A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 81

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 531  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 81

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 11)

Lại nữa, ly-Hỷ trú xả, Chánh niệm-Chánh tuệ-thân thọ lạc, Thánh
cần phải nói về xả, trú đầy đủ trong Tĩnh lự thứ ba, đó gọi là Thiên đạo
thứ ba.
Hỏi: Lúc đạt được Tĩnh lự thứ ba, lìa toàn bộ các pháp hữu lậu của
Tĩnh lự thứ hai, tại sao chỉ nói là ly Hỷ?
Đáp: Bởi vì Hỷ là đứng đầu, lìa toàn bộ các pháp hữu lậu của Tĩnh
lự thứ hai, cho nên chỉ nói đến Hỷ. Lại nữa, bởi vì Hỷ khó đoạn-khó
phá-khó có thể vượt qua, cho nên chỉ nói  đến Hỷ. Lại nữa, bởi vì Hỷ
có nhiều những lỗi lầm tai họa, hừng hực và vững chắc, cho nên chỉ nói
đến Hỷ. Lại nữa, bởi vì Hỷ ở lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, làm cho
chướng ngại vô cùng, ràng buộc làm khó dễ, như cai ngục hung bạo,
cho nên chỉ nói đến Hỷ. Lại nữa, các sư  Du-già chỉ vì đối trị với Hỷ,
cho nên tu Tĩnh lự thứ ba, vì vậy chỉ nói đến Hỷ. Lại nữa, các sư Du-già
chán ghét Hỷ, cho nên rồi toàn bộ Tĩ nh lự thứ hai, vì vậy chỉ nói đến
Hỷ. Lại nữa, Hỷ của địa trên không còn pháp nào có thể có, cho nên
chỉ nói đến Hỷ.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên chỉ nói đến ly Hỷ.
Trú xả, chánh niệm-Chánh tuệ, xả nghĩa là hành xả, Chánh niệm
nghĩa là Niệm thiện thù thắng, Chánh tuệ nghĩa là Tuệ thiện thù thắng.
Thân thọ lạc, thân nghĩa là ý thân. Có người đưa ra cách nói này: Lúc ý
có niềm vui làm cho sắc thân do Đại chủng tạo ra có niềm vui thích hợp;
đây chính là ý thức tương ưng với Lạc thọ, gọi là thân thọ lạc. Thánh
cần phải nói về xả, Thánh nghĩa là chư Phật và đệ tử ba äc Thánh, cần
phải nói cho người khác biết, cần phải tự mình trú vào xả.
Hỏi: Thánh ở các địa đều cần phải nói về xả, tại sao chỉ nói đến
Tĩnh lự thứ ba?
532 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Tĩnh lự thứ ba có đủ hai loại trở ngại do địa mình và địa
khác, cho nên chỉ nói đến nó. Trở ngại  do địa khác, nghĩa là Hỷ của
Tĩnh lự thứ hai, trôi nổi-chìm đắm- tùy tiện-vội vàng như La-sát-tư, có
thể làm cho sư Du-già sa sút đối vớ i sự lìa nhiễm của  Tĩnh lự thứ hai,
cho nên nói cần phải rời bỏ, đừng để pháp Hỷ này làm cho trở ngại. Trở
ngại do địa mình, nghĩa là Lạc của Tĩ nh lự thứ ba, Lạc này mạnh nhất
trong pháp Lạc của sinh tử, các sư  Du-già nhiễm đắm lạc này, không
cầu mong công đức vi diệu thù thắng của địa trên, cho nên nói đạo ấy là
bắt đầu sự nghiệp tu tập của các sư Du-già, nói Lạc thọ này là nơi gây
trở ngại, không nên nhiễm trước.
Lại nữa, Đức Phật và đệ tử cần phải nói cho người khác biết về sai
lầm gây trở ngại do địa minh và địa khác của Tĩnh lự thứ ba, khuyên nhủ
người khác khiến cho rời bỏ, vì vậy gọi là Thánh cần phải nói về xả.
Nghĩa là nói cho người khác biết Tĩnh lự thứ ba có Lạc thọ thù thắng, có
thể khiến cho chúng sinh nhiễm trước mê muội, không cầu mong công
đức vi diệu thù thắng của địa trên,  các người cần phải trú vào Chánh
niệm-Chánh tri, đừng để pháp Lạc na øy làm cho trở ngại; cũng nói cho
người khác biết Tĩnh lự thứ hai có Hỷ thị thù thắng, có thể khiến cho
chúng sinh trôi nổi-chìm đắm-tùy tiện-vội  vàng mà lui sụt mất đi sự
lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, các người cần phải trú vào Chánh niệm
và xả, đừng để pháp Hỷ này làm cho trở ngại. Như chủ buôn đã lâu vì
người mới buôn bán, nói về lỗi lầm tai họa vốn có của các thành ấp-
quốc gia, nghĩa là trong thành ấ p như vậy-quốc gia như vậy, có nhiều
những tai nạn như dâm nữ-c ờ bạc-lừa gạt-quán rượu-giặc cướp… cần
phải đề phòng tránh xa, đừng để cho các người mất mác tiền bạc-hàng
hóa. Trú đầy đủ trong Tĩnh lự thứ ba , nghĩa là đạt được năm uẩn thiện
thành tựu Tĩnh lự thứ ba, đạt được thành tựu gọi là trú đầy đủ.
Lại nữa, đoạn Lạc-đoạn khổ thì trước hết không còn Hỷ-Ưu, không
Khổ-không Lạc, xả niệm thanh tịnh, trú đầy đủ trong Tĩnh lự thứ tư, đó
gọi là Thiên đạo thứ tư.
Hỏi: Đoạn Lạc ấy thì lúc đạt được Tĩnh lự thứ tư, lìa toàn bộ các
pháp hữu lậu của Tĩnh lự thứ ba, tại sao chỉ nói là đoạn Lạc?
Đáp: Bởi vì Lạc là đứng đầu, lìa toàn bộ các pháp hữu lậu của
Tĩnh lự thứ ba, cho nên chỉ nói đến Lạc. Lại nữa, bởi vì Lạc khó đoạn-
khó phá-khó có thể vượt qua, cho nên chỉ nói đến Lạc. Lại nữa, bởi vì
Lạc có nhiều những lỗi lầm tai họa, hừng hực và vững chắc, cho nên
chỉ nói đến Lạc. Lại nữa, bởi vì Lạc  vào lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
ba, gây trở ngại-ràng buộc và chướng ngại hết sức, như cai ngục  hung
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 533  
www.daitangkinh.org  
bạo, cho nên chỉ nói đến Lạc. Lại nữa, các sư Du-già chỉ vì đối trị với
Lạc cho nên tu Tĩnh lự thứ tư, vì vậy chỉ nói đến Lạc. Lại nữa, các sư
Du-già chán ghét Lạc, cho nên lìa toàn bộ Tĩnh lự thứ ba, vì vậy chỉ nói
đến Lạc. Lại nữa, Lạc ở địa trên không có pháp nào khác có thể có, cho
nên chỉ nói đến Lạc.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên chỉ nói đến đoạn
lạc.
Hỏi: Đoạn khổ, lúc lìa nhiễm cõi Dục thì hành giả tu quán đã đoạn
khổ căn, tại sao nay lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba thì mới nói đến đoạn
khổ?
Đáp: Đây là đối với đã đoạn nói đến tên gọi là đoạn, nghĩa là đối
với sự việc xa mà nói đến thanh gần, như người đã đến cũng nói là nay
đến. Như nói: Đại vương đến từ nơi nào? Như đã giải thoát mà nói đến
thanh giải thoát, như nói: Nhờ vào tri kiến này mà tâm giải thoát Dục
lậu-Hữu lậu và vô minh lậu, lúc lìa nhiễm cõi Dục thì tâm đã giải thoát
Dục lậu, lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi tương xứ thì tâm đã giải thoát
Hữu lậu và Vô minh lậu. Như đối với đã tiến vào mà nói đến thanh tiến
vào, như nói: Bồ-tát tiến vào Chánh tánh ly sinh, đạt được trí tuệ thế
tục hiện quán biên. Như đối với đã cảm thọ mà nói đến thanh cảm thọ,
như nói: Lúc cảm thọ Lạc thọ thì biết đúng như thật là cảm thọ Lạc thọ,
không có ai tự biết mình hiện đang cảm thọ, cho nên biết đã cảm thọ
mà nói đến thanh cảm thọ. Trong này cũng như vậy, đã đoạn mà nói là
đoạn, nghĩa là đối với sự việc xa mà nói đến thanh gần.
Lại nữa, dựa vào hai pháp không còn đều nói đến thanh đoạn. Nói
là hai pháp, đó là Khổ và Lạc. Lúc lìa nhiễm cõi Dục tuy Khổ đã hết mà
Lạc chưa hết, nay lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba rồi, Khổ-Lạc đều hết mà
cùng nói đến thanh đoạn.
Lại nữa, đoạn lạc nghĩa là đoạn la ïc căn của Tĩnh lự thứ ba, đoạn
khổ nghĩa là đoạn tâm-tâm sở pháp tương ưng với khổ căn.
Lại nữa, đoạn lạc nghĩa là đoạn la ïc căn của Tĩnh lự thứ ba, đoạn
khổ nghĩa là đoạn hơi thở vào ra của Tĩnh lự thứ ba. Các bậc Hiền
Thánh đối với hơi thở vào ra nảy sinh ý tưởng đối với khổ, vượt quá các
dị sinh đối với ngục vô gián mà dấy khởi ý tưởng về khổ.
Lại nữa, đoạn lạc nghĩa là đoạn lạc căn của Tĩnh lự thứ ba, đoạn
khổ nghĩa là lập tức đoạn lạc căn ấy, như nói: Vô thường cho nên khổ.
Trước hết không còn Hỷ-Ưu, là lúc  lìa nhiễm cõi Dục thì Ưu căn
đã mất, lúc lià nhiễm của Tĩnh lự thứ hai thì Hỷ căn đã tiếp tục mất, vì
vậy nói nay trước hết không còn Hoặc-Ưu.
534 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Không Khổ-không Lạc, nghĩa là sự cảm thọ không khổ-không lạc.
Xả thanh tịnh nghĩa là hành xả, Niệm thanh tịnh nghĩa là Niệm thiện.
Hỏi: Địa dưới cũng có xả-Niệm vo â lậu, tại sao chỉ nói đến xả-
Niệm thanh tịnh của Tĩnh lự thứ tư?
Đáp: Xả-Niệm của Tĩnh lự thứ tư, cùng liìa tám sự nhiễu loạn cho
nên gọi là thanh tịnh, khổ-Lạc-Ưu-H ỷ-hơi thở vào-hơi thở ra-Tầm-Tứ
gọi là tám sự nhiễu loạn. Trong na øy đều không có pháp nào mà một
mình gọi là thanh tịnh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư không có tai họa trong-ngoài cho nên gọi là
thanh tịnh, ba Tĩnh lự dưới có tai họa trong-ngoài cho nên không gọi là
thanh tịnh, nghĩa là trong Tĩnh lự thứ nhất co lửa Tầm-Tứ cho nên bên
ngoài bị tai họa do lửa thiêu đốt, trong Tĩnh lự thứ hai có nước Cực Hỷ
cho nên bên ngoài bị tai họa do nước rã nát, trong Tĩnh lự thứ ba có gió
của hơi thở vào ra cho nên bên ngoài bị tai họa do gió bồng bềnh, trong
Tĩnh lự thứ tư không có ba tai họa này cho nên nói là thanh tịnh.
Lại nữa, thân khí sở y của Tĩnh lự thứ tư thì ba tai họa không đến
được, Niệm không có quên mất, xả không có lẫn tạp, không giống như
địa dưới cho nên nói là thanh tịnh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư lìa các phiền não và tùy phiền não, cho
nên nói là xả-Niệm thanh tịnh chứ không phải là địa khác. Nghĩa là có
Xả-Niệm lìa các phiền não chứ không phải là tùy phiền não, đó là xả-
niệm vô lậu của ba Tĩnh lự dưới, hoặc có xả-niệm lìa tùy phiền não chứ
không phải là các phiền não, đó là xả-niệm hữu lậu của Tĩnh lự thứ tư;
hoặc có xả-niệm không phải là lìa các phiền não và tùy phiền não, đó
là xả-niệm hữu lậu của ba Tĩnh lự dưới và tất cả xả-niệm của cõi Dục.
Nên biết trong anỳ nói tùy phiền não, t ức là tám sự nhiễu loạn đã  nói
ở trên.
Lại nữa, sắc thân sở y của Tĩnh lự thứ tư trong sáng rõ ràng ví như
ánh sáng ngọn đèn, xả-niệm dựa vào đó cho nên cũng thanh tịnh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư là nơi nương tựa viên mãn thù thắng trong
các nơi nương tựa, là địa cứu cánh trong các địa, cho nên Xả-Niệm ấy
cũng gọi là thanh tịnh.
Lại nữa, Định của Tĩnh lự thứ tư gọi là thế lực của Định bất động
có khắp nơi thân sở y, cho nên Xả-Niệm ấy cũng gọi là thanh tịnh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư là nơi nương tựa của bảy Định, trên-dưới
cùng có ba Định vô lậu, vì vậy xả-Niệm này cũng gọi là thanh tịnh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư có hai s ự rộng lớn, một là xứ sở rộng lớn,
hai là thiện căn rộng lớn, cho nên xả-Niệm ấy cũng gọi là thanh tịnh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 535  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư là nơi hằng hà sa Bồ-tát nương tựa để tiến
vào Chánh tánh ly sinh, chứng được Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, cho
nên Xả-Niệm ấy cũng gọi là thanh tịnh.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ tư là nơi ba sư Du-già nương tựa để được tiến
vào Chánh tánh ly sinh đạt được quả không còn lậu, đó là Phật-Độc
giác và các Thanh văn, cho nên xả-Niệm ấy cũng gọi là thanh tịnh.
Lại nữa, Đại chủng tạo sắc của Tĩnh lự thứ tư, hình sắc hiển bày
sắc đều rất vi diệu thù thắng, cho nên Xả-Niệm thanh tịnh.
Lại nữa, dựa vào trí Túc trí tùy niệm của Tĩnh lự thứ tư, có thể
duyên với các sự Túc trú của cõi Dục và bốn Tĩnh lự, cho nên xả-Niệm
ấy cũng gọi là thanh tịnh.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên tất cả Xả-Niệm của
Tĩnh lự thứ được gọi là thanh tịnh.
Trú đầy đủ trong Tĩnh lự thứ tư, nghĩa là đạt được năm uẩn thiện
thành tựu Tĩnh lự thứ tư, đạt được thành tựu gọi là trú đầy đủ.
Như trong kinh nói: “Có bốn loại tâm sở tăng thượng trú trong
pháp lạc hiện tại (Hiện pháp lạc trú).”
Hỏi: Tại sao gọi là tâm sở tăng thượng?
Đáp: Tâm sở trong này tức là Tam-ma-địa, không có Tam-ma-địa
đầy đủ thế lực to lớn, mà có công dụng to lớn có năng lực thành tựu sự
việc to lớn, có năng lực như bốn Tĩnh lự căn bản, cho nên loại này chỉ
một mình gọi là tâm sở tăng thượng.
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự có vô  lượng chủng loại công đức thù
thnắg của tâm sở tăng thượng, như Vô lượng-Giải thoát-Thắng xứ-Biến
xứ, Vô ngại giải thoát-Vô tranh-Nguyện trí-Biên tế tịnh…, vì vậy chỉ gọi
là tâm sở tăng thượng.
Lại nữa, dựa vào bốn Tĩnh lự cá c sư Du-già dùng Vô lượng môn
cảm thọ pháp lạc của tâm sở, nghĩ a là các môn cộng đức đã nói trước
đây, và ba Tam-ma-địa như Không không…, vì vậy chỉ gọi là tâm sở
tăng thượng.
Lại nữa, pháp lạc của bốn Tĩnh lự này thâu nhiếp chung các hành,
vì vậy chỉ gọi là tâm sở tăng thượng.
Hỏi: Trong bốn Tĩnh lự cũng có pháp lạc có năng lực dẫn dắt công
đức sau pháp lạc, tại sao chỉ nói trú trong pháp lạc hiện tại?
Đáp: Cũng cần phải nói là trú  trong pháp lạc về sau, mà không
nói đến thì nên biết là kinh này có cách nói khác. Lại nữa, nếu nói đây
là trú trong pháp lạc hiện tại, thì nên biết là đã nói trú trong pháp lạc
về sau, bởi vì pháp lạc về sau dùng pháp lạc hiện tại làm nhân mà  đạt
536 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
được.
Như trong kinh nói: “Trước hết ở nơi này tu đẳng chí nơi ấy rồi sau
mới inh đến nơi ấy.”
Lại nữa, trú trong pháp lạc về sa u dựa vào sự hệ thuộc trú trong
pháp lạc hiện tại, trú trong pháp lạc hiện tại không dựa vào sự hệ thuộc
trú trong pháp lạc về sau, vì vậy chỉ nói trú trong pháp lạc hiện tại tức
là đã nói đến pháp ấy.
Lại nữa, trú trong pháp lạc hiện tại làm gia hạnh môn cho trú
trong pháp lạc về sau, nếu đã nói pháp này thì đã nói đến pháp kia.
Lại nữa, trú trong pháp lạc hiện tại là nhân, trú trong pháp lạc về
sau là quả, nếu đã nói nhân thì đa õ nói đến quả. Như nhân-quả nước,
năng tác-sở tác, năng sinh-sở sinh, năng thành-sở thành, năng tục-sở
tục, năng dẫn-sở dẫn, năng chuyể n-sở chuyển, năng tướng-sở tướng,
nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, pháp lạc hiện tại thì ga àn, pháp lạc về sau thì xa, nếu đã
nói gần thì đã nói đến xa. Như gần-xa như vậy, bức bách gần bên cạnh-
không phải là bức bách gần bên cạnh, hòa hợp-không phải là hòa hợp,
chúng đồng phần của thân này và chúng đồng phần của thân khác, nên
biết cũng như vậy.
Lại nữa, trú trong pháp hiện tại, ho ặc là ngu hay trí, nội đạo hay
ngoại đạo, chánh quán hay tà quán, đều cùng tin là có, cho nên chỉ nói
đến pháp ấy; trú trong pháp lạc về sau có người không tin chắc, như ácc
ngoại đạo, vì vậy cho nên không nói đến.
Lại nữa, những loại người ngu dốt phần nhiều tham vui sướng
hiện tại chứ không mong cầu vui sướng về sau, ở trong vui sướng hiện
tại tham một chút dục lạc chứ không mong cầu niềm vui tuyệt diệu của
lìa dục rộng lớn. Đức Thế Tôn muốn khiến cho rời bỏ dục lạc nhỏ nhoi,
đạ được niềm vui tuyệt diệu rộng lớn của bốn Tĩnh lự, đưa ra cách nói
như vậy: Nếu các người cầu mong niềm vui rộng lớn thì nên rời bỏ dục
lạc mà tu bốn Tĩnh lự. Vì vậy ch o nên chỉ nói trú trong pháp lạc hiện
tại.
Lại nữa, bởi vì bốn Tĩnh lự hiện ở trước mắt, nhất định cảm thọ
niềm vui hiện có, cho nên chỉ nói đến pháp ấy; niềm vui về sau không
nhất định, hoặc lui sụt mà sinh xuống dưới; hoặc tiến tới mà sinh lên
trên, hoặc là nhập Niết-bàn, vì vậy cho nên không nói đến.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên đức Thế Tôn chỉ nói
bốn loại Tĩnh lự gọi là pháp lạc hiện tại. Cận phần -Vô sắc tuy cũng có
nghĩa của Lạc, mà Khổ thâu nhiếp chung các hành, cho nên không nói
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 537  
www.daitangkinh.org  
đến.
Như trong kinh nói: “Như vậy bốn lo ại tâm sở tăng thượng trú
trong pháp lạc hiện tại, những người tu Định thường xuyên vào ra, nên
biết rõ ràng chính xác tịch tĩnh giải thoát vượt qua các sắc; bốn Vô sắc
Định thì những người tu Định thường xuyên vào ra, nên đích thực nêu
ra rõ ràng.”
Hỏi: Tại sao Đức Thế Tôn khuyên nhủ nên biết rõ ràng đối với
bốn Tĩnh lự, đối với bốn Vô sắc thì khuyến khích nên nêu ra rõ ràng?
Đáp: Tĩnh lự hiển bày thô thi ển rõ ràng dễ thấy, những người tu
Định từ Tĩnh lự rời ra rồi lại ưa thích mong muốn tiến vào, Đức Phật bảo
cho biết rằng: Nếu muốn tiếp tục tiến vào thì nên biết rõ ràng chính xác
về tướng Định vào ra, đừng có sai lầm! Vô sắc vi tế, tướng ẩn kín khó
thấy, những người tu Định từ đó rời ra rồi không thích tiến vào nữa, cho
nên Đức Phật bảo cho biết rằng: Nếu không thích tiến vào nữa thì nên
đích thực nêu ra rõ ràng cho người khác biết về tướng Định vào ra, đừng
làm cho quên mất!
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự có nhi ều công đức với các loại tướng
khác nhau, những người tu định từ đó rời ra rồi lại ưa thích mong muốn
tiến vào, Đức Phật bảo cho biết ra èng: Nếu thích tiến vào nữa thì nên
biết rõ ràng chính xác về tướng Định vào ra, đừng có sai lầm! Trong Vô
sắc Định không có công đức với nhiều loại từng khác nhau, những người
tu Định từ đó rời ra rồi không thích tiến vào nữa, Đức Phật bảo cho biết
rằng: Nếu không thích tiến vào nữa thì nên đích thực nêu ra rõ ràng cho
người khác biết về tướng Định vào ra, đừng làm cho quên mất!
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự thì căn-thọ-tâm sở có nhiều tướng khác
nhau, những người tu Định từ đó rời xa rồi lại ưa thích mong muốn tiến
vào, Đức Phật bảo cho biết rằng: Nếu thích tiến vào nữa thì nên biết rõ
ràng chính xác về tướng Định vào ra , đừng có sai lầm! Trong Vô sắc
Định thì căn-thọ-tâm sở không có nhiều tướng khác nhau, những người
tu Định từ đó rời ra rồi không thích tiến vào nữa, Đức Phật bảo cho biết
rằng: Nếu không thích tiến vào nữa thì nên đích thực nêu ra rõ ràng cho
người khác biệt về tướng Định vào ra, đừng làm cho quên mất!
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự có vô  lượng chủng loại công đức với
lợi ích thù thắng, những người tu Định từ đó rời ra rồi lại ưa thích mong
muốn tiến vào, Đức Phật bảo cho bi ết rằng: Nếu thích tiến vào nữa
thì nên biết rõ ràng chính xác về tướng Định vào ra, đừng có sai lầm!
Trong Vô sắc Định không có vô lượng c hủng loại công đức với lợi ích
thù thắng, những người tu Định từ đó rời ra rồi không thích tiến vào nữa,
538 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đức Phật bảo cho biết rằng: Nếu không thích tiến vào nữa thì nên đích
thực nêu ra rõ ràng cho người khác biết về tướng Định vào ra, đừng làm
cho quên mất!
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên Đức Phật khuyên
nhủ nên biết rõ ràng đối với bốn Tĩnh lự, đối với bốn Vô sắc thì khuyến
khích nên nêu ra rõ ràng.
Như trong kinh nói: “Bốn loại Tĩnh lự có bốn loại lợi ích thù thắng,
bốn Vô sắc Định có một lợi ích thù thắng.”
Hỏi: Tại sao lợi ích thù thắng của Tĩnh lự có bốn, lợi ích thù thắng
trong Vô sắc Địn chỉ có một?
Đáp: Chính là do các loại nhân duyên đã nói trước đây, lợi ích thù
thnắg của Tĩnh lự và Vô sắc có khác nhau. Trong này lại có hai cách trả
lời không giống như, đó là trong Tĩnh lự có ba loại Định:
1. Có Tầm có Tứ.
2. Không có Tầm chỉ có Tứ.
3. Không có Tầm không có Tứ.
Trong Vô sắc Định chỉ có một loại là không có Tầm không có
Tứ.
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự có ba loại Thọ, đó là Hỷ-Lạc và xả;
trong Vô sắc Định chỉ có Xả thọ. Vì vậy lợi ích thù thắng của bốn Tĩnh
lự có bốn, lợi ích thù thắng trong Vô sắc Định chỉ có một.
Hỏi: Lợi ích thù thnắg và Tĩnh lự có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi chính là sai biệt, đó là tên gọi Tĩnh lự, tên gọi lợi
ích thù thắng. Lại nữa, Tĩnh lự có ba loại, đó là thiện-nhiễm ô và vô
phú vô ký; lợi ích thù thắng chỉ có vô lậu. Lại nữa, Tĩnh lự hoặc là hệ
thuộc cõi Sắc, hoặc là không hệ thuộc; lợi ích thù thắng chỉ là không hệ
thuộc. Lại nữa, Tĩnh lự hoặc là Học, hoặc là Vô học, hoặc là Phi học phi
vô học; lợi ích thù thắng chỉ là Học và Vô học. Lại nữa, Tĩnh lự hoặc là
do kiến mà đoạn, hoặc là do tu mà đoạn, hoặc không có gì để đoạn; lợi
ích thù thắng chỉ là không có gì để đoạn. Là Tĩnh lự gồm chung nhiễm
và không nhiễm, lợi ích thù thắng chỉ là không nhiễm. Lại nữa, Tĩnh lự
gồm chung có dị thục và không có dị thục, lợi ích thù thắng chỉ là không
có dị thục. Lại nữa, Tĩnh lự do ba Đế thâu nhiếp, trừ ra Diệt đế; lợi ích
thù thắng chỉ do Đạo đế thâu nhiếp. Đó gọi là sự sai biệt giữa Tĩnh lự
và lợi ích thù thắng.
Như trong kinh nói: “Tĩnh lự thứ nhất diệt Ưu căn, Tĩnh lự thứ hai
diệt Khổ căn.”
Hỏi: Lúc lìa nhiễm cõi Dục thì đoạn Ưu và Khổ, tại sao trong kinh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 539  
www.daitangkinh.org  
đưa ra cách nói này?
Đáp: dựa vào vượt qua đối trị cho nên đưa ra cách nói này, nghĩa
là phần vị lìa nhiễm cõi Dục tuy đoạn khổ căn, mà chưa gọi là vượt qua
đối trị về Khổ; đối với Tĩnh lự thứ nhất vào lúc đạt được lìa nhiễm, vượt
qua đối trị về khổ cho nên nói là khổ diệt; đối trị về khổ, nghĩa là Tĩnh
lự thứ nhất.
Lại nữa, dựa vào vượt qua chủng tánh và sở y của khổ cho nên đưa
ra cách nói này, nghĩa là phần vị lìa nhiễm cõi Dục tuy đoạn Khổ căn,
mà chưa vượt qua chủng tánh Khổ và chủng tánh của khổ cho nên nói
là Khổ diệt; sở y và chủng tánh, đó là các Thức thân.
Hỏi: Phần vị lìa nhiễm cõi D ục tuy đoạn Ưu căn, mà chưa vượt
qua sở y đối trị ấy và chủng tánh ấy, không nên nói là Ưu căn do Tĩnh
lự thứ nhất diệt?
Đáp: đối trị-sở y-chủng tánh của Ưu căn đều thuộc về ý thức, đã
cùng với Ưu căn đều thuộc về ý thức , cho nên lúc đang đoạn thì nói
là Ưu căn diệt; sở y của Khổ ca ên và chủng tánh c ủa Khổ, không cùng
thuộc về một thức đối trị, cho nên vượt qua đối trị-sở y-chủng tánh mới
nói là Khổ diệt.
Có người đưa ra cách nói này: Tĩnh lự thứ hai diệt khổ căn, đó
là Tầm và Tứ diệt, bởi vì các Hi ền Thành ở trong Tầm-Tứ phát sinh ý
tưởng về Khổ, vượt quá các dị sinh chán ngán cái khổ của địa ngục; có
thể phát sinh ý tưởng về khổ cho nên gọi là khổ căn.
Có lúc trong kinh nói: “Bốn Tĩnh lự giống như giường ghế.”
Hỏi: tại sao đức Thế Tôn nói bốn Tĩnh lự giống như giường ghế?
Đáp: Vốn tánh cao quý tốt đẹp, ta ùnh thâu nhiếp tiếp nhận. Tánh
cao quý tốt đẹp, là đối với cõi Dục mà nói, bởi vì Tĩnh lự vượt ra ngoài
cõi Dục. Tánh thâu nhiếp tiếp nhận, là đối với pháp thiện mà nói, bởi
vì Tĩnh lự thâu nhiếp tiếp nhận nhiều pháp thiện.
Lại nữa, các bậc Hiền Thánh, đối  với chặn đường dài sinh tử vô
thỉ đến nay sinh tâm mỏi mệt chán ngán vô cùng, tạm thời nghỉ ngơi ở
trong Tĩnh lự, như đường dài mệt mỏi tạm thời ngồi nơi giường ghế, cho
nên đối với Tĩnh lự nói đến thanh giường ghế.
Có lúc trong kinh nói: “Bốn loại Tĩnh lự ví như làn gió mát.”
Hỏi: Tại sao đức Thế Tôn nói  bốn Tĩnh lự giống như làn gió
mát?
Đáp: Pháp này có năng lực ngăn chặn hơi nóng của nghiệp-phiền
não, nghĩa là Tĩnh lự thứ nhất có năng lực ngăn chặn các loại hơi nóng
của phiền não-nghiệp bất thiện thuộc cõi Dục, Tĩnh lự thứ hai có năng
540 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
lực ngăn chặn hơi nóng của phiền não-nghiệp tương ưng với Tầm-Tứ
thuộc Tĩnh lự thứ nhất, Tĩnh lự thứ ba có năng lực ngăn chặn hơi nóng
của phiền não-nghiệp tương ưng với Hỷ cao nhất thuộc Tĩnh lự thứ hai,
Tĩnh lự thứ tư có năng lực ngăn chặn hơi nóng của phiền não-nghiệp
tương ưng với Lạc cao nhất thuộc Tĩnh lự thứ ba, cho nên nói Tĩnh lự ví
như làn gió mát.
Có lúc trong kinh nói: “Bốn Tĩ nh lự như đồ ăn thức uống tuyệt
vời.”
Hỏi: tại sao Đức Thế Tôn nói đến Tĩnh lự như đồ ăn thức uống?
Đáp: Bởi vì có nghĩa có năng lực duy trì pháp thân. Như các  loại
đồ ăn thức uống tuyệt vời trong thôn ấp, đều chuyển đến kinh thành để
nuôi lớn bậc tôn kính cao cả. Như vậy các loại thiện vi diệu thù thằng,
đều tập trung vào Tĩnh lự để nuôi l ớn pháp thân, cho nên nói Tĩnh lự
trung gian cũng khó mà hiện khởi. Ví như có người dùng cây đánh gãy
cầy thì phải sử dụng nhiều công sức, sau đó mới gãy được; dùng tâm sở
của địe mình thuộc Tĩnh lự thứ nhất có diệt-có sinh cũng lại như vậy. ba
Tĩnh lự sau thì cận phần khó phát khởi, căn bản dễ dàng phát khởi như
Tĩnh lự thứ nhất, nên biết!
Hỏi: Đã lìa nhiễm của địa dưới, phát khởi Vô sắc Định cũng không
gian nan, lẽ nào không phải là Lạc trú?
Đáp: Tuy lìa nhiễm của địa dưới nhưng vì Vô sắc Định rất vi tế,
cho nên phát khởi cũng gian nan, lúc phát khởi Tĩnh lự thì dễ dàng hơn
Vô sắc Định. Vả lại, cõi Vô sắc  đã không có các sắc, không phải là ai
cũng tin là có, cho nên người tu hành muốn phát khởi Định ấy cũng rất
gian nan. Như Trưởng giả Trảo đến thưa  rõ với Cụ thọ A-nan-đà rằng:
Tại sao chúng tôi suốt đời tham đắm năm cảnh như sắc…, nghe đến cõi
Vô sắc sinh lòng kính sợ vô cùng, như đứng trước hố sâu, tại sao hữu
tình mà cũng Vô sắc, cho nên khó tin là có. Bởi vì khó tin cho nên phát
khởi hết sức gian nan.
Lại nữa, dựa vào bốn Tĩnh lự có thể dễ dàng lìa nhiễm chứ không
phải là cận phần…, cho nên gọi là Lạc trú. Ví như hai người cùng đi đến
một nơi, một người đi theo đường bộ, một người thì đi bằng thuyền, tuy
cùng đến nơi ấy nhưng người đi bằng thuyền không gặp gian nan, chứ
không phải là người đi theo đường bộ. Như vậy, hữu tình có người dựa
vào Tĩnh lự mà lìa nhiễm, có người dựa vào cận phần-hoặc dựa vào Vô
sắc mà lìa nhiễm, tuy đều lìa nhiễm mà dựa vào Tĩnh lự không gặp gian
nan, chứ không phải la ø cận phần…, cho nên chỉ riêng Tĩnh lự được gọi
là Lạc trú.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 541  
www.daitangkinh.org  

trú:
Lại nữa, chỉ trong Tĩnh lự có đủ hai loại Lạc cho nên gọi là   Lạc

1. Lạc của Lạc thọ.
2. Lạc của Khinh an.
Ba Tĩnh lự trước đều có đủ hai Lạc, Tĩnh lự thứ tư tuy không   có
Lạc của Lạc thọ, mà thế dụng rộng lớn của Lạc thuộc Khinh an hơn hẳn
hai Lạc trước; cận phần và Vô sắc tuy có Khinh an mà không rộng lớn,
cho nên không gọi là Lạc.
Lại nữa, Lạc có hai loại:
1. Lạc thuộc về chủ.
2. Lạc thuộc về khách.
Lạc thuộc về chủ, đó là dựa va øo Tĩnh lự phát khởi trú trong Vô
sắc. Trú trong địa của Tĩnh lự thì phát khởi đầy đủ hai Lạc, cho nên gọi
là Lạc trú; trú trong địa của Vô sắc không có đủ hai Lạc, cho nên không
phải là Lạc trú; cận phần không phải là hơn hẳn, cho nên không có được
tên gọi.
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự không c ó nảo hại, thế dụng của Lạc
rộng lớn chứ không phải là cận phần…, cho nên gọi là Lạc trú.
Như trong kinh nói: “Nếu ở nơi này  không có các não hại thì nói
tên gọi.
Lại nữa, lúc Tĩnh lự căn bản hiện ở trước mắt, nuôi lớn Đại chủng
sinh ra trong toàn thân khiến cho th ân vui sướng, cho nên gọi là Lạc
trú; lúc cận phần Định… hiện ở trước  mắt, nuôi lớn đại chủng chỉ sinh
ra bên phía tâm, không phải là hết sức vui sướng, cho nên không phải
là Lạc trú.
Có người đưa ra cách nói này: Lúc cận phần Định… hiện ở trước
mắt, nuôi lớn Đại chủng tuy sinh ra toàn thân, mà tác dụng nuôi dưỡng
không bằng lúc Tĩnh lự hiện ở trước  mắt nuôi lớn đại chủng, cho nên
không phải là Lạc trú. Ví như ha i người cùng tắm một hồ, một người
toàn thân đi vào làn nước, một người đi vào làn nước thì thấm ướt nhiều
hơn, chứ không phải là người dùng tay khoát nước.
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự thì lực của Chỉ và Quán bằng nhau, cho
nên gọi là Lạc trú; trong cận ph ần Định thì Quán mạnh-Chỉ yếu, trong
Vô sắc Định thì Chỉ mạnh-Quán yếu, đều không phải là Lạc trú.
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự thì Tinh tiến và Chỉ bình đẳng mà
chuyển, cho nên gọi là Lạc trú; tuy lực Tinh tiến của tất cả các đia đều
mạnh, mà trong Tĩnh lự bị Chỉ kềm chế cho nên chuyển bình đẳng, địa
khác thì không như vậy, cho nên không phải là Lạc trú.
542 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự thì xả Đoạn tăng thượng mà nhiễm có
thể đạt được, cho nên gọi là Lạc tr ú, nghĩa là lúc lìa nhiễm có hai loại
Đoạn:
1. Tăng thượng xả Đoạn.
2. Có công dụng Đoạn.
Dựa vào cận phần-Vô sắc lúc lài các nhiễm, gọi là có công dụng
Đoạn, bởi vì hết sức gian nan; dựa  vào Tĩnh lự căn bản lúc lìa các
nhiễm, gọi là tăng thượng xả Đoạn, bởi vì tùy ý vận dụng mà chuyển.
Ví như hai người cùng đi đến một phía, một người cưỡi ngựa tốt, một
người cưỡi ngựa kém; người cưỡi ngựa tốt không gian nan lắm mà đến
nơi cần đến, người cưỡi ngựa kém thật là gian nan mới có thể đến được
nơi ấy.
Lại nữa, trong bốn Tĩnh lự không c ó công dụng của đạo mà lìa
nhiễm có thể đạt được, cho nên gọi là Lạc trú; cận phần-Vô sắc có công
dụng của đạo mà được lìa nhiễm, c ho nên không phải là Lạc trú. Như
rất nhiều người cũng vượt qua dòng sông rộng, có người dựa vào bó cỏ,
có người dựa vào túi phao, có người dựa vào bè mảng, có người dựa vào
tàu thuyền; người dựa vào tàu thuyền tùy ý vận dụng đến được bờ bên
kia một cách yên lành, người dựa vào đồ vật khác thì sợ hãi và rất gian
nan mới đến được bờ bên kia. H ữu tình cũng như vậy, vượt qua dòng
sông phiền não thì có người dựa vào Tĩnh lự, có người dựa vào địa khác,
tuy cùng từ bờ bên này là sinh tử vượt  qua đến bờ kia là Niết-bàn, mà
người dự vào Tĩnh lự thì an lạc dễ dàng đến được, cho nên gọi là Lạc
trú, chứ không phải là người dựa vào cận phần và Vô sắc.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên chỉ có bốn Tĩnh lự
gọi là Lạc trú.
Như tên gọi Lạc trú, như vậy cũng gọi là Xúc trú-Câu trú.
Bốn Vô lượng:
1. Từ.
2. Bi.
3. Hỷ.
3. Xả.
Hỏi: Tại sao Tĩnh lự không gaín đoạn nói là Vô lượng?
Đáp: Bởi vì Tĩnh lự dẫn dắt phát khởi bốn vô lượng. Lại nữa, Tĩnh
lự và Vô lượng lại dẫn dắt nhau. La ïi nữa, bởi vì bốn vô lượng là công
đức thù thắng trong Tĩnh lự.
Hỏi: Bốn vô lượng này tự tánh là gì?
Đáp: Từ và Bi đều dùng căn thiện không Sân làm tự tánh, bởi  vì
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 543  
www.daitangkinh.org  
đối trị với Sân. Nếu bao gồm Th ủ tương ưng với tùy chuyển, thì bốn
Uẩn-năm Uẩn làm tự tánh, cõi Dục là bốn Uẩn, cõi Sắc là năm uẩn.
Hỏi: Nếu Từ và Bi đều lấy căn thiện không Sân làm tự tánh để
đối trị với Sân, thì Từ đối trị với  những Sân nào, Bi đối trị với những
Sân nào?
Đáp: Từ đối trị với Sân làm mất  mạng sống, Bi đố i trị với Sân
đánh đập mắng nhiếc. Lại nữa, Từ đối trị với cần phải Sân để xử lý Sân,
Bi đối trị với không cần phải Sân để xử lý Sân.
Có người đưa ra cách nói này: Từ vô lượng dùng căn thiện không
Sân làm tự tánh đối trị với Sân, Bi  vô lượng lấy không hại làm tự tánh
đối trị với hại, Hỷ lấy Hỷ căn làm tự tánh. Nếu bao gồm Thủ tương ưng
với tùy chuyển, thì cõi Dục là bốn Uẩn làm tự tánh, cõi Sắc là năm Uẩn
làm tự tánh.
Hỏi: Nếu Hỷ vô lượng lấy Hỷ căn làm tự tánh, thì luận Phẩm Loại
Túc nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Thế nào là Hỷ vô lượng?
Đó là Hỷ và Hỷ tương ưng với Thọ-Tưởng-Hành-Thức.” Nếu do Hỷ mà
dấy khởi hai nghiệp thân-ngữ, thì do Hỷ mà dấy khởi tâm bất tương ưng
hành đều gọi là Hỷ, lẽ nào có Hỷ thọ cùng với thọ tương ưng?
Đáp: Văn ấy nên nói là Hỷ và Hỷ tương ưng với Tưởng-Hành-
Thức, không nên nói Thọ mà nói đến Thọ ấy là người tụng sai lầm. Lại
nữa, luận ấy nói chung năm Uẩn làm tự tánh của Hỷ vô lượng, tuy Hỷ
thọ và Thọ không tượng, mà tâm-tâm sở pháp khác cùng với Thọ tương
ưng, cho nên đưa ra cách nói này cũng không trái với lý.
Có Sư khác nói: Hỷ vô lượng na øy lấy vui mừng làm tự tánh, Thể
của vui mừng không phải là Thọ có riêng tâm sở cùng với tâm tương
ưng.
Có người nói: Vui mừng ở trong tụ tương ưng với Hỷ căn có thể
đạt được.
Có người đưa ra cách nói này: Sau Hỷ căn sinh ra vui mừng, do lực
của Hỷ mà dẫn dắt phát khởi. Nếu đưa ra cách nói này thì Hỷ vô lượng
này cùng với Thọ tương ưng cũng không trái lý.
Xả dùng căn thiện không tham làm tự tánh, bởi vì đối trị với tham.
Nếu bao giới gồm Thủ tương ưng với tùy chuyển, thì cõi Dục là bốn Uẩn
làm tự tánh, cõi Sắc là năm Uẩn làm tự tánh. Như vậy gọi là tự tánh của
vô lượng.
Hỏi: Bốn vô lượng này có tướng thế nào?
Đáp: Tự tánh tức là tướng, tướng tức là tự tánh, bởi vì tự tánh cùng
với tướng không tương ưng. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy:
544 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
“Trao cho lợi ích là tướng của Từ, trừ bỏ suy tổn là tướng của Bi, chúc
mừng hỏi han được hay bỏ là tướng của Hỷ, quên và nhớ bình đẳng là
tướng của Xả.”
Đã nói về tự tánh và tướng của Vô lượng, nguyên cớ nay sẽ   nói
đến.
Hỏi: Vì sao gọi là Vô lượng, Vô lượng là nghĩa gì?
Đáp: Duyên với tất cả hữu tình, đối trị với Vô lượng phiền não-hý
luận, cho nên gọi là Vô lượng.
Hỏi: Hý luận có hai loại:
1. Hý luận do Ái.
2. Hý luận do kiến.
Vô lượng nào đối trị với hý luận nào?
Đáp: Vô lượng không có năng lực  đoạn các phiền não, nhưng có
năng lực chế phục, hoặc làm cho chuyển thành xa cách, có lúc bốn loại
đều đối trị với Ái, có lúc bốn loại đều đối trị với kiến. Nếu dựa vào bốn
loại đối trị gần mà nói, thì nên nói Từ-Bi đối trị gần với hý luận do kiến,
bởi vì hành của kiến là nhiều nóng giận; Hỷ-xả đối trị gần với hý luận
do Ái, bởi vì hành của Ái là nhiều gần gũi nhờ cậy.
Có người đưa ra cách nói này: Từ-Bi đối trị gần với hý luận do Ái,
Hỷ-Xả đối trị gần với hý luận do kiến.
Lại nữa, duyên với tất cả hữu tình, đối trị với Vô lượng phiền não-
phóng dật, cho nên gọi là Vô lượng. Nghĩa là bốn Vô lượng có năng lực
đối trị gần với những phiền não phóng dật của cõi Dục.
Lại nữa, bốn loại như vậy là nơi dạo chơi vui thú rộng rãi của các
Hiền Thánh, cho nên gọi là Vô lượng. Như người giàu sang có nơi dạo
chơi vui đùa rộng rãi với vô l ượng chủng loại, đó là những vườn cảnh-
cung điện-lầu đài và những nơi dạo chơi-săn bắn…
Lại nữa, bốn loại như vậy có thể duyên với vô lượng hữu tình làm
cảnh, sinh ra vô lượng phước, dẫn đến vô lượng quả, cho nên gọi là Vô
lượng.
Bốn Vô lượng này, về cõi thì ở cõi Dục-cõi Sắc; về địa thì ba loại
Từ-Bi-Xả ở bảy địa, đó là cõi D ục-bốn Tĩnh lự và Vị chí Định-Tĩnh lự
trung gian.
Có người nói: Ở mười địa, đó là bốn Tĩnh lự-bốn cận phần, Tĩnh
lự trung gian và cõi Dục.
Hỷ vô lượng ở ba địa, đó là cõi Dục và hai Tĩnh lự đầu. Có Sư
khác nói: Hai Tĩnh lự đầu không có Bi vô lượng. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì hai Tĩnh lự đầu có Hỷ thọ hơn hẳn chuyển hành tướng vui mừng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 545  
www.daitangkinh.org  
(Hoan), Bi vô lượng chuyển hành tướng lo buồn (Thích). Hai Tĩnh lự
đầu nếu như có Bi, thì trong một tâm có vui mừng-có lo buồn sẽ trái với
chánh lý.
Hỏi: Nếu như vậy thì hai Tĩnh lự đầu làm sao có chán ngán (Yếm)
vô lậu?
Đáp: Cáhn ngán vô lậu tương ưng với tác ý chân thật chứ không
trái với Hỷ, Như Như đối với cảnh hiểu rõ tướng chân thật, như vậy và
như vậy sinh ra vui mừng hỏi han (Hỷ úy) sâu sắc; Như Như đối với
cảnh sinh ra vui mừng hỏi han sâu sắc, như vậy và như vậy lại mừng rỡ
với sự hiểu rõ ấy, như người cầu vật báu mà đào đất; Như Như đào đất,
như vậy có được các vật báu; Như Như có được vật báu, như vậy và như
vậy lại mừng rỡ đào đất. Bi vô lượng tương ưng với tác ý thắng giải, cho
nên trái với Hỷ.
Lời bình : Nên đưa ra cách nói này: Hai Tĩnh lự đầu có Bi vô
lượng. Vì sao biết như vậy? Bởi vì có Chí giáo lượng. Như chương Định
Uẩn nói: “Hai Tĩnh lự đầu thâu nhiếp bốn Vô lượng của hai Tĩnh lự
đầu…” Vì vậy biết là có Bi.
Bốn Vô lượng này, về sở y thì chỉ dựa  vào thân của cõi Dục mà
được hiện khởi. Về hành tướng thì T ừ có hành tướng mang cho niềm
vui. Bi có hành tướng loại bỏ nỗi khổ, Hỷ có hành tướng vui mừng thăm
hỏi; xả có hành tướng bố thí sắp đặt. Về sở duyên thì chỉ duyên với cõi
Dục, chỉ duyên với tụ tập, chỉ duyên với hòa hợp, chỉ duyên với hữu
tình, nghĩa là duyên với hữu tình có hai Uẩn-năm Uẩn của cõi Dục làm
cảnh. Nếu các hữu tình trú tâm tr ong địa mình thì duyên với năm Uẩn
ở đó; nếu các hữu tình trú tâm trong đại khác, hoặc không có tâm thì
duyên với hai Uẩn ở đó.
Có người đưa ra cách nói này: Vô lượng của Tĩnh lự thứ nhất
duyên với hữu tình cõi Dục, Vô lượng của Tĩnh lự thứ hai duyên với
hữu tình cõi Dục và hữu tình Tĩnh lự thứ nhất, Vô lượng của Tĩnh lự thứ
ba duyên với hữu tình cõi Dục và hữu tình Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai, Vô
lượng của Tĩnh lự thứ tư duyên với hữu tình cõi Dục và hữu tình ba Tĩnh
lự dưới.
Lại có người nói: Vô lượng của  Tĩnh lự thứ nhất duyên với hữu
tình cõi Dục và hữu tình Tĩnh lự thứ nhất, Vô lượng của Tĩnh lự thứ hai
duyên với hữu tình cõi Dục và hữu tình Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai, Vô
lượng của Tĩnh lự thứ ba duyên với hữu tình cõi Dục và hữu tình ở ba
Tĩnh lự dưới, Vô lượng của Tĩnh lự thứ tư duyên với hữu tình cõi Dục và
hữu tình ở bốn Tĩnh lự.
546 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Có Sứ khác nói: Từ vô lượng duyên với cõi Dục và ba Tĩnh lự
dưới. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Từ vô lượng chuyển hành tướng mang
cho niềm vui, chỉ trong bốn địa có Lạc thọ. Bi vô lượng chỉ duyên với
cõi Dục. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Bi vô lượng chuyển hành tướng loại
bỏ nỗi khổ, chỉ trong cõi Dục có Khổ thọ. Hỷ vô lượng duyên với cõi
Dục và hai Tĩnh lự đầu. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Hỷ vô lượng chuyển
hành tướng vui mừng thăm hỏi, chỉ trong ba địa có Hỷ thọ. Xả vô lượng
cuyên với cõi Dục và bốn Tĩnh lự. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Xả vô
lượng chuyển hành tướng bố thí sắp đặt, trong tất cả các địa có Xả thọ.
Lời bình: Trong những cách nói này thì cách nói thứ nhất là thích
hợp, đó là bốn Vô lượng chỉ duyên với cõi Dục làm cảnh.
Về niệm trú thì bốn loại này ch ỉ đi cùng với pháp niệm trú. Về
trí thì bốn loại này chỉ đi cùng với T hế tục trí. Về Tam-ma-địa thì bốn
loại này không đi cùng với Tam-ma-đ ịa, bởi vì chỉ là hữu lậu. Về căn
tương ưng thì ba loại Từ-Bi-Xả tươ ng ưng với ba căn Hỷ-Lạc-Xả, Hỷ
hoàn toàn không tương ưng với Thọ căn. Nếu nói bao gồm về tương ưng
tùy chuyển ấy, thì Hỷ cũng tương ưng với Hỷ căn. Về quá khứ-vị lai-
hiện tại, thì bốn Vô lượng này đều nối thông cả ba đời, quá khứ duyên
với quá khứ, hiện tại duyên với hiện tại, vị lai có thể sinh pháp duyên
với vị lai-không thể sinh pháp duyên với ba  đời. Về thiện-bất thiện và
vô ký, bốn vô lượng này chỉ là thiện, duyên với ba loại về hệ thuộc cõi
Dục-cõi Sắc và cõi Vô sắc, bốn Vô lượng này hệ thuộc cõi Dục và cõi
Sắc, chỉ duyên với hệ thuộc cõi Dục. Về Học-Vô học và Phi học phi vô
học, bốn Vô lượng này chỉ là Phi học phi vô học, chỉ duyên với Phi học
phi vô học. Vì do kiến mà đoạn-do tu mà đoạn và không đoạn, bốn Vô
lượng này chỉ là do tu mà đoạn, duyên với kiến-tu mà đoạn. Về duyên
với danh-duyên với nghĩa, bốn Vô l ượng này duyên chung cả hai loại.
Về duyên với Tự tương tục-duyên với Tha tương tục, bốn Vô lượng này
chỉ duyên với Tha tương tục. Về gia hạnh đắc-ly nhiễm đắc, bốn Vô
lượng này đều gồm chung hai loại.
Nên biết trong này nói ly nhiễm đắc, đó là Vô lượng của Tĩnh lự
thứ nhất lìa nhiễm của cõi Dục mà đạt được, Vô lượng của Tĩnh lự thứ
hai lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất ma ø đạt được, Vô lượng của Tĩnh lự
thứ ba lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai mà đạt được, Vô lượng của Tĩnh lự
thứ tư lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba mà đạt được; hoặc là lúc lìa nhiễm
của địa trên địa mình, tu đạt được Vô lượng. Gia hạnh đắc, nghĩa là bốn
Vô lượng phần nhiều do gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt, Phật không
do gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt, Độc giác do gia hạnh phẩm Hạ mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 81 547  
www.daitangkinh.org  
hiện rõ ở trước mắt, Thanh va ên do gia hạnh phẩm Trung-Thượng mà
hiện rõ ở trước mắt, dị sinh không nhất định bởi vì nhiều chủng tánh.
Từng đạt được-chư từng đạt được, bốn Vô lượng này đều gồm
chung hai loại, tất cả Thánh giả và dị sinh trú trong thân đời sau đều
gồm chung hai loại, các dị sinh khác chỉ là đã từng đạt được. Có người
đưa ra cách nói này: Tất cả Thánh giả và dị sinh trú vào Nội pháp đều
gồm chung hai loại, dị sinh Ngoại pháp chỉ là đã từng đạt được.


„
548 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA