A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 82

Việt dịch

QUYỂN 82

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 12)

Hỏi: Gia hạnh của bốn Vô lượng này thế nào?
Đáp: Duyên với bảy hữu tình mà khởi gia hạnh. Bảy hữu tình, đó
là phân biệt tất cả hữu tình ở cõi Dục làm ba phẩm sai biệt: Kẻ oán-
người thân và bình thường. Hai phẩm oán-thân, mỗi phẩm lại phân ra
ba, đó là Hạ-Trung và Thượng. Hữu  tình phẩm bình thường tổng hợp
làm một loại, bởi vì không có sai biệt. Ở trong cảnh của hữu tình thuộc
bảy phẩm này, nếu muốn tu Từ thì trước hết duyên với phẩm Thân, ở
trong phẩm Thân trước hết duyên với phẩm Thượng. Người thân phẩm
Thượng, đó là cha mẹ-quỹ phạm sư-thân gi áo sư của mình, hoặc ở nơi
khác thuận theo một bậc đáng tôn trọng, như người trí tuệ-đa văn-cùng
chung phạm hạnh. Đối với cảnh của  hữu tình thân thiết thuộc phầm
Thượng này dấy lên tư duy như vậy: Nên làm thế nào để cho những hữu
tình này có được niềm vui như vậy? Nhưng mà tâm cang cường khó có
thể điều phục, từ vô thỉ đến nay huân tập thành thói quen, đối với các
hữu tình có ân rất nhiều mà A-thế-da (Tạng thức A-lại-da) ác tùy ý vận
dụng sinh trưởng, A-thế-da thiện tuy tác ý dấy khởi nhưng không thể
nào trụ lại. Lại cần phải cố gắng mạnh mẽ suy nghĩ về ân sâu nặng ấy
để kềm chế tâm làm cho trụ lại, như lấy hạt cải ném vào chày nhọn,
tuy có lúc vướng vào mà khó có th ể trụ được, luyện tập lâu dài không
ngừng thì gia hạnh mới thành t ựu, nhờ lực phương tiện khéo léo ném
vào mới trụ được. Như vậy, hành giả đối với người thân phẩm Thượng,
cần phải chịu khó tu tập ý thích mang lại niềm vui, trải qua thời gian dài
mới được tồn tại vững chắc. Đối với ý thích mang lại niềm vui cho người
thân phẩm Thượng được tồn tại vững chắc rồi, tiếp đến đối với người
thân phẩm Trung lại tu tập ý thích mang lại niềm vui như vậy. lúc này
đã thành tựu rồi, tiếp đến đối với người thân phẩm Hạ lại tu tập ý thích
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 549  
www.daitangkinh.org  
mang lại niềm vui như vậy. phẩm này đã thành tựu rồi, tiếp đến đối với
phẩm bình thường. Tiếp đến đối với kẻ oán phẩm hạ, tiếp đến đối với
kẻ oán phẩm Trung, cuối cùng đối với kẻ oán phẩm Thượng. Tất cả đều
tu tập ý thích mang lại niềm vui như va äy, dần dần tu tập đến lúc thành
tựu đầy đủ, đối với tất cả ữu tình kha ép cõi Dục, ý thích mang lại niềm
vui bình đẳng nối tiếp nhau dấy khởi.
Như đối với người thân phẩm Thượng, kẻ oán phẩm Thượng cũng
như vậy. Đến đây gọi là tu Từ cứu ca ùnh. Tu Bi-tu Hỷ theo thứ tự cũng
như vậy. Nhưng mà ý thích loại bỏ nỗi khổ và vui mừng hỏi han có sai
khác, nếu làm thế nào để cho loài hữu tình này lìa xa nỗi khổ như vậy,
là ý thích thuộc về Bi; loài hữu tình này có được niềm vui lìa xa nỗi khổ,
lẽ nào không vui sướng hay sao, là ý thích thuộc về Hỷ.
Lúc muốn tu Xả thì trước hết duyên với phẩm bình thường, nghĩa
là đối với loại ấy khởi lên ý thíc h bố thí sắp đặt, bởi vì hữu tình phẩm
bình thường dất dễ dảng bố thí, duyên với người thân thì phát sinh yêu
thương, duyên với kẻ có oán thì phát sinh nóng giận, cho nên duyên với
loại bình thường, bắt đầu tu tập đối với xả; xả phẩm bình thường rồi,
tiếp đến Xả kẻ oán phẩm Hạ, tiếp đến Xả kẻ oán phẩm Trung, tiếp đến
xả kẻ phẩm Thượng, tiếp Xả người th ân phẩm Hạ, tiếp đến xả người
thân phẩm Trung, tiếp đến xả người thân phẩm Thượng. Trước hết Xả
kẻ oán, sau cùng xả người thân th ì tâm nóng giận dễ dàng xả bỏ chứ
không phải là tâm yêu thương, dần dần tu tập đến lúc thành tựu đầy đủ,
đối với tất cả hữu tình khắp cõi Dục, ý thích buông xả sắp đặt bình đẳng
nối tiếp nhau, không phân biệt sai khác giống như cầm cái cân, duyên
với loài hữu tình như nhìn toàn bộ khu rừng. Đến mức độ này gọi là tu
Xả cứu cánh.
Hỏi: Những hữu tình nào có thể tu Vô lượng?
Đáp: Chủng tánh của hữu tình tóm lược có hai loại:
1. Đối với hữu tình thích tìm tòi về lỗi lầm.
2. Đối với hữu tình cầu mong công đức.
Nếu loại người đối với hữu tình thích tìm tòi về lỗi lầm, thì đối với
bốn Vô lượng phần nhiều không thể nào tu được. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì các bậc A-la-hán… muốn tìm tòi lỗi lầm của họ cũng có thể được,
họ ở vào thời gian trước cũng có tỳ vết, vì vậy làm cho chúng ta bây giờ
coi thường họ, ai có thể làm điều lợi ích cho họ? Nếu người đối với hữu
tình thích cầu mong công đức, thì đ ối với bốn Vô lượng phần nhiều có
năng lực tu tập. Nguyên cớ thế nào ? Bởi vì đoạn căn thiện muốn cầu
mong phẩm đức ấy cũng có thể được, họ ở vào thời gian trước tu nhiều
550 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nghiệp thiện, cho nên nay cảm được sinh trong nhà tôn quý, hình dáng
và dung mạo đoan nghiêm mọi người đều thích nhìn, lời nói nghiêm túc
người nghe đều cung kính tiếp nhận, người đa văn trí tuệ đều ngưỡng
mộ mến phục, mình nên làm điều lợi ích thêm cho họ!
Hỏi: Bốn vô lượng này theo thứ t ự thế nào, là như cách nói mà
phát sinh hay là có thứ tự riêng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Như cách nói mà phát sinh,
đó là sư Du-già trước hết đối với các loài hữu tình cõi Dục muốn mang
lại lợi ích cho họ, mang lại lợi ích tức là tướng Từ, cho nên Đức Phật nói
Từ để làm thứ nhất; tiếp đến đối với các loại hữu tình cõi Dục muốn trừ
bỏ suy tổn, trừ bỏ suy tổn chính là tướng Bi, cho nên Đức Phật nói Bi để
làm thứ hai; các hữu tình ấy đã có được lợi ích lại lìa xa suy tổn, tiếp đến
nên đối với họ mà phát sinh chúc mừng thăm hỏi, chúc mừng thăm hỏi
họ tức là tướng Hỷ, cho nên Đức Phật nói Hỷ để làm thừ ba; đã đối với
hữu tình sinh tâm chúc mừng thăm hỏi rồi, tiếp đến nên đối với họ mà
bình đẳng buông xả sắp đặt, bình đẳng buông xả sắp đặt tức là tướng
Xả, cho nên Đức Phật nói Xả để làm thứ tư. Vì vậy bốn Vô lượng như
cách nói mà phát sinh.
