A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 84

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 585  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 84

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 14)

Thế nào là Không vô biên xứ? Trong luận Phẩm Loại Túc nói:
“Không vô biên xứ tổng quát có hai lo ại, đó là Định và Sinh. Nếu sinh
Thọ-Tưởng-Hành-Thức vô phú vô ký của xứ ấy, thì như vậy gọi chung
là Không vô biên xứ. Cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ cũng như
vậy.”
Trong này, Định thì gọi là Vô sắc Định, Sinh ấy tức là nói sinh đến
cõi Vô sắc. Nếu sinh Thọ-Tưởng-Ha ønh-Thức vô phú vô ký của xứ ấy,
câu này nói về dị thục của bốn Uẩn thuộc nơi ấy.
Trong kinh nói: “Vượt lên trên cái tưởng về sắc, diệt trừ cái tưởng
về cái đối đãi, không tư duy về các loại tưởng, tiến vào Vô biên không,
trú đầy đủ trong Không vô biên xứ, đó gọi là Không vô biên xứ.”
Trong này, vượt lên trên cái tưởng về các sắc, nghĩa là vượt lên
trên cái tưởng tương ưng với nhãn thức.
Hỏi: Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất thì đã vượt lên trên cái
tưởng này, tại sao nay nói vượt lên trên cái tưởng về các sắc?
Đáp: Bởi vì vượt qua sở y. Vượt qua có hai loại:
1. Vượt qua tự tánh.
2. Vượt qua sở y. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, vượt qua tự
tánh ấy cho nên nói là vượt lên tên; lúc lìa nhiễm của  Tĩnh lự thứ tư,
vượt qua sở y của nó cho nên nói là vượt lên trên nó.
Lại nữa, bởi vì vượt qua hiện hành. Vượt qua có hai loại:
1. Đoạn vượt qua.
2. Không hiện hành vượt qua.
Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, đoạn cái tưởng về các sắc
cho nên gọi là vượt lên trên; lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, tưởng ấy
không hiện hành cho nên gọi là vượt lên trên nó.
586 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Lại nữa, bởi vì vượt qua trú xứ. Vượt qua có hai loại:
1. Vượt qua dục tham.
2. Vượt qua trú xứ. Lúc lìa nhiễm c ủa Tĩnh lự thứ nhất, vượt qua
dục tham kia cho nên gọi là vượt lên trên; lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
tư, vượt qua trú xứ của nó cho nên gọi là vượt lên trên nó.
Lại nữa, nếu sinh đến Tĩnh lự thứ tư, bởi vì nhãn thức dẫn dắt sắc
tham kia hiện rõ trước mắt, thì lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, cũng nói
là vượt lên trên cái tưởng về các sắc, bởi vì không còn dẫn khởi duyên
với sắc tham.
Diệt trừ cái tưởng về có đối đãi, nghĩa là từ diệt trừ cái tưởng
tương ưng với nhĩ-tỷ-thiệt-thân thức.
Hỏi: Lúc lìa nhiễm của cõi Dục , đã diệt cái tưởng tương ưng với
tỷ-thiệt thức; lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, đã lìa cái tưởng tương
ưng với nhĩ-thân thức, tại sao nay nói diệt trừ cái tưởng về có đối đãi?
Đáp: Trong những câu trả lời trước đây tùy theo sự thích hợp của
nó cũng bao gồm câu hỏi này.
Có Sư khác nói: Tưởng tương ưng với sân gọi là tưởng có đối đãi.
Hỏi: Lúc lìa nhiễm của cõi Dục, đã diệt tất cả các tưởng tương ưng
với sân, tại sao nay nói diệt trừ cái tưởng có đối đãi?
Đáp: Bởi vì vượt qua nơi nương tựa. Nghĩa là những nơi nương tựa
có thể khởi lên cái tưởng về sân, nay vào lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
tư, đều vượt lên trên nó cho nên gọi là diệt.
Hỏi: Vì sao không nói là diệt trừ cái tưởng về các sắc, vượt lên
trên cái tưởng về có đối đãi?
Đáp: Cũng nên nói đến lẫn nhau, muốn nêu rõ văn khác nhau làm
cho sinh tâm yêu thích. Lại nữa, muốn nêu rõ hai môn, cho đến nói rộng
ra. không tư duy về các loại tưởng, nghĩa là không hiện khởi các tưởng
tạp loạn tương ưng với ý thức của Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Các loại tưởng có nghĩa là gì?
Đáp: Bởi vì tưởng này duyên với t ưởng sai biệt của các loại xứ,
nghĩa là nhiễm ô thì duyên với tướng sai biệt của mười xứ, không nhiễm
ô thì duyên với tướng sai biệt của mười hai xứ, vì vậy tưởng này gọi là
các loại tưởng.
Hỏi: tại sao nói là không tư duy về các loại tưởng?
Đáp: Bởi vì các loại tưởng vào l úc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư,
hết sức làm cho trở ngại, ra øng buộc ngăn chặn như cai ngục hung bạo.
Vì vậy Đức Thế Tôn nói: Lúc lìa  nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, không nên
tư duy khởi lên các loại tưởng, như vậy sẽ có thể mau chóng lìa nhiễm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 587  
www.daitangkinh.org  
này mà tiến vào Vô biên không, là Không vô biên xứ.
Hỏi: Vì sao nơi này gọi là Không vô biên xứ, là bởi vì tự tánh, hay
là bc sở duyên? Giả sử như vậy thì có gì sai biệt? Cả hai đều có sai lầm.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu dùng tự tánh, thì không vô biên xứ dùng
bốn Uẩn làm tự tánh, không nên gọi là Không. Nếu dùng sở duyên, thì
Không vô biên xứ duyên với bốn Thánh đế và Hư không phi trạch diệt,
vì sao chỉ gọi là Không vô biên xứ?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Pháp này không dùng tự tánh, cũng
không dùng sở duyên, chỉ dùng gia hạnh cho nên gọi là Không vô biên
xứ. Như luận Thi Thiết nói: “Dùng gia hạnh nào để tu định Không vô
biên xứ? Do gia hạnh nào mà tiến vào định Không vô biên xứ? Đó là
bắt đầu tu tập thì trước hết cần phải tư duy về các tướng hư không trong
căn nhà-trên vách đá-trên cây cao -trên tường vách…, chọn lấy tướng
này rồi tưởng tượng làm thành thắng giải, quán sát hiểu biết rõ ràng về
tướng không vô biên, dùng tướng Không vô biên trước đây đã tư duy
mà tu gia hạnh, lần lượt chuyển tiếp dẫn dắt phát khởi định Vô sắc thứ
nhất, cho nên nói pháp này gọi là Không vô biên xứ.”
Lại nữa, pháp như vậy thuộc về đị a thứ nhất lìa xa sắc, gọi là
Không vô biên xứ. Lại nữa, pháp như vậy thuộc về địa thứ nhất giải
thoát sắc, gọi là Không vô biên xứ. N ghĩa là sư Du-già trước tiên dựa
vào sắc của địa trên để lài nhiễm sắc của địa dưới; nếu vào lúc lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ tư. Trước tiên duyên với địa trên dấy lên tưởng
về hư không sau đó mới da ãn dắt phát khởi đạo lìa nhiễm của địa dưới.
Như người trên cây cao, trước tiên bám vào cành trên mà bỏ cành dưới,
nếu lên đến ngọn cây thì lại không có cành nào trên nữa để có thể cho
nên nói Định này gọi là Không vô biên xứ. Nghĩa là sư Du-già từ Định
này rời ra chắc chắn khởi lên tưởng về không tương tự hiện rõ trước
mắt. Từng nghe Tỳ-kheo rời khỏi định này rồi, liền đưa hai tay sờ soạn
giữa hư không, có người trông thấy hỏi rằng: Ông tìm cái gì? Tỳ-kheo
trả lời rằng: Tôi tìm thân của mình. Người ấy nói: Thân của ông vẫn ở
trên giường, làm sao lại tìm thân của mình ở nơi khác? Vì vậy từ Định
này rời ra khởi lên tưởng về hư không. Tưởng này chính là Đẳng lưu
của Định trước đó.
Trú đầy đủ, nghĩa là đạt được sự thành tựu về bốn Uẩn thiện của
Không vô biên xứ, đối với đạt được sự thành tựu mà nói thao thanh Trú
đầy đủ, vì thế cho nên gọi là Không vô biên xứ.
Thế nào là Thức vô biên xứ? Như trong kinh nói: “Vượt lên trên
tất cả Không vô biên xứ tiến vào Vô biên Thức, trú đầy đủ trong Thức
588 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
vô biên xứ, đó gọi là Thức vô biên xứ.”
Hỏi: Tại sao pháp này gọi là T hức vô biên xứ, là bởi vì tự tánh,
hay là bởi vì sở duyên? Giả sử như va äy thì có gì sai? Cả hai đều có sai
lầm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu dùng tự tánh, thì Thức vô biên xứ
lấy bốn Uẩn làm tự tánh, không phải ch ỉ gọi là Thức vô biên xứ. Nếu
dùng sở duyên thì Thức vô biên xứ duyên với bốn Thánh đế và Hư
không phi trạch diệt, cũng không phải chỉ gọi là Thức vô biên xứ.
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Pháp này không dùng tự tánh, cũng
không dùng sở duyên, chỉ dùng gia hạnh mà gọi là Thức vô biên xứ.
Như luận Thi Thiết nói: “Dùng gia hạnh nào để tu định Thức vô biên
xứ? Do gia hạnh nào mà tiến vào định Thức vô biên xứ? Đó là bắt đầu
tu tập, trước hết cần phải tư duy về tướng của sáu loại Thức thanh tịnh
như Nhãn…, chọn lấy tướng này rồi tưởng tượng làm thành thắng giải,
quán sát hiểu biết rõ ràng về tướng Thức vô biên, dùng tướng Thức vô
biên đã tư duy trước đây mà tu gi a hạnh, lần lượt chuyển tiếp dẫn dắt
phát khởi định Vô sắc thứ hai, cho nên nói pháp này gọi là Thức vô biên
xứ.”
Lại nữa, dựa vào Đẳng lưu c ho nên nói Định này gọi là Thức
vô biên xứ. Nghĩa là sư Du-già từ Định này rời xa chắc chắn khởi lên
tưởng về Thức tương tự hiện rõ trước mắt.
Trú đầy đủ, nghĩa là đạt được sự thành tựu về bốn Uẩn thiện của
Thức vô biên xứ, đối với đa ït được sự thành tựu mà nói theo thanh Trú
đầy đủ, vì thế cho nên là Thức vô biên xứ.
Thế nào là Vô sở hữu xứ? Như tr ong kinh nói: “Vượt lên trên tất
cả Thức vô biên xứ, tiến vào Vô sở hữu, trú đầy đủ trong Vô sở hữu xứ,
đó gọi là Vô sở hữu xứ.”
Hỏi: Tại sao pháp này gọi là Vô sở hữu xứ?
Đáp: Bởi vì trong này không có Ngã-không có Ngã sở.
Hỏi: Trong tất cả các địa không có Ngã và Ngã sở, sao chỉ có địa
này gọi là Vô sở hữu xứ?
Đáp: Bởi vì không có địa nào khác có thể cho chấp Ngã và Ngã
sở giảm bớt thế lực-xuyên thủng ma øi mòn làm cho suy yếu giống như
địa này, cho nên chỉ riêng địa này gọi là Vô sở hữu xứ. Lại nữa, địa này
không có pháp nào chân thật thường còn luôn luôn không thay đổi, làm
hại đến Thường kiến mạnh hơn các địa khác, cho nên chỉ có địa này gọi
là vô sở hữu xứ. Lại nữa, địa này không có hướng đến-nơi quay về-nhà
cửa-phòng ốc có thể làm nơi cứu h ộ, phá tan kiêu mạn-giải đãi-phóng
dật mạnh hơn các địa khác, cho nên chỉ có địa này gọi là Vôi sở hữu xứ.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 589  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, trong địa này không có vô biên hành tướng mà bắt đầu rời bỏ
tướng ấy, cho nên chỉ có địa này gọi là Vô sở hữu xứ.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Ở trong Định này
không có chủ thể-khác thể thâu nhiếp hành tướng chuyển, như nói không
phải là Ngã có nơi chốn-có thời  gian-có vật hệ thuộc, cũng không có
nơi chốn-thời gian-vật hệ thuộc Ngã, cho nên chỉ có địa này gọi là Vô
sở hữu xứ.”
Trú đầy đủ, nghĩa là đạt được sự thành tựu về bốn Uẩn thiện của
Vô sở hữu xứ, đối với đạt được sự thành tựu mà nói theo thanh Trú đầy
đủ, vì thế cho nên gọi là Vô sở hữu xứ.
Hỏi: Vì sao Đức Phật chỉ nói có Vô sở hữu xứ gọi là Xả?
Đáp: xả nghĩa là Thánh đạo có năng lực xả bỏ tất cả. Địa có
Thánh đạo thì địa này là cuối cùng, cho nên đối với địa này chỉ thiết lập
tên gọi là Xả.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Địa này gần với Xả,
tưởng tượng làm thành thắng giải về vô biên hành tướng, quán giải thô
thiển cho nên chỉ thiết lập tên gọi là Xả.” Đại đức nói rằng: “Địa này
rời bỏ công dụng tác ý về vô biên hành tướng của tâm-tâm sở pháp,
không trú vào công dụng cho nên chỉ gọi là Xả.”
Thế nào là Phi phi tưởng xứ? Như trong kinh nói: “Vượt lên trên
tất cả Vô sở hữu xứ, tiến vào Phi tưởng phi phi tưởng xứ, trú đầy đủ, đó
gọi là Phi tưởng phi phi tưởng xứ.”
Hỏi: tại sao địa này gọi là Phi tưởng phi phi tưởng xứ?
Đáp: Trong địa này không có tướng của tưởng rõ ràng, cũng không
có tướng của không có tưởng, cho nên gọi  là Phi tưởng phi phi tưởng
xứ. Không có tướng của tưởng rõ ràng, bởi vì không giống như Hữu
tưởng định của bảy địa; cũng khôn g có tướng của không có tưởng, bởi
vì không giống như Vô tưởng và Diệt định. Bởi vì tưởng của địa này ám
độn yếu kém, không rõ ràng-không quyết định, cho nên gọi là Phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
Trú đầy đủ, nghĩa là đạt được sự thành tựu về bốn Uẩn thiện của
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đối với đạt  được sự thành tựu mà nói theo
thanh Trú đầy đủ, vì thế cho nên gọi là Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Hỏi: Cõi Dục và Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tại sao không có đạo
vô lậu?
Đáp: Bởi vì không phải là ruộng đất-đồ chứa, nghĩa là hai địa này
không phải là sở y của đạo vô la äu, cho nên đạo vô lậu không có trong
hai địa này. Lại nữa, bởi vì đoạn gốc rễ của Hữu, nghĩa là hai địa ấy là
590 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
gốc rễ của Hữu, các đạo vô lậu đoa ïn dứt gốc rễ của Hữu, cho nên đạo
vô lậu không có trong hai địa ấy. Lại nữa, bởi vì đoạn hai bên, nghĩa là
hai địa ấy là bên thấp-bên cao, cá c đạo vô lậu luôn luôn đoạn hai bên
mà trú vào Trung đạo, cho nên hai địa ấy không có đạo vô lậu. Lại nữa,
cõi Dục không có Định cũng không phải là địa của tu-không phải là địa
của lìa nhiễm; Hữu Đảnh ám độn không quyết đoán-tựa như nghi ngờ;
các đạo vô lậu cần phải dựa vào cõi của Định-địa của tu và lìa nhiễm,
rõ ràng sắc bén và quyết định, cho nên hai địa ấy không có đạo vô lậu.
Lại nữa, trong địa cõi Dục thì trạo cử tăng mạnh, trong địa Hữu Đảnh thì
vắng lặng tăng mạnh, không phải là nơi nương tựa của đạo vô lậu.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn đối với Vô sắc Định đều nói là vượt lên
trên, mà Tĩnh lự thì không như vậy?
Đáp: Đức Phật đối với Tĩnh lự cũng nói là vượt lên trên, như:
“Đức Phật bảo với Ô-đà-di rằng: Tỳ-kheo lìa pháp ác bất thiện có tầm
có tứ của cõi Dục, lìa sinh hỷ lạc  tiến vào Tĩnh lự thứ nhất mà trú đầy
đủ, Ta nói là lửa-cũng là điầu đoa ïn trừ-cũng là nên vượt lên trên, cho
đến Tĩnh lự thứ tư cũng như vậy.”
Hỏi: Chỉ có một kinh nói là Tĩnh lự cần phải vượt lên trên, kinh
khác đều nói Vô sắc là vượt lên trên, điều này có ý gì?
Đáp: Trong Tĩnh lự có các loại tướng sai khác không tương tự với
pháp, cho nên không nói là vượt lên trên Vô sắc thì không như vậy, cho
nên chỉ nói là vượt lên trên.
Lại nữa, trong Tĩnh lự có tướng các căn káhc nhau-tướng các Thọ
khác nhau và có tướng khác nhau của tâm-tâm sở pháp, cho nên không
nói là vượt lên trên; Vô sắc thì không như vậy, cho nên chỉ nói là vượt
lên trên.
Lại nữa, trong Tĩnh lự có nhiều loại công đức-nhiều loại thắng lợi,
cho nên không nói là vượt lên trên; Vô sắc thì không như vậy, cho nên
chỉ nói là vượt lên trên.
Lại nữa, Tĩnh lự thô thiển, hiển bày rõ ràng, hiện tâhý trước mắt,
cho nên không nói là vượt lên trên; Vô sắc vi tế, ẩn kín không rõ ràng-
không hiện thấy, cho nên chỉ nói là vượt lên trên.
Lại nữa, Tĩnh lự duyên khắp nơi các địa trên-dưới địa mình, cho
nên không nói là vượt lên trên; Vô sa éc chỉ có thể duyên với địa trên
mình, cho nên chỉ nói là vượt lên trên.
Lại nữa, bởi vì các Tĩnh lự và địa trên-dưới tuy không tử sinh mà
có qua lại, nghĩa là lực thần thông  từ dưới hướng lên trên, từ trên đi
xuống dưới, cho nên không nói là vượt lên trên; trong địa Vô sắc không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 591  
www.daitangkinh.org  
có nghĩa như vậy, cho nên chì nói là vượt lên trên.
Lại nữa, bởi vì trong các Tĩnh lự và địa trên-dưới có xen lẫn với
nhau, trong địa dưới có địa trên hiện rõ trước mắt, trong địa trên có địa
dưới hiện rõ trước mắt, đã có xen  lẫn với nhau, cho nên không nói là
vượt lên trên; trong đại Vô sắc không có nghĩa như vậy, cho nên chỉ nói
là vượt lên trên.
Lại nữa, sinh ở Tĩnh lự trên dấy khởi lên pháp của địa dưới, như
các Thức thân-tâm biến hóa…, cho nên không nói là vượt lên trên; sinh
ở Vô sắc trên chắc chắn không dấy khởi các pháp hữu lậu của địa dưới,
cho nên chỉ nói là vượt lên trên.
Lại nữa, sinh ở Tĩnh lự trên có pháp của địa dưới đạt được thường
tùy duyên, như tâm biến hóa…, cho nên không nói là vượt lên trên; sinh
ở Vô sắc trên chắc chắn không có nghĩa tùy chuyển các pháp hữu lậu
đạt được của địa dưới, cho nên chỉ nói là vượt lên trên.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên Đức Phật đối với Vô
sắc nói là có ý nghĩa vượt lên trên, Tĩnh lự thì không như vậy.
Như trong kinh nói: “Không vô biên xứ thọ hai vạn kiếp, Thức vô
biên xứ thọ bốn vạn kiếp, vô sở hữu xứ thọ sáu vạn kiếp, Phi tưởng phi
phi tưởng xứ thọ tám vạn kiếp.”
Hỏi: Tại sao thọ lượng của Vô sắc có nơi tăng gấp bội, có nơi tăng
một nửa, có nơi tăng phần ít?
Đáp: Như nhân dị thục của sức mạnh như vậy, cho nên trở lại nhận
lấy quả dị thục như vậy.
Lại nữa, Không-Thức vô biên xứ có vô biên hành tướng-cũng có
hành tướng khác, nghĩa là vô biên hành tướng của Không vô biên xứ
dẫn đến tuổi thọ một vạn kiếp, hành tướng khác cũng dẫn đến tuổi thọ
vạn kiếp; vô biên hành tướng của Thức vô biên xứ dẫn đến tuổi thọ hai
vạn kiếp, hành tướng khác cũng dẫn đến tuổi thọ hai vạn kiếp. Trên địa
này lại không có vô biên hành tướng, chỉ có hành tướng khác, cho nên
thọ lượng ấy không tăng gấp bội. Nhưng Vô sở hữu xứ có tách biệt phá
hủy về Ngã và Ngã sở…, quán hành th ắng thiện khác với địa khác, nhờ
vào pháp thiện ấy dẫn đến tuổi thọ hai vạn kiếp, cho nên do hành tướng
khác mà dẫn đến thọ lượng cũng tăng gấp bội lần.
Lại nữa, Không-Thức vô biên xứ có Xa-ma-tha và Tỳ-bát-xá-na,
nghĩa là Xa-ma-tha của Không vô bi ên xứ dẫn đến tuổi thọ một vạn
kiếp, Tỳ-bát-xá-na cũng dẫn đến tuổi thọ một vạn kiếp; Xa-ma-tha
của Thức vô biên xứ dẫn đến tuổi thọ hai vạn kiếp, Tỳ-bát-xá-na cũng
dẫn đến tuổi thọ hai vạn kiếp. Trên địa này không có Tỳ-bát-xá-na
592 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thù thắng, chỉ có Xa-ma-tha, cho nên thọ lượng ấy không tăng gấp bội.
Phần còn lại nói như trước.
Lại nữa, bốn địa Vô sắc đều khôn g có nhiều loại công đức vá
pháp, cho nên mỗi một địa đều có tuổi thọ hai vạn kiếp. Ba Vô sắc trên
lìa nhiễm của địa dưới, có ít-nhiều cho nên tuổi thọ ta êng gấp bội lần,
nghĩa là Thức vô biên xứ đã lìa nhiễm của một địa Vô sắc dưới, dẫn đến
tuổi thọ hai vạn kiếp, cọng với hai vạn vốn có là bốn vạn kiếp; Vô sở
hữu xứ đa lìa nhiễm của hai địa Vô sắc dưới, dẫn đến tuổi thọ bốn vạn
kiếp, cọng với hai vạn vốn có là sáu vạn kiếp; Phi tưởng phi phi tưởng
xứ đã lìa nhiễm của ba địa Vô sắc dưới, dẫn đến tuổi thọ sáu vạn kiếp,
cọng với hai vạn vốn có là tám vạn kiếp.
Tám giải thoát là:
1. Có sắc quán các sắc giải thoát.
2. Bên trong không có sắc tưởng quán sắc bên ngoài giải thoát.
3. Tịnh giải thoát thân tác chứng trú đầy đủ.
4. Vượt lên trên các sắc tưởng-diệt tưởng có đối đãi, không tư duy
về các loại tưởng, tiến vào Vô biên Không, Không vô biên xứ trú đầy
đủ giải thoát.
5. Vượt lên trên tất cả Không vô biên xứ, tiến vào Vô biên Thức,
Thức vô biên xứ trú đầy đủ giải thoát.
6. Vượt lên trên tất cả Thức vô biên xứ, tiến vào Vô sỡ hữu, Vô sỡ
hữu xứ trú đầy đủ giải thoát.
7. Vượt lên trên tất cả Vô sỡ hữu xứ, tiến vào Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, trú đầy đủ giải thoát.
8. Vượt lên trên tất cả Phi tưởng phi phi tưởng xứ, tiến vào tưởng
thọ diệt-thân tác chứng, trú đầy đủ giải thoát.
Hỏi: Tự tánh của tám giải thoát này là gì?
Đáp: Ba giải thoát đều lấy thiện căn không tham làm tự tánh, bởi
vì đều đối trị với tham; nếu cùng chọn lấy tương ưng tùy chuyển, thì cõi
Dục lấy bốn Uẩn làm tự tánh, cõi Sa éc lấy năm Uẩn làm tự tánh. Bốn
giải thoát của bốn Vô sắc xứ đều lấy bốn Uẩn làm tự tánh. Tưởng thọ
diệt giải thoát lấy hành uẩn bất tương ưng làm tự tánh. Như vậy gọi là
tự tánh của giải thoát, tự Thể của ngã-vật, bốn tánh của tướng phần.
Đã nói đến tự tánh, về nguyên cớ nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là giải thoát, giải thoát là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa về rời bỏ là nghĩa của giải thoát.
Hỏi: Nếu rời bỏ cho nên gọi là giả i thoát, thì giải thoát như thế
nào-rời bỏ tâm nào?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 593  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Hai giải thoát đều rời bỏ tâm tham sắc, giải thoát thứ ba rời
bỏ tâm quán Bất tịnh, bốn giải thoát của bốn Vô sắc xứ đều tự rời bỏ
tâm của địa dưới theo thứ tự, tưởng thọ diệt  giải thoát rời bỏ tất cả các
tâm có sở duyên, cho nên nghĩa về rời bỏ là nghĩa của giải thoát.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Tâm giải thoát thanh
tịnh đối với phiền não, cho nên gọi là giải thoát”. Đại đức nói rằng: Do
lực của giải thoát mà được giải thoát, cho nên gọi là giải thoát”. Hiếp
Tôn giả nói: “Có những sự rời bỏ cho nên gọi là giải thoát”.
Tám giải thoát này, về cõi thì ba gi ải thoát đầu là cõi Sắc; giải
thoát của ba Vô sắc xứ trước, hữu lậu là cõi Vô sắc, vô lậu là không hệ
thuộc; hai giải thoát sau la ø cõi Vô sắc. Về địa th ì hai giải thoát đầu ở
Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai và Vị chí định-Tĩnh lự trung gian; các địa khác
cũng có thiện căn tương tự, mà không thi ết lập làm hai giải thoát đầu.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì cõi Dục tán loạn và lực rời bỏ kém, cho nên
không thiết lập hai giải thoát đầu. Rời  bỏ cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất
do Thức thân mà dẫn dắt duyên với tâm tham sắc, cho nên hai Tĩnh lự
đầu thiết lập hai giải thoát bất tịnh đầu; Tĩnh lự thứ hai-thứ ba không có
Thức thân dẫn dắt duyên với tâm tham sắc. Tĩnh lự thứ ba-thứ tư không
thiết lập hai giải thoát bất tịnh đa àu. Giải thoát thứ ba  ở Tĩnh lự thứ tư;
địa dưới cũng có thiện căn tương tự, ma ø không thiết lập làm giải thoát
thứ ba. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì thi ết lập tịnh giải thoát là muốn rời
bỏ tâm quán bất tịnh, nếu ở địa dưới vì lực quán bất tịnh làm cho sụp đổ,
thì bởi vì không trải rộng-không rõ ràng cho nên không thiết lập. Tĩnh
lự thứ ba tuy không có ha i giải thoát bất tịnh đầu, mà bị niềm vui thù
thắng làm cho mê loạn, không trải rộng-không rõ ràng cho nên không
thiết lập. Giải thoát thứ tư ở Không vô biên xứ.
Hỏi: Ở trong địa này pháp nào là giải thoát, pháp nào không phải
là giải thoát?
Đáp: Lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, các đạo gia hạnh, chín đạo vô
gián, tám đạo giải thoát và sinh đắc thiện… không phải là giải thoát, còn
lại thiện hữu vi là giải thoát. Giải thoát thứ năm ở Thức vô biên xứ.
Hỏi: Ở trong địa này pháp nào là giải thoát, pháp nào không phải
là giải thoát?
Đáp: Lìa nhiễm của Không vô biên xứ, các đạo gia hạnh, chín đạo
vô gián, tám đạo giải thoát và sinh đắc thiện… không phải là giải thoát,
còn lại thiện hữu vi là giải thoát. Giải thoát thứ sáu ở Vô sỡ hữu xứ.
Hỏi: Ở trong địa này pháp nào là giải thoát, pháp nào không phải
là giải thoát?
594 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Lìa nhiễm của Thức vô biên xứ, các đạo gia hạnh, chín đạo
vô gián, tám đạo giải thoát và sinh đắc thiện… không phải là giải thoát,
còn lại thiện hữu vi là giải thoát. Giải thoát thứ bảy ở Phi tưởng phi phi
tưởng xứ.
Hỏi: Ở trong địa này pháp nào là giải thoát, pháp nào không phải
là giải thoát?
Đáp: Lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, các đạo gia hạnh, chín đạo vô
gián, tám đạo giải thoát và sinh đắc thiện… không phải là giải thoát, còn
lại thiện hữu vi là giải thoát. T ưởng thọ diệt giải thoát ở Phi tưởng phi
phi tưởng xứ.
Về sở y, ba giải thoát đầu dựa vào thân cõi Dục dấy khởi, Tưởng
thọ diệt giải thoát dựa vào thân cõi Dục-Sắc mà dấy khởi, bốn giải
thoát còn lại dựa vào thân ba cõi mà dấy khởi. Về hành tướng, hai giải
thoát đầu làm hành tướng bất tịnh, gi ải thoát thứ ba làm hành tướng
tịnh, bốn giải thoát của bốn Vô sa éc xứ làm mười sáu hành tướng, hoặc
là hành tướng khác, Tưởng thọ diệt giải thoát không làm hành tướng.
Về sở duyên, ba giải thoát đầu duyên với  Sắc xứ cõi Dục; giải thoát
thứ tư duyên với bốn Vô sắc, và tất cả các phẩm Loại trí dựa vào nó
diệt lấy nó, nếu bốn Vô sắc và phẩm Lo ại trí, Phi trạch diệt cùng với
hư không, nếu nói là một vật, nếu nói là nhiều vật thì tất cả đều duyên
vào; giải thoát thứ na êm duyên với ba Vô sắc sa u, và tất cả các phẩm
Loại trí dựa vào nó diệt lấy nó, nếu ba Vô sắc sau và phẩm Loại trí, Phi
trạch diệt cùng với hư không, nếu nói la ø một vật, nếu nói là nhiều vật
thì tất cả đều duyên vào; giải thoát  thứ sáu duyên với hai Vô sắc sau,
và tất các phẩm Loại trí dựa vào nó diệt lấy nó, nêu hai Vô sắc sau và
phẩm Loại trí, Phi trạch diệt cùng với hư không, nếu nói là một vật, nếu
nói là nhiều vật thì tất cả đều duyên vào; giải thoát thứ bảy duyên với
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và tất cả các phẩm Loại trí dựa vào nó diệt
lấy nó, nếu Phi tưởng phi phi tưởng xứ và phẩm Loại trí, Phi trạch diệt
cùng với hư không, nếu nói là một vật, nếu nói là nhiều vật thì tất cả
đều duyên vào; Tưởng thọ diệt giải thoát không có sở duyên.
Có người đưa ra cách nói này: Gi ải thoát của Không vô biên xứ
cũng duyên với Phi trạch diệt của Tĩnh lự thứ tư, sở duyên còn lại như
trước nói; cho đến giải thoát của Phi tưởng phi phi tưởng xứ cũng duyên
với Phi trạch diệt của Vô sở hữu xứ, sở duyên còn lại như trước nói.
Về niệm trú, ba giải thoát đầu đi cùng Thân niệm trú; giải thoát
của bốn Vô sắc xứ đi cùng bốn Niệm trú; Tưởng thọ diệt giải thoát nếu
dựa vào tự tánh xen lẫn niệm trú, thì nên nói không phải là đi cùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 595  
www.daitangkinh.org  
Niệm trú, nếu dựa vào Niệm trú sở duyên thì nên nói là Pháp niệm trú.
Về trí, ba giải thoát đầu đi cùng Thế tục trí; giải thoát của ba Vô sắc xứ
trước đi cùng sáu trí, đó là Khổ-Tập- Diệt-Đạo trí và Loại trí-Thế tục
trí; giải thoát của Phi tưởng phi phi tưởng xứ đi cùng Thế tục trí; Tưởng
thọ diệt giải thoát không đi cùng với trí. Về Tam-ma-địa, ba giải thoát
đầu và hai giải thoát sau không đi c ùng Tam-ma-địa; giải thoát của ba
Vô sắc xứ trước đi cùng ba Tam- ma-địa, hoặc là không di cùng Tam-
ma-địa. Về căn tương ưng, hai giải thoát đầu tương ưng với Hỷ-Xả căn,
Tưởng thọ diệt giải thoát không tương ưng với căn, năm giải thoát còn
lại đều tương ưng với Xả căn. Về ba đời, cả tám giải thoát đều thông
với ba đời. Về duyên với ba đời, ba  giải thoát đầu thì quá khứ duyên
với quá khứ, hiện tại duyên với hiện tại, vị lai nếu sinh pháp thì duyên
với vị lai, nếu không sinh pháp thì duyên với ba đời; giải thoát của bốn
Vô sắc xứ duyên với ba đời và lìa thời  gian; Tưởng thọ diệt giải thoát
không có duyên với ba đời. Về thiện-bất thiện và vô ký, tám giải thoát
đều chỉ là thiện. Về duyên với thiện-bất thiện và vô phú vô ký, ba giải
thoát đầu duyên với ba loại, giải thoát của bốn Vô sắc xứ chỉ duyên
với thiện-vô ký, Tưởng thọ diệt gi ải thoát không có sở duyên. Về hệ
thuộc ba cõi và không hệ thuộc, ba giải thoát đầu chỉ hệ thuộc cõi Sắc;
hai giải thoát sau chỉ hệ thuộc cõi Vô sắc; giải thoát của ba Vô sắc xứ
trước, hữu lậu thì hệ thuộc cõi Vô sắc, vô lậu thì không hệ thuộc. Về
duyên với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc, ba giải thoát đầu chỉ
duyên với hệ thuộc cõi Dục, giải thoát của bốn Vô sắc xứ duyên với hệ
thuộc cõi Vô sắc và không hệ thuộc, Tưởng thọ diệt giải thoát không có
sở duyên. Về Học-Vô học và Phi học phi vô học, ba giải thoát đầu và
hai giải thoát sau chỉ là Phi học phi vô học, giải thoát của ba Vô sắc xứ
trước gồm chung ba loại. Về duyên với  Học-Vô học và Phi học phi vô
học, ba giải thoát đầu chỉ duyên với Ph i học phi vô học, giải thoát của
bốn Vô sắc xứ duyên với ba loại, Tưởng thọ diệt giải thoát không có sở
duyên. Về kiến sở đoạn-tu sở đoạn và không đoạn, hai giải thoát sau
và ba giải thoát đầu chỉ là do tu mà đoạn; giải thoát của ba Vô sắc xứ
trước, hữu lậu thì do tu mà đoạn, vô lậu thì không đoạn. Duyên với kiến
sở đoạn-tu sở đoạn và không đoạn, ba giải thoát đầu chỉ duyên với do
tu mà đoạn, giải thoát của bốn Vô sắc xứ duyên với ba loại, Tưởng thọ
diệt giải thoát không có sở duyên. Duyên với danh-duyên với nghĩa, ba
giải thoát đầu chỉ duyên với nghĩa; giải thoát của bốn Vô sắc xứ, nếu
nói là cõi Vô sắc, cũng có da nh thì đó là nói duyên bao gồm danh và
nghĩa, nếu nói là cõi Vô sắc không có danh thì đó là nói chỉ duyên với
596 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nghĩa; Tưởng thọ diệt giải thoát không có sở duyên. Duyên với tự tương
tục-tha tương tục và không tương tục, giải thoát thứ nhất duyên với   tự
-tha tương tục; giải thoát thứ hai-thứ ba, có người nói chỉ là tha tương
tục, có người nói duyên chung tự-tha t ương tục; giải thoát của bốn Vô
sắc xứ duyên với ba loại; Tưởng thọ diệt giải thoát không có sở duyên.
Gia hạnh đắc và ly nhiễm đắc, Tưởng thọ diệt giải thoát chỉ là gia hạnh
đắc, bảy giải thoát còn lại cũng là gia hạnh đắc, cũng là ly nhiễm đắc.
Ly nhiễm đắc, giải thoát của địa Tĩnh lự thứ nhất đạt được lúc lìa nhiễm
của cõi Dục, cho đến giải thoát của Phi tưởng phi phi tưởng xứ đạt được
lúc lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, sau đó do gia hạnh mà hiện rõ ở trước
mắt. Gia hạnh đắc thì do gia hạnh mà đạt được, cũng do gia hạnh mà
hiện rõ trước mắt. Thanh văn hoặc do gia hạnh bậc Trung, hoặc do gia
hạnh bậc Thượng; Độc giác do gia hạnh bậc Hạ, Phật không do gia hạnh
mà đạt được và hiện rõ trước mắt. Từng đạt được và chưa từng đạt được,
Tưởng thọ diệt giải thoát chỉ là chưa  từng đạt được, bảy giải thoát còn
lại gồm chung từng đạt được và chưa từng đạt được, nghĩa là các Thánh
giả và dị sinh nội pháp đều gồm chung từng đạt được và chưa từng đạt
được, dị sinh ngoại pháp chỉ là từng đạt được.
Như vậy đã nói về tướng chung của giải thoát, tướng riêng của
mỗi một loại nay cần phải nói rộng ra.
Có sắc quán các sắc là giải thoát thứ nhất. Có sắc, nghĩa là có sắc
tưởng khác nhau bên trong chưa lìa-c hưa bỏ-chưa trừ. Quán các sắc,
nghĩa là vì lìa-bỏ-trừ sắc tưởng kh ác nhau bên trong, do tác ý thắng
giải quán các sắc bên ngoài, hoặc bầm xanh-hoặc máu mủ nát rã-hoặc
phình tướng-hoặc bộ xương khô. Là giải thoát thứ nhất, thứ nhất nghĩa
là danh số theo thứ tự ở đầu tiên; hoặc tiến vào định này theo thứ tự
ở giải thoát thứ nhất, nghĩa là lúc  tiến vào định này vốn có Sắc-Thọ-
Tưởng-Hành-Thức thiện, gọi chung là giải thoát.
Bên trong không có sắc tưởng quán sắc bên ngoài là giải thoát thứ
hai. Bên trong không có sắc tưởng, nghĩa là sắc tưởng khác nhau ở bên
trong đã lìa-đã bỏ-đã trừ. Quán sắc bên ngoài, nghĩa là không vì lìa-bỏ
-trừ sắc tưởng khác nhau ở bên trong, mà do tác ý thắng giải quán các
sắc bên ngoài, hoặc bầm xanh… nói r ộng ra như trước. Thứ hai và giải
thoát cũng như trước đã nói.
Hỏi: Vì lúc quán sắc bên ngoài có-bên trong không có sắc tưởng,
hay vì lúc quán sắc bên ngoài không có-bên trong không có sắc tưởng?
Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai đều có sai lầm. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì nếu lúc quán sắc bên ngoà i có-bên trong không có sắc tưởng,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 597  
www.daitangkinh.org  
thì tại sao một tâm không dấy lên hai cách hiểu? Nếu dấy lên hai cách
hiểu thỉ phải có hai Thể, một tâm-hai Thể cùng với lý trái ngược nhau.
Nếu lúc quán sắc bên ngoài không có-bên trong không có sắc tưởng, thì
trong này đã nói nên thông hiểu thế nào? Nghĩa là bên trong không có
sắc tưởng quán sắc bên ngoài là giải thoát thứ hai.
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Nếu lúc quán sắc bên ngoài không
có thì bên trong không có sắc tưởng.
Hỏi: Nếu như vậy thì dễ dàng thông hiểu vấn nạn đã nêu ra trước,
trong này đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Dựa vào tâm mong mỏi của hành giả tu quán mà nói, nghĩa
là hành giả tu quán trước tiên dấy tâm mong mỏi: Nếu mình ở bên trong
không có sắc tưởng thì cần phải quán sắc bên ngoài. Đức Thế Tôn dựa
vào đó cho nên đưa ra cách nói này : Bên trong không có sắc tưởng thì
quán sắc bên ngoài.
Lại nữa, dựa vào hành giả tu quán trước tiên khởi lên phân biệt về
tu hành mà nói, nghĩa là hành giả tu quán trước tiên dấy khởi lên phân
biệt tu hành như vậy: Nếu mình ở bên trong không có sắc tưởng thì cần
phải quán sắc bên ngoài. Cho nên đưa ra cách nói này.
Lại nữa, câu chữ trong này dựa  vào nghĩa chuẩn mực mà nói,
nghĩa là nếu bên trong không có sắc tưởng thì nghĩa chuẩn mực là nhất
định phải quán các sắc bên ngoài , nếu quán sắc bên ngoài thì nghĩa
chuẩn mực là nhất định phải bên trong không có sắc tưởng.
Lại nữa, câu chữ trong này bao gồm thiện căn gia hạnh mà nói,
bên trong không có sắc tưởng là nói về thiện căn gia hạnh, quán sắc bên
ngoài là nói về thiện căn cứu cánh.
Lại nữa, bên trong không có sắc tưởng là dựa theo sở y mà nói,
quán sắt bên ngoài là dựa theo sở duyên mà nói.
Tịnh giải thoát-thân tác chứng-trú đầy đủ là giải thoát thứ ba.
Hỏi: Tịnh giải thoát này là ngay nơ i có sắc quán các sắc, hay là
ngay nơi bên trong không có sắc t ưởng quán sắt bên ngoài? Nếu ngay
nơi có sắc quán các sắc, thì giải thoa ùt này cùng với giải thoát thứ nhất
có gì sai biệt? Nếu ngay nơi bên trong không có sắc tưởng quán sắc bên
ngoài, thì giải thoát này cùng với giải thoát thứ hai có gì sai biệt?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Tị nh giải thoát này chính là bên
trong không có sắc tưởng quán sắc bên ngoài.
Hỏi: Nếu như vậy thì giải thoát này cùng với giải thoát thứ hai có
gì sai  biệt?
Đáp: Tên gọi tức là sai biệt, nghĩa là pháp kia gọi là thứ hai, pháp
598 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
này gọi là thứ ba. Lại nữa, địa cũng có sai biệt, nghĩa là pháp kia ở hai
Tĩnh lự đầu, pháp này ở Tĩnh lự thứ tư. Lại nữa, nối tiếp nhau cũng có
sai biệt, nghĩa là giải thoát thứ hai cùng dựa vào nội-ngoại đạo nối tiếp
nhau, tịnh giải thoát chỉ dựa vào nội đạo nối nhau. Lại nữa, giải thoát
thứ hai làm thành tướng bất tịnh, tị nh giải thoát làm hành tướng tịnh.
Lại nữa, giải thoát thứ hai đối trị tham sắc, tịnh giải thoát đối tị quán bất
tịnh. Lại nữa, giải thoát thứ ha i ít gia hạnh-ít công dụng mà được, tịnh
giải thoát nhiều gia hạnh-nhiều công dụng mà được. Lại nữa, giải thoát
thứ hai thì tự tánh rõ ràng thanh tịnh mà sở duyên không rõ ràng thanh
tịnh, tự tánh vi diệu thù thắng mà sở duyên không vi diệu thù thắng; tịnh
giải thoát thì tự tánh và sở duyên đều rõ ràng thanh tịnh, đều vi diệu thù
thắng. Đó gọi là sai biệt giữa giải thoát thứ hai và thứ ba.
Hỏi: Hành giả tu quán tại sao lại tu tịnh giải thoát này?
Đáp: Bởi vì cần phải thử xem th iện căn đầy đủ hay chưa đầy đủ,
nghĩa là hành giả tu quán dấy l ên ý nghĩ này: Tuy quán về tướng bất
tịnh không khởi lên phiền não, mà chưa biết thiện căn là thành tựu đầy
đủ hay không,nếu quán về tướng tịnh mà phiền não không sinh khởi, thì
mới biết được thiện căn đã được thành tựu đầy đủ. vì vậy quán về tướng
tịnh mà tu tịnh giải thoát.
Lại nữa, hành giả tu quán về tướng bất tịnh thì tâm chìm trong lo
buồn cho nên thiện phẩm không tăng thêm, vì khiến cho thiện phẩm
càng thêm tăng tiến, cho nên tiếp tục quán về tướng tịnh mà tu tịnh giải
thoát. Như dạo qua bãi tha ma thấy nhiều thây xác hôi thối , tâm chìm
trong lo buồn cho nên thiện phẩm không tăng thêm, vì khiến cho thiện
phẩm càng thêm tăng tiến, cho nên ngắm nhìn vườn rừng-suối khe-ao
hồ tươi đẹp, hoặc dạo qua thành ấp nhìn những sự việc tốt đẹp làm cho
tâm vui vẻ thanh thản có thể tu pháp  thiện thù thắng. Ở đây cũng như
vậy, cho nên quán về tướng tịnh.
Lại nữa, hành giả tu quán quán về bất tịnh đã lâu, thì tâm vui thú
đắm vào mà thiện phẩm không tăng thêm, vì khiến cho thiện phẩm
được tăng tiến, cho nên rời bỏ quán bất tịnh để tu tịnh giải thoát.
Lại nữa, hành giả quán muốn bi ểu hiện tâm mình vững chắc
không lui sụt, nghĩa là duyên với ca ûnh tịnh mà phiến não không sinh
khởi huống là duyên với cảnh khác, cho nên quán về tướng tịnh mà tu
tịnh giải thoát.
Lại nữa, hành giả tu quán biểu hiện thiện căn của mình có thế
lực to lớn, nghĩa là duyên với cảnh tịnh mà phiền não không sinh khởi
huống là duyên với cảnh khác, cho nên quán về tướng tịnh mà tu   tịnh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 599  
www.daitangkinh.org  
giải thoát.
Lại nữa, hiển bày tịnh giải thoa ùt không phải là các hữu tình đều
có thể tu được, chỉ có ở cõi trời thanh tịnh vui sướng với thắng giải tuyệt
vời mà chết đi, sinh đến giữa loài người mới có thể tu được, cho nên
hành giả tu tập cần phải tu tịnh giải thoát.
Từng nghe Tỳ kheo vào lúc chiều tà đi đến nơi Đức Phật cầu xin
phòng ốc tốt đẹp, Đức Phật bảo A-nan trao cho phòng ốc tốt đẹp. A-nan
vâng lời dạy mà trao cho phòng ốc, Tỳ kheo ấy nói nên quét dọn sạch
sẽ, treo cờ phướn-lọng tàng-đốt hương -rãi hoa, trãi giường đệm mềm
mại-đặt gối kê tốt đẹp thì tôi mới nhận, không như vậy thì không sử
dụng. A-nan tức thì đem sự việc thưa với Đức Phật, Đức Phật bảo thuận
theo yêu cầu đều nên trao cho. Lúc ba áy giờ A-nan lo liệu đầy đủ mà
trao cho. Tỳ kheo nhận rồi vào lúc đầu đêm khởi lên tịnh giải thoát, nhờ
vào đây lần lược khởi lên giải thoát khác, các lậu vĩnh viễn không còn,
thành bậc A-la-hán, tiếp tục tu gia hạnh khiến cho phát khởi thần thông,
vào lúc sáng sớm dựa theo thần t hông mà ra đi. A-nan về sau khi đến
phòng ấy không thấy Tỳ kheo, chỉ tha áy giường ghế liền đi đến thư với
Đức Phật. Đức Phật bảo với A-nan: Ông đừng xem thường Tỳ kheo ấy,
Tỳ kheo ấy vào đêm qua khởi lên tịnh giải thoát và các giải thoát khác,
thành bậc A-la-hán dẫn dắt phát khởi thần thông, sáng sớm đã ra đi.
Nhưng Tỳ kheo ấy từ cõi trời th anh tịnh vui sướng với thắng giải
tuyệt vời mà chết đi, sinh đến giữa loài người. Nếu vị ấy không có được
phòng ốc tốt đẹp sạch sẽ thì không thể nào tu giải thoát thứ ba, cho đến
không đạt được thần thông ở quả cao nhất. Vì vậy cho nên biết tịnh giải
thoát này không phải là các hữu tình đều có thể tu được, chỉ có nơi thanh
tịnh vui sướng mới có thể phát khởi. Thứ ba và giải thoát, cũng nói như
trước. Giải thoát của bốn Vô sa éc, như bốn Vô sắc đã nói. Tưởng thọ
diệt giải thoát như chương Căn Uẩn sau sẽ phân biệt rộng ra. Số và giải
thoát theo như trước nên biết.
Hỏi: Tại sao phần ít thiện căn của Tĩnh lự mà thiết lập là giải
thoát, tất cả địa của Vô sắc đều thiết lập giải   thoát?
Đáp: Tĩnh lự hiển bày thô thiển-hiện thấy rõ ràng, cho nên một
ít thiện căn thiết lập là giải thoát; Vô sắc ẩn kín vi tế-không rõ ràng và
không hiện thấy, cho nên địa căn bản đều thiết lập giải thoát. Lại nữa,
trong Tĩnh lự có các loại tướng sa i khác không tương tự với pháp, cho
nên một ít thiện căn thiết lập làm giải thoát; Vô sắc thì không như vậy,
cho nên thiết lập chung. Lại nữa, tr ong Tĩnh lự có tướng sai khác của
Căn-Thọ-tâm-tâm sở pháp, cho nên một ít thiện căn thiết lập làm  giải
600 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thoát; Vô sắc thì không như vậy, cho nên thiết lập chung. Lại nữa, Tĩnh
lự có nhiều công đức thắng lợi, cho nên một ít thiện căn thiết lập làm
giải thoát; Vô sắc thì không như va äy, ch nên thiết lập chung. Lại nữa,
Tĩnh lự duyên khắp nơi địa trên-dưới địa mình, cho nên một ít thiện căn
thiết lập làm giải thoát; Vô sắc chỉ duyên với địa trên mình chứ không
phải là địa dưới mình, cho nên thiết la äp chung. Lại nữa, giải thoát của
Tĩnh lự chỉ là hữu lậu, cho nên thiết la äp riêng; giải thoát của Vô sắc
cũng gồm chung Vô lậu, cho nên thiết lập chung.
Hỏi: Dựa vào luận mà phát sinh lu ận, tại sao giải thoát của Tĩnh
lự chỉ riêng hữu lậu, giải thoát c ủa Vô sắc gồm chung hữu lậu và vô
lậu?
Đáp: Trước đây nói về năm Môn c ũng bao gồm câu trả lời này,
trong này lại có một cách trả lời không giống nhau, nghĩa là giải thoát
vốn có trong Tĩnh lự chỉ tương ưng với tác  ý thắng giải, giải thoát vốn
có trong các Vô sắc phần nhiều tương ưng với tác ý chân thật, cho nên
không giống nhau.
Hỏi: Tại sao Đức Thế Tôn đối với tám giải thoát dùng thanh
Phương mà nói?
Đáp: Bởi vì quán xét hữu tì nh đựơc hóa độ, như dối với bốn Đế
mà nói theo thanh bốn Phương.
Hỏi: Giải thoát và Phương có gì tương tự?
Đáp: Giải thoát và Phương đều có tám.
Hỏi: Phương chín là có mười, tương tự như thế nào?
Đáp: Như phương pháp đều phục voi chỉ dựa vào tám phương,
không phải là phương trên-dưới, vì thế c ho nên tương tự. Lại nữa, như
người theo mặt phẳng chỉ nhìn tha áy tám phương, tâm ngay thẳng như
vậy mà tu tám giải thoát. Lại nữa, như dựa vào tám phương có thể điều
phục voi mạnh, giải thoát cũng như vậy, dựa vào tám gia hạnh mà hiiện
rõ ở trước mắt loại bỏ chướng ngại cho giải thoát.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “ Phương và giải thoát
có ba giống nhau-ba khác nhau. Nói ba giống nhau:
1. Như người điều phục voi, cần phải hướng đến một phương, mới
có thể điều phục voi, Đức Thế T ôn cũng như vậy, cần phải hướng đến
giải thoát, mới có thể điều phục hữu tình đã hóa độ.
2. Như người điều phục voi, ở trong một thời gian chỉ hướng đến
một phương mà điều phục một con voi , Đức Thế Tôn cũng như vậy,
trong một lúc chỉ dựa vào một loại giải thoát để điều phục một hữu tình
đã hóa độ.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 84 601  
www.daitangkinh.org  
3. Như người điều phục voi, khiến cho voi đã điều phục hướng
đến một phương thì cách xa những phương khác, Đức Thế Tôn cũng
như vậy, khiến cho hữu tình đã hóa độ sinh khởi một giải thoát hiện rõ
ở trước mắt thì những giải thoát xa khác không hiện hành.
Nói ba khác nhau:
1. Như người điều phục voi, cần phải hướng đến với phương thì
mới có thể điều phục được voi, Đ ức Thế Tôn thì không như vậy, ngồi
nghiêm trang một nơi cũng khiến cho hữu tình đã hóa độ có thể phát
khởi giải thoát.
2. Như người điều phục voi, ở trong một thời gian chỉ hướng đến
một phương để điều phục một con voi, Đức Thế Tôn thì không như vậy,
khiến cho hữu tình đã hóa độ phát khởi nhiều giải thoát.
3. Như người điều phục voi, khiến cho voi đã điều phục hướng đến
một phương thì rời bỏ những phương xa kha ùc, Đức Thế Tôn thì không
như vậy, khiến cho hữu tình đã hóa độ sinh khởi một giải thoát hiện rõ
ở trước mắt thì gần với những giải thoát khác.”
Lại nữa, Đức Phật muốn biểu hiện chính mình là bậc điều phục dẫn
dắt thù thắng, cho nên đối với giải thoát mà nói theo thanh Phương.
Từng nghe đại Vương Thắng Quân là chủ của nước Kiều-tát-la,
truyền cho người bắt voi lấy con voi rừng to lớn, khiến người điều phục
voi dựa vào phương pháp điều phục voi để khéo léo điều phục cai quản.
Voi đã điều phục rồi, nhà vua và người thuần phục voi cùng cưỡi voi
dạo chơi săn bắn. Lúc ấy con voi đang cưỡi ttrông thấy bầy voi cái, tâm
dục hừng hực phát ra lập tức chạy đuổi theo, người thuần phục voi dùng
hết phương pháp để kềm chế nhưng không thể  nào quay lại, nhà vua
và người thuần phục voi điều bị tổn thương, nhờ gặp cơ hội leo lên cây
mà cứu được mạng sống. Trở về cung, nhà vua trách mắng người thuần
phục voi, đưa ra cách trừng phạt th ích đáng. Lúc ấy người thuần phục
voi thưa với nhà vua rằng: Con voi ấy thật sự đã thuần phục, mong đại
vương cho phép thử nghiệm. Lúc ấy con voi tham nghĩ ngơi liền nhanh
chóng trở về cung, người thuần phục voi trông thấy nhanh chóng dẫn
đến chỗ nhà vua, lập tức đặc viên sa ét nóng ở trên đỉnh đầu con voi và
chậm rãi nói với nó rằng: Đây là phương pháp cuối cùng để điều phục
ngươi, phải ráng chịu đựng, nếu không chịu đựng được thì cần phải dùng
những điều khổ sở trước đây đã diêu phục ngươi mà lần lược điều phục
ngươi. Con voi nghe rồi thì chịu  đựng đứng không nhúc nhích như hòn
núi. Lúc ấy viên sắt nóng đốt cháy đỉnh đầu con voi, như đốt cháy cành
cây khô, nhà vua trông thấy thở than  trách móc, khiến bỏ đi viên sắt
602 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
nóng, bảo với người thuần phục voi rằng: Con voi này đã thuần phục, tại
sao trước đây lại như vậy? Người thuần phục voi quỳ xuống thưa rằng:
Bề tôi có thể điều phục thân chứ không có năng lực điều phục tâm. Nhà
vua nói: Có thể có người nào có năng lực diêu phục tâm? Người thuần
phục voi thưa rằng: Có, đó là Đức Phật Thế Tôn, có năng lực điều phục
các bệnh thân - tâm của chúng sinh. Nhà vua nghe nói rất hoan hỷ liền
cùng với người thuần phục  voi, cưỡi con voi đã thuần phục đi đến nơi
Đức Phật, thấy Đức Phật đang thuyết pháp cho trăm ngàn chúng đệ tự
vây tròn trước sau, tiến lên lạy dưới chân Đức phật rồi lùi về ngồi một
phía. Đức Phật liền thuyết pháp rất sâu xa cho nhà vua nghe, không
phải là pháp mà các Độc giác - Thanh văn đã biết, nhân đó bảo với các
Tỳ kheo: Như người điều phục voi, lúc đang điều pháp voi thì ở trong
tám phương chỉ chọn lấy một phương mà điều phục voi, điều phục trâu-
ngựa… cũng lại như vậy. Bậc Điều ngự Vô thượng điều phục hữu tình đã
hóa độ, thì lập tức dựa vào tám ph ương mà điều phục hữu tình đã hóa
độ, nói tám phương ấy là dụ cho tám giải thoát.
Vì vậy, hiển bày Đức Thế Tôn là bậc Điều ngự thù thắng, đối với
tám giải thoát mà nói theo thanh Phương.


„