A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 80

Việt dịch

QUYỂN 80

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 10)

Bốn Tĩnh lự, đó là Tĩnh lự thứ nhất, Tĩnh lự thứ hai, Tĩnh lự thứ
ba, Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định, đó là
trong luận Phẩm Loại Túc nói: “Thế nào là Tĩnh lự thứ nhất? Đó là
Tĩnh lự thứ nhất thâu nhiếp năm Uẩn thiện. Cho đến thế nào là Tĩnh lự
thứ tư? Đó là Tĩnh lự thứ tư tha âu nhiếp năm Uẩn thiện”. Luận ấy chỉ
nói Tĩnh lự thiện, hoặc có người nảy sinh nghi ngờ: trước chỉ là thiện xứ
không phải là nhiễm, cũng không phải là vô phú vô ký chăng? Vì quyết
định mối nghi ấy để hiển bày bốn Tĩnh lự, gồm cả thiện và nhiễm-vô
phú vô ký, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Tự tánh của bốn Tĩnh lự này thế nào?
Đáp: Đều lấy năm Uẩn của địa mình để làm tự tánh, đó gọi là tự
tánh của Tĩnh lự, tự Thể của ngã-vật, bổn tánh của tướng phần.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Tĩnh lự, vì c ó thể đoạn trừ ki ết cho nên gọi là
Tĩnh lự, hay là vì có thể chánh quán cho nên gọi là Tĩnh lự? Nếu có
thể đoạn trừ kiết cho nên gọi là Tĩnh lự, thì vô Sắc Định cũng có thể
đoạn trừ kiết, phải gọi là Tĩnh l ự? Nếu có thể chánh quán cho nên gọi
là Tĩnh lự, thì Tam-ma-địa của cõi  Dục cũng có thể chánh quán, phải
gọi là Tĩnh lự?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Vì có thể đoạn trừ kiết cho
nên gọi là Tĩnh lự.
Hỏi: Các Vô Sắc Định cũng có thể đoạn trừ kiết, phải gọi là Tĩnh
lự chăng?
Đáp: Nếu Định có thể đoạn trừ hai loại kiết bất thiện-vô ký thì gọi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 513  
www.daitangkinh.org  
là Tĩnh lự, các Vô Sắc Định chỉ đoạn trừ vô ký chứ không phải là bất
thiện, cho nên không gọi là Tĩnh lự.
Hỏi: Nếu đưa ra cách nói này thì chỉ riêng Vị chí Định có thể gọi
là Tĩnh lự, vì địa trên không đoạn trừ kiết bất thiện?
Đáp: Địa trên tuy không có đối trị đoa ïn trừ kiết bất thiện, mà có
đối trị chán ngán hủy hoại bất thiện, bởi vì có thể chán ngán hủy hoại
cho nên cũng gọi là có thể đoạn trừ.
Hỏi: Nếu đưa ra cách nóinày th ì phẩm Pháp trí thuộc Diệt-Đạo
của địa trên, và tất cả phẩm Loại trí ấy sẽ không phải là Tĩnh lự, bởi vì
đều không phải là đoạn trừ của cõi Dục và chán ngán hủy hoại thuộc
hai pháp đối trị?
Đáp: Kiết ấy đối với cõi Dục tuy là không có đối trị toàn cõi-toàn
địa, mà cõi ấy-địa ấy có thể có đối trị chán ngán hủy hoại bất thiện, do
thế lực này mà ở nơi khác cũng có được tên gọi. Lại nữa, trong bốn Tĩnh
lự có kiết bất thiện có thể đối tr ị, vô Sắc hoàn toàn không có, cho nên
tên gọi Tĩnh lự không bao gồm Vô Sắc.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Sáu địa thuộc cõi sắc
đối với Kiết của cõi Dục đều có đối trị đoạn trừ và ối trị chán ngán hủy
hoại, nhưng Vị chí Định đã đoạn kiết ấy, đối trị của địa khác không có
kiết ấy để có thể đoạn, tuy không có kiết ấy để có thể đoạn mà có tác
dụng của đối trị. Như ban ngày có ba phần đều có năng lực phá tan bóng
tối, phần thứ nhất đã phá hết thì những phần khác không có gì đáng để
phá trừ. Lại như sáu người cùng ch ung một kẻ thù, một người đã giết
rồi thì những người còn lại không có gì đáng để giết. Lại như sáu ngọn
đèn đều có năng lực xua tan bóng tối, cầm một ngọn đèn đi vào ngôi
nhà thì bóng tối ấy đã loại trừ, năm ngọn đèn còn lại mang vào nhà thì
không có bóng tối đáng để xua tan. Như vậy sáu địa đối với kiết của
cõi Dục, đều có năng lực đoạn trừ chứ không phải là riêng Vị chí Định.
Nếu không như vậy thì lúc dựa vào năm địa trên tiến vào Kiến đạo, sẽ
không chứng được lìa ràng buộc của các kiết do kiến mà đoạn thuộc cõi
Dục. Đã có thể chứng được, cho nên biết sáu địa có đối trị đoạn trừ đối
với kiết của cõi Dục”.
Lại nữa, nếu Định có năng lực đoa ïn hai kiết do kiến-tu mà đoạn
thì gọi là Tĩnh lự, các Định vô Sắc ch ỉ có năng lực đoạn hết kiết do tu
mà đoạn, cho nên không phải là Tĩnh lự.
Lại nữa, nếu có năng lực đoạn kiết-năm Uẩn cùng sinh khởi có
thể làm sở y phát khởi nhiều công đức, có thể thâu nhiếp tiếp nhận đầy
đủ bốn chi-năm chi, có thể phát khởi sáu thần thông-thực hành đầy  đủ
514 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
bốn thông, ba loại biến hiện-ba minh-ba căn-ba đạo-ba địa-bốn quả Sa-
môn-chín đạo biến tri, hai đạo kiến-tu, hai trí Pháp-Loại, và Nhẫn trung
hữu thì gọi là Tĩnh lự; các Định vô Sắc  tuy có năng lực đoạn kiết, mà
không có đầy công đức đã nói ở trên, cho nên không phải là Tĩnh lự.
Lại có người nói: Bởi vì có na êng lực chánh quán cho nên gọi là
Tĩnh lự.
Hỏi: Nếu như vậy thì cõi Dục c ó Tam-ma-địa, cũng có năng lực
chánh quán nên gọi là Tĩnh lự?
Đáp: Nếu có năng lực chánh quán cũng có năng lực đoạn kiét thì
gọi là Tĩnh lự, tam-ma-dịa của cõi Dục tuy có năng lực chánh quán, mà
không có năng lực đoạn kiết, cho nên không gọi là Tĩnh lự.
Lại nữa, nếu có năng lực chna ùh quán kiên cố khó hủy hoại-nối
tiếp nhau tồm tại lâu dài, đối với cảnh sở duyên chú ý trải qua thời gian
dài mà không rời bỏ, thì gọi là Tĩnh lự. Lại nữa, nếu Tam-ma-địa có đủ
tên gọi của Định-tác dụng của Định, có năng lực chnáh quán thì gọi là
Tĩnh lự; Tam-ma-địa của cõi Dục tuy có tên gọi của Định mà không có
tác dụng của Định, như bùn đất-rui nhà-xà nhà có tên gọi mà không có
tc1 dụng, cho nên không phải là Tĩnh lự.
Lại nữa, nếu Tam-ma-địa không phả i là tán loạn vì gió làm cho
lay động, như ngọn đèn trong nhà kín, có na êng lực chánh quán thì gọi
là Tĩnh lự; Tam-ma-địa của cõi D ục nhiều tán loạn vì gió làm cho lay
động, như ngọn đèn giữa ngã tư con đường, cho nên không phải là trưởng
lão. Nói như vậy thì cần phải có đủ hai nghĩa mới gọi là Tĩnh lự, đó là có
nănglực đoạn kiết và có năng lực chánh quán; Tam-ma-địa của cõi Dục
tuy có năng lực đoạn kiết và có năng lực chánh quán mà không có năng
lực đoạn kiết, các Định vô Sắc tuy có năng lực đoạn kiết mà không có
năng lực chánh quán, cho nên không phải là Tĩnh lự.
Lại nữa, nếu có năng lực quán sát khắp nơi-đoạn kiết khắp nơi
thì gọi là Tĩnh lự, Tam-ma-địa của c õi Dục tuy có năng lực quán sát
khắp nơi mà không có năg lực đoạn kiết khắp nơi, các Định vô Sắc thì
cả hai nghĩa đều không có, cho nên không phải là Tĩnh lự. Lại nữa, nếu
có năng lực ngừng hẳn tất cả phiền não, và có năng lực suy nghĩ về tất
cả sở duyên thì gọi là Tĩnh lự; Tam-ma -dịa của cõi Dục tuy có năng
lực suy nghĩ về tất cả sở duyên mà không có năng lực ngừng hẳn tất cả
phiền não, các Định vô Sắc thì hai nghĩa đều không có, cho nên không
phải là Tĩnh lự. Lại nữa, các Định vô Sắc thì có Tĩnh mà không có Lự,
Tam-ma-địa của cõi Dục có Lự mà không có Tĩnh, Sắc Định có cả hai
cho nên gọi là Tĩnh lự. Tĩnh nghĩa là Đẳng dẫn, Lự nghĩa là Biến quán,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 515  
www.daitangkinh.org  
cho nên gọi là Tĩnh lự.
Bốn Tĩnh lự tổng quát có mười ta ùm Giới, đó là Tĩnh lự thứ nhất
có năm Chi:
1. Tầm.
2. Tứ.
3. Hỷ.
4. Lạc.
5. Tâm và tánh cùng một cảnh.
Tĩnh lự thứ hai có bốn chi:
1. Nội đẳng tịnh.
2. Hỷ.
3. Lạc.
4. Tâm và tánh cùng một cảnh.
Tĩnh lự thứ ba có năm chi:
1. Hành xả.
2. Chánh niệm.
3. Chánh tuệ.
4. Thọ lạc.
5. Tâm và tánh cùng một cảnh.
Tĩnh lự thứ tư có bốn Chi:
1. Bất khổ bất lạc thọ.
2. Hành xả thanh tịnh.
3. Niệm thanh tịnh.
4. Tâm và tánh cùng một cảnh.
Hỏi: Bốn Tĩnh lự thì tên gọi của Chi có mười tám loại, thật Thể
có mấy loại?
Đáp: Chỉ có mười một loại, đó là Tĩnh lự thứ nhất thì tên gọi của
Chi và thật Thể đều có năm loại, Tĩnh lự thứ hai thì Chi tuy có bốn mà
ba loại như trước thêm vào Nội đẳng tịnh, Tĩnh lự thứ ba thì Chi tuy có
năm mà loại thứ năm như trước ch ỉ thêm vào bốn loại trước, Tĩnh lự
thứ tư thì Chi tuy có bốn mà ba loại sau như trước chỉ thêm vào loại thứ
nhất, cho nên Chi của Tĩnh lự thì tên gọi có mười tám loại mà thật Thể
có mười một loại.
Lại có người nói: Thật thể chỉ có mười, đó là Lạc của ba Tĩnh lự
hợp lại làm một.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này, bởi vì hai Tĩnh
lự đầu là Lạc của Khinh an, Tĩnh lự thứ ba phân biệt Thọ lạc; Lạc của
hai Tĩnh lự đầu là Hành uẩn thâu nhiếp, Lạc của Tĩnh lự thứ ba là Thọ
516 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
uẩn thâu nhiếp. Vì vậy cách nói trước đối với lý là thích hợp.
Như tên gọi và thật Thể, tên gọi thi thiết-Thể thi thiết tên gọi
khác tướng-Thể khác tướng, tên gọi khác tánh-Thể khác tánh, tên gọi
sai biệt-Thể sai biệt, tên gọi kiến lập-Thể kiến lập, tên gọi là giác-Thể
là giác, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Trong này, thế nào là Tĩnh lự, thế nào là Chi của Tĩnh lự?
Đáp: Tâm và tánh cùng một cảnh là Tĩnh lự, bởi vì lấy  Tam-ma-
địa làm tự tánh; pháp này và những pháp khác là Chi của Tĩnh lự.
Hỏi: Nếu Tam-ma-địa là Tĩnh lự, thì Tĩnh lự thứ nhất-thứ ba lẽ ra
đều chỉ có bốn Chi, Tĩnh lự thứ hai-thứ tư lẽ ra đều chỉ có ba Chi, thì Chi
của Tĩnh lự đúng ra chỉ có mười bốn, tại ao lại nói là mười tám chi?
Đáp: Tam-ma-địa là Tĩnh lự-cũng la ø Chi của Tĩnh lự, còn lại là
Chi của Tĩnh lự chứ không phải la ø Tĩnh lự, cho nên có mười tám. Như
Trạc pháp là Giác-cũng là Chi của Gi ác, còn lại là Chi của Giác chứ
không phải là Giác; Chánh kiến là Đa ïo-cũng là Chi của Đạo, còn lại
là Chi của Đạo chứ không phải là Đạo; lìa bỏ căn phi thời là Trai-cũng
là Chi của Trai, còn lại là Chi c ủa Trai chứ không phải là Trai, Ở đây
cũng như vậy. Như vậy gọi là tự tánh của Chi thuộc Tĩnh lự, tự Thể của
ngã-vật, bổn tánh của tướng phần.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Chi của Tĩnh lự, Chi của Tĩnh lự là nghĩa gì?
Đáp: Vắng lặng suy nghĩ cho nên gọi là Tĩnh lự, tùy thuận Tĩnh
lự này cho nên gọi là Chi của Tĩnh lự; bởi vì nghĩa về tùy thuận, nghã
về mang gánh nặng, nghĩa về thành tựu việc lớn, nghĩa về vững mạnh,
nghĩa về phân biệt, là nghĩa của Chi.
Nghĩa về tùy thuận, nếu pháp tùy thuận Tĩnh lự của địa này, thì
gọi là Chi thuộc Tĩnh lự của đị a này. Nghĩa là mang gánh nặng, nếu
pháp có năng lực dẫn dắt Tĩnh lự của địa này, thì gọi là Chi thuộc Tĩnh
lự của địa này. Nghĩa về thành tựu việc lớn, nếu pháp có năng lực hoàn
toàn thành Tĩnh lự của địa này, thì gọi là Chi thuộc Tĩnh lự của địa này.
Nghĩa về vững mạnh, nếu pháp giúp đỡ thành tựu Tĩnh lự của địa này,
khiến cho nó vững mạnh thì gọi là Chi thuộc Tĩnh lự của địa này. Nghĩa
về phân biệt, như quân đội-xe cô.. là những sự phân biệt khác nhau, cho
nên gọi là Chi thuộc quân đội-xe cộ.., như vậy những sự phân biệt khác
nhau của Tĩnh lự gọi là Chi thuộc Tĩnh lự.
Như vậy đã giải thích tên gọi về Chi của Tĩnh lự, tiếp theoc ần
phải phân biệt về tướng xen tạp và tướng không có xen tạp.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự thứ nhất, thì cũng là Chi của Tĩnh lự
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 517  
www.daitangkinh.org  
thứ hai chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là Chi thứ nhất chứ không phải là Chi thứ hai, đó là
Tầm-Tứ.
2. Có lúc là Chi thứ hai chứ không phải là Chi thứ nhất, đó là Nội
đẳng tịnh.
3. Có lúc là Chi thứ nhất mà cũng là chi thứ hai, đó là Hỷ-lạc-tâm
và tánh cùng một cảnh.
4. Có lúc không phải là Chi thứ nhất mà cũng không phải là Chi
thứ hai, đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự thứ nhất, thì cũng là Chi của Tĩnh lự
thứ ba chăng?
Đáp: nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là Chi thứ nhất chứ không phải là Chi thứ ba, đó là Tâm-
Từ-Hỷ,Lạc.
2. Có lúc là Chi thứ ba chứ không phải là Chi thứ nhất, đó là Xả-
Niệm-Tuệ-Lạc.
3. Có lúc là Chi thứ nhất mà cũng là Chi thứ ba, đó là tâm và tánh
cùng một cảnh.
4. Có lúc không phải là Chi thứ nhất mà cũng không phải là Chi
thứ ba, đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự thứ nhất, thì cũng là Chi của Tĩnh lự
thứ tư chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là chi thứ nhất chứ không phải là chi thứ tư, đó là Tầm-
Tứ-Hỷ-Lạc.
2. Có lúc là Chi thứ tư chứ không phải là Chi thứ nhất, đó là Bất
khổ bất lạc-xả-niệm.
3. Có lúc là Chi thứ nhất mà cũng là Chi thứ tư, đó là tâm và tánh
cùng một cảnh.
4. Có lúc không phải là Chi thứ nhất mà cũng không phải là Chi
thứ tư, đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự thứ hai, thì cũng là Chi của Tĩnh lự
thứ ba chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là Chi thứ hai chứ không phải là Chi thứ bam, đó là Nội
đẳng định-hỷ-lạc.
2. Có lúc là Chi thứ ba chứ không phải là Chi thứ hai, đó là   Xả-
518 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Niệm-Tuệ-lạc.
3. Có lúc là Chi thứ hai mà cũng là Chi thứ ba, đó là tâm và tánh
cùng một cảnh.
4. Có lúc không phải là Chi thứ hai mà cũng không phải là Chi thứ
ba, đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự thứ hai, thì cũng là Chi của Tĩnh lự
thứ tư chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là Chi thứ hai chứ không phải là Chi thứ tư, đó là Nội
đẳng tịnh-hỷ-lạc.
2. Có lúc là Chi thứ tư chứ không phả i là Chi thứ hai, đó là Bất
khổ bất lạc-xả-niệm.
3. Có lúc là Chi thứ hai mà cũng là chi thứ tư, đó là tâm và tánh
cùng một cảnh.
4. Có lúc không phải là Chi thứ hai mà cũng không phải là Chi thứ
tư, đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự thứ  ba, thì cũng là Chi của Tĩnh lự
thứ tư chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là chi thứ ba chứ không phải là Chi thứ tư, đó là Tuệ-
lạc.
2. Có lúc là Chi thứ tư chứ không phải là Chi thứ ba, đó là Bất khổ
bất lạc.
3. Có lúc là Chi thứ ba mà cũng là Chi thứ tư, đó là Xả-Niệm-Tâm
và tánh cùng một cảnh.
4. Có lúc không phải là Chi thứ ba mà cũng không phải là Chi thứ
tư, đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Khinh an-hành xả thì tất cả các địa đều có, tại sao hai Tĩnh
lự đầu lại thiết lập Khinh an làm Chi mà không phải là Hành xả, Tĩnh
lự thứ ba-thứ tư thiết lập Hành xả làm Chi mà không phải là Khinh an?
Đáp: Bởi vì trước đây nói tùy thuận là nghĩa của Chi, nghĩa là
Khinh an chỉ tùy thuận Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai cho nên thiết lập làm
Chi, Hành xả chỉ tùy thuận Tĩnh lự thứ ba-thứ tư cho nên thiết lập làm
Chi. Lại nữa, bởi vì che phủ lẫn nhau, nghĩa là Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai
thì Khinh an có tác dụng hơn hẳn, có năng lực che phủ Hành xả cho nên
thiết lập làm Chi; Tĩnh lự thứ ba-thứ tư thì Hành xả có tác dụng hơn hẳn,
có năng lực phủ Khinh an cho nên thiết lâp làm Chi.
Hỏi: Tại sao hai pháp này có năng lực che phủ lẫn nhau?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 519  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì hai hành tướng này lại trái ngược nhau, nghĩa là tướng
Khinh an dấy khởi nhẹ nhàng, tướng Hành xả chìm sâu vắng lặng, cùng
lúc mà có lại trái ngược lẫn nha u, như người trong một lúc vừa đi vừa
đứng, vừa ngủ vừa thức luôn luôn trái ngược nhau; nhưng mà đối trị
trong tâm thiện đều khác cho nên có thể cùng dấy khởi, nghĩa là Khinh
an có năng lực đối trị Hôn trầm, Hành xả có năng lực đối trị Trạo cử.
Lại nữa, bởi vì đối trị năm Thức thân của cõi Dục, và thân đã dẫn
đến thô nặng cho nên Tĩnh lự thứ nhất thiết lập Khinh an làm Chi; bởi
vì đối trị ba Thức thân của Tĩnh l ự thứ nhất, và thân đã đến thô nặng,
cho nên Tĩnh lự thứ hai thiết lập Kh inh an làm Chi. Tĩnh lự thứ ba-thứ
tư không có Thức thân thô thiển,và thân đã dẫn đến thô nặng đáng để
đối trị, cho nên Tĩnh lự thứ ba-thứ tư không thiết lập Khinh an làm Chi;
hai Tĩnh lự ấy đã không thiết lập Kh inh an làm Chi, cho nên thiết lập
Hành xả làm Chi.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai có Hỷ nhiễm ô làm rối loạn thân
tâm, cho nên Đức Thế Tôn nói cần phải luyện tập Khinh an chứ không
nên trú vào Xả, vì vậy Tĩnh lự thứ nha át-thứ hai chỉ thiết lập Khinh an
làm Chi. Tĩnh lự thứ ba-thứ tư không có Hỷ nhiễm ô làm rối loạn thân
tâm cho nên Đức Thế Tôn nói chỉ cần trú vào Xả đừng luyện tập Khinh
an, vì vậy Tĩnh lự thứ ba-thứ tư chỉ thiết lập Hành xả làm Chi.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai thì Khinh an có nhân, đó là Hỷ
các pháp thiện như trong Kinh nói: “Tâm có Hỷ cho nên thân sẽ Khinh
an”. Vì vậy Tĩnh lự thứ nhấ-t-thứ ha i chỉ thiết lập Khinh an làm Chi.
Tĩnh lự thứ ba-thứ tư thì Khinh an không có nhân nghĩa là không có Hỷ
pháp thiện mà chỉ cân trú vào Xả, cho nên hai Tĩnh l ự ấy chỉ thiết lập
Hành xả làm Chi.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ ba rời bỏ Hỷ cao nhất, Tĩnh lự thứ tư rời bỏ
Lạc cao nhất, cho nên hai Tĩnh lự na øy chỉ thiết lập Hành xả làm Chi;
Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai đã không thi ết lập Hành xả làm Chi, cho nên
thiếp lập Khinh an làm Chi, không có gì trái ngược nhau.
Hỏi: Nội đẳng tịnh tức là Tín, ở các địa đều có, tại sao chỉ thiết lập
làm Chỉ ở Tĩnh lự thứ hai?
Đáp: Bởi vì trước đây nói tùy thuận là nghĩa của Chi, nghĩa là Tín
chỉ thuận với Tĩnh lự thứ hai, vì vậy chỉ có Tĩnh lự này thiết lập Tín làm
Chi.
Lại nữa, trong Tĩnh lự thứ nhất thì Tầm-Tứ như ngọn lửa, thân
thức như bùn đất, khiến cho tâm nối  tiếp nhau, nóng bức hỗn loạn làm
cho Tín không sáng tỏ sạch sẽ, như diện mạo hình bóng không hiện rõ
520 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ra trong bùn nóng. Tĩnh lự thứ hai không có ngọn lửa của Tầm-Tứ và
bùn đất của Thức thân, tướng của Tín sáng tỏ sạch sẽ trong tâm nối tiếp
nhau, như nước trong veo lặng ngắt thì diện mạo hình bóng được hiện
bày rõ ràng, cho nên ở Tĩnh lự này thiết lập Nội đẳng tịnh làm Chi. Tĩnh
lự thứ ba có cảm thọ vui thích cao nhất, Tĩnh lự thứ tư có cảm thọ buông
xả hơn hẳn, che phủ tâm nối tiếp nhau làm cho tướng của Tín không
hiện bày, cho nên Tĩnh lự thứ ba-thứ tư và thứ nhất đều không thiết lập
Nội đẳng tịnh làm Chi.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ hai thì các sư  Du-già từ trong lìa nhiễm bắt
đầu sinh ra Tín mạnh nhất, cho nên chỉ có Tĩnh lự này thiết lập Nội
đẳng tịnh làm Chi. Nghĩa là lúc sư Du -già lìa nhiễm của  cõi Dục dấy
khởi Tĩnh lự thứ nhất hiện ở trước mắt, dấy lên tư duy như vậy: Mình tuy
đã lìa nhiễm của cõi không Định, mà nhiễm của các địa Định là có thể
lìa chăng? Sau đó lại lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, lúc Tĩnh lự thứ hai
hiện ở trước mắt, ở trong nhiễm của đị a-cõi đều có thể lìa bỏ, bắt đầu
phát sinh niềm tin chắc thật: Như nhiễm của cõi Dục mình đã có thể lìa
bỏ, nhiễm của cõi sắc-vô Sắc cũng chắc chắn có thể lìa bỏ; như nhiễm
của Tĩnh lự thứ nhất đã có thể lìa bỏ, cho đến nhiễm của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ nhất định có thể lìa bỏ. Vị ấy vào lúc Tĩnh lự thứ nhất hiện
ở trước mắt, chưa phát sinh niểm tin chắc chắn; lúc hai Tĩnh lự sau hiện
ở trước mắt, tuy có niềm tin chắ c chắn mà không phải là ban đầu, cho
nên tướng của Tín không hiển bày, vì vậy Tĩnh lự thứ ba-thứ tư và thứ
nhất đều không thiết lập Nội đẳng tịnh làm Chi.
Lại nữa, dấy khởi Tín tăng thượng nhất định phải dựa vào nhân
của Hỷ to lớn, vui mừng tin tưởng th ì Tín nhất định phải kiên cố, Tĩnh
lự thứ hai có Hỷ mạnh nhất cho nên chỉ riêng Tĩnh lự này thiết lập Nội
đẳng tịnh làm Chi.
Hỏi: Tuệ bao trùm các địa, tại sao chỉ thiết lập làm Chi ở Tĩnh lự
thứ ba?
Đáp: Trước đây nói tùy thuận là nghĩa của Chi, nghĩa là Tuệ chỉ
thuận với trước thứ ba, cho nên chỉ th iết lập Chi thuộc Chánh tuệ đối
với Tĩnh lự thứ ba.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ ba có t họ vui thích dễ chịu, trong những sự
vui thích dẽ chịu thì cảm thọ vui thích dễ chịu này là hơn hẳn, đắm vào
cảm thọ vui thích dễ chịu này cho nên các sư Du-già không cần phải
mong cầu pháp thù thắng của địa tr ên. Cảm thọ này chính là trở ngại
của địa mình, đối trị cảm thọ này cho nên thiết lập Chi thuộc Chánh tuệ.
Vì vậy Đức Thế Tôn nói như vậy: Cần phải dùng Chánh tuệ hiểu  biết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 521  
www.daitangkinh.org  
rõ ràng về niềm vui này, đừng cố tình tham đắm không cầu mong địa
trên. Trong địa trên-địa dưới không có niềm vui cao nhất của địa mìn
gây trở ngại như địa này, cho nên các địa ấy không thiết lập Chánh tuệ
làm Chi.
Lại nữa, trong Tĩnh lự thứ nhất có Tầm-Tứ thô thiển che phủ ngăn
cách Chánh tuệ, Tĩnh lự thứ bai có vui thích cao nhất che phủ ngăn cách
Chánh tuệ, Tĩnh lự thứ tư có ca ûm thọ buông xả hơn hẳn che phủ ngăn
cách Chánh tuệ, bởi vì  cảm thọ buông xả hơn ha ún là phần Vô minh,
Chánh tuệ là Minh, phần Minh-Vô minh trái ngược làm hại lẫn nhau,
cho nên đều không thiết lập Chánh tuệ làm Chi. Tĩnh lự thứ ba không
có pháp nào che phủ Chánh tuệ như những Tĩnh lự ấy, cho nên thiết lập
Chánh tuệ làm Chi.
Hỏi: Niệm bao trùm các địa, tại sa o chỉ thiết lập niệm làm Chi ở
hai Tĩnh lự sau?
Đáp: Trước đây nói tùy thuận là nghĩa của Chi, nghĩa là Niệm chỉ
thuận với hai Tĩnh lự sau, cho nên chỉ thiết lập niệm làm Chi đối với
hai Tĩnh lự ấy.
Lại nữa, hai Tĩnh lự sau đều có trở ngại tăng thượng của địa khác,
đối trị trở ngại ấy cho nên thiết la äp Niệm làm Chi, địa khác thì không
như vậy. Nghĩa là Tĩnh lự thứ hai có Hỷ mạnh nhất, tùy tiện nóng vội
trôi nổi chìm đắm như La-sát-tư, các Sư Du-già vì vậy mà sa sút không
thể nào kiên cố lìa nhiễm của địa mình, vì đối trị pháp ấy cho nên Tĩnh
lự thứ ba thiết lập Niệm làm Chi. Vì vậy Đức Thế Tôn nói như vậy: Cần
phải trú vào chánh niệm, đừng vì pháp Hỷ của địa dưới mà trôi nổi chìm
đắm lui sụt mất đi địa của mình. Tĩnh lự thứ ba có Lạc mạnh nhất, trong
pháp Lạc của sinh tử thì pháp Lạc này là trở ngại cao nhất đối với hành
giả, giống như thân-oán giả tạo, các sư Du-già vì vậy mà sa sút không
thể nào kiên cố lìa nhiễm của địa mình, vì đối trị pháp ấy cho nên Tĩnh
lự thứ tư thiết lập Niệm làm Chi. Vì vậy Đức Thế Tôn nói như vậy: Cần
phải trú vào Chánh niệm, đừng vì pháp Lạc của địa dưới làm cho trở
ngại lui sụt mất đi địa của mình.
Lại nữa, trong Tĩnh lự thứ nhất có Tầm-Tứ thô thiển, giống như
dông tố che phủ ngăn cách Chánh niệm, Tĩnh lự thứ hai có vui thích cao
nhất, như nước cuộn sáng trào che phủ ngăn cách Chánh niệm, cho nên
đều không thiết lập chánh niệm làm Chi. Hai Tĩnh lự sau không có sai
lầm này, vì vậy đều thiết lập Chánh niệm làm Chi.
Hỏi: Nếu là Chi của Tĩnh lự, thì cùng là Bồ-đề phần chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
522 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
1. Có lúc là Chi của Tĩnh lự mà không phải là Bồ-đề phần, đó là
Tứ-Lạc thọ-Xả thọ.
2. Có lúc là Bồ-đề phần mà không phải là Chi của Tĩnh lự, đó là
Tinh tiến, Chánh ngữ-Chánh nghiệp-Chánh mạng.
3. Có lúc là Chi của Tĩnh lự mà cũng là Bồ-đề phần, đó là Bồ-đề
phần pháp khác.
4. Có lúc không phải là Chi của Tĩnh lự mà cũng không phải là
Bồ-đề phần, đó là trừ ra tướng Tĩnh lự.
Hỏi: Tại sao Tứ-Lạc-Thọ-Xả thọ không thiết lập Bồ-đề phần?
Đáp: Bởi vì bị che phủ làm hại, nghĩa là Tứ bị Chánh tư duy làm
che khuất có hại, Lạc thọ bị sự ch e phủ làm hại của Lạc thuộc Khinh
an, Xả thọ bị sự che phủ làm hại của Hành xả, cho nên không thiết lập
làm Bồ-đề phần pháp.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao thiết lập Chi của Tĩnh lự?
Đáp: Trong Bồ-đề phần vì thúc đẩy Chánh kiến, cho nên thiết
lập Chánh tư duy làm Bồ-đề phần. Hành tướng của Tứ nhỏ bé thúc đẩy
trong Chánh kiến bị Tầm che phủ làm hai, cho nên thiết lập làm Chi
của Tĩnh lự, vì ngăn chặn pháp ác-bất thiện của địa dưới không che phủ
làm hai nhau. Trong Bồ-đề phần thì Khinh an-Lạc thọ cùng chung một
sát-na, có che phủ làm hại nhau; tr ong Chi của Tĩnh lự thì địa kiến lập
sai khác chứ không có nghĩa che phủ làm hai. Trong Bồ-đề phần thì
Hành xả-xả thọ cùng chung một sát-na, có che phủ làm hại nhau; trong
Chi của Tĩnh lự đối trị lợi ích, tác dụng của Chi khác nhau, không che
phủ làm hại nhau.
Hỏi: Tại sao tinh tiến không phải là Chi của Tĩnh lự?
Đáp: Các Chi của Tĩnh lự thuận với địa của mình là hơn hẳn, Tinh
tiến thuận với địa khác là hơn hẳn. Nghĩa là Tinh tiến của Tĩnh lự thứ
nhất thuận với Tĩnh lự thứ hai la ø hơn hẳn, cho đến Tinh tiến của vô số
hữu xứ thuận với Phi tưởng phi ph i tưởng xứ là hơn hẳn, cho nên pháp
ấy không thiết lập làm Chi của Tĩnh lự.
Lại nữa, Tinh tiến làm tổn hại đến nhân của Tam-ma-địa, nhân
của Tam-ma-địa tức là Lạc thù thắng. Như trong Kinh nói: “Bởi vì Lạc
cho nên tâm Định, chịu khó tinh tiến thì thân tâm nhiều khổ sở, tu Tam-
ma-địa thì thân tâm nhiều niềm vui ”. Vì vậy Tinh tiến không phải là
Chi của Tĩnh lự.
Hỏi: Tại sao Chánh ngữ, Chánh nghiệp-Chánh mạng không phải
là Chi của Tĩnh lự?
Đáp: Chi của Tĩnh lự, nghĩa là trú vào cảnh tương ưng với Tĩnh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 523  
www.daitangkinh.org  
lự, chắc chắn có sở y-sở duyên và hành tướng, và có cảnh giác mới gọi
là tương ưng; Chánh ngữ-Chánh nước-Chánh mạng không có nghĩa như
vậy, cho nên không thiết lập làm Chi của Tĩnh lự. Do bốn tương 1này
và các Đắc (một trong những pháp bất tương ưng)…, pháp bất tương ưng
đều không nên thiết lập làm Chi của Tĩnh lự, bởi vì không phải là trú
vào một cảnh để giúp đỡ Đẳng trì.
Hỏi: Tại sao Tàm-Quý-Vô tham-Vô sân, không phóng dật-không
hại… không phải là Chi của Tĩnh lự?
Đáp: Bởi vì không phải là tùy thuận cao nhất với các Tĩnh lự, các
pháp thiện này phần nhiều ở cõi Dục, là đối trị gần của pháp ác thuộc
về địa phân tán, thế lực tăng mạnh không phải là ở địa ổn định, vì vậy
không thiết lập làm Chi của Tĩnh lự.
Hỏi: Tâm-Tưởng-Tư… tại sao không thiết lập làm Chi của Tĩnh
lự?
Đáp: Bởi vì không phải là tùy thuận cao nhất với các Tĩnh lự, tâm
thuận theo lưu chuyển. Định thuận theo hoàn diệt, cho nên tâm không
thiết lập làm Chi của Tĩnh lự.
Lại nữa, tâm mạnh như vua, các tâm sở pháp đều như quan lại
phụ tá; Định là tâm sở, cho nên ta âm không thiết lập làm Chi của Tĩnh
lự; nhưcác Quốc Vương không hầu hạ quan lại phụ tá. Tướng-Tư-Xúc-
Dục đều thuận theo lưu chuyển, tác dụng lại mạnh hơn; Định thuận theo
hoàn diệt, cho nên những pháp ấy không thiết lập làm Chi của Tĩnh lự.
Tác ý chỉ thuộc về địa phân tán của cõi Dục, đối cảnh có tác dụng mạnh
hơn không phải là các địa ổn định, cho nên cũng không thiết lập làm
Chi của Tĩnh lự. Thắng giải chỉ mạnh hơn đối với phần vị vô học, Tĩnh
lự mạnh hơn ở khắp tất cả các phần vị, cho nên pháp ấy không thiết lập
làm Chi của Tĩnh lự.
Lại nữa, trong này nên dùng các Chi của Tĩnh lự, đối với bốn
Niệm trú-bốn Chánh đoạn-bốn Thần túc-năm Căn-năm Lực-bảy Đẳng
giác chi-tám Thánh đạo chi lần l ượt chuyển đổi thâu nhiếp nhau. Lại
cần phải dùng Chi của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Chi của Tĩnh lự thứ tư,
đối với Bồ-đề phần pháp lần lượt chuyển đổi thâu nhiếp nhau. Lại cần
phải dùng Chi của trưởng lão thứ nha át cho đến Chi của trưởng lão thứ
tư, đối với bốn Niệm trú cho đến tám Thánh đạo chi lần lượt chuyển
đổi thâu nhiếp nhau. Cần phải tùy theo tướng ấy để nói rộng từng tướng
một.
Hỏi: Cận phần Tĩnh lự và Định Vô Sắc có thiết lập làm Chi hay
không? Nếu thiết lập làm Chi thì tại sao ở đây không nói? Nếu  không
524 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thiết lập thì luận Thi Thiết nói pha ûi thông hiểu thế nào? Như nói: “Có
thể có Định của không vô biên xứ, đối với căn hơn hẳn-Đạo hơn hẳn-
Định hơn hẳn Định của không vô biên xứ mà lại là Chi… chăng? Trả lời:
Có, đó là từ Định của Không vô biên xứ dấy khởi không gián đoạn, lại
tiến vào Định của không vô biên xứ”.
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Cận phần Tĩnh lự và Định vô
Sắc cũng thiết lập về Chi.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu cách nói trong luận Thi
Thiết, nay ở trong này tại sao không nói?
Đáp: Lý ra cũng cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết trong
này là cách nói khác, nghĩa là cậ n Tĩnh lự thứ nhất giống như căn bản
cũng có năm Chi, nhưng trừ ra Hỷ thọ mà thêm vào Xả thọ; cận phần
Tĩnh lự thứ hai giống như căn bản cũng có bốn Chi, cũng trừ ra Hỷ thọ
mà thêm vào Xả thọ; cận phần Tĩnh lự thứ ba giống như căn bản cũng
có năm Chi, nhưng trừ ra Lạc thọ ma ø thêm vào Xả thọ; cận phần Tĩnh
lự thứ tư và Định vô Sắc, giống nhưc ăn bản Tĩnh lự thứ tư cũng đều có
bốn Chi.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Cận phần Tĩnh lự và Định vô
Sắc đều không thiết lập Chi, bởi vì công đức ít, bởi vì Khổ-Đạo thâu
nhiếp.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thô ng suốt cách nói trong này đã
nói, luận Thi Thiết nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Dựa vào nhân nuôi lớn cho nên nói là hơn hẳn, nói đến Chi…,
thì đó là Giác chi-Đạo chi.
Hỏi: Tại sao Tĩnh lự thứ nhất va ø thứ ba đều thiết lập năm Chi;
Tĩnh lự thứ hai-thứ tư đều thiết lập bốn Chi?
Đáp: Trước đây nói tùy thuận là nghĩa của Chi, nghĩa là bốn
Tĩnh lự đều có pháp như vậy, có thể tùy thuận pháp không tăng-không
giảm.
Lại nữa, các pháp ác của cõi Dục khó đoạn-khó phá-khó có thể
vượt qua, cho nên Tĩnh lự thứ nhất kiến lập năm chi để đối trị vững chắc,
Tĩnh lự thứ hai là Hỷ cao nhất chú trọng về địa, khó đoạn-khó phá-khó
có thể vượt qua, Tĩnh lự thứ ba kiến lập năm Chi để đối trị vững chắc.
Tĩnh lự thứ nhất và thứ ba đều không có pháp khó đoạn-khó phá-khó
vượt qua như vậy, cho nên Tĩnh lự thứ hai-thứ tư chỉ thiết lập bốn Chi,
bởi vì hai Tĩnh lự ấy đều không nhờ vào đối trị vững chắc.
Lại nữa, vì đối trị tham về cảnh năm dục tăng thượng của cõi Dục,
cho nên Tĩnh lự thứ nhất thiết lập năm Chi, vì đối trị Hỷ-Ái chú trọng về
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 525  
www.daitangkinh.org  
địa thuộc năm Bộ của Tĩnh lự thứ hai, cho nên Tĩnh lự thứ ba cũng thiết
lập năm Chi. Tĩnh lự thứ nhất và thứ ba đều không có những đối trị như
vậy, cho nên Tĩnh lự thứ hai-thứ tư đều chỉ thiết lập bốn Chi.
Lại nữa, bởi vì muốn tùy thuận pháp vượt qua Định, nghĩa là từ
năm Chi của Định vượt qua mà tiến va øo năm Chi của Định, lại từ bốn
Chi của định vượt qua mà tiến vào bốn Chi của Định, bởi vì các Chi thì
dễ dàng có thể vượt qua mà tiến vào.
Hỏi: Nếu từ Tĩnh lự thứ ba vượt qua mà tiền vào không vô biên
xứ, lại từ Tĩnh lự thứ tư vượt qua mà tiến vào Thức vô biên xứ, lúc ấy
đều không có Chi thì tùy thuận thế nào?
Đáp: Các sự việc đúng ngoài bắt đầu làm thì khó, sau khi hoàn
thành thì không nhờ vào tùy thuận. Vả lại, sự việc bên ngoài là như Già-
nặc-ca cùng với bề tôi Hoài Nguyệt, trong mười hai năm học phương
pháp chế tạo vàng, ban đầu làm được một  hạt như hạt l úa mạch, thầy
trò liền hét lên: Bây giờ chúng ta có thể làm ra núi vàng. Ôi sự việc bên
trong thì như sư Du-già tu Thần cả nh thông, bắt đầu học rời khỏi mặt
đất bằng một nửa ngón tay, tiếp theo lại rời khỏi mặt đất bằng một ngón
tay, như vậy dần dần một nửa gang tay-một gang tay, một nửa cánh tay-
một cánh tay…, cho đến nửa Tầm- một Tầm sau đó vị ấy thành tựu thì
tùy tâm muốn đến cõi trời Sắc cứu cánh cứ tự tại có thể đến được. Vượt
qua Định cũng như vậy, ban đầu thì khó cho nên nhờ vào Chi…, về sau
thì dễ cho nên giả sữ không thiết lập Chi mà cũng có thể vượt qua để
tiến vào. Vì vậy, Tĩnh lự thứ nhất-thứ ba đều thiết lập năm Chi, Tĩnh lự
thứ hai-thứ tư đều thiết lập bốn Chi.
Như trong kinh nói: “Tỳ kheo nên biết! Có bốn Thiên đạo có năng
lực làm cho hữu tình chưa thanh tịnh thì thanh tịnh, thanh tịnh thì chuyển
thành sáng suốt”.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn đưa ra nói như vậy?
Đáp: Muốn làm cho hữu tình đối với đạo lý sinh lêm cõi trời,
sinh tâm hết sức chán ngán s ợ hãi-vui mừng cầu mong an trú trong
hắng nghĩa của đạo lý cõi trời. Sinh lên cõi trời, đó là cõi trời Tam
Thập Tam, ở đó có bốn khu vườn trong nghiêm rất tuyệt   diệu:
1. Tên là Chúng xa.
2. Tên là Thô ác.
3. Tên là Hoan hỷ.
4. Tên là Tạp lâm.
Bốn khu vườn như vậy có bốn con đường, các phụ nữ cõi trời dạo
chơi tập trung trong đó, những người đẹp tuyệt vời dạo chơi dừng chân
526 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
ở trong đó, các loại âm nhạc luôn luôn trỗi lên, bày biện các loại đồ
ăn thức uống ngon lành, cây báu mọc  xếp thành hàng cành nhánh che
mát cho nhau, hoa lá tươi tốt mùi  hương ngào ngạt, quả hạt nhiều loại
sáng bóng ngọt thơm, tùy theo ý muốn biến thành chim cất tiếng hát
hòa nhã dịu êm, chư Thiên ở trong đó thụ hưởng các dục lạc, dạo chơi
vui đùa đã xong cùng nhau đi vào  khu vườn. Ở trong vườn Tỳ-nại-da
chánh pháp này, Trạch diệt Niết-bàn như khu vườn của cõi trung hữuời
ấy, bốn Tĩnh lự vi diệu như bốn con đường, phụ nữ thông minh dạo chơi
tập trung trong đó, người đẹp giải thoát  vô ngại dạo chơi dừng lại, âm
nhạc ba Tạng luôn luôn trỗi l ên, bày biện đồ ăn thức uống ngon lành
của Tịnh-Hỷ, cây báu của Bồ-đề phần pháp mọc xếp thành hàng, cành
nhánh của vô lượng-giải thoát-thắng xứ-biến xứ che mát cho nhau, hoa
lá của Giác chi-Đạo ch i tươi tốt, mùi hương của  các Giới thanh tịnh vi
diệu tỏa hương ngào ngạt, các quả Sa-môn sáng bóng ngọt thơm, Học
và Vô học tùy theo ý muốn biến thành chim cất tiếng hót hòa nhã dịu
êm, Thánh chúng ở trong đó thụ hưởng niềm vui của Định thù thắng,
dạo chơi vui đùa đã xong cùng nhau tiến vào Niết-bàn.
Thế nào gọi là bốn loại Thiên đạo? Nghĩa là lìa pháp ác bất thiện
của cõi Dục, có Tầm-có Tứ, lìa sinh Hỷ lạc, trú đầy đủ trong Tĩnh lự thứ
nhất, đó gọi là Thiên đạo thứ nhất, lìa pháp ác bất thiện của cõi Dục.
Hỏi: Lúc đạt được Tĩnh lự thứ nhất thì lìa toàn bộ tất cả các pháp
của cõi Dục, tại sao chỉ nói lìa pháp ác bất thiện của cõi Dục?
Đáp: Bởi vì pháp ác bất thiện là đứng đầu lìa toàn bộ cõi Dục, cho
nên đưa ra cách nói này.
Lại nữa, pháp ác bất thiện làm hại Thánh đạo, tự tánh cần phải
đoạn chấp. Nếu nó đoạn rồi thì kh ông còn thành tựu, cho nên chỉ nói
đến nó. Các pháp thiện hữu lậu-vô phú vô ký, không làm trái Thánh
đạo, không phải là tự tánh đoạn. Nếu nó đoạn rồi thì vẫn còn có thể
thành tựu, cho nên không nói. Nhưng pháp thiện hữu lậu-vô phú vô ký,
lúc đoạn ác bất thiện cũng tùy theo mà nói là đoạn, bởi vì cùng một đối
trị, bởi vì đoạn cùng một lúc. Như ngọn đèn trái với bóng tối chứ không
phải là bấc đèn là đồ đựng dầu, mà phá tan bóng tối thì cũng có thể đốt
cháy bấc đèn-hết dầu và làm nóng đồ đựng.
Lại nữa, pháp ác bất thiện khó đoạn-khó phá-khó có thể vượt qua,
cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, pháp ác bất thiện có nhiều những sai
lầm tai họa, hừng hực vững chắc, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, pháp
ác bất thiện vào lúc lìa nhiễm cõi  Dục, là chướng ngại hết sức, ràng
buộc khó dễ, như cai ngục dữ tợn, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, các
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 527  
www.daitangkinh.org  
sư Du-già chuyên môn vì đoạn pháp ác bất thiện kia mà tu Tĩnh lự thứ
nhất, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, các sư Du-già chán ghét pháp ác
bất thiện ấy cho nên xả bỏ toàn bộ cõi Dục, vì vậy chỉ nói là lìa pháp
ác bất thiện. Lại nữa, pháp ác bất thiện ở địa trên đã không có, cho nên
chỉ nói là lìa.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên chỉ nói là lìa pháp ác
bất thiện của cõi Dục.
Hỏi: Đúng  này cái gì là Dục, cái gì là pháp ác bất thiện?
Đáp: Sự vốn có dục là Dục, phiền não-dục là pháp ác bất thiện.
Lại nữa, Dục nghĩa là năm Dục, pháp ác bất thiện đó là năm Cái. Lại
nữa, Dục nghĩa là Dục ái, pháp ác bất thiện đó là các phiền não khác
của cõi Dục. Lại nữa, Dục nghĩa là dục tầm, pháp ác bất thiện đó là
Sân-hại tầm. Lại nữa, Dục nghĩa là cõi Dục, pháp ác bất thiện đó là cõi
Sân-Hại. Lại nữa, Dục nghĩa là Dục tưởng, pháp ác bất thiệt đó là tưởng
Sân-Hại. Lại nữa, Dục nghĩa là Dục ái, pháp ác bất thiện đó chính là
Dục ái. Đây chính là nói đến lìa các loại Dục á i. Có Tầm-có Tứ, pháp
vốn có cùng với Tầm gọi là có Ta àm, pháp vốn có cùng với Tứ gọi là
có Tứ.
Hỏi: Lìa sinh thì trong địa trên lìa thanh tịnh thắng diệu vượt qua
Tĩnh lự thứ nhất, tại sao chỉ nói pháp này gọi là lìa sinh?
Đáp: Trong này đưa ra đều để hi ển bày ra, cho nên đưa ra cách
nói như vậy. Đức Thế Tôn có nơi đưa ra sau để hiển bày trước, như nói:
“Thế nào là không phải tự hại và th a hại? Đó là ở Phi tưởng phi phi
tưởng xứ”.
Như đưa ra đầu-sau, mới tiến vào-đã vượt qua, gia hạnh-cứu cánh,
nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, ban đầu được lìa sinh-phát ra tưởng hiếm lạ, sau thì không
như vậy, cho nên đưa ra cách nói ấy. Lại nữa, bởi vì Tĩnh lự thứ nhất chỉ
thuận theo là lìa sinh,các Tĩnh lự sau cũng thuận theo Định sinh; thuận
theo lìa sinh cho nên gọi là lìa si nh, như nước sinh thì nói dến tên gọi
nước sinh, đất liền sinh thì nói đến tên gọi đất liền sinh. Lại nữa, Tĩnh
lự thứ nhất lìa hai Định vô lậu làm quyến thuộc, cho nên một mình gọi
là lìa sinh, đó là Vị chí định và Tĩnh lự trung gian. Lại nữa, Tĩnh lự thứ
nhất lìa là sau lìa môn, sở y-gia hạnh-nhân bổn-đạo lộ, và nơi dừng
chân, một mình được tên gọi là lìa. La ïi nữa, Tĩnh lự thứ nhất lìa dẫn
dắt-duy trì-nuôi duỡng, sau lìa một mình được tên gọi là lìa. Lại nữa,
Tĩnh lự thứ nhất lìa là sau các lìa sinh duyên tập khởi, một mình được
tên gọi là lìa. Lại nữa, các lìa của địa trên quyết định dựa vào Tĩnh  lự
528 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thứ nhất lìa được và dấy khởi trước đây, cho nên Tĩnh lự thứ nhất một
mình được tên gọi là lìa.
Lại nữa, các Sư Du-già lìa nhiễm của cõi Dục, lúc dấy khởi Tĩnh
lự thứ nhất hiện ở trước mắt, hoan hỷ phấn chấn hơn hẳn thời gian sau,
cho nên một mình gọi là lìa, như người đói khát lúc đầu được ăn uống,
tuy là món dở mà sinh lòng hoan hỷ, hơn hẳn lúc sau có được ăn uống
ngon lành.
Lại nữa, ba loại hành giả dựa vào Tĩnh lự thứ nhất được tiến vào
lìa sinh, đạt được quả luyện căn và hết các lậu, cho nên một mình gọi
là lìa. Ba loại hành già đó là người có đủ phiền não, người lìa dục từng
phần, người lìa dục toàn phần.
Lại nữa, vì khiến cho người nghi có được quyết định, cho nên một
mình thiết lập tên gọi là lìa. Như trong cõi Dục có Tầm-có Tứ, có các
Thức thân cao thấp làm quyến thuộc , trong Tĩnh lự thứ nhất cũng có
điều này, hoặc có người sinh nghi như cõi Dục không có lìa, Tĩnh lự thứ
nhất cũng như vậy. Vì quyết định mối nghi này cho nên nói Tĩnh lự thứ
nhất có lìa chứ không phải là cõi Dục.
Lại nữa, cõi Dục không có lìa đối trị gần của nó, cho nên Tĩnh lự
thứ nhất một mình thiết lập tên gọi là lìa. Lại nữa, chỉ riêng Tĩnh lự thứ
nhất có năng lực lìa tất cả phiền não của ba cõi, cho nên một mình thiết
lập tên gọi là lìa. Lại nữa, chỉ riêng Tĩnh lự th ứ nhất có đạo của bốn
quả Sa-môn, đạo của chín quả Biến tri, đầy đủ ba mươi bảy Bồ-đề phần
pháp, cho nên một mình gọi là lìa.
Lại nữa, chỉ riêng Tĩnh lự thứ nhất có năng lực lìa hết thảy khổ
căn-ưu căn-Nam căn-Nữ căn, Vô tàm-Vô quý-Tham ái-Dâm ái, năm
Cái-năm Dục-Xan tham-Tật nhue á-năm Uẩn-mười hai xứ-mười tám
Giới…, cho nên một mình gọi là lìa.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên chỉ riêng Tĩnh lự thứ
nhất một mình gọi là lìa sinh.
Hỷ-Lạc, Hỷ nghĩa là Hỷ căn, Lạc  nghĩa là Lạc thuộc Khinh an.
Lại nữa, Hỷ thuộc về Thọ uẩn, lạc thuộc về Hành uẩn. Trú đầy đủ trong
Tĩnh lự thứ nhất,nghĩa là có được thành tựu năm Uẩn thiện của Tĩnh lự
thứ nhất, có được thành tựu gọi là trú đầy đủ.
Lại nữa, Tầm-Tứ diệt, Nội đẳng tịnh, âm một nẽo về, không có
Tầm-không có Tứ, Định sinh Hỷ-Lạc, trú đầy đủ trong Tĩnh lự thứ hai,
đó gọi là Thiên đạo thứ hai Tầm-tứ diệt.
Hỏi: Lúc đạt được Tĩnh lự thứ hai, diệt toàn bộ tất cả các pháp của
Tĩnh lự thứ nhất, tại sao chỉ nói là Tầm-Tứ diệt?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 80 529  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì Tầm-Tứ là đứng đầu, di ệt toàn bộ Tĩnh lự thứ nhất,
cho nên đưa ra cách nói này.
Lại nữa, Tầm-Tứ khó đoạn-khó phá-khó có thể vượt qua, cho nên
chỉ nói đến nó. Lại nữa, Tầm-Tứ có nhiều những sai lầm tai họa, hừng
hực vững chắc, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, Tầm-Tứ vào lúc lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, là ch ướng ngại cao nhất, ràng buộc làm
khó dễ, như cai ngục hung bạo, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, các sư
Du-già chuyên tâm vì đoạn Tầm-Tứ, mà tu Tĩnh lự thứ hai, cho nên chỉ
nói đến nó. Lại nữa, các sư Du-già ch án ghét Tầm-Tứ mà rời bỏ toàn
bộ Tĩnh lự thứ nhất, cho nên chỉ nói đến nó. Lại nữa, Tầm-tứ ở địa trên
đã không có, cho nên chỉ nói đến nó.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên chỉ nói là   Tầm-Tứ
diệt.
Nội đẳng tịch, Nội nghĩa là tâm, Đẳng tịnh nghĩa là Tín. Do   Tín
bình đẳng khiến cho nội tâm thanh tịnh, vì vậy gọi là Nội đẳng tịnh.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy:  “TầmTứ nhảy nhót
không ngừng làm hỗn loạn tâm Định, Tín có năng lực loại trừ Tầm-Tứ
khiến cho tâm cùng tịnh; như sóng ngừng lặng thì nước sẽ lắng trong, vì
vậy nói Tín gọi là Nộïi đẳng tịnh”. La ïi đưa ra cách nói này: “Hỷ nhiễm
bừng bừng trỗi dậy làm cho tâm Định r ối loạn, Tín có năng lực loại
trừ Hỷ nhiễm khiến tâm cùng tịnh, như lìa bỏ bùn đục thì nước sẽ lắng
trong, vì vậy nói Tín gọi là nội đẳng tịnh”.
Đại đức Pháp Cứu đưa ra cách nói  như vậy: “Hành giả sắcp tiến
vào Tĩnh lự thứ hai, tâm đố với cảnh Định sin Tín hướng đến Lạc trú,
không rong ruổi phân tán trú lâu dài vào một cảnh, đạt được Định thứ
hai thì có điều này, đây là do sức mạnh của Trí, cho nên nói Tín gọi là
Nội đẳng tịnh”.
Tâm một nẽo về, nghĩa là do một môn chuyển chứ không giống
như tâm của cõi Dục do sáu môn chuyển. Trong trưởng lão thứ nhất thì
tâm do bốn môn chuyển, Tĩnh lự t hứ hai thì tâm do một môn chuyển,
cho nên gọi là một nẽo về, tức là nghĩ a của tâm hành cùng một cảnh
giới.
Không có Tầm-không có Tứ, nghĩa là Tầm-Tứ đã diệt.
Hỏi: Định sinh thì Tĩnh lự thứ nhất cũng có Định, tại sao chỉ nói
Tĩnh lự thứ hai gọi là Định sinh?
Đáp: Tĩnh lự thứ hai thì Đẳng trì thanh tịnh thắng diệu tăng mạnh,
vượt qua Tĩnh lự thứ nhất, vì vậy chỉ nói đến nó.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ hai do Định mà dẫn phát-do Định đã nuôi
530 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lớn, cho nên sau Tĩnh lự thứ nhất mới  hiện ở trước mắt, gọi là Định
sinh; không giống như Tĩnh lự thứ nhất, không phải là do Định mà dẫn
phát, không phải là do Định đã nuôi lớn, sau tâm của cõi Dục mới hiện
ở trước mắt, cho nên không gọi là Định sinh.
Lại nữa, tâm của Tĩnh lự thứ nhất có định-bất định, có nội môn
chuyển-có ngoại môn chuyển, có duyên với nội sự-có duyên với ngọai
sự; tâm của Tĩnh lự thứ hai thì phần nhiều thuộc về Định, phần nhiều chỉ
do nội môn chuyển, chỉ duyên với nội sự, cho nên  gọi là Định sinh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ hai diệt gốc của ngôn ngữ. Gốc của ngôn ngữ,
đó là tầm và Tứ. Như trong kinh nói: “Cần phải Tầm-Tứ rồi mới có
thể phát ngôn ngữ, chứ không phải là không Tầm-Tứ”. Tĩnh lự thứ hai
Tầm-Tứ rồi diệt không có gốc của ngôn ngữ, cho nên nói là Định sinh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ hai gọi là Thánh lặng lẽ, cho nên gọi là Định
sinh. Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với Mục Liên: Các ông đừng
coi thường Tĩnh lự thứ hai, bởi vì đây là pháp lặng lẽ của Thánh giả”.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên Định sinh chỉ ở Tĩnh
lự thứ hai.
Hỷ-lạc, Hỷ nghĩa là Hỷ căn, Lạc nghĩa là Lạc thuộc Khinh an. Lại
nữa, Hỷ là thuộc về Thọ ua ån, Lạc là thuộc về Ha ønh uẩn. Trú đầy đủ
trong Tĩnh lự thứ hai, là có được th ành tựu năm Uẩn thiện của Tĩnh lự
thứ hai, có được thành tựu gọi là trú đầy đủ.


„