Lại có người nói: Bốn Vô lượng này trước là Bi-tiếp là Từ-tiếp là
Hỷ-sau cùng là Xả, đó là sư Du-gia ø trước hết đối với các loại hữu tình
cõi Dục muốn trừ bỏ suy tổn, tiếp đến lại đối với họ muốn mang lại lợi
ích, tiếp đến lại đối với họ sinh tâm chúc mừng thăm hỏi sâu sắc, cuối
cùng đối với họ bình đẳng buông xả sắp đặt.
Tôn giả Tăng-già-phiệt-tô nói rằng: Hai loại Bi-Hỷ chế ngự lẫn
nhau, nếu trước hết dấy khởi Bi thì sa u đó nhất định phát sinh Hỷ, bởi
vì Bi khiến cho tâm hạ xuống cần phải có Hỷ thúc đẩy; nếu trước hết
phát sinh Hỷ thì sau đó nhất đị nh dấy khởi Bỉ, Hỷ làm cho tâm giương
cao cho nên cần phải có Bi kềm chế.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Không phải là bốn Vô lượng
như cách nói mà phát sinh. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì hành giả tu quán
tùy theo ý thích mà phát sinh, có ha ønh giả tu quán trước hết dấy khởi
về Từ, tiếp là Bi-tieố là Hỷ-sau cù ng dấy khởi đối với xả; nói rộng ra
cho đến có hành giả tu quán trước hết dấy khởi đối với Xả, tiếp là Hỷ-
tiếp là Bi, sau cùng dấy khởi đối với Từ. Hoặc có lúc không nhất định,
có hành giả tu quán được Từ chứ không phải loại khác, nói rộng ra cho
đến có hành giả tu quán được Xả chứ không phải loại khác. Hoặc có
lúc không nhất định chứ không phải là bốn Vô lượng, có lúc thuận theo
thứ tự tiến vào, hoặc ngược với thứ tự tiến va øo, hoặc thuận theo vượt
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 551  
www.daitangkinh.org  
qua tiến vào, hoặc ngược với vượt qua tiến vào, hoặc gồm chung Giải
thoát-Thắng xứ-Biến xứ.
Hỏi: Nếu chưa dấy khởi Vô lượng của Tĩnh lự thứ nhất, thì có thể
dấy khởi Vô lượng của Tĩnh lự thứ hai hay không; cho đến nếu chưa dấy
khởi Vô lượng của Tĩnh lự thứ ba, thì có thể dấy khởi Vô lượng của Tĩnh
lự thứ Tư hay không?
Đáp: Có người nói: Không thể nào, bởi vì Vô lượng của Tĩnh lự
thứ nhất cùng với Vô lượng của Tĩnh lự thứ hai, làm gia hạnh môn dựa
vào bậc thang bước lên; cho đến Vô lượng của Tĩnh lự thứ ba cùng với
Vô lượng của Tĩnh lự thứ tư, làm gia hạnh môn dựa vào bậc thang bước
lên.
Có người nói: Cũng có thể, nghĩa là hành giả tu quán, nếu dựa
vào địa này đạt được tự tại, thì dựa vào địa này dấy khởi Vô lượng trước
tiên; chưa dấy khởi Thánh đạo vô la äu của địa dưới, hãy còn dấy khởi
Thánh đạo vô lậu của địa tr ên, huống hồ bốn Vô lượng mà không thể
nào dấy khởi hay sao?
Hỏi: Vì Vô lượng của địa dưới dấy khởi sau nhanh hơn Vô lượng
của địa trên, hay vì Vô lượng của  địa tên dấy khởi sau nhanh hơn Vô
lượng của địa dưới?
Đáp: Vô lượng của địa trên dấy khởi sau nhanh hơn Vô lượng của
địa dưới, không phải là Vô lượng c ủa địa dưới dấy khởi sau nhanh hơn
Vô lượng của địa trên. như học chữ Phạm về sau học chữ Khư-lô-sắt-tra
nhanh hơn, không phải là học chữ Khư-lô-sát-tra về sau học chữ Phạm
nhanh hơn.
Hỏi: Vô lượng của Tĩnh lự thứ  nhất không gián đoạn, thì có thể
dấy khởi Vô lượng của Tĩnh lự thứ hai hay không; cho đến Vô lượng của
Tĩnh lự thứ ba không gián đoạn, thì có thể dấy khởi Vô lượng của Tĩnh
lự thứ tu hay không? Dựa vào thứ tự ngược lại để hỏi cũng như vậy.
Đáp: Có người nói: Không thể nào, bởi vì cần phải tu gia hạnh của
địa mình để dẫn dắt phát ra thì mới hiện rõ trước mắt.
Có người nói: Cũng có thể, bởi vì tu tập đã thuần thục thì dấy khởi
một gia hạnh, hoặc không có gia hạnh có thể phải trải qua các địa, hoặc
trên-hoặc dưới mà dấy khởi Vô lượng.
Hỏi: Từ vô lượng… không gián đoa ïn thì có thể dấy khởi Bi vô
lượng… hay không?
Đáp: Như chương Định Uẩn nói: “Tư duy như thế nào để tiến vào
Từ đẳng chí? Đó là Lạc hửu tì nh. Cho đến tư duy như thế nào để tiến
vào Xả đẳng chí? Đó là xả hữu tình.”
552 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Có người đưa ra cách nói này: Đó là nói về hành tướng câu sinh
của Vô lượng. Lại có người nói: Đó là nói về Đẳng vô gián duyên của
Vô lượng.
Nếu đưa ra cách nói này: “Đó la ø nói về hành tướng câu sinh của
Vô lượng”, thì Từ vô lượng… không gián đoạn có thể phát sinh Vi vô
lượng… Nếu đưa ra cách nói này: “Đó là nói về Đẳng vô gián duyên của
Vô lượng”, thì Từ vô lượng … không gi án đoạn không thể nào phát sinh
Bi vô lượng, bởi vì bốn loại gia hạnh đều có sai biệt, hiện ra ở trước mắt
sau gia hạnh của chính mình.
Nên biết rằng tác ý tóm lược có ba loại:
1. Tự tướng tác ý.
2. Cọng tướng tác ý.
3. Thắng giải tác ý.
Tự tướng tác ý, như có tư duy về đất là tướng cứng, nước là tướng
ướt, lửa là tướng nóng, gió là tướng động, tất cả là như vậy. Cọng tướng
tác ý, như mười sáu hành tướng bậc Thánh-câu sinh tác ý… Thắng giải
tác ý, như quán bất tịnh-Trì tức niệm-Giải thoát-Thắng xứ-Biến xứ…
đều là câu sinh tác ý.
Hỏi: Bốn Vô lượng này ở trong ba loại, là câu sinh với tác ý  loại
nào?
Đáp: Chỉ là câu sinh với thắng giải tác ý, bởi vì nhờ vào tưởng mà
dấy khởi.
Hỏi: Từ vô lượng muốn mang lại niềm vui cho người khác, duyên
với những niềm vui nào để mang lại cho hữu tình?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đó là duyên với niềm vui
trong Tĩnh lự thứ ba muốn mang lại  cho hữu tình, bởi vì niềm vui này
thù thnắg nhất trong mọi niềm vui của sinh tử. nếu đưa ra cách nói này
thì những hữu tình chưa đạt được Tĩnh lự thứ ba, họ sẽ không thể nào
phát khởi Từ vô lượng.
Hoặc có người nói: Đó là ở trong đời khác đã từng cảm thọ niềm
vui trong Tĩnh lự thứ ba, nay lại dựa vào Tĩnh lự thứ ba phát khởi trí Túc
trú tùy niệm, duyên với niềm vui đã từng cảm thọ để mang lại cho hữu
tình. Nếu đưa ra cách nói này thì n hững hữu tình chưa đạt được trí Túc
trú của Tĩnh lự thứ ba, họ sẽ không thể nào phát khởi Từ vô lượng.
Lại có người nói: Đó là duyên không gián đoạn mà cảm thọ những
niềm vui muốn mang lại cho hữu tì nh, nghĩa là niềm vui về ăn uống,
hoặc niềm vui về xe cộ, hoặc niềm vui về áo quần, hoặc niềm vui về đồ
nằm, hoặc các loại niềm vui khác đã cảm thọ gần gũi, duyên với những
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 553  
www.daitangkinh.org  
niềm vui này muốn mang lại cho hữu tình.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra các h nói như vậy: “Đó là duyên với
tướng niềm vui đã cảm thọ của hữu tình, muốn làm cho hữu tình luôn
luôn cảm thọ niềm vui này.” Nếu đưa ra  cách nói này thì Từ sẽ không
thể nào duyên với tất cả hữu tình.  Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không
phải là các hữu tình đều có niềm vui. Lại đưa ra cách nói này: “Đó là
duyên với hữu tình phát khởi tướng c ủa Lạc căn, muốn làm cho hữu
tình luôn luôn cảm thọ niềm vui này.” N ếu đưa ra cách nói này thì Từ
sẽ không thể nào duyên với tất cả hữu tình. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì không phải là các hữu tình ở tất cả phần vị, luôn luôn phát khởi Lạc
căn hiện rõ ở trước mắt. Lại đưa ra cách nói này: “Đó là duyên với các
loại tướng niềm vui của hữu tình đã cảm thọ như ăn uống-xe cộ-áo quần
và đồ nằm…, muốn làm cho hữu tình luôn luôn cảm thọ niềm vu này.”
Nếu đưa ra cách nói này thì Từ sẽ không thể nào duyên với tất cả hữu
tình. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải là các hữu tình đều có được
những niềm vui đầy đủ như vậy.
Đại đức nói rằng: Lúc gia hạnh trước kia duyên với niềm vui của
các hữu tình đã từng thấy, bởi vì tâm thương xót khởi lên ý tưởng thắng
giải, muốn làm cho tất cả hữu tình cõi Dục, đều bình đẳng có được vui
đầy đủ như vậy, bởi vì nhân duyên na øy cho nên đều cảm thọ niềm vui
tốt đẹp.
Trong này ý nói: Các Sư Du-gia ø ở chốn A-luyện-nhã gần thôn
xóm-thành ấp, vào buổi sáng mỗi nga øy khoác y ôm bát, đi vào thôn
xóm-thành ấp gần gũi khất thực đúng như pháp. Ở những nơi đã đi qua,
trông thấy các hữu tình chỉ cảm thọ niềm vui tốt đẹp, đó là đi lại bằng
voi ngựa-kiệu xe…, các vật báu trang điểm thân mình, tôi tớ hầu hạ bảo
vệ, âm nhạc thi phú vang lừng, hương hoa bày biện rực rỡ, cảm thọ vui
sướng vui vô cùng, giống như các Thiên tử; trông thấy các hữu tình chỉ
cảm thọ khổ đau ác liệt, đo là không có áo quần, đầu tóc rối tung, thân
thể hôi hám, tay chân lở loét cầm mảnh ngói bể đi khắp nơi xin ăn, đói
khát khốn khổ bức bách, như các ngạ quỷ. Trông thấy sự việc này rồi
nhanh chóng quay về trú xứ, xếp y-rửa ch ân ngồi kiết già, thân tâm
thanh thản làm cho điều hòa thích hợp, lìa các chướng ngại che lấp, có
được những năng lực, nghĩ lại những ca ûnh khổ vui đã trông thấy lúc
trước, đối với các loài hữu tình pha ùt khởi xót thương bình đẳng, muốn
khiến cho đều cảm thọ những niềm vui tốt đẹp đã trông thấy.
Hỏi: Sở duyên của hữu tình khôn g phải là đều được vui sướng,
làm sao Từ quán mà không phải là điên đảo?
554 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Bởi vì ý thích lợi ích đã phát khởi bình đẳng, ý thích an lạc
đã phát khởi bình đẳng, ý thích điều hòa tốt lành đã phát khởi bình
đẳng, ý thích thương xót đã phát khởi bình đẳng, tác ý như lý đã phát
khởi bình đẳng, tương ưng với thiện căn, tương ưng với tàm quý, tự tánh
là thiện, chế phục các phiền não xa  lài các phiền não, cho nên không
gọi là điên đảo. Lại có người nói: Giả sử gọi là điên đảo cũng không
có gì sai trái.
Hỏi: Nếu gọi là điên đảo thì sẽ trở thành bất thiện?
Đáp: Điên đảo có hai loại:
1. Tự tánh.
2. Sở duyên.
Có đủ hai loại điên đảo mới gọi là bất thiện, Từ vô lượng quán xét
tuy có sở duyên điên đảo, mà không pha ûi là tự tánh điên đảo, cho nên
không phải là bất thiện.
Tôn giả Thế hữu đưa ra cách nói như vậy: “Từ vô lượng quán xét
tuy không thể nào làm cho sở duyê n của hữu tình đều được vui sướng
tốt đẹp, mà cũng duyên với đồ vật vui  sướng của các loài hữu tình ấy
làm cảnh, cho nên không phải là điên đa ûo.” Lại đưa ra cách nói này:
“Duyên với Lạc căn của các hữu tì nh làm cảnh, cho nên không phải là
điên đảo.” Lại đưa ra cách nói này: “Tu gia hạnh này có năng lực chế
phục sự ràng buộc của Sân, cho nên không phải là điên đảo.”
Đại đức nói rằng: Như vậy Từ quán có năng lực trái với tâm Sân,
cho nên không phải là điên đảo.
Hỏi: Từ vô lượng này là duyên với một hữu tình muốn mang lại
niềm vui cho họ, hay là duyên với nhiều hữu tình muốn mang lại niềm
vui cho họ?
Đáp: Từ vô lượng này lúc bắt đầu tu tập, duyên với nhiều hữu tình
muốn mang lại niềm vui cho họ, bởi vì duyên với toàn bộ hữu tình mà tu
tâm Từ, về sau thành tựu đầy đủ rồi thì duyên với một-duyên với nhiều,
muốn mang lại niềm vui cho họ tự tại tùy theo ý mình.
Như hỏi-Đáp phân biệt về Từ vô lượng, Bi vô lượng cũng thuận
theo như vậy.
Như trong kinh nói: “Từ đi cùng với tâm không có oán hờn-không
có đối đãi-không có phiền não-không có làm hại, rộng lớn vô lượng,
khéo léo tu tập, mang lại niềm vui  thắng giải, duyên khắp nơi một
phương-hai phương-ba phương-bốn phương-trên dưới, hoặc dọc-hoặc
ngang; duyên với thế gian này, khắp ta át cả phạm vi-khắp tất cả nơi
chốn, tất cả hữu tình, Từ đi cùng với tâm mang lại niềm vui thắng giải,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 555  
www.daitangkinh.org  
trú đầy đủ khắp nơi…”
Hỏi: Từ vô lượng này duyên với các hữu tình, tại sao Kinh nói là
duyên với một phương…?
Đáp: Kinh này nên nói: Duyên với các loài hữu tình ở phương
Đông… Nhưng mà nói duyên khắp nơi một phương…, là đối với loài hữu
tình dùng thanh phương để nói. Như đưa cao đồ đựng để chỉ rõ vật dụng
trong đồ đựng, kinh này lại nói: “Duyên với thế gian này, khắp tất cả
phạm vi-khắp tất cả nơi chốn, tất cả hữu tình, Từ đi cùng với tâm mang
lại niềm vui thắng giải, trú đầy đủ khắp nơi.”
Hỏi: Từ vô lượng này duyên với các hữu tình, là dùng phương
hướng-phạm vi giới hạn mà quán xét, hay là dùng phạm vi giới hạn của
hữu tình mà quán xét? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai đều có sai
lầm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu dùng phạm vi giới hạn của phương
hướng mà quán xét, thì tại sao Kinh nói là duyên với thế gian này, khắp
tất cả phạm vi-khắp tất cả nơi chốn, tất cả hữu tình? Nếu dùng phạm vi
giới hạn của hữu tình mà quán xét, thì tại sao không phải là riêng phạm
vi giới hạn của hữu tình ở biển có được?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Ở đây dùng phạm vi giới hạn
của phương hướng mà quán xét.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thôn g suốt vấn nạn đã nêu ra sau,
vấn nạn đã nêu ra trước nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Nên biết đây là nói đến phần ít của tất cả, nghĩa là nói đến
tất cả thì tóm lược có hai loại:
1. Phần ít của tất cả.
2. Tất cả của tất cả.
Kinh này chỉ nói đến phần ít của tất cả, cho nên không trái với lý.
Lại có người nói: Ở đây dùng phạm vi  giới hạn của hữu tình mà quná
xét.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt vấn nạn đã nêu ra trước,
vấn nạn đã nêu ra sau nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Tuy không có phạm vi giới hạn của hữu tình đạt được riêng
biệt, mà có phạm vi giới hạn của hữu tình đạt được tổng quát. Như bốn
loại chúng sinh thâu nhiếp.
Hoặc có người nói: Đức Phật dùng phạm vi giới hạn của hữu tình
mà quán xét, người khác dùng phạm vi giới hạn của phương hướng mà
quán xét. Có Sư khác nói: Phật và Độc giác đều dùng phạm vi giới hạn
của hữu tình mà quán xét, Thanh văn và dị sinh chỉ dùng phạm vi giới
hạn của phương hướng mà uqná xét.
556 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Lời bình: Nên đưa ra cách nói na øy: Điều này không quyết định,
bởi vì bốn vô lượng đều là giả tưởng, đều tương ưng với thắng giải tác
ý. Hoặc có tất cả đều dùng phạm vi giới hạn của hữu tình mà quán xét,
hoặc có tất cả đều dùng phạm vi  giới hạn của phương hướng mà quán
xét.
Như Đức Thế Tôn nói: “Tỳ-kheo nên biết! Ta trong bảy năm tu
tâm Từ, cho nên bảy kiếp thành-hoại -không sinh đến nơi này, lúc thế
giới hoại thì sinh đến cõi Cực quang tịnh, thế giới thành rồi sinh đến
cung Không Phạm, làm Đại Phạm Vương uy đức tự tại, đối với ngàn thế
giới Ta là độc tôn. Lại vào thời gian sau sinh đến cõi Dục, ba mươi sáu
lần làm Thiên Đế Thích, ở vô lượng đời làm Chuyển Luân Vương, đầy
đủ bốn loại quân lình-thành tựu bảy vật báu, dùng pháp cai quản thế
gian, cũng hiệu là Pháp Vương.”
Kinh này đã nói là trong bảy năm, ý Đức Phật nói chính xác là trải
qua bảy mùa mưa, nghĩa là thời gian xưa kia có một Bồ-tát tên gọi Đại
Uy Dụng, làm vị Đại Quốc Vương ở Trung Ấn Độ, dùng uy lực và ân
đức to lớn thống lãnh thâu nhiếp tất cả. Nhưng thời tiết cõi nước ấy gặp
nhiều nắng nóng, cách kinh thành không xa có một khu rừng lớn, đất ở
đó cao ráo mát mẻ, hoa tr ái tươi tốt sum sê, cỏ cây xanh biếc-suối hồ
trong mát; lúc ấy người trong nước kia vào bốn tháng mùa mưa, phần
nhiều rời thành ấp đến nơi này tránh nắng nóng, tất cả tùy theo ý thích
làm các sự nghiệp. Lúc ấy vị vua Bồ-tát đem công việc đất nước và các
thành ấp giao cho Đại thần, cũng đến khu rừng này ở nơi cao ráo yên
lặng, lìa nhiễm của cõi Dục-tu bốn Vô lượng, trong bốn tháng mùa mưa
không có lúc nào lơi lỏng bỏ dỡ. Đã qua mùa mưa, thời tiết dần dần mát
mẻ, mọi người trong khu rừng đều trở về thành ấp làm các sự nghiệp.
Lúc bấy giờ Bồ-tát cũng từ khu rừng đi ra, trở về đến kinh thành tổ chức
cúng tế theo đại pháp, tu nhiều phước thiện bố thí, dùng các đồ ăn thức
uống, áo quần-hương hoa-voi ngựa-xe kiệu nhà cửa-tôi tớ-đèn sáng-đồ
nằm, và thuốc men chữ bệnh dâng cúng Sa-môn, cùng với Bà-la-môn
nghèo khổ-tật bệnh cô độc, Khách đi đường xa-những người xin ăn đều
được giúp đỡ. Đã tu bố thí rồi thọ trì tịnh giới. Như vậy lặp đi lặp lại trải
qua sáu lần, đến lần thứ bảy vượt qua thời gian mùa mưa.
Có người nói: Thọ mạng chấm dứt sinh đến cõi Cực quang tịnh.
Có người đưa ra cách nói này: Đến lúc kiếp hoại thì Bồ-tát mạng chung,
sinh đến cõi Cực quang tịnh, cho nên biết bảy năm nghĩa là bảy mùa
mưa.
Hỏi: Bồ-tát đã tu bốn Vô lượng thì chắc chắn là hệ thuộc cõi Sắc,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 557  
www.daitangkinh.org  
có thể vì vậy cho nên sinh đến cõi Cực quang tịnh và sinh đến cõi Phạm
Thiên, tại sao lại làm Đế Thích-Luân Vương, lẽ nào nghiệp của cõi Sắc
dẫn đến quả của cõi Dục hay sao?
Đáp: Bồ-tát vào lúc bấy giờ khởi lên ba Vô lượng:
1. Hệ thuộc cõi Dục, vì vậy được làm Đế Thích-Luân vương.
2. Hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất, vì vậy được làm đại Phạm Thiên
Vương.
3. Hệ thuộc Tĩnh lự thứ hai, vì vậy được sinh đến cõi trời Cực
quang tịnh.
Lại nữa, cõi Dục tuy không có Vô lượng căn bản, mà có Vô lượng
của tâm vào ra định, tâm này dẫn  đến dị thục của Luân Vương-Đế
Thích, Vô lượng căn bản cảm đến Cực  quang tịnh hoặc là đại Phạm
Vương.
Lại nữa, cõi Dục tuy không c ó Vô lượng cứu cánh, mà có gia
hạnh, nhờ vậy được làm Đế Thích-Luân Vương, Vô lượng cứu cánh có
năng lực dẫn đến Phạm Vương hoặc là Cực quang tịnh.
Lại nữa, cõi Dục có đủ tất cả căn thiện tương tự chủng tử, thậm chí
cũng có tương tự Diệt định; bởi vì có Vô lượng tương tự căn thiện, cho
nên được làm Luân Vương hoặc là Thiên Đế Thích, bởi vì có Vô lượng
của căn thiện chân thật, cho nên được sinh đến cõi Phạm Thiên hoặc là
Cực quang tịnh.
Lại nữa, Bồ-tát ở trong khu rừng tu Vô lượng, cho nên sinh đến
cõi Cực quang tịnh hoặc làm Phạm Vương; do trở về kinh thành tổ chức
pháp hội bố thí lớn cho nên làm Chuyển Luân Vương; do thọ trì tịnh giới
cho nên làm Thiên Đế Thích.
Lại nữa, trong kinh này nói ba sự về phước nghiệp, đó là Thí-Giới
và Tu. Như kinh ấy nói: “Tỳ-kheo nên biết! Ta nhớ quá khứ tạo ra ba
loại nghiệp, cảm được ba loại quả, vì thế nay ta có đủ uy đức to lớn, đó
là bố thí-điều phục và tịch tĩnh.” Bố thí tức là sự của phước nghiệp bố
thí, điều phục tức là sự của phước nghiệp trì giới, tịch tĩnh tức là sự của
phước nghiệp tu tập. Sự của nghiệp bố thí có năng lực cảm đến luân
Vương, sự của phước nghiệp trì giới cảm đến Thiên Đế Thích, sự của
phước nghiệp tu tập cảm đến đại Phạm Vương, hoặc Cực quang tịnh.
Như trong kinh nói: “Có ba loại sự của phước nghiệp:
1. Sự của phước nghiệp thuộc về tán h thí, đó là dùng các loại ăn
uống-áo quần-hương hoa, nói rộng cho đến cung cấp các loại thuốc men
chữ bệnh…, dâng cúng Sa- môn và Bà-la-môn…,
2. Sự của phước nghiệp thuộc về tánh giới, đó là lìa bỏ sát sinh, lìa
558 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
bỏ trộm cắp, lìa bỏ tà dâm, lìa bỏ nói dối, lìa bỏ uống rượu…,
3. Sự của phước nghiệp thuộc về Tu, đó là Từ đi cùng với tâm,
không có oán hờn-không có đối đãi-không có phiền não-không có làm
hại…, nói rộng ra như trước.”
Bi-Hỷ và Xả đi cùng với tâm, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Cõi Sắc-Vô sắc có nhiều căn thiện, tại sao chỉ nói đến bốn
Vô lượng này, là sự của phước nghiệp thuộc về tánh Tu?
Đáp: Thế gian chỉ đối với sự làm lợi ích cho người khác khởi tâm
tưởng về phước nghiệp, trong các căn thiện của cõi Sắc-Vô sắc, không
có mong muốn làm lợi ích cho ngư ời khác như bốn Vô lượng, cho nên
chỉ nói đây là sự của phước nghiệp thuộc về Tu.
Lại nữa, thế gian này đối với phước quả khởi lên tưởng về phước,
trong các căn thiện không có năng lực cảm đến quả lợi ích rộng lớn như
Vô lượng, cho nên chỉ nói đến điều ấy.
Lại nữa, bốn Vô lượng này và quả đã đạt được, vững chắc khó hư
hoại cho nên chỉ riêng nó gọi là phước. Như bài tụng nói:
“Phước không phải do lửa mà cháy, gió cũng không thể nào  phá
vụn,

gian,
núng,

Phước không phải do nước mà ra õ, luôn luôn thanh tịnh giữ thế
Phước có thể cùng với vua-giặc, dũng mãnh kháng cự chẳng nao
Không bị người và loài phi nhân, có thể xâm phạm làm mất đi,
Phước hoàn toàn không có tổn thất, như kho tạng ẩn kín kiên cố,
Để quyết định có thể dẫn đến, niềm vui của đời này-đời khác.”
Hỏi: Không phải là phước cũng không phải do lửa mà cháy…,  tại
sao trong này chỉ nói đến phước?
Đáp: Không phải là phước tuy khô ng phải do lửa mà cháy…, mà
quả của không phải là phước bị lư ûa… làm cho hư hoại, phước của bốn
Vô lượng và quả đã đạt được, ở quá  khứ-vị lai-hiện tại không phải do
lửa… làm cho hư hoại.
Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với Tỳ-kheo: Đệ tử của Diệu
Nhãn đối với các Học xứ, nếu có tất cả và tất cả chủng loại thiện viên
mãn, thì thân hoại mạng chung sinh đến cõi Phạm Thế; đối với các Học
xứ, nếu có tất cả và tất cả chủng loại bất thiện viên mãn, thì thân hoại
mạng chung hoặc sinh đến cõi trời Th a Hóa Tự Tại, hoặc sinh đến cõi
trời Lạc Biến Hóa, hoặc sinh đến c õi trời đâu Suất, hoặc sinh đến cõi
trời Dạ Ma, hoặc sinh đến cõi tr ời Tam Thập Tam, hoặc sinh đến cõi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 559  
www.daitangkinh.org  
Tứ Đại Vương chúng, hoặc sinh vào nàh Đại Sát-đế-lợi, hoặc sinh vào
nhà Đại Bà-la-môn, hoặc sinh vào nhà Đại Trưởng giả, hoặc sinh vào
bất cứ nhà rất giàu sang. Sinh vào những gia đình tôn quý hơn hẳn như
vậy, tiền bạc châu báu đầy đủ-kho tạng tích trữ tràn đầy, có đủ họ hàng
cao quý, rất nhiều quyến thuộc-tôi tớ-nô dịch, voi ngựa kiệu xe không
thiếu, luôn luôn hưởng thụ vui sướng.”
Hỏi: Nếu như vậy thì Diệu Nh ãn hơn hẳn Đức Thế Tôn. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì vì đệ tử của  Diệu Nhãn đối với các Học xứ, thiện
viên mãn thì được sinh đến cõi Phạm Thế, bất thiện viên mãn thì sinh
đến sáu tầng trời cõi Dục và sinh trong loài người hưởng thụ giàu sang
vui sướng; đệ tử của Đức Thế Tôn đối với Học xứ, thiện viên mãn thì
sinh lên cõi trời-được giải thoát, bất thiện viên mãn thì rơi vào các nẽo
ác nhận chịu những khổ đau dữ dội, lý lẽ nào như vậy chăng? Đáp:
Không nên lấy Đức Phật để so sánh với Diệu Nhãn. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì bậc thấp bé nhất trong hàng đệ tử của Đức Phật, gọi là quả
Dự lưu hãy còn hơn hẳn Diệu Nh ãn, huống là những bậc tôn quý khác
hay sao? Vả lại, chính Đức Thế T ôn xưa kia ở địa vị Bồ-tát, làm bậc
thầy của Phạm Chí tên gọi là Diệu Nhãn, không nên lấy vị kia để so
sánh với Đức Thế Tôn.
Hỏi: Lẽ nào lúc ở địa vị Bồ-tát lại hơn hẳn lúc đã thành Phật?
Đáp: Không phải là vị ấy hơn hẳn Đức Phật mà chỉ là có ý khác,
nghĩa là Diệu Nhãn kia thích tu Phạm trú, các đệ tử của vị ấy cầu sinh
đến cõi Phạm Thế, vì vậy khai thị cho họ về pháp tu sinh đến cõi Phạm
Thế. Trong hàng đệ tử ấy thích tu  Phạm Trú, nếu người đã viên mãn
khởi lên Phạm trú, thì thân hoại mạng chung sinh đến cõi Phạm Thế;
trong hàng đệ tử ấy thích tu Pha ïm trú, nếu người chưa viên mãn mà
khởi lên Phạm trú, thì thân hoại  mạng chung tùy theo phước nhiều ít,
sinh đến sáu tầng trời cõi Dục, và sinh vào những gia đình giàu sang tôn
quý trong nẽo người hưởng thụ nhiều vui sướng. Vả lại, con người ở thời
gian tốt đẹp ấy đều thuần thiện, k hông tu căn thiện gia hạnh của Vô
lượng cũng được sinh trong cõi trời-người hưởng thụ vui sướng, huống là
tu căn thiện gia hạnh của Vô lượng mà không sinh trong cõi trời-người
hưởng thụ vui sướng hay sao? Đức Phậ t vì đệ tử chứng được Niết-bàn,
chế ra Học xứ luật nghi biệt giả i thoát, nếu có đệ tử không phạm vào
luật nghi-không phá hủy Học xứ, không vượt qua quỹ tắc-không vượt
quá phạm vi, thì người ấy được sinh lên cõi trời và chứng giải thoát; nếu
có đệ tử phạm vào luật nghi-phá hủy Học xứ, vượt qua quỹ tắc-vượt
quá phạm vi, thì người ấy mạng chung rồi rơi vào các nẽo ác. Đệ tử của
560 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Diệu Nhãn ở trong các Học xứ-bốn Phạm trú có tu đầy đủ-chưa đầy đủ,
đệ tử của Đức Thế Tôn đối với các Học xứ-luật nghi-biệt giải thoát có
giữ gìn-có vi phạm, cho nên vị ấy và Đức Phật không nên so sánh với
nhau.
Vả lại, kinh ấy nói: “Lúc bấy giờ Diệu Nhãn dấy lên nghĩ như
vậy: Nay mình không nên cùng sinh một nơi với các đệ tử, cần phải tu
Từ bậc Thượng để sinh đến cõi Cực quang tịnh. Dấy lên ý niệm này rồi,
liền nhanh chóng tu tập dấy khởi Từ vô lượng thù thắng của Tĩnh lự thứ
hai, từ đây mạng chung sinh đến cõi Cực quang tinh.”
Hỏi: Bồ-tát Diệu Nhãn đã tiếp cận Phật địa, quyết định cần phải
lìa bỏ hai sự keo kiệt về tài sản và giáo pháp, vì sao tự mình tu Từ vô
lượng thù thắng của Tĩnh lự thứ hai để sinh lên cõi trời phía trên kia, mà
chỉ nói cho đệ tử về bốn pháp Phạm trú khiến sinh đến cõi Phạm Thế?
Đáp: Vị ấy quán xét căn khí th ích hợp của đệ tử, vì vậy chỉ nói
cho họ về Tĩnh lự thứ nhất. Lại nữa, các đệ tử của vị ấy là Bà-la-môn,
tâm mong mỏi suốt đời cầu đến cõi Phạm Thế, vì vậy chỉ nói cho họ về
nhân để sinh đến cõi Phạm Thế. Lại nữa, lúc thường không có Phật thì
không có ai có năng lực dấy khởi các Vô lượng của ba Tĩnh lự sau, chỉ
trừ Bồ-tát gần bên cạnh Phật địa.
Hỏi: Vô lượng của địa trên vi diệu thù thắng-thanh tịnh rõ ràng hơn
hẳn địa dưới, vì sao kinh ấy nói Tĩnh lự thứ hai gọi là Từ bậc Thượng?
Đáp: Quán xét Tĩnh lự thứ nhất mà nói đó là bậc Thượng. Lại nữa,
bởi vì hơn hẳn Vô lượng mà các đệ t ử kia đã tu tập, cho nên gọi là Từ
bậc Thượng. Lại nữa, Vô lượng của Diệu Nhãn đã tu tập là chưa từng
đạt được, hơn hẳn pháp đã từng đạt được, cho nên gọi là Từ bậc Thượng.
Lại nữa, lúc thế gian không cóo Phậ t thì không có ai có năng lực dấy
khởi các Vô lượng của ba Tĩnh lự sau, chỉ có Diệu Nhãn có năng lực dấy
khởi Vô lượng của Tĩnh lự thứ hai, cho nên gọi là Từ bậc Thượng.
Vì vậy cho nên Tôn giả Diệu Âm nói rằng: Dị sinh không có năng
lực dấy khởi các Vô lượng của ba địa trên, nhờ vào lực của Đức Phật
thuyết giảng mà đệ tử của Đức Thế Tôn cũng có năng lực dấy khởi.
Hỏi: Tại sao Vô lượng gọi là Phạm trú?
Đáp: Bởi vì cõi Phạm Thế ở lúc  bắt đầu đầy đủ có thể đạt được,
nghĩa là Vị chí Định tuy ở đầu tiên ma ø không phải là có đủ, bởi vì địa
ấy không có Hỷ; Tĩnh lự thứ hai tuy là có đủ mà không phải là đầu tiên;
địa trên đều thiếu, chỉ riêng Tĩnh lự t hứ nhất là nơi của Phạm Thiên,
đầu tiên và có đủ cho nên gọi là Phạm trú.
Lại nữa, đối trị với không phải Phạm, cho nên gọi là Phạm trú.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 561  
www.daitangkinh.org  
Không phải Phạm tức là phiền não của cõi Dục, trong Tĩnh lự thứ nhất
thì Từ-Bi-Hỷ-Xả là đối trị gần của phiền não, cho nên gọi là Phạm trú.
Lại nữa, đối trị với phi phạm ha ïnh, cho nên gọi là Phạm trú. Phi
phạm hạnh ấy là sự dâm dục, trong Tĩnh lự thứ nhất thì Từ-Bi-Hỷ-Xả là
đối trị gần của dâm dục, cho nên gọi là Phạm trú.
Lại nữa, tu phạm hạnh thì trong thân có thể đạt được, cho nên gọi
là Phạm trú. Lại nữa, Phạm nghĩa la ø Từ-Bi-Hỷ-Xả của Đức Thế Tôn,
do Đức Phật đã thi thiết, cho nên gọi là Phạm trú. Lại nữa, Phạm gọi là
Phạm âm, Từ-Bi-Hỷ-Xả do Phạm âm mà nói ra, cho nên gọi là Phạm
trú. Lại nữa, tu bốn loại này được sinh đến cõi Phạm Thiên, làm Đại
Phạm Vương, cho nên gọi là Phạm tr ú. Lại nữa, bởi vì bốn Vô lượng
là thù thắng nhất-tôn quý nhất ở trong phước cõi Phạm, cho nên gọi là
Phạm trú.
Hỏi: Phạm trú và Vô lượng có gì sai biệt?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Không có gì sai biệt, nghĩa
là bốn Phạm trú chính là bốn Vô l ượng. Lại có người nói: Cũng có sai
biệt, nghĩa là tên gọi tức là sai biệt, bởi vì nơi này gọi là Phạm trú, nơi
kia gọi là Vô lượng.
Lại nữa, đối trị với không phải Ph ạm thì gọi là Phạm trú, đối trị
với hý luận thì gọi là vô lượng. Lại  nữa, đối trị với phi Phạm hành thì
gọi là Phạm trú, đối trị với hý luận hạnh thì gọi là Vô lượng. Lại nữa, tu
Phạm hạnh thì thân có thể đạt được gọi là Phạm trú, lìa hý luận thì trong
thân có thể đạt được gọi là Vô l ượng. Lại nữa, đối trị với không tin thì
gọi là Phạm trú, đối trị với phóng túng thì gọi là Vô lượng. Lại nữa, ở
cõi Phạm Thế thì gọi là Phạm trú, ở địa tern6 thì gọi là Vô lượng. Lại
nữa, ở Vị chí Định và cõi Phạm Thế thì gọi là Phạm trú, ở địa trên thì
gọi là Vô lượng. Lại nữa, ở Vị chí Định và Phạm Thế thì gọi là Phạm
trú cũng gọi là Vô lượng, ở địa trên th ì chỉ gọi là Vô lượng. Lại nữa,
đã từng đạt được thì gọi là Phạm tr ú, chưa từng đạt được thì gọi là Vô
lượng. Lại nữa, nội đạo mà đạt được thì gọi là Phạm trú cũng gọi là Vô
lượng, ngoại đạo mà đạt được thì chỉ gọi là Phạm trú. Lại nữa, giống
như mà đạt được thì gọi là Phạm trú, không giống nhau mà đạt được thì
gọi là Vô lượng.
Vì vậy cho nên Tôn gải Diệu Âm nói rằng: Phạm trú là chung, bởi
vì dị sinh và Thánh giả cùng tr anh nhau pháp này; Vô lượng là không
chung, bởi vì Thánh giả và Dị sinh không cùng tranh nhau pháp này. Đó
gọi là sai biệt giữa Phạm trú và Vô lượng.
Đức Phật nói bốn Bổ-đặc-già-la có thể phát sinh phước cõi Phạm.
562 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Thế nào là bốn? Đó là có một loại Bổ-đặc-gia ø-la, ởnơi chưa từng xây
dựng tháp thờ, vì xá lợi của Đức Phật mà dựng lên tháp thờ, đó gọi là
Bổ-đặc-già-la thứ nhất có thể pha ùt sinh phước cõi Phạm. Lại có một
loại Bổ-đặc-già-la, ở nơi chưa từng xây dựng chùa Tăng, vì đệ tử của
Đức Phật mà dựng lên chùa Tăng, đó gọi  là Bổ-đặc-già-la thứ hai có
thể phát sinh phước cõi Phạm. Lại có một loại Bổ-đặc-già-la, khi chúng
đệ tử của Đức Phật đã phá hoại r ồi, trở lại làm cho hòa hợp, đó gọi là
Bổ-đặc-già-la thứ ba có thể phát sinh phước cõi Phạm. Lại có một loại
Bổ-đặc-già-la tu bốn Phạm trú, đó gọi là Bổ-đặc-già-la thứ tư có thể
phát sinh phước cõi Phạm.
Phái Thí Dụ nói: Trong kinh như vậy không phải đều là Đức Phật
nói, ba loại trước trong này cũng không phải là tất cả đều phát sinh
phước của cõi Phạm, bởi vì quả đã đạt được ấy không giống như. Nghĩa
là nếu có người ở nơi Đức Phật sinh ra, nơi chứng đắc Bồ-đề, nơi chuyển
pháp luân, nơi nhập Niết-bàn, dựng l ên tháp thờ lớn trang hoàng bằng
các vật báu; lại có người khác, trải qua các nơi, tích tụ đá sỏi… làm thành
tháp thờ nhỏ, hai người ấy phát sinh phước lẽ nào có thể giống như hay
sao? Vả lại, nếu có người vì đệ tử của Đức Phật mà tạo nên chùa Tăng
cao rộng trang nghiêm, như cá c chùa Thệ-đa-lâm, Trúc lâm, Đại lâm,
Ám lâm…, lại có người khác vì đệ tử của Đức Phật mà tùy theo thích hợp
tạo lập chùa Tăng bé nhỏ, hai giống người ấy phát sinh phước lẽ nào có
thể giống như hay sao? Vả lại, nếu có người khiến cho Thiên Thụ kia
đã phá hoại Tăng chúng trở lại được hòa hợp; lại có người khác có thể
khéo léo dàn hòa chấm dứt sự tranh cãi của Tăng như Kiều-hướng-di…,
hai người ấy phát sinh phước lẽ nào c ó thể giống như hay sao? Vì vậy
biết kinh ấy không phải đều là Đức Phật nói, cũng không phải là tất cả
đều phát sinh phước của cõi Phạm; kinh về bốn Phạm trú là do Đức Phật
đã nói ra, bốn Phạm trú này đều là phước của cõi Phạm.
Các luận sư A Tỳ Đạt Ma nó i: Trong kinh như va äy đều do Đức
Phật đã nói ra, bốn loại trong này đều phát sinh phước của cõi Phạm.
Hỏi: Quả đã đạt được ấy lẽ nào giống như hay sao?
Đáp: Việc đã làm như nhau cho nên đều phát sinh phước của cõi
Phạm. Nghĩa là nơi chưa từng xây dựng tháp thờ, vì Đại Phạm chân thật
của Đức Thế Tôn mà dựng lên thá p thờ, hoặc lớn-hoặc nhỏ đều phát
sinh phước của cõi Phạm; ở nơi chưa từng xây dựng chùa Tăng vì đệ tử
của Đức Phật tu phạm hạnh mà dựng lên chùa Tăng, hoặc lớn-hoặc nhỏ
đều phát sinh phước của cõi Phạm; chúng đệ tử của Đức Phật hoặc lớn-
hoặc nhỏ đã phá hoại rồi, không được cùng nhau tu phạm hạnh   thanh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 563  
www.daitangkinh.org  
tịnh, nếu khiến cho hòa hợp trở lại được cùng nhau tu phạm hạnh thanh
tịnh, cho nên hòa hợp đều phát sinh phước của cõi Phạm. Việc làm đã
như nhau, cho nên trong ba loại trước, sự việc tuy có khác mà phước
không có sai khác.
Lại nữa, lợi ích như nhau cho nên đều phát sinh phước của cõi
Phạm, như tu Vô lượng vì mong muốn lợi ích cho vô lượng hữu tình. Như
vậy, nơi chưa xây dựng tháp thờ xá lợi của Đức Phật mà dựng lên tháp
thờ, cũng vì lợi ích cho vô lượng hữu tình; nghĩa là đối với nơi này, vô
lượng trăm ngàn các loại hữu tì nh, dùng các hương hoa-cờ phướn-lọng
tàng quý báu và các loại âm nhạc…, các vật dụng cúng dường mà cúng
dường tháp thờ, từ đây phát khởi thi ện nghiệp của thân-ngữ-ý; hoặc
gieo trồng chủng tử thiện thù thắng của dòng họ lớn có nhiều tiền bạc
châu báu, hình dáng và dung mạo đoan nghiêm mọi người đều yêu mến
kính trọng, đầy đủ uy đức to lớn; hoa ëc gieo trồng các chủng tử thiện
như Luân vương và Thiên Đế Thíc h cùng Ma vương…, hoặc gieo trồng
chủng tử của Thanh văn-Độc giác va ø Bồ-đề của Phật, như vậy lợi ích
cho vô lượng hữu tình.
Như tu Vô lượng vì mong muốn lợi ích cho vô lượng hữu tình, như
vậy nơi chưa xây dựng chùa Tăng, vì đệ tử của Đức Phật mà dựng lên
chùa Tăng, cũng vì lợi ích cho vô lượng hữu tình; nghĩa là đối với nơi
này, vô lượng trăm ngàn các loại hữu tình, dùng các loại đồ ăn thức
uống-đồ nằm-thuốc men, các loại vật dụng sinh hoạt để bố thí cúng
dường, hoặc trải qua một ngày, hoặc tr ải qua bảy ngày-nửa tháng-một
tháng, hoặc trải qua năm năm, hoặc thường xuyên nối tiếp nhau, từ đây
phát khởi thiện nghiệp của thân-ngữ- ý; chúng đệ tử của Đức Phật nhờ
vào nhân duyên này, thọ trì-đọc tụng-tư duy-giải thích nói về văn nghĩa
của ba tạng, dấy khởi quán Bất tị nh hoặc Trì tức niệm-Niệm trú biệt
và tổng, hoặc Noãn-Đảnh-Nhãn-Thế đệ nhất pháp, tiến vào quyết định
đng1 đắn-đạt được quả lậu tận. N hờ vào nhân duyên này làm cho các
thí chủ, hoặc gieo trồng chủng tử th iện thù thắng của dòng họ lớn, nói
rộng ra cho đến hoặc gieo trồng chủng t ử của Thanh văn-Độc giác và
Bồ-đề của Phật, như vậy lợi ích cho vô lượng hữu tình.
Như tu Vô lượng vì mong muốn lợi ích cho vô lượng hữu tình, như
vậy hòa hợp chúng đệ tử của Đức Phật, cũng làm lợi ích vô lượng hữu
tình; nghĩa là Tăng bị phá hoại rồi, cần phải tiến vào Kiến đạo-đạt được
quả lậu tận, thọ trì-đọc tụng-tư duy-gi ải thích nói về văn nghĩa của ba
Tạng; trú nơi A-luyện-nhã tu quán Bất tịnh-Trì tức niệm…, tất cả phẩm
thiện đều không được thành tựu; cần phải gieo trồng chủng tử Bồ-đề
564 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
của ba Thừa thì cũng không thể nào gieo trồng, vì vậy pháp luân không
chuyển khắp ba ngàn Đại thiên thế giới, cho đến chư Thiên cõi Tịnh cư
cũng có tâm khác hiện khởi. Lúc chúng đệ tử của Đức Phật trở lại hòa
hợp, thuận theo tiến vào kiến đạo-đạt được quả lậu tận, cho đến thuận
theo gieo trồng chủng tử của ba Thừa, đều có năng lực thành tựu được,
nhờ vậy pháp luân lại chuyển trong ba ngàn Đại thiên thế giới, cho đến
chư Thiên cõi Tịnh cư đều không có tâm khác hiện khởi, như vậy lợi ích
cho vô lượng hữu tình. Lợi ích như  nhau cho nên đều phát sinh phước
của cõi Phạm.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Nếu nơi chưa từng
xây dựng tháp thờ, vì xá lợi của Đức Phật mà dựng lên tháp thờ, thì do
bốn nhân duyên có thể phát sinh phước của cõi Phạm:
1. Bởi vì suy nghĩ về nguyện rộng lớn mà xả nhiều tiền của.
2. Khiến cho vô lượng hữu tình gieo trồng căn thiện.
3. Những nơi xây dựng tốt đẹp cứu cánh.
4. An trí thân pháp giới của Như-lai. Nếu nơi chưa từng xây dựng
chùa Tăng, vì đệ tử của Đức Phậ t mà dựng lên chùa Tăng, thì do bốn
nhân duyên có thể phát sinh phước của cõi Phạm:
1. Bởi vì suy nghĩ về nguyện rộng lớn mà xả nhiều tiền của.
2. Khiến cho vô lượng hữu tình gieo trồng thiện căn.
3. Những nơi xây dựng tốt đẹp cứu cánh.
4. Chúng đệ tử của Đức Phậ t không có nơi nương nhờ, khiến cho
được nương nhờ mà tu thiện nghiệp. Nếu Ta êng bị phá hoại rồi trở lại
làm cho hòa hợp, thì do bốn nhân duyên có thể phát sinh phước của cõi
Phạm:
1. Bởi vì lìa bỏ bốn loại ác hành của miệng.
2. Bởi vì thâu nhiếp bốn loại diệu hạnh của miệng.
3. Phá hoại những pháp sai trái.
4. Xây dựng bảo vệ Chánh pháp.
Nếu có tu tập bốn Vô lượng, thì do bốn nhân duyên có thể phát
sinh phước của cõi Phạm:
1. Lìa bỏ trái thuận.
2. Đoạn các chướng ngại.
3. Đạt được quả của cõi Phạm.
4. Hệ thuộc cõi Phạm.
Do bốn loại này đều phát sinh phước của cõi Phạm.”
Hỏi: Bốn phước của cõi Phạm này thì lượng ấy thế nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: nếu nghiệp có năng lực  dẫn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 82 565  
www.daitangkinh.org  
đến quả Chuyển Luân Vương, thì đến đa ây gọi là lượng của một phước
cõi Phạm. Có Sư khác nói: Nếu nghiệp có năng lực dẫn đến quả Thiên
Đế Thích, thì đến ngang đây gọi là lượng của một phước cõi Phạm.
Hoặc có người nói: Nếu nghiệp có năng lực dẫn đến quả thù thắng của
Thiên Vương cõi Tha Hóa Tự Tại, thì đến ngang đây gọi là lượng của
một phước cõi Phạm. Lại có người  nói: Nếu nghiệp có năng lực dẫn
đến cõi Phạm Thiên Vương, thì đến nga ng đây gọi là lượng của một
phước cõi Phạm. Hoặc lại có người nói: Lúc thế giới thành lập thì tất cả
hữu tình có năng lực cảm đến nghiệp của quả tăng thượng thế giới, đến
nagng đây gọi là lượng của một phước cõi Phạm. Có người káhc lại nói:
Ngoại trừ thiện nghiệp của Bồ-tát tiếp cận Phật địa, các hữu tình khác
có năng lực dẫn đến nghiệp của quả tăng thượng giàu có, đến nagng
đây gọi là lượng của một  phước cõi Phạm. Lại c ó cách nói khác: Đại
Phạm Thiên Vương bắt đầu thưa thỉnh Đức Phật chuyển chánh pháp
luân mà đạt được phước cõi Phạm, đến ngang đây gọi là lượng của một
phước cõi Phạm.
Hỏi: Phạm Vương đạt được phước của cõi Phạm này vào lúc
nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Phạm Vương vừa mới phát tâm
muốn đến thưa thỉnh Đức Phật, đúng vào lúc bấy giờ liền đạt được phước
của cõi Phạm. Sư ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, nếu nói như vậy
thì lẽ ra chưa làm thành nghiệp mà đã đạt được phước. Lại có người nói:
Đang lúc thưa thỉnh Đức Phật thì đạt được phước của cõi Phạm. Người ấy
cũng không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì lúc đang thưa thỉnh Đức
Phật thì tâm là vô phú vô ký của cõi Dục, vô phú vô ký không có quả dị
thục, lẽ nào gọi là phước của cõi Phạm hay sao?
Nên đưa ra cách nói này: Đại Phạm Thiên Vương đã thưa thỉnh
Đức Phật rồi quay trở về cung cõi  Phạm, sau đó Đức Thế Tôn chuyển
chánh pháp luân, chúng năm Tỳ-kheo và tám vạn chư Thiên đều được
Kiến đế, các vị thần truyền nhau xướng lên làm cho tiếng nói chuyển
đến cung cõi Phạm. Phạm Vương nghe rồi hoan hỷ hăng hái, dấy lên ý
nghĩa này: Do mình thưa thỉnh Đức  Phật chuyển chánh pháp luân, làm
lợi ích cho vô lượng các loài hữu tình,, điều mình nên làm nay đã làm
xong. Lúc bấy giờ Phạm Vương mới đạt được phước của cõi Phạm.
Lời bình: Như vậy những cách nói về lượng của một phước cõi
Phạm, đều là lời ca ngợi tốt đẹp về phước của cõi Phạm này, nhưng
chưa xứng với thật, mà thật ra thì phước cõi Phạm vô lượng vô biên, là
do suy nghĩ rộng lớn mà dẫn dắt phát khởi.
566 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA