của chánh pháp nhất định không có gì chướng
ngại. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về Khổ thì gọi là bỏ pháp
đã từng duyên-được pháp chưa từng duyên, gọi là bỏ pháp chung-được
pháp không chung, gọi là bỏ pháp thế gian-được pháp xuất thế gina. Vì
vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu bi ết khắp về khổ thì mở thông cánh
cửa Thánh đạo chưa từng mở thông, cho nên có năng lực bỏ tánh dị sinh
chưa từng bỏ, có năng lực đạt được tánh Thánh chưa từng đạt được. Vì
vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết  khắp về khổ thì bỏ tên gọi-được
tên gọi, bỏ ranh giới-được ranh giới, bỏ chủng tánh-được chủng tánh.
Bỏ tên gọi-được tên gọi, nghĩa là bỏ tên gọi dị sinh-được tên gọi Thánh
giả. Bỏ ranh giới-được ranh giới, nghĩ a là bỏ phạm vi ranh giới của dị
sinh-được phạm vi ranh giới của Thánh giả. Bỏ chủng tánh-được chủng
tánh, nghĩa là bỏ chủng tánh dị sinh-được chủng tánh Thánh giả. Vì vậy
Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về khổ thì đạt được tâm-
không đạt được nhân của tâm, đạt  được khổ-không đạt được nhân của
khổ, đạt được minh-không đạt được nhân của minh. Vì vậy Đức Phật chỉ
nói cần phải biết khắp về khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về khổ thì bỏ năng Đồng
phần-được tám Đồng phần. Năm Đồng phần đó là năm Đồng phần của
nghiệp vô gián. Tám Đồng phần đó là Đồng phần của bốn tướng-bốn
Quả. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết  khắp về khổ thì bỏ tánh dị sinh
như tơ liễu, trú trong tánh Phật pháp như như cột cờ cao lớn. Vì vậy Đức
Phật chỉ nói cần phải biết khắp về khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về khổ thì gọi là lần đầu tiên
đạt được pháp Chứng tịnh. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp
về khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về Khổ thì gọi là lần đầu
tiên đạt được nơi này không có. Như trong kinh nói: Không có nơi này,
bởi vì người thấy Thánh đế mà đo ạn mạng kẻ khác, vượt qua những
Học xứ, cho đến nói rộng ra. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp
498 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
về khổ.
Lại nữa, các sư Du-già nếu biết khắp về Khổ thì gọi là lần đầu
tiên tiến vào biển Đại pháp, bước lên núi Đại pháp, phá tan nhiều oán
địch, lên tòa cao đại pháp. Vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải biết khắp
về khổ.
Lại nữa, Khổ cần phải biết khắp chứ không phải là đều vĩnh viễn
đoạn trừ, Tập cần phải vĩnh viễn đoạn trừ chứ không nên chỉ là biết
khắp, Diệt cần phải tác chứng chứ không nên chỉ là biết khắp, Đạo cần
phải tu tập chứ không nnên chỉ là biết  khắp. Vì vậy Đức Phật chỉ nói
cần phải biết khắp về Khổ.
Lại nữa, đối với bốn Thánh đế cần phải biết khắp, khổ ở đầu tiên
cho nên chỉ nói đến Khổ.
Như trong Kinh nói: “Khổ-tập Th ánh đế cần phải dùng tuệ để
vĩnh viễn đoạn trừ”. Trong A-tỳ-đạt -ma nói: “Cần phải vĩnh viễn đoạn
trừ đó là pháp hữu lậu”.
Nếu nói chỉ có ái là Tập đế, thì cần phải hỏi đó là nói các pháp
hữu lậu đều cần phải vĩnh viễn đoạn trừ như trung hữu ong.
Hỏi: Đối Pháp nói, tại sao Đức Thế Tôn chỉ nói ái cần phải vĩnh
viễn đoạn trừ chứ không phải là tất cả pháp hữu lậu khác? Điều ấy phải
như trước nói ái là Tập chăng?
Đáp: Nếu nói nhân của tất cả pháp hữu lậu là Tập đế thì hợp lý.
Hỏi: Khổ đế cũng cần phải vĩnh viễn đoạn trừ, tại sao chỉ nói   là
Tập cần phải vĩnh viễn đoạn trừ?
Đáp: Phật vì loại bỏ khổ cho nên nói như vậy: Nếu các ông muốn
bỏ mọi đau khổ thì cần phải vĩnh viễn đoạn trừ Tập, tập vĩnh viễn đoạn
trừ cho nên Khổ sẽ không phát sinh, đó gọi là thật sự loại bỏ khổ.
Lại nữa, Đức Phật vì loại bỏ quả cho nên nói như vậy: Nếu các
ông muốn loại bỏ của khổ thì cần phải  vĩnh viễn đoạn trừ nhân, nhân
vĩnh viễn đoạn trừ cho nên quả khổ không phát sinh, đó gọi là thật sự
hoại bỏ quả.
Lại nữa, vì ngăn chặn dòng cha ûy của khổ cho nên nói như vậy:
Như chặn đứng dòng chảy thì phải đắp đập ngăn nguồn nước lại, muốn
ngăn dòng chảy của khổ thì cần phải vĩnh viễn đoạn trừ Tập.
Lại nữa, vĩnh viễn đoạn trừ tập, sẽ làm hại nhân vốn có-lìa bỏ
ràng buộc vốn có, đạt được vô lậu- lìa bỏ ràng buộc về đạt được, diệt
nhân Biến hành của Hữu Đảnh, cho nên Đức Phật chỉ nói Tập cần phải
vĩnh viễn đoạn trừ.
Lại nữa, nếu đoạn trừ nhân thì qu ả liền đoạn theo, nếu diệt hết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 499  
www.daitangkinh.org  
nhân thì quả liền diệt theo, nếu loại bỏ nhân thì quả liền loại bỏ theo,
nếu nhổ hết nhân thì quả liền nhổ hết theo, cho nên Đức Phật chỉ nói
Tập cần phải vĩnh viễn đoạn trừ.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn khiến cho các loài hữu tình rời bỏ
gánh nặng của Uẩn cho nên nói như vậy. Nghĩa là như có người gánh
theo gánh nặng đi qua chỗ khó khăn nguy hiểm, mà lại trượt ngã bị
gánh nặng bức bách khổ sở, muốn cởi bỏ nhưng không biết cách gì cởi
được, có người nói rằng muốn cởi bỏ gánh nặng này thì nên cắt đứt
dây cột gánh nặng mới có thể thoát được. Như vậy, hữu tình mang theo
gánh nặng của Uẩn đi qua những nơ i khó khắn nguy hiểm của sinh tử,
bọ gánh nặng của Uẩn bức bách khổ sở, cho nên Đức Phật bảo rằng:
Nếu các ông muốn cởi bỏ gánh nặng của Uẩn thì phải vĩnh viễn đoạn
trừ Tập, Tập đã đoạn rồi thì gánh nặng của Uẩn sẽ loại bỏ.
Lại nữa, vì đối trị ngoại đạo cho nên nói như vậy. Nghĩa là các
ngoại đạo do quả của khổ làm cho bức bách, tuy chán ngán của khổ mà
không đoạn trừ nhân của nó, như con chó ngu si bỏ người mà đuổi theo
cục đất, cho nên Đức Phật bảo rằng các ông chán ngán khổ kia thì nên
vĩnh viễn đoạn trừ Tập, nhân của Tập đoạn rồi thì quả của khổ không
còn sinh ra mà được giải thoát.
Lại nữa, Tập dẫn đến quả Thượng-Trung-Hạ của ba cõi, nếu vĩnh
viễn đoạn trừ Tập thì quả của khổ sẽ không sinh ra, cho nên Đức Thế
Tôn bảo với các loài hữu tình: Các ông chán ngán khổ thì nên vĩnh viễn
đoạn trừ tập.
Lại nữa, Tập luôn luôn sinh trưởng ba loại quả khổ, nếu vĩnh viễn
trừ Tập thì quả khổ sẽ không sinh tr ưởng, cho nên Đức Thế Tôn bảo
với các oài hữu tình: Nếu chán ngán ba khổ thì nên vĩnh viễn đoạn trừ
Tập.
Lại nữa, tập luôn luôn sinh trưởng bốn loại Sinh khổ, nếu vĩnh
viễn đoạn trừ Tập thì sinh khổ sẽ không sinh trưởng, cho nên Đức Thế
Tôn bảo với các loài hữu tình: Nếu chán ngán bốn khổ thì nên vĩnh viễn
đoạn trừ tập.
Lại nữa, Khổ chỉ cần loại bỏ chứ không cần đoạn trừ, cho nên Đức
Phật chỉ nói Tập cần phải vĩnh viễn đoạn trừ.
Do các loại nhân duyên như vậy, cho nên Đức Thế Tôn chỉ nói
Tập cần phải vĩnh viễn đoạn trừ.
Như trong Kinh nói: “Khổ-Diệt Thánh đế cần phải dùng tuệ để
tác chứng”. Trong A-tỳ-đạt-ma nói: “Đạt được tác chứng đó là các pháp
thiện”.
500 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Hỏi: Nếu các pháp thiện đều cần phải tác chứng như trong Đối
Pháp nói, thì tại sao Đức Thế Tôn chỉ nói như vậy: Diệt cần phải tác
chứng?
Đáp: là giải thoát, lấy sự lìa bỏ ràng buộc làm tướng, cho nên Đức
Phật chỉ nói Diệt cần phải tác chứng.
Lại nữa, không có xứ sở cũng không có sở y, cho nên Đức Phật
chỉ nói Diệt cần phải tác chứng. Lại nữa, Diệt tuy là nhân mà không có
quả, Diệt tuy là quả mà không có nhân, cho nên Đức Phật chỉ nói Diệt
cần phải tác chứng. Lại nữa, Diệt tuy là nhân mà không có nhân, Diệt
tuy là quả mà không có quả, cho nên Đức Phật chỉ nói Diệt cần phải
tác chứng. Lại nữa, Di ệt là chủ động thực hi ện chứ không phải là có
sự chủ động thức hiện, là duyên chứ không phải là có duyên, là lìa bỏ
chứ không phải là có lìa bỏ, cho nên Đức Phật chỉ nói Diệt cần phải tác
chứng. Lại nữa, Diệt làm cho Uẩ n không có mà không thay đổi pháp,
cho nên Đức Phật chỉ nói Diệt cần phải tác chứng. Lại nữa, Diệt có thể
ngừng ba-rơi vào bốn-năm chặn năm, ch o nên Đức Phật chỉ nói Diệt
cần phải tác chứng. Lại nữa,Diệt la ø một vị đạo quả rộng lớn, có năng
lực làm sạch bốn chủng tánh và các danh ngôn, gọi là phápVô thượng,
cho nên Đức Phật chỉ nói Diệt cần phải tác chứng. Lại nữa, Diệt chỉ là
vô lậu đạt được gồm chung hai loại, Diệt chỉ là Phi học Phi phi vô học
đạt được gồm chung ba loại, Diệt thâu nhiếp một Đế đạt được thâu
nhiếp ba đế, diệt chỉ là không hệ thuộc  đạt được gồm chung ba loại,
Diệt chỉ là không đoạn đạt được gồm chung hai loại, cho nên Đức Phật
chỉ nói Diệt cần phải tác chứng. Lại nữa, Diệt là thiện cũng là Thường,
là thiện cũng tách lìa Thế, là thiện cũng tách lìa Uẩn, là thiện không có
ba phẩm, là thiện không có trước sau, cho nên Đức Phật chỉ nói Diệt cần
phải tác chứng. Lại nữa, Diệt là quả Sa-môn chứ không phải là Sa-môn,
là quả Bà la môn chứ không phải là Bà la môn, là quả phạm hạnh chứ
không phải là Phạm hạnh, là quả Đạo chứ không phải là Đạo, cho nên
Đức Phật chỉ nói Diệt cần phải ta ùc chứng. Lại nữa, bởi vì chứng Diệt
cho nên chứng thiện hữu vi, vì vậy Đức  Phật chỉ nói Diệt cần phải tác
chứng.
Bởi vì các loại nhân duyên như va äy, cho nên Đức Phật chỉ nói
Diệt cần phải tác chứng.
Như trong kinh nói: “Hướng về Khổ-Diệt-Đạo Thánh đế cần phải
dùng tuệ để tu tập”. Trong A-tỳ-đạt-ma nói: “Pháp cần phải tu tập đó
là pháp thiện hữu vi”.
Hỏi: Các pháp thiện hữu vi đều cần phải tu tập như Đối Pháp nói,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 501  
www.daitangkinh.org  
tại sao Đức Thế Tôn chỉ nói như vậy: Thánh đạo cần phải tu?
Đáp: Thánh đạo cần phải tu chứ không cần phải vĩnh viễn đoạn
trừ, không phải là như pháp thiện khác  cần phải đoạn-cần phải tu, cho
nên Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, Thánh đạo chỉ có được tu-tập tu, không phải là như pháp
thiện khác có đủ bốn loại tu, đó là được-tập-đối trị và loại bỏ, cho nên
Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo. Lại nữa, Thánh đạo có đủ hai
Thánh là thiện-vô lậu, không phải là như pháp thiện khác chỉ có một
loại Thánh là thiện, cho nên Đức Phậ t chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, Thánh đạo cần phải tu chứ không đoạn duyên với phiền não
như tha… kia, không phải là như pha ùp hiện khác cũng tu-cũng đoạn
duyên với phiền não kia, cho nên Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh
đạo. Lại nữa, Thánh đạo cần phải tu là vượt ra chứ không phải à ẩn vào,
không giống như pháp thiện khác tuy la ø cần phải tu mà cũng vượt ra
chứ không phải là ẩn vào, không giống như pháp thiện khác tuy là cần
phải tu mà cũng vượt ra-cũng ẩn vào; nghĩa là vượt ra cõi Dục-ẩn vào
Tĩnh lự thứ nhất, cho đến vượt ra Vô sở hữu xứ, ẩn vào Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. vì vậy Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Hỏi: Người đạt được Thánh đạo lì a nhiễm cõi Dục rồi sinh vào
Tĩnh lự thứ nhất, cho đến lìa nhiễm Vô sở hữu xứ rồi sinh đến Phi tưởng
phi phi tưởng xứ, làm sao Thánh đạo la ø vượt ra chứ không phải là lần
vào?
Đáp: Tuy có sự việc này ma ø các Thánh đạo không dẫn đến di
thục, không phải là như pháp thiện khác có thể dẫn đến dị thục, cho nên
các Thánh đạo chỉ gọi là vượt ra.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo có năng lực làm giảm các Hữu, có năng
lực làm hại các Hữu, có năng lực  phá bỏ các Hữu; tu tập pháp thiện
khác thì nuôi lớn các Hữu, tha âu nhiếp thêm các Hữu, duy trì thì vững
bền các Hữu, cho nên Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo đoạn trừ quả báo lưu chuyển do sinh lão
bệnh tử làm cho không nối tiếp nhau, tu tập pháp thiện nối tiếp quả báo
lưu chuyển do sinh lão bệnh tử không làm cho gián đoạn, cho nên Đức
Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo là hướng về hành Diệt khổ của quả báo
thế gian do sinh lão bệnh tử, tu tập pháp thiện khác thì hướng về hành
Tập khổ của quả báo thế gian do sinh lão bệnh tử, cho nên Đức Phật chỉ
nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo không phải là sự của Hữu thân kiến,
502 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
cho đến không rơi vào Khổ-tập đế thâu nhiếp tu tập pháp thiện khác là
sự của Hữu thân kiến, cho đến rơi vào Khổ-Tập đế thâu nhiếp, cho nên
Đức Phật chỉ nói cẩn phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo không ph ải là nhân của sự lưu chuyển
sinh già bệnh chết trong cõi-nẽo-sinh lo ại, tu tập Pháp thiện khác là
nhân của sự lưu chuyển sinh già bệnh chết trong cõi-nẽo-sinh loại, cho
nên Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo khi ến cho trừ hết sự lưu chuyển sinh
già bệnh chết trong cõi-nẽo-sinh loại, tu tập pháp thiện khác khiến cho
cõi-nẽo-sinh loại và sinh già bệnh chết lưu chuyển đến vô tận, cho nên
Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, Thánh đạo chỉ là đa ùng yêu thích-quả đáng yêu thích,
đáng vui mừng-quả đáng vui mừng, vừa ý-quả vừa ý, đáng mong cầu-
quả đáng mong cầu, đáng vui suớng- quả đáng vui sướng; pháp thiện
khác thì không như vậy, cho nen Đức Phật chỉ nói cần phải tu Thánh
đạo.
Lại nữa, Thánh đạo là Sa-môn, la ø Bà la môn là quả Bà la  môn,
là Phạm hạnh là quả Phạm hạnh, là Đạo là quả của Đạo, cho nên Đức
Phật chỉ nói cần phải tu Thánh đạo.
Lại nữa, tu tập Thánh đạo nhất định hướng đến Niết-bàn, tu tập
pháp thiện khác thì nơi hướng về không nhất định, cho nên Đức Phật chỉ
nói cần phải tu Thánh đạo.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên Đức Phật chỉ nói cần
phải tu Thánh đạo.
Có mười sáu hành tướng duyên với bốn Thánh đế mà phát khởi,
đó là duyên với Khổ đế có bốn hành tướng:
1. Khổ.
2. Vô thường.
3. Không.
4.Vô ngã.
Duyên với Tập đế có bốn hành tướng:
1. Nhân.
2. Tập.
3. Sinh.
4. Duyên.
Duyên với Diệt đế có bốn hành tướng:
1. Diệt.
2. Tĩnh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 503  
www.daitangkinh.org  
3. Diệt.
4. Ly.
Duyên với Đạo đế có bốn hành tướng:
1. Đạo.
2. Như.
3. Hành.
4. Xuất.
Hỏi: Mười sáu hành tướng có mười  sáu tên gọi, thật Thể có bao
nhiêu?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Tên gọi là mười sáu-thật Thể
có bảy, đó là bốn loại hành tướng duyên với khổ đế thì tên gọi có bốn
loại mà thật Thể cũng có bốn, duyên với ba Đế còn lại đèu có bốn hành
tướng, tên gọi tuy có bốn mà thật Thể chỉ có một.
Hỏi: Vì sao duyên với Khổ có bốn hành tướng thì tên gọi có bốn
loại mà thật Thể cũng có bốn, duyên với ba Đế còn lại mà không phải
như vậy?
Đáp: Duyên với khổ thì hành tướng là bốn, bởi vì đối trị gần của
bốn điên đảo, cho nên như bốn điên đảo-tên gọi và Thể đều có bốn;
duyên với ba Đế mà phát khởi hành tướng không phải là đối trị gần của
bốn điên đảo, cho nên tên gọi tuy có bốn mà thật Thể chỉ là một.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này:  Mười sáu hành tướng thì tên
gọi và thật thể đều có mười sáu. Như tên gọi và Thể, tên gọi thi thiết-
Thể thi thiết, tên gọi khác tướng-T hể khác tướng, tên gọi khác tánh-
Thể khác tánh, tên gọi sai biệt-Thể sai biệt, tên gọi kiến lập-Thể kiến
lập, tên gọi giác liễu-Thể giác liễu, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nói đến hành tướng thì tự tánh là gì?
Đáp: Tự tánh là tuệ. Nên biết  trong này tuệ là hành tướng, cũng
là năng hành-cũng là sở hành; tâm-tâm sở pháp tương ưng với tuệ tuy
không phải là hành tướng mà là năng hành-cũng là sở hành; cùng với
tuệ đều có hành bất tương ưng, và có pháp khác tuy không phải là hành
tướng-cũng không phải là năng hành mà là sở hành.
Có người đưa ra cách nói này: Nói đến hành tướng là tổng quát
dùng tất cả tâm-tâm sở pháp làm tự tánh của nó. Hoặc đưa ra cách nói
này: Các tâm-tâm sở đều là hành tướng, cũng là năng hành-cũng là sở
hành, tất cả pháp khác tuy không phải là hành tướng-cũng không phải
là năng hành mà đều là sở hành.
Lại có người nói: Hành tướng đã nói dùng tất cả pháp để làm tự
tánh của nó. Hoặc đưa ra cách nói này: Các pháp tương ưng cũng là
504 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
hành tướng, cũng là năng hành-cũng là sở hành, pháp không tương ưng
tuy là hành tướng, cũng là sở hành mà không phải là năng hành.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Nói đến hành tướng thì tự tánh
là tuệ, như ban đầu đã nói. Như vậy gọi là tự tánh của hành tướng, tụ
Thể của ngã-vật, bổn tánh của tướng phần.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là hành tướng, hành tướng là nghĩa gì?
Đáp: Đối với tướng của các cảnh chọn lựa mà chuyển là nghĩa của
hành tướng.
Hỏi: Vì sao gọi là Khổ, nói rộng ra cho đến vì sao gọi là Xuất?
Đáp: Đau đớn bức bách như mang gánh nặng, trái ngược với tâm
Thánh cho nên gọi là Khổ. Bởi vì  hai duyên cho nên nói tên gọi Vô
thường:
1. Do những tạo tác.
2. Do thuộc về duyên.
Do những tạo tác, là các pháp hữu vi trong sát-na thứ nhất có thể
có những tạo tác trong sát-na thứ hai không còn có thể tạo tác. Do thuộc
về duyên, là các pháp hữu vi hệ thuộc nhiều duyên mới có sự tạo tác.
Trái với Ngã kiến cho nên gọi là không. Trái với Ngã kiến cho nên gọi
là vô ngã. Như chủng tử c ủa pháp cho nên gọi là Nhân. Có thể cùng
nhau xuất hiện cho nên gọi là Tập. Khiến cho có sự nối tiếp phát khởi
cho nên gọi là Sinh. Có thể có sự hành tựu cho nên gọi là Uyên, ví như
cục đất nhão-vòng dây-nước cùng nhiều duyên hòa hợp để làm thành
bình lọ… Thủ uẩn vĩnh viễn không còn cho nên gọi là Diệt. Tướng hữu
vi dừng lại cho nên gọi là Tĩnh. Đều là thiện-đều là Thường cho nên gọi
là Diệu. An ổn cao nhất cho nên gọi là Ly, là lìa tự Thể chứ không phải
là lìa bỏ. Xa cách làm hại đến tà đạo cho nên gọi là Đạo. Xa cách làm
hại đến phi lý cho nên gọi là Như. Hướng đến cung thành của Niết-bàn
cho nên gọi là Hành. Có thể vĩnh viễn vượt qua cho nên gọi là Xuất, là
có thể vượt khỏi tánh chứ không phải là chìm cào tánh.
Lại nữa, do thô nặng mà bức bách cho nên gọi là Khổ. Tánh không
đến cuối cùng cho nên gọi là vô thường. Bên trong lìa bỏ sĩ phu-kẻ làm-
người nhận, loại trừ kẻ làm-người  nhận, cho nên gọi là không. Tánh
chẳng tự tại cho nên gọi là Vô ngã. Dẫn đắt phát sinh các quả báo cho
nên gọi là Nhân. Khiến cho quả báo cùng hiện rõ cho nên gọi là Tập.
Có năng lực có sinh sản thêm cho nên gọi là Sinh. Có những sự tạo tác
cho nên gọi là Duyên. Tánh chẳng nối tiếp nhau, không còn những sự
nối tiếp nhau cho nên goi là Diệt. Ba thứ lửa vĩnh viễn vắng lặng   cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 505  
www.daitangkinh.org  
nên gọi là Tĩnh. Thoát khỏi các tai họa bất ngờ cho nên gọi là Diệu. Rời
khỏi những lỗi lầm đáng lo cho nên gọi là Ly. Là con đường chủ yếu để
thoát ra cho nên gọi là Đạo. Luôn  luôn phù hợp chánh lý cho nên gọi
là Như. Luôn luôn đích thực hướng đến cho nên gọi là Hành. Vĩnh viễn
vượt lên trên sinh tử cho nên gọi là xuất.
Hỏi: Có bốn hành tướng quán về quả sinh tử, tại sao quả này chỉ
gọi là Khổ đế chứ không gọi là vô thường-không-vô ngã đế?
Đáp: Cũng cần phải nói là vô thường… đế, mà không nói đến là
có cách nói khác.
Lại nữa, đã nói là khổ đế thì nên biết đã nói là vô thường-không-
vô ngã đế, bởi vì giống nhau. Lại nữa, tướng Khổ không chung mà chỉ
riêng pháp hữu lậu là khổ chứ không phải là pháp khác, cho nên gọi là
khổ đế; ba tướng như vô thường… là tướng chung còn lại, nghĩa là tướng
vô thường thì ba đế đều có, tướng không- vô ngã bao trùm tất cả các
pháp, cho nên những loại này không gọi là vô thường… đế. Lại nữa, Khổ
trái với các Hữu, hữu tình nghe đến có thể rời bỏ sinh tử cho nên gọi là
Khổ đế; đồ ăn thức uống tuyệt vời đem cho trẻ thơ, nếu nói là khổ thì
trẻ thơ liền vứt ra xa nói là vô thường… thì trẻ thơ không có tâm rời bỏ,
vì vậy không gọi là vô thường… đế. La ïi nữa, sinh tử có khổ thì người
ngu kẻ trí cùng tin chắc, ngoại đạo nghe đến cũng không phỉ báng, nghe
đến vô thường… thì có người không si nh khởi niềm tin, cho nên gọi là
khổ đế chứ không phải là vô thường… lại nữa, chủ động biết rõ-thụ động
biết rõ dễ dàng phân biệt, cho nên chỉ gọi là Khổ đế chứ không phải là
vô thường…, nghĩa là Đức Phật nói có khổ trí, cho nên trí này đã biết,
chĩ gọi là khổ đế. Như trí đã biết, giác-sở giác, căn-nghĩa của căn, hành
tướng-sở duyên, có cảnh và cảnh, nên biết cũng như vậy. Lại nữa, tên
gọi của Khổ đế này từ xưa mà truyền lại, nói là văn cú đã từng có, hằng
hà sa chư Phật quá khứ đều dùng tên gọi của khổ để biểu thị cho Đế
này, Đức Phật ngày nay cũng như vậy, cho nên không cần phải vặn hỏi.
Lại nữa, bốn tướng của Đế này thì tướng Khổ đứng đầu tiên, cho nên
Đức Thế Tôn chỉ gọi là Khổ đế.
Hỏi: Có bốn hành tướng quán về nhân sinh tử, tại sao nhân này chỉ
gọi là Tập đế chứ không gọi là ba loại Đế như Nhân…?
Đáp: Cũng cần phải nói là Nhân-Sinh-Duyên đế, mà không nói
đến là có cách nói khác.
Lại nữa, đã nói là Tập đế thì nên biết đã nói nhân sinh-Duyên đế,
bởi vì giống nhau. Lại nữa, chủ động biết rõ-thụ động rõ dễ dàng phân
biệt cho nên chỉ gọi là tập đế chứ không phải là Nhân-Sinh-Duyên,
506 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nghĩa là Đức Phật nói có tập trí, cho nên do trí này mà biết chỉ gọi là
Tập đế. Như do trí mà biết, giác-sở giác… nên biết cũng như  vậy.
Lại nữa, tên gọi của Tập đế này từ xưa mà truyền lại, nói là văn
cú đã từng có, hằng hà sa chư Phậ t quá khứ đều dùng tên gọi của Tập
để biều thị cho Đế này, Đức Phật ngày nay cũng như vậy, cho nên
không cần phải vặn hỏi. Lại nữa, tướng Tập chưa có ở pháp hữu lậu, bởi
vì dẫn đến Tập của sinh tử không phải là vô lậu; tướng của Nhân-Sinh
và Duyên thì vô lậu cũng có, bởi vì Thánh đạo cũng gọi là nhân-Sinh-
Duyên. Tập không chung cho nên thiết lập dùng tên gọi của Đế, vì vậy
Đức Thế Tôn chỉ gọi là Tập đế.
Hỏi: Có bốn hành tướng quán về Ni ết-bàn, tại sao Niết-bàn chỉ
gọi là Diệt đế chứ không gọi là ba loại Đế như Tĩnh…?
Đáp: Cũng cần phải nói là Tĩnh-Diệu-Ly đế, mà không nói đến là
có cách nói khác.
Lại nữa, đã nói là Diệt đế thì nên biết là đã nói Tĩnh-Diệu-Ly đế,
bởi vì giống nhau. Lại nữa, chủ độn g biết rõ-thụ động biết rõ dễ dàng
phân biệt cho nên chỉ gọi là Diệt đế chứ không phải là Tĩnh-Diệu-Ly,
nghĩa là Đức Phật nói có Diệt trí, cho nên do trí này mà biết chỉ gọi là
Diệt trí. Như do trí mà biết, giác-s ở giác… nên biết cũng như vậy. Lại
nữa, tên gọi của Diệt không chung cho nên thiết lập tên gọi là Đế, bởi
vì tên gọi của Diệt chỉ hiển bày về Diệt cứu cánh, tên gọi của Tĩnh ng-
hiêng về Định-Diệu và Ly nghiêng về Đạo, cho nên không gọi là Tĩnh-
Diệu-Ly đế. Lại nữa, tên gọi của Diệt đế này từ xưa mà truyền lại, nói
là văn cú đã từng có, hằng hà sa chư Phật quá khứ đều dùng tên gọi của
Diệt để biểu thị cho Đế này, Đức Phật ngày nay cũng như vậy, cho nên
không cần phải vặn hỏi. Lại nữa, bốn tướng của Đế này thì tướng Diệt
đứng đầu tiên, cho nên Đức Thế Tôn chỉ gọi là Diệt đế.
Hỏi: Có bốn hành tướng quán về Th ánh đạo, tại sao Thánh đạo
chỉ gọi là Đạo đế chứ không gọi là ba loại Đế như Như…?
Đáp: Cũng cần phải nói là Như-Hành-Xuất đế, mà không nói đến
là có cách nói khác.
Lại nữa, đã nói là Đạo đế thì nên biết là đã nói Như-hành-Xuất đế,
bởi vì giống nhau. Lại nữa, chủ độn g biết rõ-thụ động biết rõ dễ dàng
phân biệt cho nên chỉ gọi là Đạo đế chứ không phải là Như-Hành-Xuất,
nghĩa là Đức Phật nói có Đạo trí, cho nên do trí này mà biết chỉ gọi là
Đạo đế. Như do trí mà biết, giác-Sở giác… nên biết cũng như vậy. Lại
nữa, tên gọi của Đạo chỉ hiển bày con đường hướng đến Niết-bàn cho
nên thiết lập tên gọi là Đế, Như nghiêng về chánh lý, Hành gồm chung
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 507  
www.daitangkinh.org  
hữu lậu, Xuất gồm chung Niết-bàn, cho nên những loại này không gọi
là Như-hành-Xuất đế. Lại nữa, tên gọi Đạo đế này từ xưa mà truyền lại,
nói là văn cú đã từng có, hằng hà sa chư Phật quá khứ đều dùng tên gọi
của Đạo để biểu thị cho Đế này, Đức Phật ngày nay cũng như vậy, cho
nên không cần phải vặn hỏi. Lạinữa, bốn tướng của Đế này thì tướng
Đạo đứng đầu tiên, cho nên Đức Thế Tôn chỉ gọi là Đạo đế.
Trong Tỳ-nại-da nói: “Đức Thế Tôn có lúc vì bốn Thiên vương,
trước tiên dùng Thánh ngữ để nói bốn Thánh đế. Trong bốn Thiên
vương có hai vị có thể hiểu rõ, hai vị không thể hiểu rõ. Đức Thế Tôn
vì thương xót làm lợi ích cho họ, dùng ngôn ngữ bình thường của nước
giáp ranh nam Ấn Độ để nói về bốn Thánh đế, gọi là Y-nê-mê-nê-
thạp-phẫu-đạt-diệp bộ. Trong hai Th iên vương có một vị có thể hiểu
rõ, một vị không thể hiểu rõ Đức Thế Tôn vì thương xót mà làm cho vị
đó, lại dùng lột loại ngôn ngữ miệt -lệ-xa để nói về bốn Thánh đế, gọi
là Ma-xa-đổ-xa-tăng-nhiếp-ma-tát-hược-đát-la-tỳ-thích-trì. Lúc ấy bốn
Thiên vương đều được hiểu rõ”.
Hỏi: Đức Phật dùng Thánh ngữ để nói về Thánh đế có thể làm
cho hữu tình đã hóa độ đều được hiểu hay không? Giả sử như vậy thì có
gì sai? Cả hai đều có sai lầm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu nói có thể
thì hai Thiên Vương sau nghe Thánh ngữ đã nói, tại sao không hiểu?
Nếu như không có thể thì bài tụng đã nói nên thông hiểu thế nào? Như
có tụng nói:
“Đức Phật dùng một âm diễn th uyết về pháp, chúng sinh tùy
chủng loại đều được hiểu rõ, đều nói là Đức Thế Tôn chung ngôn ngữ,
chỉ vì mình nói về các loại ý nghĩa”.
Một âm, gọi là Phạm âm. N ếu người Chí-na đến ngồi ở pháp
hội, cho rằng Đức Phật vì mình nói  về âm nghĩa của Chí-na. như vậy
người nước Lịch-ca, Diếp-phạt-na, Đạ t-thích-đà, Mạt-diệp-bà-khư-sa,
Đổ-hóa-la, Bác-hát-la… đến ngồi ở pháp hội, tất cả đều cho rằng Đức
Phật chỉ vì mình nói theo âm nghĩa của nước mình nghe rồi tùy theo
chủng loại đều được hiểu rõ. Vả lại  hành giả đang tham đến ngồi ở
pháp hội, nghe Đức Phật vì mình nói  về nghĩa của quán Bất tịnh; nếu
hành giả đang sân đến ngồi ở pháp hội, thì nghe Đức Phật vì mình nói
về nghĩa của quán Từ Bi, nếu hàn h giả đang si đến ngòi ở pháp hội,
thì nghe Đức Phật vì mình nói về nghĩa của quán Duyên khởi; hành giả
đang kiêu mạn…, tương tự như vậy nên biết. Trong bài tụng này đã đưa
ra cách nói như vậy, làm sao có thể nói Đức Phật dùng Thánh ngữ để
nói về bốn Thánh đế, không khiến cho ta át cả hữu tình đã hóa độ đều
508 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
được hiểu rõ?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đức Phật dùng Thánh ngữ để
nói về bốn Thánh đế, có năng lực làm cho tất cả hữu tình đã hóa độ đều
được hiểu rõ.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao hai Thiên Vương sau nghe Thánh ngữ
đã nói mà không thể nào hiểu được?
Đáp: Bốn Thiên Vương ấy có ý thích khác nhau, bởi vì thỏa mãn
ý thích của họ cho nên Đức Phật nói khác nhau. Nghĩa là hai Thiên
Vương dấy lên suy nghĩ như vậy: Nếu Đức Phật vì mình mà dùng Thánh
ngữ để nói về bốn Thánh đế thì mình có thể tiếp nhận thực hành. Thiên
Vương thứ ba dấy lên suy nghĩ như vậy: Nếu Đức Phật vì mình mà dùng
ngôn ngữ bình thường của nước giáp ranh Nam Ấn Độ để nói về bốn
Đế thìmình có thể tiếp nhận thực hành. Thiên vương thứ tư dấy lên suy
nghĩ như vậy: Nếu Đức Phật vì mình mà tùy ý dùng một loại ngôn ngữ
Miệt-lệ-xa đến nói về bốn Đế thì mình có thể tiếp nhận thực hành. Vì
vậy Đức Thế Tôn tùy theo ý thích của họ mà nói.
Lại nữa, Đứa Thế Tôn muốn hiển bày đối với các ngôn âm đều có
năng lực dễ dàng hiểu rõ cho nên n ói như vậy. Nghĩa là có người sinh
nghi Đức Phật chỉ có thể nói pha ùp bằng Thánh ngữ, đối với ngôn âm
khác chưa hẳn đã tự tại. Vì giải quyết mối nghi ấy cho nên Đức Phật
dùng các loại ngôn âm để nói pháp, hiển bày tự tại đối với ngôn âm của
các phương, pháp quan trọng đã nói thì nghe đều tiếp nhận thực hành.
Lại nữa, có hữu tình đã hóa độ dựa vào hình dáng-ngôn âm không
thay đổi của Đức Phật mà được tiếp nhận hóa độ, có hữu tình đã hóa độ
dựa vào hình dáng-ngôn âm chuyển biến của Đức Phật mà được tiếp
nhận hóa độ. Dựa vào hình dáng-ngôn âm chuyển biến của Đức Phật
mà được tiếp nhận hóa độ. Dựa vào hình dáng-ngôn âm không thay
đổi của Đức Phật mà được tiếp nhận hóa độ, nghĩa là nếu thay đổi hình
dáng-ngôn âm để mà nói pháp thì hữu tình ấy không thể nào hiểu được.
Như nói Đức Phật ở nước ma-kiệt -đà vì vượt qua hồ cứng đi bộ mười
hai Du-thiện-na cho nên bảy vạn  chúng sinh đều được thấy Đế, chúng
sinh ấy đều dựa vào hình dáng-ngôn âm không thay đổi của Đức Phật
mà được tiếp nhận hóa độ. Nếu thay đổi hình dáng-ngôn âm để nói
pháp, thì những chúng sinh ấy sẽ không thấy Đế. Dựa vào hình dáng-
ngôn âm chuyển biến của Đức Phật mà được tiếp nhận hóa độ, nghĩa là
nếu không thay đổi hình dáng-ngôn âm để mà nói pháp thì hữu tình ấy
không thể nào hiểu được. Vì vậy Đức Thế Tôn đưa ra ba loại ngôn ngữ,
vì bốn Thiên vương mà nói bốn Thánh đế.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 509  
www.daitangkinh.org  
Lại có người nói: Đức Phật dùng một âm để nói về bốn Thánh đế,
không khiến cho tất cả hữu tình đã hóa độ đều có thể hiểu rõ. Đức Thế
Tôn tuy có thần lực tự tại, mà đối với cảnh giới không thể nào thay đổi
vượt qua, như không thể nào khiến cho ta i thấy các sắc, mắt nghe âm
thanh..
Hỏi: Nếu như vậy thì tụng trước nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Không nhất thiết phải t hông hiểu bởi vì không phải là ba
tạng. Các bài tụng ca ngợi Đức Phậ t thì ngôn từ nhiều hơn là sự thật,
như Luận giả Phân Biệt ca ngợi nói  là tâm của Đức Thế Tôn thường
xuyên ở trong Định, bởi vì khéo léo an  trú trung hữuong niệm và biết
chính xác. Lại ca ngợi nói là Đức Phật luôn luôn không ngủ nghỉ, bởi vì
lìa bỏ các cái. Như Luận giả ấy ca  ngợi Đức Phật, sự thật không sánh
bằng ngôn từ, tụng trước cũng như vậy cho nên không cần phải giải
thích.
Lại nữa, ngôn âm của Như Lai ba o trùm các cảnh của âm thanh,
rùy theo ngôn ngữ đã mong đều có năng lực thực hiện, nghĩa là nếu Đức
Phật phát ra ngôn ngữ của nước Chí-na thì hơn hẳn người sinh ở Trung
Hoa Chí-na, cho đến nếu phát ra ngôn ngữ của nước Bác-hát-la thì hơn
hẳn người sinh ở kinh đô trong nước ấy,  bởi vì ngôn âm của Đức Phật
bao trùm các cảnh của âm thanh, cho nên bài t ụng ấy đưa ra cách nói
như vậy.
Lại nữa, lời nói của Đức Phật nhẹ nhàng sắc bén xoay chuyển vô
cùng nhanh chóng, tuy đủ loại ngôn ngữ mà nói là cùng một lúc, nghĩa
là nếu Đức Phật phát ra ngôn ngữ của  Chí-na rồi không gián đoạn lại
phát ra ngôn ngữ của nước Lạch-ca , cho đến tiếp tục phát ra ngôn ngữ
của nước Bác-hát-la, bởi vì chuyển đổi nhanh c hóng cho nên điều nói
là cùng một lúc. Nhưn vòng lửa xo ay tròn không phải là vòng tròn mà
nghĩ là vòng tròn, tụng trước dựa vào đây cho nên cũng không có gì trái
ngược. Lại nữa, ngôn âm của Như Lai tuy có nhiều loại, mà cùng có ích
lợi cho nên nói là một âm.
Như trong Kinh nói: “Đức Phật ba ûo với Tỳ kheo: Khổ Thánh đế
này xưa Ta chưa nghe, ở trong pháp này tác ý đúng như lý, vì vậy liền
phát sinh mắt trí hiểu biết rõ ràng. Tuệ về Khổ Thánh đế này cần phải
biết khắp, xưa Ta chưa nghe cho đến nói rộng ra. Tuệ về Khổ Thánh đế
này đã biết khắp, xưa Ta chưa nghe, cho đến nói rộng ra. Tập-Diệt-Đạo
đế nói rộng ra cũng như vậy”.
Khổ Thánh đế này xưa Ta chưa nghe…, hiển bày về vị tri đương tri
căn. Tuệ về Khổ Thánh đế này cần phải biết khắp…, hiển bày về Dĩ tri
510 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
căn. Tuệ về khổ Thánh đế này đã biết khắp…, hiển bày về Cụ tri căn.
Tập-Diệt-Đạo đế đều hiển bày về ba căn, nên biết cũng như vậy.
Đại đức Pháp Cứu đưa ra cách nói như vậy: “Tôi suy nghĩ về Kinh
này mà toàn thân nổi gai ốc, bởi vì  Đức Phật đã nói chắc chắn không
trái với nghĩa, nhất định có thứ tự”. Nay trong Kinh này vượt qua thứ
tự để nói về Cụ tri căn, sau lạinói về vị tri đương tri căn, không phải là
Phật-Độc giác và các Thanh văn, có thể có thứ tự quán hành như vậy,
thì sau Cụ tri căn làm sao lại khởi căn vô lậu ban đầu? Nếu rời bỏ kinh
này thì chắc chắn không hợp lý, bởi vì ban đầu Đức Phật nói thì lấy năm
Tỳ kheo để làm hàng Thượng Thủ, tám vạn chư Thiên nghe nói điều
này chứng được pháp. Nếu như mong muốn không rời bỏ thì lại trái với
thứ tự, cho nên suy nghĩ về Kinh này ma ø toàn thân nổi gai ốc. Nhưng
Đại đức ấy tuy đưa ra lời này ma ø không rời bỏ kinh, chỉ duyên đổi câu
chữ của kinh, vị ấy đưa ra cách nói này: “Kinh này nên nói Khổ Thánh
đế này, xưa Ta chưa nghe cho đến nói rộng ra; Tập-Diệt đế nói rộng ra
cũng như vậy. Tuệ về khổ Thánh đế này cần phải biết khắp, tuệ về Tập
Thánh đế này cần phải vĩnh viễn đoa ïn trừ, tuệ về Diệt Thánh đế này
cần phải tác chứng, tuệ về Đạo Thánh đế này cần phải tu tập, xưa chưa
nghe… nói rộng ra như trước. Tuệ về Khổ Thánh đế này đã biết khắp,
tuệ về Tập Thánh đế này đã vĩnh viễn đoạn trừ, tuệ vê Diệt Thánh đế
này đã tác chứng, tuệ về Đạo Thánh đế này đã tu tập, xưa chưa nghe…
nói rộng ra như trước”. Nếu đưa ra cách nói này thì không sai thứ tự, tùy
thuận Hiện quán chứ không phải là như kinh nói.
Các luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: “Không nên vội vàng chuyển đổi
câu chử của kinh này, vô lượng các Đạ i Luận sư quá khứ, lợi căn-đa
văn hơn hẳn Đại đức, hãy còn không dám chuyển đổi câu chữ của kinh
này, huống hồ Đại đức ngày nay mà có thể vội vàng chuyển đổi, chỉ
cần phải tìm hiểu về ý nghĩa của kinhnày, đó là người nói pháp dựa vào
hai thứ tự:
1. Dựa vào tùy thuận nói pháp theo thứ tự như kinh này nói.
2. Dựa vào tùy thuận tiện quán theo thứ tự như Đại đức nói”.
Hiếp Tôn giả nói: “Kinh này không nói đến ba căn vô lậu, chỉ nói
về tuệ lực tu hành bốn Đế thành tựu do Văn-Tư của cõi Dục khi Bồ tát
ngồi dưới cội cây Bồ-đề”.
Hỏi: Đức Thế Tôn đã nói Ta nhờ vào quán sát về pháp này mà
chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, lẽ nào có nghĩa của Văn-Tư
mà chứng Bồ-đề hay sao?
Đáp: Bồ tát do tuệ lực Văn-Tư này, chế phục và loại trừ tất cả mọi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 79 511  
www.daitangkinh.org  
ngu muội về bốn Thánh đế, từ đó nhất  định sẽ chứng vô thượng Giác,
cho nên nói nhờ vào pháp này mà chứng được Bồ-đề. Như người trước
đó thì da ướt che mặt, sau được tr ừ bỏ lấy lụa mỏng để che mặt, màng
lụa che mặt ấy nhỏ bé có thể nói là không có chướng ngại, cho nên ở
đây không phải là nói về ba căn vô lậu.
Như trong Kinh nói: “Đức Phật bảo với Tỳ kheo: Ta đối với bốn
Thánh đế ba lần chuyển mười hai ha ønh tướng, phát sinh mắt trí hiểu
biết rõ ràng”.
Hỏi: Ở đây phải có mười hai lần chuyển bốn mươi tám hành tướng,
vì sao chỉ nói ba lần chuyển mười hai hành tướng?
Đáp: Tuy quán sát mỗi một Đế đều có ba lần chuyển mười hai
hành tướng,mà không vượt quá ba lần chuyển mười hai hành tướng, cho
nên đưa ra cách nói này. Như người Dự lưu cuối cùng nhận lấy bảy lần
trở lại sinh tử, và bảy xứ thiện cùng với hai pháp… trong này,mắt nghĩa
là Pháp trí nhẫn, trí nghĩa là các Ph áp trí, minh nghĩa là các Loại trí
nhẫn, giác nghĩa là các Loại trí. Lại nữa, mắt là nghĩa về mình thấy, trí
là nghĩa về quyết đoán, minh là nghĩa về hiểu rõ, giác là nghĩa về cảnh
giác quan sát.
Hỏi: Bốn Thánh đế này nếu tự tánh đoạn thì cũng là sở duyên
đoạn chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có tự tánh đoạn mà không phải là sở duyên đoạn, đó là duyên
khổ-tập vô lậu và các pháp hữu lậu không có sở duyên.
2. Có sở duyên đoạn mà không phải là tự tánh đoạn, đó là duyên
Thánh đạo hữu lậu.
3. Có tự tánh đoạn cũng là s ở duyên đoạn, đó là duyên Khổ-tập
hữu lậu.
4. Có lúc không phải là tự tánh đoạn cũng không phải là sở duyên
đoạn, đó là duyên Thánh đạo vô lậu, và Diệt đế không có Thánh đạo
sở duyên.


„
512 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA