A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 8

Việt dịch

QUYỂN 8

THẾ ĐỆ NHẤT PHÁP (Phần 7)

Hai mươi câu này, Tát-ca-da kiến (thân kiến) có mấy Ngã kiến,
có mấy Ngã sở kiến? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì cần phải phân  biệt rõ ràng nghĩa lý trong kinh, nghĩa là
trong các kinh, Đức Phật nói có ha i mươi câu về Tát-ca-da kiến. Tôn
giả Xá-lợi-tử ở trong kinh Trì Dụ, hay tóm tắt phân biệt về hai mươi câu
Tát-ca-da kiến này, nhưng cũng chưa nói mấy là Ngã kiến, mấy là Ngã
sở kiến. Kinh ấy là nơi nương tựa ca ên bản của luận này, trong kinh ấy
chưa nói, thì nay cần phải nói về điều đó, cho nên soạn ra luận này. Lại
nữa, vì ngăn chặn các tông chỉ kha ùc mà hiển bày về nghĩa chính xác,
nghĩa là đưa ra thí dụ giải thích nh ư vậy: Tát-ca-da kiến không thật có
sở duyên. Điều ấy nói như vậy: Tát-ca-da kiến phân biệt chấp vào Ngã
và Ngã sở, ở trong nghĩa thù thắng thì không có Ngã và Ngã sở. Như
người thấy sợi dây cho là con rắn, thấy cây cột cho là người đứng…, ở
đây cũng như vậy vốn là không có sở duyên. Vì ngăn chặn cái chấp ấy,
biểu hiện rõ ràng kiến này thật sự có sở duyên, cho nên  soạn ra luận
này.
Hỏi: Ở trong nghĩa thù thắng không c ó Ngã và Ngã sở, tại sao
kiến này thật sự có sở duyên?
Đáp: Tát-ca-da kiến duyên với năm  Thủ uẩn mà chấp là Ngã và
Ngã sở, như duyên với sợi dây-cây c ột mà nói là c on rắn-người đứng,
hành tướng điên đảo chẳng phải là không có sở duyên, bởi vì năm Thủ
uẩn là thật có.
Hỏi: Hai mươi câu về Tát-ca-da kiến này, mấy là Ngã kiến, mấy
là Ngã sở kiến?
Đáp: Năm Ngã kiến, đó là Đẳng tùy quán Sắc là Ngã, Thọ-Tưởng-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 127  
www.daitangkinh.org  
Hành-Thức là Ngã. Mười lăm Ngã sở kiến, đó là Đẳng tùy quán Ngã có
Sắc, Sắc là Ngã sở, Ngã ở trong Sắc; Ngã có Thọ-Tưởng-Hành-Thức,
Thọ-Tưởng-Hành-Thức là Ngã sở,  Ngã ở trong Thọ-Tưởng-Hành-
Thức.
Hỏi: Như hành tướng của Ngã  kiến, duyên với năm Thủ uẩn, có
hành tướng của năm Ngã sở kiến, duyên với năm Thủ uẩn cũng phải có
năm, tại sao nói là mười lăm?
Đáp: Hành tướng của Ngã ki ến, duyên với năm Thủ uẩn không
có sai biệt, mà chỉ có năm loại; hành tướng của Ngã sở kiến, duyên với
năm Thủ uẩn có sai biệt, cho nên có mười lăm loại, nghĩa là Ngã và
chúng sinh có đủ ở mỗi nên uẩn, đều có ba loại tướng sai biệt. Nhưng
Tát-ca-da kiến này, hoặc nên nói là nên, đó là Tát-ca-da kiến trong
năm kiến. Hoặc nên nói là hai, đó la ø hành tướng sai biệt của Ngã và
Ngã sở, nói là Ngã kiến và Ngã sở kiến. Hoặc nên nói là ba, đó là sự
khác biệt của ba cõi Dục-Sắc va ø Vô sắc. Hoặc nên nói là năm, đó là
duyên với năm uẩn mà có sai biệt. Hoặc nên nói là sáu, đó là ở ba cõi
đều có Ngã kiến và Ngã sở kiến. Hoặc nên nói là chín, đó là từ cõi Dục
cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, vốn là chín địa khác biệt. Hoặc nên
nói là mười, đó là duyên với năm uẩn đều có Ngã kiến và Ngã sở kiến.
Hoặc nên nói là mười hai, đó là duyên với mười hai xứ mà có sai biệt.
Hoặc nên nói là mười tám, đó là ở chín địa đều có Ngã kiến và Ngã sở
kiến, lại duyên với mười tám giới mà có sai biệt. Hoặc nên nói là hai
mươi, đó là phân biệt duyên với uẩn, Ngã vốn có hành tướng sai biệt,
không phân biệt xứ đã khởi lên, như Đẳng tùy quán, Sắc là Ngã-Ngã
có Sắc, Sắc là Ngã sở, Ngã ở trong Sắc, Thọ-Tưởng-Hành-thức cũng
như vậy; năm uẩn đều có bốn cho nên có hai mươi loại. Hoặc nên nói là
hai mươi bốn, đó là duyên với mười hai xứ, đều có Ngã kiến và Ngã sở
kiến. Hoặc nên nói là ba mươi sáu, đó là duyên với mười tám giới, đều
có Ngã kiến và Ngã sở kiến. Hoặc nên nói là bốn mươi tám, đó là phân
biệt duyên với xứ, Ngã vốn có hà nh tướng sai biệt, không phân biệt
xứ đã khởi lên, như Đẳng tùy quán, Nha õn xứ là Ngã-Ngã có Nhãn xứ,
Nhãn xứ là Ngã sở, Ngã ở trong Nhãn xứ, mười nên xứ còn lại cũng như
vậy; mười hai xứ đều là bốn cho nên c ó bốn mươi tám loại. Hoặc nên
nói là sáu mươi lăm, đó là phân bi ệt duyên với uẩn, Ngã vốn có hành
tướng sai biệt, cũng phân biệt xứ đã khởi lên, như Đẳng tùy quán, Sắc
là Ngã-Thọ là Ngã, anh lạc là Ngã, đồng bộc là đồ dùng của Ngã; như
Thọ có ba loại, Tưởng-Hành-Thức cũng như vậy, bốn lần ba là mười
hai gộp với quán Sắc là Ngã, tất cả có mười ba như quán Sắc là Ngã có
128 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
mười ba loại, Thọ-Tưởng-Hành-Thức cũng như vậy, năm loại mười ba
thành ra sáu mươi lăm. Hoặc nên nói là bảy mươi hai, đó là phân biệt
duyên với Giới, Ngã vốn có hành tướng sai biệt, không phân biệt xứ
đã khởi lên, như Đẳng tùy quán, Nhãn gi ới là Ngã- Ngã có Nhãn giới,
Nhãn giới là Ngã sở, Ngã ở trong Nhãn giới, mười bảy Giới còn lại cũng
như vậy; mười tám Giới đều là bốn cho nên bảy mươi hai loại. Hoặc nên
nói là bốn trăm lẻ tám, đó là phân biệt duyên với xứ, Ngã vốn có hành
tướng sai biệt, cũng phân biệt xứ đã khởi, như Đẳng tùy quán, Nhãn xứ
là Ngã, Sắc xứ là Ngã, anh lạc là Ngã, đồng bộc là đồ dùng của Ngã;
như Sắc xứ có ba loại, mười Xứ còn lại cũng như vậy. Mười nên loại
đều là ba, tất cả có ba mươi ba, gộp với quán Nhãn xứ là Ngã, toàn bộ
có ba mươi bốn loại. Như quán Nhãn xứ là Ngã có ba mươi bốn loại,
mười nên xứ còn lại cũng như vậy, mười  hai loại đều là ba mươi bốn,
thành ra bốn trăm lẻ tám. Hoặc nên nói là chín trăm ba mươi sáu, đó là
phân biệt duyên với Giới, Ngã vốn có hành tướng sai biệt, cũng phân
biệt xứ đã khởi, như Đẳng tùy quán, Nhãn giới là Ngã, Sắc giới là Ngã,
anh lạc là Ngã, đồng bộc là đồ dùng của  Ngã; như Sắc giới có ba loại,
mười sáu Giới còn lại cũng như vậy. Mười bảy loại đều là ba, tất cả có
năm mươi mốt, gộp với quán Nhãn giới là Ngã, toàn bộ có năm mươi
hai loại, mười tám loại đều là năm mươi hai, thành ra chín trăm ba mươi
sáu. Như vậy hành tướng duyên với uẩn có phạm vi giới hạn (giới địa)
phân biệt, hành tướng duyên với xứ có phạm vi giới hạn, hành tướng
duyên với giới có phạm vi giới hạn phân biệt, nếu dùng đời kiếp-hoặc
dùng sát-na phân biệt thì có vô l ượng Tát-ca-da kiến. Trong này tạm
thời nói về sự sai biệt của Ngã vốn có hành tướng phân biệt duyên với
uẩn, không phân biệt về xứ đã khởi lên, cho nên chỉ có hai mươi câu về
Tát-ca-da kiến.
Hỏi: Tại sao trong này chỉ dựa vào duyên với uẩn, nói về hai mươi
câu Tát-ca-da kiến, chứ không phải là Giới-Xứ vậy?
Đáp: Bởi vì người soạn ra luận ấy có ý muốn như vậy, cho nên nói
rộng. Lại nữa, cũng cần phải dựa vào Giới-Xứ mà nói, nhưng không nói
đến thì nên biết rằng nghĩa này có khác. Lại nữa, ua ån ở đầu tiên cho
nên tạm thời dựa vào uẩn mà nói, Giới-Xứ thì không như vậy. Lại nữa,
trong này không nên hỏi về người soạn luận, bởi vì người soạn luận dựa
vào kinh mà soạn luận, ở trong kinh Đức Phật hỉ dựa vào uẩn mà nói về
Tát-ca-da kiến có hai mươi câu, cho nên người soạn luận dựa vào kinh
mà nói soạn ra luận.
Hỏi: Nếu như vậy thì gác về vấn đề người soạn luận, nhưng   cần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 129  
www.daitangkinh.org  
phải hỏi tại sao Đức Thế Tôn chỉ dựa vào Uẩn mà nói về Tát-ca-da kiến
có hai mươi câu, chứ không phải là Giới-Xứ?
Đáp: Bởi vì quán xét chúng sinh đã hóa độ, nghĩa là Đức Phật
quán sát hữu tình mà h óa độ, nếu dựa vào Uẩn nói về Tát-ca-da kiến
có hai mươi câu, thì được hiểu rõ ràng có thể làm được những việc đáng
làm, chứ không phải là dựa vào Giới-Xứ. Giả sử dựa vào Giới-Xứ, hữu
tình có thể hiểu rõ ràng, có thể làm được những việc đáng làm, thì Đức
Phật cũng nói ra, nhưng mà không như vậy, cho nên không nói làm gì.
Lại nữa, Tát-ca-da kiến phần nhi ều duyên với uẩn, chú không phải là
Giới-Xứ, cho nên chỉ nói về Uẩn.
Hỏi: Tại sao trong này chỉ nói về Tát-ca-da kiến có hai mươi câu,
mà không nói về kiến khác?
Đáp: Bởi vì người soạn luận ấy có ý muốn như vậy, cho đến nói
rộng. Lại nữa, nên biết trong này thì có những cách nói khác, nghĩa là
cũng nên nói Biên chấp kiến có hai mươi, tà kiến có tám mươi, Kiến thủ
cũng như vậy, Giới cấm thủ có bốn mươi, nhưng không nói đến thì nên
biết là có khác. Lại nữa, Tát-ca-da kiến đứng đầu ở trong năm kiến, vì
vậy chỉ nói đến nó. Lại nữa, Tát-ca-da kiến là do tiếp cận mười hai loại
Không mà đối trị, cho nên chỉ nói về nó. Mười loại không, đó là Nội
không-Ngoại không-Nội ngoại Không- Hữu vi Không-Vô vi Không-
Tán hoại Không-Bổn tánh Không-Vô tế Không-Thắng nghĩa Không và
Không Không.
Hỏi: Hai mươi câu thì câu là nghĩa gì?
Đáp: Là nghĩa của tự tánh, nghĩa là kiến này có hai mươi tự
tánh.
Hỏi: Đẳng tùy quán Sắc là Ngã, Thọ-Tưởng-Hành-Thức là  Ngã,
thì thế nào là Đẳng tùy quán Sắc là Ngã, Thọ-Tưởng-Hành-Thức là
Ngã?
Đáp: Các sắc vốn có, hoặc là bốn đại chủng, hoặc là do bốn đại
chủng mà tạo ra, tất cả sắc ấy đề u thuận theo quán là Ngã, cho đến
Thức tùy theo sự thích hợp mà nói.
Hỏi: Tát-ca-da kiến chỉ có duyên với hữu lậu chứ không phải là
vô lậu, duyên với giới địa (phạm vi giới hạn) của mình chứ không phải
là giới địa khác, trong giới địa của mình cũng không phải là tất cả cùng
nên lúc mà duyên vào, tại sao nói tất cả sắc ấy đều thuận theo quán là
Ngã?
Đáp: Nói tất cả ở đây là nên ph ần ít của tất cả, chứ không phải
là tất cả của tất cả, cho nên không có gì sai trái. Lại nữa, nói tất cả ở
130 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đây, là dựa vào cảnh giới sở hành của mình mà nói, vì vậy không có
lỗi lầm.
Hỏi: Có thể có chấp Ngã và Ngã sở đối với nên uẩn chăng?
Đáp: Có, đó là trong Sắc uẩn và Hành uẩn, đều có nhiều pháp,
chấp nên pháp làm Ngã, còn lại là Ngã sở; Thọ-Tưởng và Thức uẩn tuy
không có nhiều loại, nhưng có các loại tự tánh sai biệt, cho nên cũng có
thể chấp nên loại làm Ngã, còn lại là Ngã sở.
Hỏi: Đẳng tùy quán Ngã có Sắc, cho đến nói rộng ra, thì thế nào
là Đẳng tùy quán Ngã có Sắc?
Đáp: Đối với bốn uẩn còn lại, lần lượt theo chấp nên loại là Ngã
rồi, sau đó đối với Sắc ch ấp là Ngã có, như người có tài sản-có chuỗi
ngọc…
Hỏi: Thế nào là Đẳng tùy quán Sắc là Ngã sở?
Đáp: Đối với bốn uẩn còn lại, la àn lượt thuận theo chấp nên loại
là Ngã rồi, sau đó đối với Sắc ch ấp là Ngã sở, như người có thị nữ-có
đồng bộc…
Hỏi: Thế nào là Đẳng tùy quán Ngã ở trong Sắc?
Đáp: Đối với bốn uẩn còn lại, lần lượt thuận theo chấp nên loại là
Ngã rồi, sau đó đối với Sắc chấp là đồ dùng của Ngã-nơi chốn của Ngã,
trong đó giống như dầu ở trong hạt vừng, bụi bẩn ở trong nắm tay, con
rắn ở trong hòm nhỏ, cây dao ở trong vỏ dao, bơ ở trong sữa đặc, máu ở
trong thân thể… Như Đẳng tùy quán Sa éc có ba loại này, cho đến Đẳng
tùy quán Thức nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Chấp Thọ… đều là Ngã ở trong Sắc, điều này có thể như vậy,
bởi vì Sắc là thô thiển mà Thọ… là vi tế; chấp Sắc là Ngã ở trong Thọ…,
thì làm sao có thể như vậy, bởi vì pháp thô không thích hợp ở trong pháp
tế?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Lý ra không nên trách mắng người vô
minh- người ngu dốt đui mù rơi vào hố sâu”. Có sư khác nói: Nếu chấp
Sắc là Ngã ở trong Thọ…, thì người ấy chấp Sắc vi tế mà Thọ… là thô
thiên. Vì vậy Tôn giả Thế hữu nói rằng: “Tất cả bốn đại chủng tạo Sắc
trong thân, tùy theo cùng với Xúc hòa hợp đều có thể sinh ra Thọ.”
Cách nói này có nghĩa gì? Đây là nói khắp nơi trong thân có thể khởi
lên Xúc, cũng sinh ra Thọ ở khắp nơi. Người kia dấy lên nghĩ rằng: Từ
chân đến đỉnh đầu đã có Thọ ở khắp nơi, cho nên biết Sắc là ngã ở trong
Thọ. Đại đức nói rằng: Tất cả khắp nơi thân thể đều có thể sinh ra Thọ.
Người kia dấy lên nghĩ rằng: Thọ ở khắp nơi thân, có nên phần của thân
là Ngã chứ không phải là nơi khác, vì vậy trong Thọ có thể dung  chứa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 131  
www.daitangkinh.org  
Sắc của Ngã. Như Thọ cho đến Thức cũng như vậy.
Hỏi: Là có duyên với nên cực vi mà khởi lên Tát-ca-da kiến hay
không? Giả sử như vậy thì có gì sai trái? Nếu có điều ấy thì ở đây phải
là chánh kiến chứ không phải là Ta ùt-ca-da kiến. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì cần phải là trí hạnh chân thật, mới thấy được cực vi. Nếu không
có thì luận Lục pháp giải thích sẽ thông suốt làm sao được? Như luận
ấy nói: “Cực vi là thường bởi vì tồn tại khác nhau, sự tồn tại khác nhau
này không phải là nhân của vô thường, vì vậy cực vi quyết định thường
tồn tại.” Luận ấy nói thế nào? Chứng minh kiến này duyên với cực vi.
Luận ấy nói Biên chấp kiến duyên với cực vi làm cảnh, chứng minh
Hữu thân kiến cũng duyên với cực vi, bởi vì Thân kiến và Biên kiến
củng nên sở duyên.
Đáp: Không có duyên với nên cực  vi mà khởi lên Tát-ca-da
kiến.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Lục Pháp giải thích sẽ thông suốt   thế
nào được?
Đáp: Luận ấy đã nói không thuận với Chánh lý, không có thể dẫn
chứng đây là duyên với cực vi, nghĩa là trong luận ấy lại nói nhiều loại
nhân không thuận với lý, không đáng để làm chứng. Có sư khác nói: Có
duyên với nên cực vi mà khởi lên Tát-ca-da kiến.
Hỏi: Nếu như vậy thì đây phải là chánh kiến chứ không phải là
Tát-ca-da kiến?
Đáp: Đây là dựa theo sở duyên cho nên nói là có, chứ không phải
là dựa theo hiện đang khởi lên mà nói có.
Lời bình: Luận ấy nói là phi lý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì làm
sao kiến này có thể trú trong sở duyên mà không có thể dấy khởi? Vì
vậy cách nói trước đối với lý là thích hợp nhất.
Hỏi: Là có cùng lúc duyên với toàn bộ năm uẩn chấp làm Ngã hay
không? Giả sử như vậy thì đâu có sai trái? Nếu có thì luận Lục Pháp sẽ
giải thích thông suốt thế nào? Như Lu ận ấy nói: “Thể của Ngã chỉ có
nên chứ không có năm loại.” Nếu như có cùng lúc duyên với toàn bộ
năm uẩn chấp làm Ngã, thì Ngã phả i có năm loại, nhưng tự tướng của
uẩn có năm loại khác nhau. Lua än ấy đã chấp Ngã tướng không có sai
biệt. Bởi vì đã chấp Ngã không có phần vi tế, không có tướng sai biệt,
thường trú không thay đổi, cho nên sinh lão bệnh tử không có thể hủy
hoại. Nếu không có thì kinh Đế N gữ nói nên thông hiểu thế nào? như
kinh ấy nói: “Ngoại đạo Đế Ngữ thưa với Đức Phật rằng: Thưa Đức
Kiều Đáp Ma! Con nói Sắc Ngã, Thọ-Tưởng-Hành-Thức là Ngã.
132 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Không có cùng lúc duyên với
toàn bộ năm uẩn chấp làm Ngã.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Lục Pháp giải thích, sẽ làm cho dễ
dàng thông hiểu, kinh Đế Ngữ nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Người kia kiêu mạn cho nên đưa ra cách nói phi lý, thật sự
không có cái chấp này. Lại nữa, người kia muốn thử Đức Phật cho nên
đưa ra cách nói không thuận với lý như vậy. Nghĩa là nghe Đức Phật có
trí hiểu biết thù thắng, tâm không chắ c chắn tin tưởng, dấy lên ý niệm
như vậy: Nay mình nên thử xem có điều này không? Vì vậy đưa ra cách
nói này. Lại nữa, tâm người kia kinh sợ, cho nên đưa ra cách nói không
thuận với lý như vậy. Nghĩ a là người kia trước đã thiết lập nhiều loại
phương tiện, đi đến nơi Đức Phật muốn dấy khởi luận bàn thắng thua.
Đã là Thế Tôn thì thân có tướng của  Đại luận Sư thù thắng, đó là cằm
tròn như sư tử, lông mịn như trâu chúa, răng nhỏ và sắc có đủ bốn mươi
cái, phạm âm hết sức tuyệt vời khiến người ta thích nghe. Người kia
thấy vậy rồi sợ rằng rơi vào chỗ thất bại mà sinh lòng rất sợ hãi, cho
nên đưa ra cách nói này. Lại nữa, uy thần mãnh lực của Đức Phật tỏa ra
che lấp tâm người kia, vì vậy đưa ra cách nói không thuận với lý vô ngã.
Nghĩa là ngoại đạo kia vì tranh luận mà đi đến nơi Đức Phật, đã thấy
uy đức mãnh liệt của Đức Thế Tôn, Phạm-Thích hộ trì thế gian hãy còn
không có năng lực nhìn thấy, trông thấy rồi kinh hoàng cho nên đưa ra
cách nói này. Lại nữa, bởi vì uy thân sức mạnh của trời rồng Dược-xoa,
khiến cho đưa ra cách nói không thuận với lý như vậy. Nghĩa là có trời
rồng dược-xoa tin theo Đức Phật, da áy lên ý niệm như vậy: Ngoại đạo
xấu xa này kết cấu từ ngữ muốn làm não loạn Đức Phật, nên dùng thế
lực quấy nhiễu tâm kẻ ấy, làm cho lời nói trái với lý mà nhanh chóng rơi
vào chỗ thất bại. Như Ô-ba-lê muốn đến mắng chưởi Đức Phật, Thiên
thần này dùng uy lực quấy nhiễu tâm kẻ ấy trở lại thành ca ngợi. Ở đây
cũng như vậy. Lại có người nói: Có ở trong nên lúc duyên với toàn bộ
năm uẩn mà dấy lên chấp Ngã.
Hỏi: Nếu như vậy thì kinh Đế Ngữ nói sẽ làm cho dễ dàng thông
hiểu, luận Lục Pháp thì nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Luận ấy đối với năm uẩn dấy lên ý tưởng cùng hợp nhất,
chấp làm nên Ngã cho nên không có gì sai trái.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận ấy chấp cái gì làm Ngã sở?
Đáp: Nếu chấp nội uẩn làm Ngã, th ì lúc ấy chấp ngoại uẩn làm
Ngã sở; nếu chấp ngoại uẩn làm Ngã, thì lúc ấy chấp nội uẩn làm Ngã
sở, vì vậy cũng không sai.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 133  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Có ở ngoài năm uẩn chấp có Ngã hay không? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Nếu như có, thì trong kinh đã nói nên thông hiểu thế nào?
Như trong kinh nói: “Có những Sa-môn hoa ëc Bà-la-môn, thiết lập có
Ngã, tất cả đều duyên với năm tụ uẩn mà dấy khởi.” Nếu không có, thì
tại sao nói là có Ngã kiến thứ sáu?
Đáp: Không có chấp có Ngã ở ngoài năm uẩn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói là có Ngã kiến thứ sáu?
Đáp: Đối với Hành uẩn về tư duy mà dấy khởi Ngã kiến, đối với
những Hành uẩn khác mà dấy khởi Ng ã kiến, kiến lập khác nhau cho
nên có sáu loại.
Hỏi: Kinh Phạm Võng nói: “Sáu mươi  hai kiến chấp, tất cả đều
lấy Hữu thân kiến làm gốc.” Kinh Sư  Tử Hống nói: “Có những Sa-môn
hoặc Bà-la-môn, dấy khởi nhiều loạ i kiến sai khác đều dựa vào hai
kiến, đó là dựa vào Hữu kiến và Vô hữu kiến.” Hai kinh này nói có gì
sai biệt?
Đáp: Dựa vào cùng dấy khởi c ho nên nói các kiến chấp lấy Hữu
thân kiến làm gốc, bởi vì dựa vào sự suy xét tìm tòi; nói các kiến chấp
sai khác, bởi vì dựa vào Hữu kiến va ø Vô hữu kiến. Lại nữa, Tát-ca-da
kiến có thể dẫn dắt phát sinh các kiến chấp, Hữu kiến và Vô hữu kiến
có thể giữ gìn các kiến chấp sai khác. Đây gọi là sự sai biệt của hai kinh
đã nói.
Nếu không phải thường mà chấp là Thường, đối với năm kiến thì
do kiến nào thâu nhiếp, do kiến nào mà đoạn trừ? Cho đến nói rộng.
Hỏi: Tại sao soạn ra luận này?
Đáp: Các kiến chấp này ở trong sinh tử, làm thành sự ràng buộc to
lớn, gây ra nhiều suy sụp lo buồn, gây ra nhiều tổn hại chèn ép cho các
hữu tình. Bởi vì cò những điều này, khiến cho các hữu tình liên tục nhận
chịu nhiều khổ não luân chuyển trong sinh tử ở cõi Dục-Sắc và Vô sắc.
Xa rời trí tuệ sáng suốt tiến vào thai tạng của mẹ, trú ở khoảng giữa của
Sinh tạng và Thục tạng nhận chịu  nhiều sự bức bách ngặt nghèo, như
người mang tội nặng bị giam vào lao ngục. Muốn làm cho hữu tình hiểu
biết sai lầm của kiến chấp như vậy  mà chịu khó mong cầu giải thoát,
cho nên soạn ra luận này. Giống như chốn ràng buộc suy sụp lo buồn
tổn hại chèn ép của thế gian, nếu người nào không biết thì không thể
nào tránh xa được, nếu người nào biết thì có thể rời xa được. Ở đây cũng
như vậy, Tạp uẩn-Trí uẩn và Kiến uẩn trong luận này, đều bởi vì hai
sự mà suy xét tìm kiến chấp, nên là bởi  vì tự tánh, hai là bởi vì đối trị.
Bởi vì tự tánh, nghĩa là kiến như vậy đối với năm kiến thì kiến nào thâu
134 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhiếp? Bởi vì đối trị, nghĩa là kiến như vậy thì do kiến nào mà đoạn?
Trong luận Sinh Trí, cũng bởi vì hai s ự việc này mà suy xét tìm kiếm
kiến chấp. Như luận ấy nói: “Ngoại đạo chê bai Đức Phật rằng: Sa-
môn Kiều Đáp ma là người rất huyễn ảo, lừa dối làm mê hoặc thế gian.
Nhưng đạo của Thế Tôn đã vượt lên trên huyễn hoặc. Ngoại đạo nói là
người huyễn ảo, là tà kiến bài báng đạo, do kiến đạo mà đoạn. Tà kiến
bài báng đạo là biểu hiện tự tánh của nó. Ngoại đạo bài báng đạo vượt
lên trên huyễn hoặc của Thế Tôn, do kiến đạo mà đoạn, là biểu hiện về
đạo đối trị ấy. Nhẫn trí phát sinh thì vĩnh viễn đoạn trừ điều ấy.” Vả lại,
luận ấy nói: “Có người nói như vậy: Tại sao Thế Tôn bủn xỉn đối với
A-la-hán? Nhưng đạo của Thế Tôn đã vượt lên trên sự bủn xỉn. Người
kia nói là người bủn xỉn, là tà kiến bài báng đạo, do kiến đạo mà đoạn.”
Hai sự việc trong này như trước đã nói, nên biết. Nhưng đối với câu hỏi
bàn luận trong kinh Phạm Võng, lại bởi  vì nên sự việc mà suy xét tìm
kiếm kiến chấp, nghĩa là kiến như vậy thì do đâu mà dấy khởi? Như vậy
nói chung thì bởi vì ba sự việc ma ø suy xét tìm kiếm kiến chấp, nên là
bởi vì tự tánh, hai là bởi vì đối trị, ba là bởi vì cùng dấy khởi. Hiếp Tôn
giả nói: “Không nên suy xét tìm kiếm kiến chấp như vậy, cũng không
nên chỉ trích người vô minh-người ngu dốt đui mù rơi vào hố sâu.” Lời
bình: Cần phải vì ba sự việc ma ø suy xét tìm kiếm kiến chấp. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nếu dùng ba sự việc mà suy xét tìm kiếm kiến chấp,
thì dị sinh vốn có ràng buộc, cũng hoàn toàn không dấy khởi, như dùng
Thánh đạo mà vĩnh viễn đoạn trừ nhận biết tất cả.
Trong này nên nói rộng về nhân duyên của Thật Pháp Sư. Nghĩa
là xưa ở trong nước Ca-thấp-di-la này, có nên chốn A-luyện-nhã, các Sư
Du-Già cùng hội tụ nên nơi, luận bàn về các kiến, đưa ra nói như vậy:
Thánh giả đối với vô lượng sai lầm này, vĩnh viễn không còn hiện hành
các kiến chấp xấu ác, thật là hiếm có. Lúc ấy trong chúng kia, có nên
Pháp sư tên gọi Đạt-lạp-bà, nói với mọi người rằng: Thánh giả đối với
các kiến chấp xấu ác này, đã đoạn trừ nhận biết tất cả, vĩnh viễn không
còn hiện tiền, có gì là hiếm có? Nh ư tôi bây giờ, vốn có sự ràng buộc
của dị sinh, bởi vì ba sự việc này mà suy xét tìm kiếm kiến chấp, giả sử
đời sau tôi lưu chuyển trong sinh tử, như đời trước đến nay, đã trải qua
kiếp số, đối với kiến chấp này khô ng còn hiện hành nữa, mới là hiếm
có. Lúc bấy giờ trong chúng có vị A-la-hán, dấy lên ý nghĩ như vậy: Dị
sinh vốn có ràng buộc, mới có thể ở trong chúng Hiền Thánh này, làm
bực Sư tử hống, thật là hiếm có, mình về sau này phải kiểm nghiệm lời
nói của người ấy, thật hay không thật. Nhưng mà tài sản đã tích lũy chắc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 135  
www.daitangkinh.org  
chắn trở về với số không, tất cả mọi sự cao quý chắc chắn phải rơi rụng,
tất cả mọi sự tụ hội chắc chắn phải chia ly, tất cả thọ mạng chắc chắn
trở về với cái chết. Thật pháp sư này sau khi mạng chung rồi, sanh trở
lại trong nhà bà-la-môn ở nước này, vị A-la-hán ấy dùng thiên Nhãn
trông thấy, nhiều lần đến nhà đó mà hỏi yên lành hay không? Như vậy
thời gian dần trôi đến tuổi trưởng thành, lúc ấy vị A-la-hán vì sự thử
nghiệm, lấy đồ vật trang nghiêm của người ấy mà hỏi rằng: Vật này là
ai cho? Người ấy lặng im không đáp. Người mẹ nói rằng: Nay con vì sao
không trả lời Sư hỏi? Người ấy thưa với mẹ rằng: Điều Sư đã hỏi thì thế
gian không có, phải trả lời thế nào? Người mẹ nói: Thế gian không có
vật như thế nào? Người ấy nói: Không có Ngã, nguyên cớ thế nào? Bởi
vì tất cả các hành đều không có Ngã, không có hữu tình, không có thọ
mạng, không có Bổ-đặc-già-la, không có sinh ra, không có nuôi dưỡng,
có tạo tác, không có thọ nhận, chỉ có các hành trống rỗng cho nên là
đáng trả lời. Lúc ấy vị A-la-hán nghe rồi khen ngợi rằng: Thật hiếm có,
tuy trải qua sinh tử mà những kiến chấp vẫn không hiện hành, ông làm
bậc sư tử hống trong chúng Hiền Thánh ở đời trước, vốn có ràng buộc
của dị sinh, nếu bởi vì ba sự việc  mà suy xét tìm kiếm kiến chấp, giả
sử trải qua nhiều kiếp cũng không hiện tiền, thì lời này có thật. Vì vậy
thuận theo ba sự việc đã nói mà suy xét tìm kiếm kiến chấp, có lợi ích
to lớn vô cùng.
Hỏi: Nếu không phải thường mà chấp là Thường, thì đối với năm
kiến do kiến nào thâu nhiếp, do kiến nào thâu nhiếp, do kiến nào mà
đoạn?
Đáp: Biên chấp kiến và thường kiến thâu nhiếp, do kiến khổ  mà
đoạn.

Hỏi: Soa nói là không phải thường?
Đáp: các pháp hữu vi.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp đó là thường?
Đáp: Bởi vì hai nguyên nhân, nên la ø bởi vì thấy các sắc pháp
giống như nối tiếp nhau, hai là bởi vì th ấy tâm-tâm sở pháp nhớ lại sự
việc trước đây. Bởi vì thấy các sắc pháp giống như nối tiếp nhau, nghĩa
là ngoại đạo kia thấy sắc lúc già giống như sắc lúc trẻ, thấy sắc hôm nay
giống như hôm qua, liền dấy lên nghĩ rằng: Chính là sắc lúc trẻ chuyển
đến lúc già, chính là sắc hôm qua chuyển đến hôm nay. Bởi vì thấy tâm
và tâm sở pháp nhớ lại sự việc tr ước đây, nghĩa là ngoại đạo kia thấy
những việc làm-những thói quen-những cảm thọ của lúc trẻ. Lúc già có
thể nhớ lại; thấy những việc làm-những thói quen-những cảm thọ   của
136 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
hôm qua, hôm nay có thể nhớ lại, liền dấy lên nghĩ rằng: Tâm và tâm
sở pháp của lúc già, chính là tâm và tâm sở pháp của lúc trẻ; tâm và
tâm sở pháp của hôm nay, chính là tâm và tâm sở pháp của hôm qua.
Từ hai nguyên nhân này mà ngoại đa ïo kia đối với năm Thủ uẩn vọng
chấp là Thường. Tôn giả Thế Hữu nói như vậy: “Các ngoại đạo kia đối
với năm Thủ uẩn giống như nối tiếp nhau mà bị che lấp, cho nên không
biết oai nghi chẳng phải là thường; thâu nhiếp lẫn nhau mà bị che lấp,
cho nên không biết là khổ; da mỏng tra ng sức mà bị che lấp, cho nên
không biết là tác dụng của bất tịnh; vì chấp Ngã mà bị che lấp, cho nên
không biết là không có Ngã. Vì vậy ngoại đạo dấy khởi kiến chấp là
Thường…” Trong này Biên chấp kiến và Thường kiến thâu nhiếp, là
hiển bày tự tánh của nó, đây là th uộc về thường biên ở trong hai biên
chấp Thường và Đoạn. Do kiến khổ mà đoạn, là hiển bày pháp đối trị
của nó. Lúc thấy khổ đế thì vĩnh viễn đoạn trừ cái chấp ấy. Nghĩa là
đối với Nhẫn trí của khổ đế, nếu sinh ra chủng loại như vậy, không suy
xét chính đáng-không phân biệt chính đáng, thấy trái ngược không bình
đẳng mà dẫn đến vĩnh viễn đoạn trừ dừng lại. Như hạt sương đầu ngọn
cỏ, mặt trời chiếu sáng thì tiêu mất; kiến chấp ấy cũng như vậy, bởi vì
mê mờ khổ mà sinh ra, thấy khổ liền đoạn trừ.
Hỏi: Người khéo thuyết pháp, cũng nói các pháp thường có thật
thể-tánh tướng và những quan hệ về Ngã, vì sao cái thấy của họ không
nói là ác, ngoại đạo cũng như vậy mà chỉ nói là ác kiến?
Đáp: Người khéo thuyết pháp, tuy nói các pháp thường có thật
thể… nhưng mà không có tác dụng; ngoại  đạo đã nói thì gồm có tác
dụng. Có người nói: Người khéo thuyết pháp chỉ nói các pháp tạm thời
khởi lên tác dụng, ngoại đạo nói các pháp liên tục khởi lên tác dụng. Có
người nói: Người khéo thuyết pháp nói rõ các pháp vì sinh mà sinh, vì
lão mà lão, vì diệt mà diệt; ngoại đạo nói các pháp chẳng sinh mà sinh,
chẳng lão mà lão, chẳng diệt. C ó người nói: Người khéo thuyết pháp
nói rõ ràng các pháp lưu chuyển trong ba đời, ngoại đạo nói các pháp
không trải qua đời kiếp. Có người n ói: Người khéo thuyết pháp nói rõ
ràng các pháp dựa vào nhân-nhờ vào duyên hòa hợp mà sinh, ngoại đạo
nói các pháp không phải là nhân duyên sinh. Có người nói: Người khéo
thuyết pháp nói rõ ràng các pháp sinh diệt thuận theo nhau, có nhân có
duyên-có hành động hợp với nhau; ngoại đạo nói thì không như vậy. Vì
các loại nhân duyên như vậy, cho nên người khéo thuyết pháp thì cái
thấy của họ không phải là xấu ác, ngoại đạo đã dấy khởi kiến chấp cho
nên chỉ nói là ác kiến.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 137  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Nếu đối với pháp chẳng phải thường mà dấy khởi kiến chấp
là Thường, thì quyết định phỉ báng nhân duyên vô thường, kiến chấp ấy
tại sao không gọi là tà kiến?
Đáp: Không có hành tướng chuyển biến mà lập thành thì gọi là tà
kiến, kiến chấp kia không phải như vậy cho nên không phải là tà kiến.
Có người nói: Phá haọi sự thật mà thiết lập giả dối thì gọi là tà kiến,
kiến chấp ấy chính là tăng thêm cho nên không phải tà kiến.
Hỏi: Vì sao kiến này gọi là Biên chấp kiến?
Đáp: chấp Thường biên, mà bởi vì  Đoạn và Thường đều trái với
khoảng giữa, đều gọi là Biên. Chấp hai Biên kiến gọi là Biên chấp
kiến. Như Đức Thế Tôn bảo với Ca-đa-diễn-na: “Nếu dùng chánh trí
quán sát thế gian là tập, nói không vốn có thì lại không được, không vốn
có ấy tức là Đoạn kiến. Nếu dùng chánh trí quán sát thế gian là diệt, nói
có cái vốn có thì lại không được, có cái vốn có ấy tức là Thường kiến.”
Nghĩa là quán hữu tình phát khởi uẩn vị lai cho nên không phải là Đoạn,
diệt mất uẩn hiện tại cho nên không phải là Thường. Lại nữa, dấy khởi
Ngã kiến, hãy còn là giới hạn thô lậu mà thế gian chỉ trích, huống hồ
đối với chấp Ngã có Đoạn và Thường ư? Chấp vào giới hạn thô lậu này
rất đáng chỉ trích, cho nên gọi là Biên chấp kiến.
Hỏi: Nếu như Thường mà thấy là chẳng phải Thường, thì đối với
năm kiến do kiến nào thâu nhiếp, do kiến nào mà đoạn?
Đáp: Thuộc về tà kiến, do kiến diệt mà đoạn.
Hỏi: Cái gì gọi là Thường?
Đáp: Niết-bàn tịch diệt.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp điều ấy chẳng phải là Thường?
Đáp: Ngoại đạo chấp có bốn loại giải thoát:
1. Gọi là Vô thân.
2. Gọi là Vô biên ý.
3. Gọi là tịnh tu.
4. Gọi là thế gian Suất-đổ-ba.
Vô thân, nghĩa là Không vô biên xứ. Vô biên ý, nghĩa là Thức vô
biên xứ. Tịnh tụ, nghĩa là Vô sở hữu xứ. Thế gian Suất-đổ-ba, nghĩa là
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nhưng bốn Vô sắc tuy lâu dài àm vẫn lui
sụt, họ dấy lên nghĩ rằng: Chúng ta gi ải thoát đã có lui sụt, nên biết
Niết-bàn mà họ Thích đã nói cũng có lui sụt. Vì vậy đối với Niết-bàn
dấy khởi kiến chấp không phải là Thường. Trong này, thuộc về tà kiến
là hiển bày tự tánh của nó, bởi vì ngoại đạo bác bỏ Niết-bàn là không
thường hằng. Do kiến diệt mà đoạn, là hiển bày pháp đối trị với nó. Bởi
138 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
vì lúc thấy rõ Diệt đế thì vĩnh viễn đoạn trừ kiến chấp, còn lại như trước
đã nói.
Hỏi: Vì có tà kiến có thể đối với  Niết-bàn tịch diệt mà dấy khởi
hành tướng chẳng phải thông hiểu Thường hay không? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Nếu có thì trong Pha åm Loại Túc nói phải thông hiểu thế
nào? Như luận ấy nói: “T hế nào là tà kiến? Đó là bài báng nhân quả,
bài báng tác dụng, phá hoại sự thật, các Kiến chấp về Nhẫn-Lạc-Tuệ-
Quán.” Nếu không có thì trong luận này đã nói phải thông hiểu thế
nào? Như nói: Thường mà chấp la ø không phải Thường thì thuộc về tà
kiến, do kiến diệt mà đoạn?
Đáp: Nên nói như vậy, có tà kiến này.
Hỏi: Phẩm Loại Túc phải nói thhông hiểu thế nào?
Đáp: Luận ấy nói hành tướng của tà kiến không cùng tận, nghĩa
là có những hành tướng của phiền não khác, mà luận ấy không nói đến.
Có người nói: Thâu nhiếp ở trong lu ận ấy đã nói, nghĩa là bài báng
nhân thì bài báng Tập đế, bài báng quả là bài báng Khổ đế, bài báng
tác dụng là bài báng Đạo đế, phá hoại sự thật là bài báng Diệt đế. Có
người nói: Bài báng nhân-bài báng quả-bài báng tác dụng, là cùng bài
báng cả ba Đế; phá hoại sự thật th ì chỉ bài báng Diệt đế. Có Sư khác
nói: Không có tà kiến này.
Hỏi: Trong này đã nói phải thông hiểu thế nào?
Đáp: Trong Niết-bàn có tướng Thường, nếu bài báng không có
Niết-bàn, thì cũng bài báng tướng Thường này. Như trong ngón tay có
bốn chỗ, nếu bác bỏ không có ngón tay, thì cũng không có bốn chỗ. Có
người nói: Nghĩa chính xác mà đưa ra nói rằng: Nghĩa là các ngoại đạo
chỉ chấp có uẩn là pháp thường tồn tại, Niết-bàn không có uẩn cho nên
nghĩa chính xác, thì ngoại đạo nhất  định bác bỏ không có. Vì vậy nói
có Thường mà chấp là không phải Thường. Nhưng mà không có tà kiến
có thể đối với Niết-bàn tịch diệt, thật sự dấy khởi hành tướng không có
Thường.
Hỏi: Nếu khổ mà chấp là vui, thì đối với năm kiến do kiến nào
thâu nhiếp, do kiến nào mà đoạn?
Đáp: Chọn lấy pháp thua kém làm hơn hẳn, thuộc về kiến thủ, do
kiến khổ mà đoạn.
Hỏi: Cái gì gọi là Khổ?
Đáp: Các pháp hữu lậu.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp pháp ấy làm vui?
Đáp: Bởi vì ngu dốt đối với sự việc vừa ý trong chốc lát, như mệt
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 139  
www.daitangkinh.org  
mỏi nghỉ ngơi trong chốc lát, lạnh lẽo tạm thời được ấm áp, nóng bức
tạm thời được mát mẻ, đói lòng tạm thời được ăn cơm, khát cổ tạm thời
được nước uống, liền dấy lên nghĩ rằng:  Nay mình cảm thọ vui sướng.
Nhưng trong các uẩn, có vui sướng phần nhỏ như mức độ mà nhận lấy
cũng không phải là điên đảo, ngoại đạo ở trong đó tăng thêm nhiều mà
giữ lấy giống như niềm vui sướng tuyệt đối, cho nên trở thành điên đảo.
Trong này, chọn lấy pháp thua kém làm hơn hẳn, thuộc về kiến thủ là
hiển bày tự tánh của nó, vốn là chọn lấy khổ khổ… làm về niềm vui
tuyệt vời. Do kiến khổ mà đoạn, là hiển bày pháp đối trị với nó, bởi vì
lúc thấy rõ khổ đế thì vĩnh viễn đoạn trừ kiến chấp; còn lại như trước
đã nói.
Hỏi: Tại sao chọn lấy khổ làm vui thì gọi là Kiến thủ, chọn lấy vô
thường làm Thường  mà không phải là Kiến thủ?
Đáp: Chọn lấy khổ làm vui, là luôn luôn chọn lấy pháp thua kém
làm hơn hẳn, cho nên gọi là Kiến thủ; chọn lấy vô thường làm Thường,
thì không phải là luôn luôn chọn lấy pháp thua kém làm hơn hẳn, cho
nên không phải là Kiến thủ. Bởi vì trong pháp thường thì pháp hơn hẳn
và không hơn hẳn cùng làm thành nên tập hợp, như Hư không phi trạch
diệt, là vô ký cho nên không gọi là pháp hơn hẳn. Lại có người nói: Ở
trong các uẩn có nên phần nhỏ vui sướng, bởi vì quán xét pháp ấy cho
nên chọn lấy khổ làm vui, gọi là Kiến thủ; không phải là trong các uẩn
có nên phần nhỏ Thường nào có thể quán xét pháp ấy, vì vậy chọn lấy
vô thường làm Thường cũng gọi là Kiến thủ. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì năm uẩn như sắc… chỉ là tánh sát -na, thể là hư huyễn, tồn tại trong
chốc lát, sắp sửa hoại diệt. Như nói: Thế nào là pháp vào lúc hoại diệt?
Nghĩa là pháp hiện tại. Bởi vì  chọn lấy vô thường làm thường tồn tại,
cho nên gọi là Biên chấp kiến chứ không gọi là Kiến thủ.
Hỏi: nếu vui mà chấp là Khổ, thì đối với năm kiến do kiến nào
thâu nhiếp, do kiến nào mà đoạn?
Đáp: Thuộc về tà kiến, do kiến diệt mà đoạn.
Hỏi: Cái gì gọi là vui?
Đáp: Vui với nghĩa thù thắng chỉ có Niết-bàn.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo cho rằng Niết-bàn là khổ?
Đáp: Ngoại đạo dấy lên nói rằng:  Lúc nên căn hư hoại, hãy còn
sinh ra khổ, huống hồ trong Niết-bàn thì các căn đều hoại diệt, vì vậy
Niết-bàn chắc chắn là rất khổ. Đối  trị với điều ấy, Tổn giả Thế Hữu
nói rằng: “Căn là nhân của khổ, ne áu nên căn tồn tại thì hãy còn có thể
sinh ra khổ, huống hồ có nhiều căn? Chỉ riêng trong Niết-bàn thì các
140 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
căn đều diệt mất, không có nhân của khổ cho nên chính là vô cùng vui
sướng.” Trong này, thuộc về tà kiến là hiển bày tự tánh của nó, bởi vì
bài báng Niết-bàn. Do kiến diệt ma ø đoạn, là hiển bày pháp đối trị với
nó. Bởi vì lúc thấy rõ diệt đế thì vĩnh viễn đoạn trừ kiến chấp, còn lại
như trước đã nói.
Hỏi: Đạo đế cũng vui sướng, như trong kinh nói: “Đạo dựa vào tư
lương, Niết-bàn dựa vào đạo, nhờ niềm vui của đạo, cho nên đạt được
niềm vui Niết-bàn.” Vì sao chỉ nói là do kiến diệt mà đoạn?
Đáp: Nên biết rằng trong này là c ó cách nói khác. Nghĩa là nên
nói rằng: Nếu vui mà chấp là khổ thì thuộc về tà kiến. Điều này có hai
loại, nếu cho rằng diệt là khổ thì do kiến diệt mà đoạn, nếu cho rằng
đạo là khổ thì do kiến đạo mà đoa ïn. Nhưng mà không nói đến là có ý
thú khác, nghĩa là đạo vô lậu tuy cũng là vui thú mà thuộc về hai phần.
Thuộc về phần vui thú là bởi vì đa ït được Niết-bàn, thuộc về phần khổ
đau là bởi vì vô thường. Như trong kinh nói: “Vô thường cho nên khổ.”
Lại có người nói: Đạo đế chẳng phả i là vui thú, bởi vì đạt được Niết-
bàn cho nên tạm thời nói là vui thú. Như nói: Từ vui thú đến vui thú với
Niết-bàn. Vì vậy ở đây chỉ nói đến do kiến diệt mà đoạn.
Hỏi: Vì có tà kiến mà có t hể đối với Niết-bàn dấy khởi hành
tướng của khổ phải không? Giả sử như vậy thì có gì sai?
Đáp: Tất cả vấn nạn trong này, ro äng ra như giải thích về chẳng
phải Thường ở trước.
Hỏi: Nếu bất tịnh mà chấp là tịnh, thì đối với năm kiến do kiến
nào thâu nhiếp, do kiến nào mà đoạn?
Đáp: Chọn lấy pháp thua kém làm hơn hẳn, thuộc về Kiến thủ, do
kiến khổ mà đoạn.
Hỏi: Cái gì gọi là bất tịnh?
Đáp: các pháp hữu lậu.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp pháp ấy là tịnh?
Đáp: bởi vì ngu dốt đối với sự việc  có chút thanh tịnh trong chốc
lát, như chăm sóc sửa sang mái tóc-móng tay-răng miệng-da thịt… làm
cho biểu hiện hình hài sắc diện tươi sáng sạch sẽ trong chốc lát, liền
dấy lên nghĩ rằng: Thân của mình thanh tịnh. Nhưng trong các uẩn có
nên phần nhỏ thanh tịnh, như mức độ mà chọn lấy thì cũng không phải
là điên đảo; ngoại đạo từ trong đó tăng thêm nhiều mà chọn lấy, giống
như thanh tịnh tuyệt đối cho nên trở thành điên đảo. Trong này, chọn
lấy pháp thua kém làm hơn hẳn, thuộc về Kiến thủ là hiển bày tự tánh
của nó, bởi vì chọn lấy các loại rác rưỡi dơ bẩn làm thanh tịnh thật  sự.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 8 141  
www.daitangkinh.org  
Do Kiến khổ mà đoạn, là hiển bày pháp đối trị với nó. Bởi vì lúc thấy rõ
Khổ đế thì vĩnh viễn đoạn trừ kiến chấp, còn lại như trước đã nói.
Hỏi: Hiện đang thấy chín lổ thường chảy ra vật bất tịnh, làm sao
ngoại đạo chấp thân này là thanh tịnh?
Đáp: Họ dấy lên nghĩ rằng: Vật đã chảy ra tuy là bất tịnh, nhưng
chưa chảy ra thì chắc chắn là thanh tịnh. Như cây Kiên-thúc-ca hoa màu
đỏ tươi giống như thịt, Dã-can ngồi ở dưới đất nhìn hoa mà dấy lên nghĩ
như vậy: Mình vào hôm nay chắc chắn được ăn thịt. Trong chốc lát hoa
ấy có đóa rụng xuống đất, Dã-can liền chạy đến ngửi mới biết không
phải là thịt, lại dấy lên nghĩ rằng: đã rụng xuống đất tuy không phải là
thịt, nhưng những đóa hoa còn lại chưa rụng xuống thì chắc chắn phải là
thịt. Ngoại đạo cũng như vậy, vô minh làm cho mê muội mà dấy lên cái
chấp này. Các pháp hữu lậu do hai nghĩa mà nói là bất tịnh:
1. Do phiền não.
2. Do cảnh giới.
Các pháp nhiễm ô đều do hai nghĩa, pháp không nhiễm ô chỉ do
cảnh giới.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao pháp thiện hữu lậu cũng gọi là thanh
tịnh?
Đáp: Bởi vì nên phần ít thanh tịnh, nghĩa là pháp ấy tuy có dơ bẩn-
có lỗi lầm-có hiểm độc-có hỗn loạn, nhưng trái với phiền não-không
lẫn tạp phiền não mà làm hủy hoại phi ền não. Lại có người nói: Các
pháp vô lậu là thắng nghĩa thanh tịnh, pháp thiện hữu lậu dẫn dắt thuận
theo pháp ấy cho nên cũng gọi là thanh tịnh.
Hỏi: Người khéo thuyết pháp, đối với pháp hữu lậu cũng nói là có
thanh tịnh, như ba nghiệp thanh tịnh mà không gọi là ác, tại sao ngoại
đạo gọi pháp ấy là thanh tịnh thì gọi là ác kiến?
Đáp: Người khéo thuyết pháp chỉ nói diệu hạnh là thanh tịnh,
ngoại đạo nói chung cả diệu hạnh và ác hạnh là thanh tịnh. Lại nữa,
người khéo thuyết pháp chỉ nói thiện căn là thanh tịnh, ngoại đạo nói
chung cả căn thiện và bất thiện là thanh tịnh. Lại nữa, người khéo thuyết
pháp chỉ nói các pháp đối trị với Kiết-phược-tùy miên-tùy phiền não-
triền là thanh tịnh, ngoại đạo cũng nói Kiết-phược … đều là thanh tịnh.
Lại nữa, người khéo thuyết pháp nói pháp hữu lậu có nên phần ít thanh
tịnh, ngoại đạo nói pháp ấy là hoàn toàn thanh tịnh. Vì vậy ngoại đạo đã
nói đều là ác, người khéo thuyết pháp thì không gọi là ác kiến.
Hỏi: Nếu thanh tịnh mà chấp là bất tịnh, thì đối với năm kiến do
kiến nào thâu nhiếp, do kiến nào mà đoạn?
142 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Thuộc về tà kiến. Điều này c ó hai loại, nếu cho rằng diệt
là bất tịnh thì do kiến diệt mà đoạn, nếu cho rằng đạo là bất tịnh thì do
kiến đạo mà đoạn.
Hỏi: Cái gì gọi là thanh tịnh?
Đáp: Hai đế diệt đạo.
Hỏi: Vì sao ngoại đạo chấp diệt đạo đế là bất tịnh vậy?
Đáp: Họ nói phiền não là thật s ự bất tịnh, Thánh đạo đoạn trừ
phiền não thì trở thành bất tịnh, do đạo mà đạt được diệt cũng trở thành
bất tịnh; như dùng dao và nước mà cắt rửa đồ dơ bẩn, thì trở thành bất
tịnh, dùng dao và nước này cắt rửa đồ vật khác cũng trở thành bất tịnh.
Diệt đạo cũng như vậy, c ho nên phải là bất tị nh. Trong này, thuộc  về
tà kiến là hiển bày tự tánh của nó, bởi vì phỉ báng diệt-đạo là bất tịnh.
Do kiến diệt và đạo mà đoạn, là hiển bày pháp đối trị với nó. Bởi vì lúc
thấy rõ diệt và đạo thì vĩnh viễn đoạn trừ kiến chấp, còn lại như trước
đã nói.
Hỏi: Vì sao có kiến chấp mà có thể đối với hai đế Diệt-Đạo dấy
khởi hành tướng bất tịnh hay không? Giả sử như vậy thì có gì sai?
Đáp: Tất cả vấn nạn trong này nói rộng ra như trước.


„