A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 83

Việt dịch

QUYỂN 83

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 13)

Như trong kinh nói: “Trú trong định Từ thì gươm dao-chất độc-
nước-lửa đều không thể nào làm hại được, chắc chắn không có tai hạo
bất ngờ mà dẫn đến mạng chung.”
Hỏi: tại sao như vậy?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: Bởi vì Tam-ma-
địa Từ là pháp không gây hại. Lại đưa ra cách nói này: Bởi vì uy thế to
lớn của Tam-ma-địa Từ. Lại đưa ra  cách nói này: Tam-ma-địa Từ làm
lợi ích cho người khác, cho nên chư Thiên thiện thần đều ủng hộ bảo
vệ. Lại đưa ra cách nói này: Tu Tĩnh lự là cảnh giới của Tĩnh lự, vốn có
thần thông là cảnh giới của th ần thông, cho nên vốn có uy đức không
thể nghĩ bàn. Lại đưa ra cách nói này: Trú trong định Từ thì khởi lên
phần tâm thù thắng, không phải là phần tâm thù thắng có sinh tử.
Đại đức nói rằng: Nếu trú trong định Từ, thì đại chủng của cõi Sắc
sinh ra khắp toàn thân, khiến cho thân sở y cứng và dày như đá, cho nên
không có thể làm hại.
Hỏi: Định Bi-Hỷ-Xả là có thể làm hại hay không? Nếu có thể làm
hại thì tại sao định Từ và Bi-Hỷ-Xả đều do Vô lượng thâu nhiếp, mà chỉ
có định Từ là không có thể làm hại? Nếu không có thể làm hại thì tại
sao kinh không nói?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Định Bi-Hỷ-Xả cũng không có thể
làm hại.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao kinh này không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác. Lại nữa, đã nói đến định T ừ thì nên biết là cũng nói đến định
Bi-Hỷ-Xả, bởi vì chủng loại giống như. Lại nữa, định Từ ở đầu tiên, nếu
nói định Từ thì nên biết là đã nói đến định Bi-Hỷ-xả. Lại nữa, trú trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 567  
www.daitangkinh.org  
các định Bi… tuy không có thể làm hại, mà lúc ra khỏi định thì thân có
khổ vi tế; định Từ thì không như vậy, cho nên chỉ nói đến Từ. Lại nữa,
trú trong các định Bi… tuy không có thể la øm hại mà bề mặt có suy tổn;
định Từ thì không như vậy, cho nên chỉ nói  đến Từ. Lại nữa, căn bản
của Bi… tuy không có thể làm hại, ma ø lúc gia hạnh thì có thể làm tổn
thương; Từ thì không như vậy, cho nên chỉ nói đến Từ.
Từng nghe có người tuy đạt được gia hạnh thuộc định Từ của cõi
Dục, mà lúc phạm vào phép vua bị người quản lý pháp luật bắt đưa
đến gặp nhà vua, thưa rõ rằng: Người này phạm tội đáng chết. Lúc ấy
nhà vua cưỡi voi muốn ra ngoài thành dạo chơi, trông thấy rồi sai người
kiểm tra luật lệ theo phép vua, biết người ấy đã phạm vào, nhà vua
phải tự tay sát hại. Nhà vua liền nổi giận dùng giáo nhọn đâm người
ấy. Người ấy trông thấy rồi lập tức khởi tâm Từ, khiến cho ngọn giáo
phóng đến quay trở lại hướng về chỗ nhà vua, cách nhà vua không xa
mà cắm xuống mặt đất. Nhà vua trông thấy kinh sợ hỏi người phạm tội
rằng: Ông có phép thuật gì mà có thể làm nên điều này? Người ấy trả
lời rằng: Tôi không có phép thuật gì khác, thấy nhà vua tức giận cho
nên khởi tâm Từ, khiến cho tâm ác không thể nào làm hại được. Nhà
vua nhân đó sám hối nhận lỗi lập tức thả ra. Vì vậy cho nên biết tu gai
hạnh Từ cũng không có thể làm hại, Bi… thì không như vậy.
Như trong kinh nói: “Tu Từ đoạn gia än dữ, tu Bi đoạn làm hại, tu
Hỷ đoạn không vui, tu Xả đoạn tham và giận.”
Hỏi: Đã nói Từ và xả cùng đối trị giận dữ, sự giận dữ đã đối trị có
gì sai biệt?
Đáp: Từ đối trị với giận dữ làm mất mạng sống xả đối trị với giận
dữ đánh đập mắng chưởi. Lại nữa, Từ đối trị với giận dữ đúng chỗ, Xả
đối trị với giận dữ không đúng chỗ.
Hỏi: Vô lượng là có năng lực đoạn phiền não hay không? Nếu có
năng lực thì chương Định Uẩn đã nói nên thông hiểu thế nào? Như nói:
“Từ-Bi-Hỷ-Xả đều không có năng lực đoạn thì kinh này thông hiểu thế
nào?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Vô lượng không có năng lực đoạn
các phiền não.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu chương Định Uẩn đã nói,
kinh này đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Đoạn có hai loại:
1. Đoạn trong chốc lát.
2. Đoạn đến cuối cùng.
568 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Dựa vào đoạn trong chốc lát thì kinh này nói là có năng lực đoạn,
dựa vào đoạn đến cuối cùng thì chương Định Uẩn nói là không đoạn.
Như vậy dễ dàng thông suốt hai cách nói của kinh và luận. Như đoạn
trong chốc lát-đoạn đến cuối c ùng, như vậy đoạn có phần-đoạn không
có phần, đoạn có hình ảnh-đoạn không c ó hình ảnh, đoạn có sót lại-
đoạn không còn sót, đoạn có tùy theo ràng buộc-đoạn không có tùy theo
ràng buộc, đoạn có phạm vi-đoạn không có phạm vi, đoạn chế ngự điều
phục-đoạn nhổ sạch gốc rễ, đoạn chế phục  các triền-đoạn làm hại tùy
miên, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu bốn Vô lượng không đoa ïn phiền não, thì kinh khác đã
nói phải thông hiểu thế nào? Như nói: “Này Tỳ-kheo! Tu định tâm Từ,
nếu không thắng tiến thì trú vào quả Ba át hoàn, nói rộng ra cho đến tu
định tâm Xả, nên biết cũng như vậy.”
Đáp: Kinh ấy nói Thánh đạo gọi  là định tâm Từ… Như trong các
kinh Đức Phật đối với Thánh đạo, hoặc nói là Tưởng, hoặc nói là Thọ,
hoặc nói là Tư, hoặc nói là Ý, hoặc nói là Đa êng, hoặc nói là Tín-Tinh
tiến-Niệm-Định-Tuệ, hoặc nói là t huyền bè, hoặc nói là núi đá, hoặc
nói là hoa trong nước, mỗi một loại dẫn kinh như nơi khác nói; kinh ấy
cũng như vậy, đối với đạo vô lậu nói  thanh Từ…, cũng không trái với
lý.
Lại nữa, vì người cấu bốn loại Phạm trú như Từ… mà lìa nhiễm
cõi Dục, hoặc là dị sinh, hoặc là Th ánh giả. Nếu là dị sinh thì trước lìa
nhiệm cõi Dục đạt được định Từ…, về sau được tiến vào Chánh tánh ly
sinh chứng quả Bất hoàn. Nếu người ấy lúc trước đối với nhiễm cõi Dục
chưa đạt được lìa tiàn pầhn, thời gian sau được tiến vào Chánh tánh ly
sinh, chứng quả Dự lưu hoặc quả Nhấ t lai, sau đó chứng được quả Bất
hoàn là lực của Từ… Nếu là Thánh giả  thì lúc lìa nhiễm cõi Dục, đạt
được định Từ… và quả Bất hoàn. Dựa  vào đây cho nên nói tu định Từ…
đạt được quả Bất hoàn, cũng không trái với lý.
Như trong kinh nói: “Tu quán Bất tịnh có năng lực đoạn dục tham,
tu xả vô lượng cũng đoạn dục tham.”
Hỏi: Hai loại này sai khác thế nào?
Đáp: Tu quán Bất tịnh đối trị cái tham về dâm dục, tu xả vô lượng
đối trị cái tham về cảnh giới. Lại nữa , tu quán Bất tịnh đối trị cái tham
về sắc lộ bày, tu xả vô lượng đối tr ị cái tham về hình sắc. Lại nữa, tu
quán Bất tịnh đối trị cái tham về xúc chạm mịn màng, tu xả vô lượng
đối trị cái tham về dung mạo cử chỉ. Lại nữa, tu quán Bất tịnh đối trị cái
tham về hình dáng tướng mạo, tu xả vô lượng đối trị cái tham về hữu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 569  
www.daitangkinh.org  
tình. Đó gọi là sai biệt giữa tu quán Bất tịnh và tu xả vô lượng cùng đối
trị với dục tham.
Như trong kinh nói: “Từ đi cùng với tu những Giác chi như Niệm…,
dựa vào lìa bỏ, dựa vào không có dục, dựa vào diệt, hồi hướng đối với
xả. Ba loại Bi-Hỷ-xả nói cũng như vậy.”
Hỏi: Vô lượng là hữu lậu, Giác chi là vô lậu, làm sao hữu lậu lại
đi cùng với vô lậu?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Do bốn Vô lượng
điều phục tâm ấy, khiến cho tâm chất trực có được những năng lực chịu
đựng, từ đây không ngừng dẫn dắt khởi lên Giác chi, Giác chi không
ngừng dẫn dắt phát khởi Vô lượng, Vô lượng và Giác chi xen lẫn nhau
mà phát khởi, cho nên nói là đi cùng mà thật sự không song song.”
Hỏi: Trong bốn Vô lượng thì loại nào thù thắng nhất?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Từ là thù thắng nhất. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì Đức Phật dùng Đại bi để giảng thuyết chánh pháp.
Hoặc có người nói: Hỷ là thù thắng  nhất. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
đoạn không vui. Lại có người nói: xả là thù thắng nhất. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì đoạn tham giận.
Đại đức nói rằng: Do hai nhân duyên mà xả là thù thắng nhất:
1. Do việc làm, nghĩa là nếu tu xa û thì có năng lực đoạn tham
giận.
2. Do vắng lặng, nghĩa là đối với hữu tình không phân biệt mà
chuyển, cho nên xả là thù thắng nhất.
Hỏi: Tại sao Đức Thế Tôn chỉ nói Đại bi, không nói Đại Từ-Đại
Hỷ-Đại Xả?
Đáp: Đều cần phải là Đại, bởi vì  tất cả công đức trong thân Phật
đều là Đại, bởi vì tâm mong muốn làm lợi ích cho vô lượng hữu tình
mà phát khởi, bởi vì tâm mong muốn cứu giúp cho vô lượng hữ tình mà
phát khởi, bởi vì tâm mong muốn thương xót vô lượng hữu tình mà phát
khởi, tâm thiện bình đẳng đối với các hữu tình nối tiếp nhau mà chuyển.
Nhưng ở trong này không cần phải đưa ra câu hỏi. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì nếu tự tánh của Bi chính là Đại bi thì có thể đưa ra câu hỏi này,
nhưng tự tánh của Bi và Đại Bi khác nhau, cho nên không cần phải hỏi,
mà trong các kinh cũng có nơi nói đến Đại Từ-Đại Hỷ và Đại Xả.
Hỏi: Bi và Đại Bi có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi chính là sai biệt, đó là tên gọi là Bi, tên gọi là Đại
Bi. Lại nữa, Bi dùng căn thiện không sân làm tự tánh, Đại Bi dùng căn
thiện không si làm tự tánh. Lại nữa, Bi đối trị với thiện căn bất thiện
570 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
sân, Đại Bi đối trị với căn bất thiện si. Lại nữa, Bi thuộc về Bốn Tĩnh lự,
Đại Bi chỉ thuộc về Tĩnh lự thứ t ư. Lại nữa, Bi là vô lượng thâu nhiếp,
Đại Bi không phải là vô lượng thâu nhiếp. Lại nữa, Bi thành tựu ở trong
thân dị sinh và Thánh giả, Đại Bi chỉ thành tựu ở trong thân Thánh giả.
Lại nữa, Bi thành tựu ở trong thân Thanh văn-Độc giác và Phật, Đại Bi
chỉ thành tựu ở trong thân Phật. Lại nữa, Bi chỉ có thể thương xót mà
không có năng lực cứu giúp, đại Bi có thể thương xót lại cũng có năng
lực cứu giúp. Như có hai người đứng bên bờ sông rộng, thấy có một
người bị nước nhấn chìm, một người chỉ bóp tay thương xót than thở mà
thôi chứ không có năng lực cứu gi úp, Bi cũng như vậy; người thứ hai
nghĩ thương xót lao thân vào dòng nước mà cứu giúp người bị nạn, Đại
bi cũng như vậy.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: Bi chỉ duyên với khổ
của cõi Dục đã làm khổ hữu tình, Đạ i Bi duyên với khổ của ba cõi đã
làm khổ hữu tình. Lại đưa ra cách nói này: Bi chỉ duyên với khổ thô
nặng đã làm khổ hữu tình, Đại Bi duyên với khổ thô nặng và vi tế đã
làm khổ hữu tình. Lại đưa ra cách nói này: Bi chỉ duyên với khổ khổ đã
làm khổ hữu tình, Đại bi duyên với cả ba khổ đã làm khổ hữu tình. Lại
đưa ra cách nói này: Bi chỉ duyên với khổ của thân đã làm khoổ hữu
tình, Đại Bi duyên với khổ của thân và tâm đã làm khổ hữu tình. Lại
đưa ra cách nói này: Bi chỉ duyên với khổ của pháp hiện tại đã làm khổ
hữu tình, Đại Bi duyên với khổ của pháp hiện tại và pháp vị lai đã làm
khổ hữu tình. Lại đưa ra cách nói này: Bi chỉ duyên với khổ gần đã làm
khổ hữu tình, Đại Bi duyên với khổ gần và xa đã làm khổ hữu tình. Lại
đưa ra cách nói này: Bi chỉ duyên với khổ của hiện tại đã làm khổ hữu
tình, Đại Bi chỉ duyên với khổ của ba đời đã làm khổ hữu tình.
Đại đức nói rằng: Đại Bi là pháp bất cọng trú thuộc Tĩnh lự thứ tư
của Phật, có năng lực tùy theo ha ønh xa xôi, có năng lực tùy theo hành
vi tế, có năng lực tùy theo hành ba o trùm, trùm khắp ta át cả các phẩm
oán-thân và trung bình, bình đẳng mà hcuyển các lòai hữu tình; Bi cùng
với dị sinh-Thanh văn và Độc gi ác đều thành tựu như nhau, chắc chắn
không có năng lực duyên với cõi Sắc-Vô sắc. Đó gọi là sự sai biệt giữa
Bi và đại Bi.
Hỏi: Bởi vì nghĩa gì cho nên gọi là Đại Bi?
Đáp: Cứu giúp nỗi khổ to lớn c ủa các loài hữu tình, cho nên gọi
là Đại Bi. Nỗi khổ to lớn ấy là khổ đau tron g địa ngục-bàng sinh-ngạ
quỷ. Lại nữa, cứu giúp cho các loại hữu tình đang chìm đắm trong bùn
lầy của ba độc, đưa vào yên ổn trong Thánh đạo và quả của Thánh đạo,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 571  
www.daitangkinh.org  
cho nên gọi là Đại Bi.
Lại nữa, dùng lợi ích to lớn-sự an vui to lớn đễ thâu nhiếp các loài
hữu tình, cho nên giớil Đại Bi. Nghĩa la ø khiến cho hữu tình tu ba loại
diệu hạnh của thân-ngữ-ý, cảm được quả rất tôn quý có nhiều tiền của
châu báu, hình dáng tướng mạo đoan nghiêm mọi người đều yêu mến
kính trọng, như Luân vương-Đế thích-Ma vương…, và gieo trồng chủng
tử Bồ-đề của ba Thừa. Những sự việc như vậy đều do Đại Bi.
Lại nữa, do giá trị to lớn mà đạt được cho nên gọi là đại Bi, không
giống như Bồ-đề của Độc giác-Thanh văn, vào một ngày trai đem một
bửa ăn, bố thí cho một người mà phát nguyện suy nghĩ thù thắng, thì
gọi là gieo trồng chủng tử của Bồ-đề ấy, từ đây lần lượt chuyển tiếp đạt
được Bồ-đề ấy. Đại Bi cần phải nhờ tr ải qua thời gian lâu dài, đối với
tất cả mọi nơi dùng tất cả  các loại đồ vật ưa thíc h tốt đẹp bậc nhất bố
thí cho các hữu tình, thậm chí thân mạng cũng không tiếc nuối gì, phát
nguyện suy nghĩ thù thắng mới gọi là gieo trồng chủng tử của Đại Bi ấy,
từ đây lần lượt chuyển tiếp mới đạt được Đại Bi.
Lại nữa, do gia hạnh to lớn mà đạt được cho nên gọi là Đại Bi,
không giống như Bồ-đề của Thanh văn chỉ có sáu mươi kiếp tu gia hạnh
mà đạt được, Bồ-đề của Độc giác chỉ trải qua trăm kiếp tu gia hạnh mà
đạt được; Đại Bi của Như-lai trải qua ba vô số kiếp, tu tập trăm ngàn
khổ hạnh khó thực hành, sau đó mới đạt được, cho nên gọi là Đại Bi.
Lại nữa, dựa vào thân to lớn mà trú cho nên gọi là Đại Bi, không
giống như Bồ-đề của Thanh văn Độc giác dựa vào thân thấp kém cũng
được hiện khởi. Đại Bi cần phải dựa vào thân trang nghiêm đầy đủ bằng
ba mươi hai tướng Đại trượng phu, tám mươi vẻ đẹp trang điểm xen lẫn
nhau trên thân thể, thân màu vàng ròng với ánh sáng tròn trịa soi chiếu
một Tầm, nhìn không hề thảo mãn; dựa vào thân như vậy mới được hiện
khởi, cho nên gọi là Đại Bi.
Lại nữa, từ bỏ niềm vui của pháp vĩ  đại cho nên gọi là Đại Bi,
nghĩa là Đức Phật từ bỏ niềm vui của pháp bất cọng thanh tịnh viên
mãn vi diệu thù thắng bậc nhất, thường xuyên vượt qua vô lượng trăm
ngàn Câu-chi lớp núi trùng điệp…,  thuyết pháp cho mọi người không
ngại vất vả nhọc nhằn, cho nên gọi là Đại Bi.
Lại nữa, nhờ vào thế lực này có năng lực giúp cho bậc Đại sĩ làm
được việc khó làm, cho nên gọi là Đại Bi. Nghĩa là Phật Thế Tôn vì
chúng sinh cho nên từ bỏ địa vị tôn quý, hoặc làm thợ gốm, hoặc làm lực
sĩ, hoặc làm người gây cười, hoặc làm thợ săn, hoặc làm dâm nữ, hoặc
làm người ăn xin, hoặc dẫn Nan-đà đi khắp nơi năm nẽo, hoặc hiện  ra
572 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
gần-xa mà cảm hóa Ương-quật-m a-la tuy đầy đủ tàm quý, nhưng vì
cảm hóa người nữ mà hiện rõ tướng âm tàng; tuy lìa bỏ trạo cử, nhưng
vì cảm hóa chúng sinh mà hiện rõ tướng lưỡi rộng dài; làm những việc
khó làm hết sức như vậy, cho nên gọi là Đại Bi.
Lại nữa, nhờ vào thế lực lay động hòn núi đại Xả làm cho không
đứng yên, cho nên gọi là Đại Bi. Đức Ph ật có hai loại pháp bất cọng
trú:
1. Đại xả.
2. Đại Bi.
Nếu lúc Đại xả của Đức Phật hiện rõ ở trước mắt, giả sử tất cả hữu
tình khắp thế giới đều bị đốt cháy như đống củi khô, thì tuy Đức Phật
đứng trước mặt mà không nhìn thấy. Nếu dấy khởi Đại Bi, thậm chí
trông thấy một chúng sinh nhận chịu khổ đau, thì thân Na-la-diên tuy
rất kiến cố khó có thể lay động, mà giống như gió mạnh thổi vào tàu lá
chuối. Bởi vì những nghĩa này, cho nên gọi là Đại Bi.
Trong Tỳ-nại-da nói: “Đức Phật dùng tâm Từ rộng lớn tỏa bóng
mát che khắp mà thuyết pháp cho hữu tình.”
Hỏi: Các loài hữu tình nhờ vào tâm Từ rộng lớn của Đức Phật,
lúc tâm Từ che mát là được vui sướng hay không? Nếu được vui sướng,
thì tại sao địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ, và các loài hữu tình khốn khổ
khác, do tâm Từ của Đức Phật che mát mà không lìa khỏi đau khổ? Nếu
không được vui sướng thì bài tụng đã nói nên thông hiểu thế nào? Như
nói:
“Quỷ thần dùng ý niệm xấu ác, muốn đến nơi con người làm hại,
Tuy chưa tiếp xúc hại đến thân, mà đã sinh khổ đau sợ hãi.”
Ý niệm xấu ác hướng đến con người liền khiến cho khổ đau sợ
hãi, tâm Từ của Đức Phật che mát lẽ nào không được vui sướng hay
sao?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Đức Phật dùng tâm Từ rộng
lớn che mát hữu tình cũng khiến cho được vui sướng.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu bài tụng đạ nói, vấn nạn
đã nêu ra trước nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Đức Phật quán xét nghiệp của hữu tình có thể chuyển, tâm
Từ rộng lớn duyên với họ liền khiến cho được vui sướng. Nếu quán xét
nghiệp của họ không thể chuyển được, thì Đức Phật không duyên với
họ mà khởi tâm Từ rộng lớn.
Lại có người nói: Đức Phật tuy dùng tâm Từ rộng lớn che mát hữu
tình, mà các hữu tình không lập tức được vui sướng.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 573  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông suốt vấn nạn đã nêu ra trước,
bài tụng đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Đức Phật dùng tâm Từ r ộng lớn che mát cho người khác,
hiện bày các loại sự việc mới làm cho được vui sướng; quỷ thần cũng
phải hiện ra sự việc đáng sợ, mới khiến cho khổ đau sợ hãi, chứ không
phải chỉ là tâm xấu ác. Đức Thế Tôn đã hiện bày các loại sự việc, là
hoặc hiện bày thần thông, hoặc hiện ra sự việc yêu thích, hoặc hiện ra
vị thuốc kỳ diệu, hoặc hiện ra xúc chạm tuyệt vời, hoặc hiện ra hình ảnh
vui vẻ. Các loại đã hiện bày như vậy rất nhiều.
Hiện bày thần thông: Từ nghe Đức Phật trú tại Tinh xá Trúc Lâm
bên hồ Thu Lộ thuộc Đại thành Vương xá, lúc ấy có cư sĩ thỉnh Đức
Phật và chúng Tăng, mong muốn đến nhà mình để tổ chức pháp hội
bố thí lớn. Đức Phật vào lúc sáng sớm khoác y ôm bát, cùng với chúng
Tỳ-kheo đi vào thành Vương xá. Vua Vị Sinh Oán do bạn ác là Thiên
Thụ đã giáo hóa, cho nên thả con voi lớn tên gọi Hộ Tài đang say và
rất điên cuồng muốn làm hại Như-lai. Lúc bấy giờ Như-lai đưa tay phải
lên, ở đầu ngón tay hóa làm năm con sư  tử, voi say trông thấy kinh sợ
mà quay đầu lại chạy trốn. Đức Phật ở phía sau hóa làm hố lớn, hố đó
sâu rộng đều trăm ngàn khủy tay, voi say trong thấy càng sợ hãi liền
quay đầu nhìn trái phải. Đức Phậ t ở hai bên trái phải, hóa làm tường
cao đều sắp sụp xuống, voi say trông thấy sợ hãi kinh hoàng, ngước lên
nhìn hư không. Đức Phật ở giữa hư không hóa làm tảng đá lớn, lửa dữ
bao quanh sắp muốn rơi xuống, voi say trông thấy kinh hoàng hoảng
hốt quay đầu nhìn khắp nơi. Đức Phật lại ở khắp nơi hóa làm lửa dữ, chỉ
ở bên chân Đức Phật là mát mẻ yên lành. Voi say đã thấy rồi thì tâm
say liền tỉnh ngộ, Đức Phật biết voi say đã điều phục liền diệt hết năm
con sư tử. Voi say tiến lên trước dùng vòi cọ vào chân Đức Thế Tôn,
Đức Thế Tôn dùng tay trăm phước trang nghiêm, xoa vào đỉnh đầu voi
say, liền dùng ngôn ngữ loài voi mà thuyết pháp cho voi say: Các hành
là vô thường-các pháp là vô ngã-Ni ết-bàn là vắng lặng, ông cần phải
khởi tâm cung kính tin tưởng đối với ta, không bao lâu chắc chắn được
thoát khỏi nẽo bàng sinh. Voi nghe r ồi khởi tâm cúng kính tin tưởng,
chán ngán lìa bỏ thân voi không a ên uống nữa, mạng chung sinh ở cõi
trời Tam Thập Tam, nhớ mình mang ân nặng của Đức Phật, liền đi đến
nơi Đức Phật, Đức Phật thuyết pháp cho nghe mà thấy được bốn Thánh
đế, cung kính lễ lạy Đức Phật rồi trở về cung trời của mình. Người lúc
ấy đều nói voi lớn Hộ Tài nhờ tâm T ừ của Đức Phật che mát cho nên
tỉnh cơn điên cuồng được sinh lên cõi trời. Trong này, tâm Từ che  mát
574 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nghĩa là hiện bày thần thông.
Đức Phật ở nơi khác lại hi ện bày thần thông. Từng nghe lúc Đức
Phật sắp nhập Niết-bàn đi qua ấp lực sĩ đến thôn Bá Ba, dừng lại bên
cạnh thôn ấy. Lực sĩ trong rừng xích Hoạch nghe tin rồi cùng tập trung
bàn bạc rằng: Chúng ta đều cần phả i cùng nhau đi đến chỗ Đức Phật,
nếu người nào không đến thì nên chịu phạt năm trăm đồng tiền vàng
lớn cổ xưa, sung vào làm quỹ sinh hoạt gia đình trong ấp. Lúc ấy có lực
sĩ tên gọi là Lô-giá, danh vọng phóng khoáng có nhiều tiền của mà tâm
không tin Phật, trộm dấy lên ý niệm này: Mình không tiếc tiền, nhưng
không thể nào làm trái quy định của ba ïn bè thân thiết. Liền cùng với
người trong ấp đi đến nơi Đức Phật, đầu lạy dưới chân Đức Phật rồi lùi
về đứng một bên. Lúc bấy giờ A-nan nói với Lô-giá rằng: Ông đến thăm
viếng Đức Phật thật là tốt la ønh thay, bậc phước điền Vô thượng không
lâu nữa sẽ đến giữa rừng Sa-la nhập đa ïi tịch diệt. Tánh của Lô-giá
thẳng thắn nói rõ với A-nan rằng: Tôi đến thăm viếng Đức Phật không
phải tự tâm nguyện của mình, nhưng không thể nào làm trái quy định
của bạn bè thân thiết. A-nan đưa tay kéo cánh tay Lô-giá, đến trước chỗ
Đức Phật mà thưa với Đức Phật rằng: Lực sĩ Lô-giá không tin Tam-bảo,
chỉ nguyện Đức Thế Tôn nói cho nghe về pháp quan trọng. Đức Phật
dấy lên ý niệm này: Đây là người ái hành tham đắm năm dục, nếu nói
pháp cho nghe thì cuối cùng không thể nào hiểu được. Đức Phật thương
xót người ấy cho nên vì người ấy mà hiện bày thần thông, háo làm một
cái hố chứa đầy thây xác rác rưởi, mùi khói hôi thối lượn lờ-lửa mạnh
cháy từ trên xuống dưới, trong đó phát ra tiếng nói: Lực sĩ Lô-giá, nếu
người không tin Phật-lắng nghe tiếp nhận giáo pháp, thì người đó mạng
chung rồi nhất định sinh vào trong này. Lô-giá thấy và nghe rồi thân
tâm run rẫy sợ hãi, liền trở về tìm đến Đức Phật. Đức Phật thuyết pháp
cho nghe, tâm sinh tin tưởng rồi liền thọ ba quy y. người lúc ấy đều nói
lực sĩ Lô-giá nhờ tâm Từ của Đức Phật che mát, cho nên khiến tin vào
Tam bảo. Trong này, tâm Từ che mát nghĩa là hiện bày thần thông.
Hiện ra sự việc yêu thích: Từng nghe Đức Phật trú trong khu rừng
đại tự tại thiên am la thuộc ấp Di -hi-la, có vợ của Phạm chí tên gọi là
Bà-tư-trĩ, mất đi sáu người c on, tâm trở nên cuồng loạn. Vì nghĩ nhớ
thương con cho nên trần truồng mà chạy khắp nơi, gặp lúc đi vào trong
rừng am la này, từ xa trông thấy Đức Thế Tôn với trăm ngàn chúng đệ
tử, vây quanh trước sau để nghe Đức Phật nói pháp. Người điên cuồng
gặp được Phật pháp như vậy liền tỉnh. Người ấy đã xấu hổ cúi mình mà
ngồi. Lúc bấy giờ Đức Phật bảo với Tôn giả A-nan: Ông có thể lấy  áo
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 575  
www.daitangkinh.org  
đưa cho vợ của Phạm chí, Ta muốn nói cho người ấy nghe về Chánh
pháp quan trọng. A-nan vâng lời dạy lấy áo mang lại, người ấy mặc áo
rồi lạy Đức Phật mà ngồi xuống. Đ ức Phật dấy lên ý niệm này: Tâm
của Bà-tư-trĩ này chìm trong biển ưu sầu, giả sử bây giờ có hằng hà sa
chư Phật thuyết pháp cho nghe, c ũng không thể nào hiểu được. Đức
Phật thương xót người ấy cho nên vì người ấy mà hiện bày thần thông,
hóa làm sáu người con đứng ở trước mặt người ấy, người ấy trông thấy
hoan hỷ thì ưu sầu khổ não liền chấm dứt. Đức Phật thuyết pháp cho
nghe mà thấy được bốn Thánh đế. Người l úc ấy đều nói Bà-tư-trĩ này
nhờ tâm Từ của Đức Phật che mát, cho nên tỉnh cơn điên loạn mà thấy
được chân lý. Trong này, tâm Từ che mát nghĩa là hiện ra sự việc yêu
thích.
Đức Phật ở nơi khác lại hiện ra sự việc yêu thích. Từng nghe Đức
Phật đi đến nước Thất-la-phiệt trú trong vườn Cấp-cô-độc ở rừng Thệ-
đa, có một Phạm chí khiến một người  con giữ gìn ruộng lúa chín muồ
sắp được gặt hái, bất ngờ gặp phải  tai họa mưa đá, ruộng lúa hư hoại-
người con chết mất. Phạm chí phát điên trần truồng mà chạy khắp nơi,
gặp lúc đi vào trong rừng Thệ-đa này, từ xa trông thấy Đức Thế Tôn có
trăm ngàn chúng đệ tử, vây quanh tr ước sau để nghe Đức Phật thuyết
pháp. Người điên trông thấy Phật pháp như vậy liền tỉnh lại, tiến lên
trước lạy dưới chân Đức Phật rồi lùi lại ngồi về một bên. Đức Phật dấy
lên nghĩ rằng: Tâm của Bà-la-môn này chìm trong biển ưu sầu, giả sử
bây giờ có hằng hà sa chư Phậ t thuyết pháp cho nghe, cũng không thể
nào hiểu được. Đức Phật thương xót  người ấy cho nên vì người ấy mà
hiện bày thần thông, hóa làm ruộng lúa và người con yêu quý, người ấy
trông thấy hoan hỷ thì ưu sầu khổ não liền chấm dứt. Đức Phật thuyết
pháp cho nghe mà thấy được bốn Thánh đế. Người lúc ấy đến nói Bà-
la-môn này nhờ tâm Từ của Đức Ph ật che mát, cho nên tỉnh cơn điên
cuồng mà thấy được chân lý. Trong này, tâm Từ che mát nghĩa là hiện
ra sự việc yêu thích.
Hiện ra vị thuốc kỳ diệu: Từng ngh e Đức Thế Tôn đi qua ấp Ca-
thi, lần lượt chuyển tiếp đi đến Bà-la-ni-tư, trú nơi người Tiên rơi xuống
trong rừng Thi lộc. Có một cư sĩ tên la ø Đại Quân, vợ của cư sĩ ấy cũng
gọi là Đại Quân, cả hai vợ chồng cùng tin vào Tam Bảo, luôn luôn dùng
đồ vật tiền bạc cúng dường Đức Ph ật và Tăng chúng. có một Tỳ-kheo
uống thuốc nôn ra, nôn ra quá nhiều vì vậy dẫn đến chứng phong hư,
người chữa trị kê đơn cần phải uốn nước thịt hầm. Lúc ấy người chăm
sóc bệnh nhân đi đến nàh cư sĩ, đem đầy đủ sự việc tern6 nói cho vợ cư
576 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
sĩ biết. Vợ của cư sĩ ấy bảo người giúp việc cầm tiền đến chợ mua thịt.
Lúc ấy vua nước đó tên là Ph ạm Thụ, sinh được  người con nên mừng
truyền lệnh khắp nơi trong thành nga ên cấm giết hại một ngày, người
giúp việc đi khắp thành tìm thịt không được. Lúc ấy vợ của cư sĩ biết
rồi nghĩ rằng: Mình cúng dướng Đức  Phật và Tăng chúng các đồ dùng
cung cấp cho thân, vị thuốc mà T ỳ-kheo bị bệnh ấy cần uống là nước
thịt hầm, nay đã không mua được chắc la ø vì vậy mà dẫn đến cái chết.
Lại nghĩ: Đức Thế Tôn xưa kia ở địa vị Bồ-tát, vì cứu mạng sống người
khác mà nhiều lần cắt bỏ thịt c ủa thân mình, nay mình cũng nên học
theo hạnh Bồ-tát. Lập tức đi vào phòng yên lặng tay cầm dao sắc, tự cắt
lấy thịt bắp vế mình mang đưa cho người giúp việc, khiến nấu nước thịt
giúp cho Tỳ-kheo bị bệnh. Người bệnh có được thuốc rồi không còn nhớ
nghĩ gì nữa, vì vậy liền uống vào mà căn bệnh lập tức chữa lành.
Lúc ấy vợ của cư sĩ đau đớn bức bách, rên rĩ ở trong phòng không
thể nào tự mình đứng vững được. Cư sĩ từ bên ngoài trở về hỏi vợ mình
ở đâu, người giúp việc vì thế đem sự việc trước đó trình bày đầy đủ với
cư sĩ. Cư sĩ đi vào phòng thấy vợ rên rĩ liền nổi cơn giận dữ: Sa-môn
Thích tử thật là không có hổ thẹn, tại sao nhận sự giúp đỡ mà không biết
lúc thích hợp, giúp đỡ tuy không thỏa mãn mà nha än thì cần phải biết
mức độ. Lập tức đi đến chỗ Đức Phật muốn thưa với Đức Thế Tôn, đúng
lúc gặp Như-lai thuyết pháp cho đại chúng, chiêm ngưỡng dung nhan
tôn quý thì tâm giận dữ liền chấm dứt , trộm dấy lên suy nghĩ như vậy:
Chưa cần phải thưa với Đức Phật, trước hết nên thỉnh cầu Đức Phật và
Tỳ-kheo Tăng, nhân đó đến trong nhà mới có thể trình bày đầy đủ. Liền
tiến lên phía trước lễ lạy Đức Phật rồi lùi về ngồi một bên. Đức Phật
thuyết pháp xong, lập tức từ chỗ ngồi đứng dậy thưa thỉnh Đức Phật và
chúng Tăng, ngày mai nhận sự cúng dường. Đức Phật biết ý thưa thỉnh
mà im lặng nhận lời. Cư sĩ trở về nhà suốt đêm bày biện vật dụng cúng
dường, sáng sớm trải chỗ ngồi bảo người gi úp việc thưa với Đức Phật:
Sắp xếp cúng dường đã xong, chỉ mong bậc  Thánh cho biết thời gian.
Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn vào buổi sáng, khoác y-ôm bát dẫn theo Tỳ-
kheo Tăng đi đến nhà cư sĩ, trải c hỗ ngồi mà ngồi, biết nhưng cố tình
hỏi: Bà nhà ở đâu? Cư sĩ thưa rằng: Bệnh khổ ở trong phòng. Đức Phật
bảo với cư sĩ: Ông có thể nói với bà nhà, nay Đại Bi Thế Tôn khiến gọi
bà ra. Đức Phật không những hiểu rõ về pháp duyên khởi bên trong, mà
cũng khéo léo có năng lực biết r õ sự của duyên khởi bên ngoài, liền
dùng thần lực khiến cho thuốc trong Hương Sơn chữa lành vết dao cắt,
xoa kín vết cắt ấy khiến cho đa u đớn dừng lại, bình phcụ như an đầu.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 577  
www.daitangkinh.org  
Cư sĩ đi vào phòng nói với vợ mình rằng: Đại Bi Thế Tôn khiến tôi gọi
bà ra: Người vợ nói: Phật lực khôn g thể nghĩ bàn được, mới nghe Đức
Thế Tôn khiến ông gọi tôi, vết th ương đau đớn dừng lại, lành lặn như
cũ. Vợ chồng vui mừng quá đỗi càng thêm cung kính tin tưởng gấp bội,
cùng đến chỗ Đức Phật đảnh lễ sát hai chân. Đức Phật thuyết pháp cho
nghe mà cùng thấy được Thánh đế. Người lúc ấy đều nói vợ chồng Đại
Quân nhờ tâm Từ của Đức Phật che mát, cho nên lành vết thương mà
thấy được chân lý. Trong này, tâm Từ che mát nghĩa là hiện ra vị thuốc
kỳ diệu.
Đức Phật ở nơi khác lại hiện ra vị thuốc kỳ diệu. Xưa kia vua
Thắng Quân chặt tay chân của kẻ giặc vứt trong hào sâu ngoài thành.
Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn khoác y-ôm bát, vì khất thực cho nên sắp sửa
đi vào thành. Kẻ giặc kia trông th ấy Đức Phật liền cất tiếng kêu lớn:
Chỉ mong Đức Thể Tôn rũ lòng thương xót cứu khổ. Đức Phật không
những hiểu rõ về pháp duyên khởi bên trong, mà cũng khéo léo có
năng lực biết rõ sự của duyên khởi bên ngoài, liền dùng thần lực khiến
cho thuốc trong Hương Sơn chữa là nh vết dao chém, xoa kín vết chém
ấy khiến cho đau đớn dừng lại, nhân đó thuyết pháp cho nghe. Kẻ giặc
nghe pháp rồi thấy được bốn Thánh đế. Người lúc ấy đều nói thậm chí
cả kẻ giặc hung ác nhờ tâm Từ của Đức Phật che mát, cho nên khổ đau
chấm dứt mà thấy được chân lý. Trong này, tâm Từ che mát nghĩa là
hiện ra vị thuốc kỳ diệu.
Hiện ra xúc chạm tuyệt vời: Từng nghe Đức Phật trú ở phái Nam
núi Thứu Phong, Đề-bà-đạt-đa ở pha ùi Bắc núi Thứu Phong, ngày đêm
đau đầu không thể nào ăn ngủ được. A-nan thương tình đem điều đó
trình bày đầy đủ với Đức Thế T ôn, Đức Thế Tôn duỗ cánh tay phải
giống như vòi của voi cháu xuyên qua núi Thứu Phong, xoa trên đỉnh
đầu Thiên Thụ, hiện bày sự xuác chạm tuyệt vời tinh tế, phát ra lời nói
chân thành thẳng thắn: Ta đối với  Thiên Thụ, tâm Từ thương xót cùng
với La-hầu-la như nhau không khác, sẽ khiến cho bệnh đau đầu của
Thiên Thụ lập tức dừng lại. Bệnh đau đầu của Thiên Thụ theo tiếng nói
liền chấm dứt, tức thì quay đầu nhìn và nghĩ rằng: Thấy tay ai xúc chạm
trên đầu mình. Đã biết là tay của Đ ức Phật, mà dấy lên nói như vậy:
Khéo hiểu rõ phương pháp chữa bệnh có thể sử dụng để tự cứu sống
mình. Người lúc ấy đều nói thậm chí cả Thiên Thụ nhờ tâm Từ của Đức
Phật che chở, cho nên bệnh đau đầu được chữa lành. Trong này, tâm Từ
che mát nghĩa là hiện ra xúc chạm tuyệt vời.
Đức Phật ở nơi khác lại hiện ra xúc chạm tuyệt vời. Từng nghe
578 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đức Thế Tôn đi qua các phòng Tăng, vào trong một phòng thấy một
Tỳ-kheo, bệnh nằm giữa đống phân dơ không thể nào cử động được.
Tỳ-kheo ấy trông thấy Đức Phật rồi  đau buồn khóc lóc thưa với Đức
Phật: Thưa Đức Thế Tôn! Nay con không có nơi trở về, không có ai cứu
giúp. Đức Thế Tôn bảo rằng: Ông vốn là người xuất gia, lẽ nào không
quy y đấng Từ Phụ của ba cõi? Tỳ-kheo ấy thưa: Đúng như vậy. Đức
Phật lại bảo rằng: Sao ông lại nói là không có nơi trở về, không có ai
cứu giúp, ông đã từng chăm sóc nuôi dưỡng Tỳ-kheo bị bệnh bao giờ
chưa? Tỳ-kheo ấy thưa rằng: Không hề có. Đức Phật bảo rằng: Vì vậy
cho nên người khác không quan tâm đến ông. Đức Thế Tôn liền tự mình
đỡ Tỳ-kheo bị bệnh ngồi dậy, cởi áo trên thân người ấy bỏ qua một nơi,
lại lấy mảnh tre cạo bỏ phân dơ hôi thối đã dính trên thân người ấy, lấy
đất sét trắng trộn nhão xoa khắp th ân thể, Thiên Đế dội nước mà tắm
rửa cho người ấy. Lại lấy phân trâu xoa trong căn phòng ấy, lại trải đệm
cỏ mới rồi dìu đứng dậy giúp cho ngồi yên ổn, giặt quần áo dơ bẩn phơi
khô khiến mặc vào. Đức Phật chia đôi phần ăn mà đưa cho Tỳ-kheo
ấy ăn, đưa bàn tay phước đức trang nghiêm xúc chạm tuyệt vời tinh tế,
xoa trên đỉnh đầu người ấy, khiến cho bệnh khổ của người ấy ngay lập
tức đã khỏi hẳn, nhân đó thuyết pháp cho nghe mà thành bậc A-la-hán.
Người lúc ấy đều nói ngay cả người bệnh nhờ tâm Từ của Đức Phật che
mát, cho nên bệnh khổ chữa lành mà đạt được quả. Trong này, tâm Từ
che mát nghĩa là hiện ra xúc chạm tuyệt vời.
Hiện ra hình ảnh vui vẻ: Từng nghe Đức Thế Tôn cùng với Xá-
lợi-tử kinh hành ở một nơi, lúc ấy có một con chim bị chim ưng đuổi bắt,
sợ hãi vội vàng liền bay vào trong hì nh bóng của Xá-lợi-tử, nổi sợ hãi
vẫn còn không chấm dứt cho nên toàn thân run rẩy, lại bay vào hình
bóng của Đức Phật thì thân tâm bì nh thản yên lành. Lúc ấy Xá-lợi-tử
chắp tay thưa với Đức Phật: Tại sao chú chim này bay đến trong hình
bóng của con vẫn còn có nỗi sợ ha õi, vừa bay đến hình bóng của Đức
Phật thì tâm không còn kinh sợ- thân không còn run rẩy? Đức Phật bảo
rằng: Ông tu ý không làm hại trong sáu mươi kiếp, Ta ở trong ba Đại
vô số kiếp tu ý không làm hại, ông còn có tập khí làm hại, Ta đã vĩnh
viễn đoạn trừ cho nên khiến như vậy. người lúc ấy đều nói ngay cả chú
chim nhỏ nhờ tâm Từ của Đức Phật che mát, cho nên khiến nỗi sợ hãi
trừ diệt. Trong này, tâm Từ che mát nghĩa là hiện ra hình ảnh vui vẻ.
Đức Phật ở nơi khác lại hiện ra hình ảnh vui vẻ. Từng nghe Tỳ-lô-
trạch-ca ngu đần hung bạo, phá hoạ i nước Kiếp-tỉ-la giống như Thiên
cung, sát hại giòng họ Thích chiếm đoạt của cải châu báu, dẫn năm trăm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 579  
www.daitangkinh.org  
cô gái họ Thích trở về nước Thất-la -phiệt, cùng nhau bước lên đài cao
ngắm nhìn mà tự mình kiêu ngạo khao trương: Giòng họ Thích ngang
ngược khinh mạn ta đã giết hết. Các cô gái họ Thích nói rằng: Giòng họ
Thích vì giới cấm mà phòng ngừa để hạn chế, cho nên khiến ngươi sát
hại như vậy. Tỳ-lô-trạch-ca nghe rồi rất tức giận, các cô gái họ Thích
này vẫn còn ôm lòng ngạo mạn, đều cắt đứt tay chân bỏ vào trong hào
sâu ngoài thành. Lúc bấy giờ những cô gái họ Thích bị đau đớn hành hạ,
tất cả dốc lòng niệm Phật cầu xin rủ lòng thương xót. Đức Phật biết rõ
tâm niệm của họ, do Đại Bi đã dẫn  dắt trong khoảng co duỗi cánh tay
lập tức đến chỗ ấy, nghĩ đến Thiên Đế Thích khiến mang áo quần che
kín, tự mình phát ra ánh sáng trên thân soi chiếu những cô gái họ Thích.
Lúc ấy những cố gái họ Thích đươ ïc hình bóng của ánh sáng che phủ,
đau đớn đều trừ diệt-thân tâm được yên ổn, nhân đó thuyết pháp cho
nghe và đều thấy rõ Thánh đế, mạng chung sinh đến cõi trời Tam Thập
Tam tuyệt vời. Người lúc ấy đều nói nhờ tâm Từ của Đức Phật che chở,
cho nên các cô gái họ Thích đều được lợi ích vui sướng. Trong này, tâm
Từ che chở nghĩa là hiện ra hình ảnh vui vẻ.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên không phải là tâm Từ
che mát thì lập tức khiến được vui sướng.
Như trong kinh nói: “Tu pháp Từ cứu cánh cao nhất đến cõi trời
Biến Tịnh, tu pháp Bi cứu cánh cao nhất đến Không vô biên xứ, tu pháp
Hỷ cứu cánh cao nhất đến Thức v ô biên xứ, tu pháp Xả cứu cánh cao
nhất đến Vô sở hữu xứ.”
Hỏi: tu pháp Từ cứu cánh cao nhất đến cõi trời Biến Tịnh, sự việc
này có thể như vậy, bởi vì đạt được quả nơi ấy cho nên hệ thuộc ở nơi
ấy; tu ba Vô lượng cứu cánh cao nh ất đến ba Vô sắc dưới, làm sao có
thể như vậy, lẽ nào có thiện của cõi  Sắc dẫn đến quả của Vô sắc hay
sao?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Cách nói này rất sâu xa, đến
lúc Di-lặc ra đời thì sẽ giải thích về nghĩa này. Lại có người nói: Tôn giả
Tịch Thụ có năng lực giải thích về nghĩa này, lúc Luận Sư của bản luận
này đang soạn luận, gặp lúc Tôn giả ấy còn trong Định cho nên không
thưa hỏi được. Có Sư khác nói: Đức Phật quán xét hữu tình được hóa độ
thích hợp với Vô sắc, mà nói theo  thanh vô lượng mới có thể hiểu ra,
cho nên đưa ra cách nói này; như đối với giải thoa ùt mà nói theo thanh
Tám Phương. Hoặc có người nói: Trong na øy Đức Phật đối với Tĩnh lự
thứ ba, Giác chi đối trị với ba Vô sắc dưới, nói là Từ… cho nên không
trái với lý.
580 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Lại có người khác nói: Cùng với nó tương tự cho nên đưa ra cách
nói này. Nghĩa là Từ vô lượng chuyển hành tướng của Lạc, Lạc thọ
cao nhất đến Tĩnh lự thứ ba; Bi vô lượng chuyển thành hành tướng của
Khổ, có sắc chất thì có các loại sự việc đau khổ như chặt đứt tay chân…,
Không vô biên xứ chỉ trích các sắc t ựa như hành tướng của Bi; Hỷ vô
lượng chuyển hành tướng của Hoan, T hức vô biên xứ đối với sự nhận
thức vui mừng tựa như hiện tại của Hỷ; Xả vô lượng chuyển hành tướng
của Xả, Vô sở hữu xứ phần nhiều đa õ từ bỏ tựa như hành tướng của xả.
Vì vậy dựa vào tương tự mà nói theo thanh vô lượng.
Lại nữa, đến nơi ấy thích dừng lại  (Lạc trú) cho nên đưa ra cách
nói này. Nghĩa là người thích tu pháp Từ, lìa nhiễm của cõi Dục, khởi
lên Tĩnh lự thứ nhất, tâm không thích dừng lại; tiếp tục cầu thắng tiến,
lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, khởi lên Tĩnh lự thứ hai cũng lại như
vậy; lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, l úc khởi lên Tĩnh lự thứ ba thì tạm
vui thích dừng lại. Người thích tu pha ùp Bi, lìa nhiễm của cõi Dục cho
đến lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, khởi lên Tĩnh lự thứ tư, tâm không
thích dừng lại; tiếp tục cầu thắng tiến, lài nhiễm của Tĩnh lự thứ tư; lúc
khởi lên Không vô biên xứ thì tâm vui thích dừng lại. Người thích tu
pháp Hỷ, lìa nhiễm của cõi Dục cho đến lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư,
khởi lên Không vô biên xứ, tâm không thích dừng lại; tiếp tục cầu thắng
tiến, lìa nhiễm của Không vô biên xứ, lúc khởi lên Thức vô biên xứ thì
tâm vui thích dừng lại. Người thích tu pháp Xả, lìa nhiễm của cõi Dục
cho đến lìa nhiễm của Không vô bi ên xứ, khởi lên Thức vô biên xứ,
tâm không thích dừng lại; tiếp tục ca àu thắng tiến, lìa nhiễm của Thức
vô biên xứ, lúc khởi lên Vô sở hữu xứ thì tâm vui thích dừng lại. Vì vậy
dựa vào thích dừng lại mà nói theo thanh Vô lượng.
Lại nữa, dựa vào tùy thuận với nhau cho nên đưa ra cách nói này.
Nghĩa là do Từ mà dấy khởi Đẳng l ưu của cõi Dục thuận theo Tĩnh lự
thứ ba, do Tĩnh lự thứ ba mà dấy khởi Đẳng lưu của cõi Dục thuận theo
Từ, nói rộng ra cho đến do xả mà dấy khởi Đẳng lưu của cõi Dục thuận
theo Vô sở hữu xứ, do Vô sở hữu xứ mà dấy khởi Đẳng lưu của cõi Dục
thuận theo Xả. Vì vậy dựa vào tùy thuận với nhau mà nói theo thanh
Vô lượng.
Lại nữa, vì đối trị ngoại đạo đối với cõi Vô sắc khởi lên tướng của
giải thoát cho nên đối với Vô sắc mà nói theo thanh Vô lượng, hiển bày
cõi Vô sắc đều giống như Vô lượng c hứ không phải là giải thoát thật
sự.
Vì vậy cho nên Tôn giả Diệu Âm nói rằng: Các hạng ngoại   đạo
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 581  
www.daitangkinh.org  
ngu dốt về cõi Vô sắc mà chấp là giải thoát, do đó Đức Phật đối với cõi
ấy nói theo thanh Vô lượng, hiển bày tựa như Vô lượng chứ không phải
là giải thoát thật sự.
Bốn Vô sắc, đó là không vô biên xứ, Thức Vô biên xứ, Vô sở hữu
xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
nghĩa. Nghĩa là hoặc có người nói: Cõi Vô sắc là có sắc. Như Luận giả
Phân biệt đã nói. Hoặc lại có người nói: Cõi Vô sắc là không có sắc.
Như Luận giả Ứng Lý đã nói.
Hỏi: Luận giả Phân biệt dựa vào giáo lý nào mà nói là cõi Vô sắc
cũng có sắc?
Đáp: Bởi vì dựa vào kinh. Nghĩa là trong kinh nói: “Danh sắc
duyên Thức, Thức duyên Danh sắc.” Cõi Vô sắc đã có Thức thì cũng
phải có Danh sắc. Kinh khác lại nó i: “Thọ Noãn và Thức, cả ba luôn
luôn hào hợp không tách rời nhau, không c ó thể thi thiết tách rời sai
khác.” Trong cõi Vô sắc đã có Th ọ và Thức thì cũng phải có Noãn.
Kinh khác lại nói: “Lìa Sắc-T họ-Tưởng-Hành, không nên nói là Thức
có đi-đến-dừng lại, có tử-có sinh.” Tr ong cõi Vô sắc đã nhất định có
Thức thì cũng phải có đầy đủ bốn Thức trú.
Lại có vấn nạn sai lầm: Nếu cõi Vô sắc hoàn toàn không có sắc,
thì ở cõi Dục và cõi Sắc chết rồi sinh vào cõi Vô sắc, hoặc hai vạn kiếp,
hoặc bốn vạn kiếp, hoặc sáu vạn kiếp, hoặc tám vạn kiếp, các sắc đoạn
mất rồi sau khi chết đi sinh trở lại cõi Dục-cõi Sắc thì làm sao dấy khởi?
Nếu sắc đoạn mất rồi vẫn được dấy khởi, thì nhập Niết-bàn rồi các
hành đã đoạn mất, cũng phải về sa u vẫn dấy khởi các hành? Đừng có
sai lầm này, cho nên cõi Vô sắc quyết định là có sắc.
Hỏi: Luận giả Ứng Lý dựa vào gia ùo lý nào mà nói là cõi Vô sắc
hoàn toàn không có sắc?
Đáp: Bởi vì dựa vào kinh. Nghĩa là trong kinh nói: “Cõi Sắc lìa
khỏi dục, cõi Vô sắc lìa khỏi sắc, tịch diệt Niết-bàn lìa khỏi hữu vi.”
Đã nói là cõi Vô sắc lìa khỏi sắc , cho nên cõi Vô sắc nhất định không
có các sắc. Kinh khác lại nói: “Lúc tiến vào Tĩnh lự thì quán tất cả Sắc-
Thọ-Tưởng-Hành-Thức như bệnh tật-như ung nhọt, cho đến nói rộng ra.
Lúc tiến vào Vô sắc Định, quán tất cả Thọ-Tưởng-Hành-Thức, như tật
bệnh-như ung nhọt, cho đến nói rộng ra. vì vậy cho nên biết là trong cõi
Vô sắc nhất định không có các sắc . Kinh khác lại nói: “Các Định Vô
sắc vắng lặng và giải thoát vượt qua  các sắc.” Vì vậy cho nên biết là
582 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
trong cõi Vô sắc nhất định không có các sắc. Kinh khác lại nói: “Vượt
lên trên cái tưởng về các sắc, diệt trừ cái tưởng về có đối đãi, không tư
duy về các loại tưởng, tiến vào Vô biên Không, trú đầy đủ trong Không
vô biên xứ.” Vì vậy cõi Vô sắc nhất định không có các sắc.
Lại có vấn nạn sai lầm: Nếu cõi V ô sắc hãy còn có sắc, thì lẽ ra
không có pháp diệt dần dần; nếu không có pháp diệt dần dần, thì lẽ ra
không có pháp diệt cứu cánh; nếu không có pháp diệt cứu cánh, thì lẽ ra
không có giải thoát xuất ly và Niết-bàn. Đừng có sai lầm này, cho nên
cõi Vô sắc quyết định không có sắc.
Hỏi: Trong hai cách nói này, cách nói nào là hợp lý?
Đáp: Luận sư Ứng Lý đã nói là hợp lý.
Hỏi: Luận giả Ứng Lý làm sao giải thích thông suốt kinh do Luận
gải Phân biệt đã dẫn chứng?
Đáp: Kinh đã dẫn chứng ấy là kinh bất liễu nghĩa, là tạm thời thi
thiết có ý nghĩa riêng biệt. Nguyên c ớ thế nào? Bởi vì Như-lai thuyết
pháp, hoặc dựa vào cõi D ục, hoặc dựa vào cõi Sa éc, hoặc dựa vào cõi
Vô sắc, hoặc dựa vào cõi Dục-Sắc, hoặc dựa vào cõi Sắc-Vô sắc, hoặc
dựa vào ba cõi, hoặc dựa vào lìa ba cõi.
Dựa vào cõi Dục, như nói về ba cõi-ba Tầm-ba Tưởng, đó là Dục-
Nhuế và Hại. Dựa vào cõi Sắc, như nói về bốn Tĩnh lự. Dựa vào cõi Vô
sắc, như nói về bốn Vô sắc. Dựa vào c õi Dục và cõi Sắc, như kinh đã
dẫn chứng kia. Dựa vào cõi Sắc và cõi Vô sắc, như nói về tu Định do ý
mà thành… Dựa vào ba cõi, như nói về ba cõi và ba hữu… Dựa vào lìa ba
cõi, như nói về Niết-bàn và Thánh đạo…
Vả lại, kinh thứ nhất đã dẫn chứng kia, thì Danh sắc và Thức làm
duyên cho nhau, là dựa vào cõi Dục-cõi  Sắc mà nói; nếu cõi Vô sắc
thì chỉ có Danh và Thức lại làm duyên cho nhau; nếu ngay như văn mà
chọn lấy nghĩa, thì kinh ấy nói sáu Xứ duyên Xúc, lẽ nào cõi Vô sắc có
đủ sáu Xứ?
Vả lại, kinh thứ hai đã dẫn chứng kia, thì Thọ-Noãn và Thức cả ba
không tách rời nhau, cũng dựa vào cõi Dục-cõi Sắc mà nói; nếu cõi Vô
sắc thì chỉ có Thọ và Thức không ta ùch rời lẫn nhau; nếu ngay như văn
mà chọn lấy nghĩa, thì kinh ấy nói Thọ-Noãn và Thức cả ba không có
thể thi thiết tách rời  sai khác, lẽ nào ba loại Uẩn-Giới-Xứ này, không
có thể thi thiết tách rời sai khác?
Vả lại, kinh thứ ba đã dẫn chứng kia, thì Sắc-Thọ-Tưởng-Hành,
không nên nói là Thức có đi-đến…, cũng dựa vào cõi Dục -cõi Sắc mà
nói; nếu cõi Vô sắc thì nên nói là lìa Thọ-Tưởng-Hành, không nên nói
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 83 583  
www.daitangkinh.org  
là Thức có đến-đi… nếu ngay như văn mà chọn lấy nghĩa, thì như kinh
khác nói tất cả hữu tình đều dựa vào ăn uống mà tồn tại, lẽ nào hai cõi
trên cũng cung cấp về Đoàn thực?
Hỏi: Làm sao thông suốt vấn nạn sai lầm đã nói kia?
Đáp: Điều này không cần phải thông suốt bởi vì không phải là ba
Tạng. Nếu nhất định phải thông suốt  thì nên nêu rõ nghĩa lý, nghĩa là
đối với chết-sống qua lại trong ba cõi, hoặc là Sắc nối tiếp Sắc, hoặc là
Sắc nối tiếp Vô sắc, hoặc là Vô sắc nối tiếp Vô sắc, hoặc là Vô sắc nối
tiếp Sắc; không nên nói là các sắc đoa ïn mất rồi, lại làm sao dấy khởi,
bởi vì không có nghĩa của đoạn mất.
Hỏi: Nếu lìa sắc rồi lại còn sinh ra sắc, thì nhập Niết-bàn rồi lẽ ra
vẫn còn dấy khởi các hành?
Đáp: Lìa có hai loại:
1. Lìa trong chốc lát.
2. Lìa đến tận cùng.
Lìa trong chốc lát thì còn có thể sinh trở lại, lìa đến tận cùng thì
nhất định không còn dấy khởi, cho nên không cần phải chất vấn.
Hỏi: Luận giả Phân Biệt làm sao giải thích thông suốt kinh do
Luận giả Ứng Lý đã dẫn chứng?
Đáp: Vị ấy đưa ra cách nói này: Kinh đã dẫn chứng ở đây là kinh
Bất liễu nghĩa, là tạm thời thi thiết có ý nghĩa riêng biệt. Nguyên cớ thế
nào? Nghĩa là kinh ấy nói  cõi Vô sắc lìa khỏi Sa éc, là lìa khỏi sắc thô
thiển chứ không phải là không có sắc vi tế; như nói cõi Sắc lìa khỏi các
Dục, mà trong cõi Sắc hãy còn thừa nhận là có sắc, nói rõ cõi Vô sắc lìa
khỏi các Sắc, trong cõi Vô sắc thuận theo thừa nậhn là có Sắc.
Vị ấy không nên đưa ra cách nói này. Không nói cõi Sắc rời khỏi
sắc cho nên có thể còn có sắc, nói cõi Vô sắc rời khỏi sắc cho nên phải
quyết định là không có sắc. Lại như cõi Sắc nói là lìa khỏi Dục thì Dục
vi tế cũng không có, nói cõi Vô sắc lìa khỏi Sắc cho nên cũng không có
Sắc vi tế. Vả lại, cõi Vô sắc  không có Thọ… thô thiển, cũng nên nói là
không có giới như Thọ… Hơn nữa, sắc của cõi Sắc vi tế đối với cõi Dục,
nên nói cõi Sắc cũng gọi là không có sắc; ba Vô sắc dưới thô thiển đối
với Hữu Đảnh, nên nói ba Vô sắc gọi là có Sắc giới. Vì vậy vị ấy đã nói
chắc chắn không hợp lý. Vị ấy đối với kinh khác và nói đến vấn nạn
sai lầm đều không thể nào thông suốt được. Vì vậy nên biết, Luận giả
Phân biệt là không hiểu biết về quả, tối tăm về quả, không rõ ràng về
quả, không chịu khó gia hạnh về quả, nói cõi Vô sắc vẫn còn có sắc vi
tế nhưng mà cõi Vô sắc thì các sắc đều không có.
584 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác đã nói như vậy để biểu hiện
rõ ràng về tông chỉ của mình vốn có nghĩa lý chính xác; không phải là
chỉ ngăn chặn tông chỉ của mình đã nói, mà cũng vì biệu hiện rõ ràng
chánh lý về các pháp, khiến người khác hiểu biết rõ ràng, cho nên soạn
ra phần luận này.


„