A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 85

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 603  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 85

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 15)

Như trong kinh nói: “Có một Tỳ kheo đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ
dưới lễ chân Đức Phật rồi lùi về ngồi một bên, thưa với Đức Phật rằng:
Thưa Đức Thế Tôn! Nói có phạm vi (Giới) của minh, phạm vi của tịnh,
phạm vi của Không vô biên xứ, phạm vi của Thức vô biên xứ, phạm vi
của vô sở hữu xứ, phạm vi của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, phạm vi của
diệt. Bảy phạm vi như vậy duyên vào đâu mà thi thiết? Đức Thế Tôn
bảo rằng: Duyên với tối tăm cho nên thi thiết phạm vi của minh, duyên
với bất tịnh cho nên thi thiết phạm vi của tịnh, duyên với hướng về sắc
cho nên thi thiết phạm vi của Không vô biên xứ, duyên với giới hạn cho
nên thi thiết phạm vi của Thức  vô biên xứ, duyên với vốn có cho nên
thi thiết phạm vi của Vô sở hữu xứ, duyên với có thân cho nên thi thiết
phạm vi của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, duyên với có thân diệt cho nên
thi thiết phạm vi của diệt.”
Hỏi: Trong này, Tỳ kheo dựa vào sự việc gì để hỏi, Đức Thế Tôn
lại dùng sự việc gì mà trả lời?
Đáp: Trong này, Tỳ kheo dựa va øo tướng che phủ của tám giải
thoát mà hỏi, Đức Phật cũng dùng tướng che phủ này mà trả lời. Phạm
vi của minh, đó là hai giải thoát đầu; phạm vi của tịnh, đó là giải thoát
thứ ba; phạm vi của bốn Vô sắc xứ, đó là giải thoát của bốn Vô sắc;
phạm vi của diệt, đó là Tưởng thọ diệt giải thoát.
Hỏi: Tại sao Tỳ kheo dựa vào t ướng che phủ của tám giải thoát
mà hỏi?
Đáp: Bởi vì Tỳ kheo ấy ít ham muốn-vui vừa đủ mà che phủ giấu
kín tâm thiện của mình, không muốn cho người khác biết mình có đức,
cho nên đưa ra câu hỏi này.
Hỏi: Tại ssao Đức Thế Tôn dùng tướng che phủ của tám giải thoát
604 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
mà trả lời?
Đáp: Bởi vì muốn khiến cho ý thích của Tỳ kheo được đầy đủ,
nghĩa là Tỳ kheo ấy dấy lên ý nghĩ như vậy: Nếu Đức Phật vì tướng che
phủ của mình mà trả lời, thì tám giải thoát ấy lẽ nào không tốt lành hay
sao? Vì vậy cho nên Đức Thế Tôn dùng tướng che phủ mà trả lời.
Trong này, duyên với tối tăm cho nên thi thiết phạm vi của mình,
tối tăm nghĩa là cõi Dục duyên với tham  Sắc xứ, hai giải thoát đầu là
đối trị của nó, cho nên duyên với nó ma ø thiết lập. Duyên với bất tịnh
cho nên thi thiết phạm vi của tịnh, ba át tịnh nghĩa là hai giải thoát đầu,
giải thoát thứ ba là đối trị của chúng, cho nên duyên với chúng mà thiết
lập. Duyên với hướng về sắc cho nên th i thiết phạm vi của Không vô
biên xứ, hướng về sắc nghĩa là Tĩnh lự thứ tư, giải thoát thứ tư là đối
trị của nó, cho nên duyên với nó mà thiết lập. Duyên với giới hạn cho
nên thi thiết phạm vi của Thức vô biên xứ, giới hạn nghĩa là Không vô
biên xứ, mà nó trú vào giới hạn của sắc , giải thoát thứ năm là đối trị
của nó, cho nên duyên với nó mà thiết lập. Duyên với vốn cho nên thi
thiết phạm vi của Vô sở hữu xứ, v ốn có nghĩa là Thức vô biên xứ, nó
có vô biên hành tướng biến chuyển, giải thoát thứ sáu là đối trị của nó,
cho nên duyên với nó mà thiết lập. Duyên với có thân cho nên thi thiết
phạm vi của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, có thân nghĩa là Vô sở hữu xứ,
ở đây hãy còn có thân sinh tử chứ không phải là hoàn toàn không có gì,
giải thoát thứ bảy là đối trị của nó, cho nên duyên với nó mà thiết lập.
Duyên với có thân diệt cho nên thi thiết phạm vi của diệt, có thân diệt
nghĩa là Phi tưởng phi phi tưởng xứ, bởi vì  ở đó có năng lực diệt pháp
có thân của Vô sở hữu xứ, giải thoát thứ tám là đối trị của nó, cho nên
duyên với nó mà thiết lập.
Có người đưa ra cách nói này: Trong này, Tỳ kheo dựa vào tướng
che phủ tóm lược và mở rộng về lìa nhiễm của ba cõi mà hỏi, Đức Thế
Tôn cũng dùng tướng che phủ này mà trả lời. Phạm vi của minh, là hiển
bày tóm lược về đạo gia hạnh lìa nhiễm của cõi Dục. Duyên với sự tối
tăm này mà thi thiết, tối tăm nghĩa là cõi Dục duyên với tham năm Dục,
gia hạnh của cõi Sắc là đối tr ị của nó, cho nên duyên với nó mà thiết
lập. Phạm vi của tịnh, là hiển bày t óm lược về lìa nhiễm của cõi Dục.
Phạm vi của Không vô biên xứ, là hiển bày tóm lược về lìa nhiễm của
cõi Sắc. Phạm vi của Thức vô biên xứ-Vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, là hiển bày rộng về lìa nhiễm của cõi Vô sắc. Phạm vi của
diệt, là hiển bày tóm lược về lìa nhiễm của cõi Vô sắc.
Trong này có người nói: Phạm vi của minh, là hiển bày tóm lược
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 605  
www.daitangkinh.org  
về lìa nhiễm của cõi Dục, bởi vì chỉ có Vị chí Định đoạn sự tối tăm của
dục. Phạm vi của tịnh, là hiển bày rộng về lìa nhiễm của cõi Sắc, bởi
vì bốn Tĩnh lự đều gọi là tịnh. Phạm vi của Không vô biên xứ, là hiển
bày tóm lược về lìa nhiễm của cõi Sắc. Phạm vi của ba Vô sắc xứ sau,
là hiển bày rộng về lìa nhiễm của cõi Vô sắc. Phạm vi của diệt, là hiển
bày tóm lược về lìa nhiễm của cõi V ô sắc. Cõi Dục chỉ có nhiễm của
một địa, cho nên hiển bày tóm lược về pháp đối trị; cõi Sắc-Vô sắc đều
có nhiễm của bốn địa, cho nên hiển bày mở rộng và tóm lược về pháp
đối trị của chúng.
Phái Thí Dụ nói: Trong này, Tỳ kheo dựa vào tướng che phủ của
tám Đẳng chí mà hỏi, Đức Phật cũng dùng tướng che phủ này mà trả
lời. Nhưng văn kinh này người tụn g có thêm-bớt, đó là thêm phạm vi
của diệt mà giảm phạm vi của quảng. Phạm vi của minh, đó là hai Tĩnh
lự đầu. Duyên với sự tối tăm này mà thi thiết, tối tăm nghĩa là những
sự ngăn che của ngoại duyên, hai Tĩnh lự đầu là đối trị của nó, cho nên
duyên với nó mà thiết lập. Phạm vi của tịnh, đó là Tĩnh lự thứ ba. Phạm
vi của quảng, đó là Tĩnh lự thứ tư. Phạm vi của bốn Vô sắc xứ tức là
bốn Vô sắc xứ.
Ngay kinh này nói: “Lúc Tỳ kheo ấy nghe Đức Phật đã nói thì
hoan hỷ cung kính tiếp nhận, lại thưa với Đức Phật rằng: Thưa Đức
Thế Tôn! Phạm vi của minh cho đến phạm vi của diệt, do Định nào đạt
được? Đức Phật bảo với Tỳ kheo: Các phạm vi như vậy do tự mình thực
hành Định khác mà đạt được. Tỳ kheo nghe rồi hoan hỷ cung kính tiếp
nhận, lễ lạy Đức Phật mà lui ra.”
Trong này, có người nói: Tỳ kheo ấy hỏi về phạm vi đạt được. Lại
có người nói: Tỳ kheo ấy hỏi về pháp đoạn đạt được.
Nếu hỏi về phạm vi đạt được thì ý của Tỳ kheo ấy hỏi rằng: Các
phạm vi như vậy do Định nào đạt được Thể ấy? Ý của Đức Phật trả lời
rằng: Phạm vi của minh cho đến ph ạm vi của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, do tự mình thực hành Định mà đạt được.
Tự mình thực hành Định, nghĩa là cận phần của mình. Do cận phần
của mình lìa nhiễm của địa dưới mà đa ït được giải thoát của địa mình,
nghĩa là do cận phần của Tĩnh lự thứ nhất lìa nhiễm của cõi Dục mà đạt
được hai giải thoát đầu. Do cận phần của Tĩnh lự thứ tư lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ ba mà đạt được tịnh giả i thoát. Do cận phần của Không vô
biên xứ lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư mà đạt được giải thoát của Không
vô biên xứ. Cho đến do cận phần của  Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Chỉ
có phạm vi của diệt là do Định khác mà đạt được. Định khác, nghĩa  là
606 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Định có sở y, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ, bởi vì đó là Định căn
bản của các cõi (Hữu).
Hoặc có người nói: Định này gọi là Định hữu thắng, bởi vì ở trong
các cõi thì cõi này là thù thắng nh ất. Hoặc nói Định này gọi là Định
tưởng thọ diệt, bởi vì là tưởng thọ diệt vào-ra Định. Do Định này mà đạt
được giải thoát thứ tám.
Nếu hỏi về pháp đoạn đạt được thì Tỳ kheo ấy hỏi ý nói: Các
phạm vi như vậy do Định nào đạt được pháp đoạn ấy? Đức Phật trả lời
ý nói: Phạm vi của minh cho đến phạm vi của Vô sở hữu xứ, do tự mình
thực hành Định khác mà đạt được.
Tự mình thực hành Định, nghĩa là cận phần của mình, tức là Định
hữu lậu. Định khác, nghĩa là các Đị nh vô lậu. Cõi Dục cho đến vô sở
hữu xứ, đều do hai Định này lìa nhiễm mà đạt được pháp đoạn ấy. Phạm
vi của Phi tưởng phi phi tưởng xứ chỉ do Định khác mà đạt được, bởi vì
chỉ có Định vô lậu có năng lực lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ
mà đạt được pháp đoạn ấy. Phạm vi của diệt chỉ do pháp khác mà đạt
được, pháp khác gọi là có thân diệt, tức là Niết-bàn. Lúc nhập Niết-bàn
thì rời bỏ Diệt tận Định, cho nên gọi là đoạn. Do Niết-bàn khác mà đạt
được pháp đoạn ấy, cho nên nói diệt ấy do pháp khác mà đạt được. Tám
thắng xứ, đó là:
1. Bên trong có sắc tưởng quán ít sắc bên ngoài.
2. Bên trong có sắc tưởng quán nhiều sắc bên ngoài.
3. Bên trong không có sắc tưởng quán ít sắc bên ngoài.
4. Bên trong không có sắc tưởng quán nhiều sắc bên ngoài. Bên
trong không có sắc tưởng quán các sắc xanh-vàng-đỏ-trắng bên ngoài,
lại làm thành bốn loại. Tám loại như vậy gọi là tám thắng xứ.
Hỏi: Tự tánh của tám thắng xứ này là gì?
Đáp: Lấy thiện căn không tham để la øm tự tánh, bởi vì đối trị với
tham. Nếu cùng chọn lấy tương ưng-tùy chuyển, thì cõi Dục là lấy bốn
Uẩn làm tự tánh, cõi Sắc là lấy năm Uẩn làm tự tánh. Như vậy gọi là tự
tánh của thắng xứ, tự Thể của ngã-vật, bổn tánh của tướng phần.
Đã nói về tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Tại sao gọi là thắng xứ, thắng xứ là nghĩa gì?
Đáp: Hơn hẳn cảnh sở duyên, cho nên gọi là thắng xứ. Lại nữa,
hơn hẳn các phiền não cho nên gọi là th ắng xứ. Tuy hành giả tu quán
không phải là tất cả có năng lực hơn hẳn cảnh sở duyên, mà đối với sở
duyên không khởi lên phiền não, cũng gọi là hơn hẳn. Như trong kinh
nói: “Hơn hẳn đối với nơi này, cho nên gọi là thắng xứ.”
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 607  
www.daitangkinh.org  
Tám thắng xứ này, về cõi thì đều là cõi Sắc; về địa thì bốn thắng
xứ trước thuộc hai Tĩnh lự đầu va ø Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian, bốn
thắng xứ sau thuộc Tĩnh lự thứ tư; về sở y thì đều dựa vào thân cõi Dục
mà khởi lên; về hành tướng thì tất cả đều không phải là hành tướng rõ
ràng; về sở duyên thì đều duyên với tất cả Sắc xứ của cõi Dục.
Hỏi: Nếu như vậy thì kinh nói nên thông hiểu thế nào? “Tôn giả
Vô Diệt trú trong một Tinh xá thuộc thành Thất-la-phiệt, lúc bấy giờ có
bốn Thiên nữ vừa ý, đi đến phía trước  chỗ ngồi của Tôn giả mà đứng,
thưa rõ rằng: Chúng tôi chuyển biến tự tại đối với bốn Sắc xứ, tùy theo
Sắc nào yêu thích đều có thể hóa hiện rõ ràng, để cùng nhau chơi đùa
vui vẻ tùy tâm mà thưởng thức, áo quần vật dụng trang điểm đều có
thể hiện rõ ra, mong rủ lòng thâu nha än để cung cấp hầu hạ đầy đủ!
Tôn giả Vô Diệt dấy lên ý nghĩ như vậy: Mình cần phải duyên vào họ
mà khởi lên quán bất tịnh. Dấy lên ý nghĩ này rồi tiến vào Tĩnh lự thứ
nhất, duyên vào họ không thể nào khởi lên tưởng bất tịnh, cho đến sau
cùng tiến vào Tĩnh lự thứ tư, duyên vào họ cũng không thể nào khởi
lên tưởng bất tịnh. Lại dấy lên ý nghĩ này: Thân của các Thiên nữ này
có các loại sắc làm cho ý người mê hoặc rối bời, nếu họ chỉ hóa ra một
loại sắc, thì mình có thể đối với họ mà khởi lên quán bất tịnh. Nghĩ rồi
nói với họ rằng: Trước đây các chị nói chuyển biến tự tại đối với bốn
Sắc xứ, mong có thể vì tôi đều hiện rõ ra màu xanh. Thiên nữ vâng theo
lời dạy lập tức làm hiện ra  màu xanh, duyên vào cũng không thể nào
khởi lên tưởng bất tịnh. Lại dấy lên ý nghĩ này: Họ chuyển biến tự tại
đối với bốn sắc màu, nếu hóa ra sắc  màu khác thì chắc có thể duyên
vào mà khởi lên quán bất tịnh. Nghĩ rồi nói với họ rằng: Mong hiện rõ
ra màu vàng. Thiên nữ lập tức đều  làm cho hiện ra màu vàng, duyên
vào cũng không thể nào khởi lên tưởng ba át tịnh. Lại nói với Thiên nữ
đều hiện ra màu đỏ, duyên vào cũng không thể nào khởi lên tưởng bất
tịnh. Lại dấy lên ý nghĩ này: Ở trong các sắc màu thì sắc màu trắng là
có thể thuận với quán bất tị nh nhất, mình nên khiến cho họ đều hiện
ra màu trắng. Nghĩ rồi nói rằng: Xin hiện rõ ra màu trắng. Thiên nữ lại
đều làm cho hiện ra màu trắng, duyên vào cũng không thể nào khởi lên
tưởng bất tịnh. Tôn giả Vô Diệt dấy lên ý nghĩ như vậy: Sắc của Thiên
nữ thù thắng tuyệt vời không thể nào điều phục hơn được. Thế là nhắm
mắt im lặng mà ngồi, các Thiên nữ biết Tôn giả hoàn toàn không có
tâm nhiễm ô, nhìn nhau đã xấu hổ bỗng nhiên không thấy nữa. Lúc ấy
Định của Tôn giả không thắng nổi  cảnh ấy. Cảnh cũng không thể nào
hơn được Định của Tôn giả, như hai lực sĩ lần lượt chuyển đổi, sức mạnh
608 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
bằng nhau không thể nào hơn được nhau. Ở đây cũng như vậy.” Kinh
này đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Tôn giả Vô Diệt đối với  cảnh của sắc Thiên nữ tuy không
thể nào hơn được, mà Định thù thắng c ủa bậc lợi căn như Xá-lợi-tử…
đều có năng lực hơn hẳn.
Hỏi: Duyên với sắc của thân Phậ t có thể có ai có năng lực khởi
lên quán bất tịnh hay không?
Đáp: Có người nói: Không thể nào, bởi vì sắc của thân Phật sáng
ngời chói chang thanh tịnh không có vết bẩn, không có ai có năng lực
duyên vào mà khởi lên tưởng bất tịnh. Có người đưa ra cách nói này:
Tất cả dị sinh-Thanh văn-Độc giác đều không có năng lực duyên vào
sắc của thân chư Phật mà khởi lên tưởng bất tịnh, chỉ có Phật Thế Tôn
đối với sắc của thân Phật mới có thể có năng lực duyên vào mà khởi lên
tưởng bất tịnh. Hoặc có người nói: Quán bất tịnh có hai loại:
1. Quán lỗi lầm tai họa do sắc.
2. Quán duyên khởi của sắc.
Quán lỗi lầm tai họa do sắc, thì không thể nào duyên với Phật mà
khởi lên tưởng bất tịnh; quán duyên khởi của sắc thì cũng có thể duyên
với Phật mà khởi lên tưởng bất tịnh. Lại có người nói: Quán bất tịnh có
hai loại:
1. Đối với tự tướng mà chuyển.
2. Đối với cọng tướng mà chuyển.
Đối với tự tướng mà chuyển, thì không thể nào duyên với Phật
mà khởi lên tưởng bất tịnh; đối với cọng tướng mà chuyển, cũng có thể
duyên với Phật mà khởi lên tưởng bất tịnh.
Hỏi: Các pháp quán bất tịnh là thuộc về ý địa, hay là thuộc về
năm thức?
Đáp: Thuộc về ý địa chứ không phải là năm thức.
Hỏi: Nếu như vậy thì kinh nói nên thông hiểu thế nào? Như nói:
“Mắt thấy sắc rồi thuận theo quán bất tịnh tư duy đúng như lý, nói rộng
ra cho đến thân cảm nhận xúc chạm rồi thuận theo quán bất tịnh tư duy
đúng như lý.”
Đáp: Bởi vì năm thức thân la ø phương tiện dẫn dắt khởi lên các
pháp quán bất tịnh, cho nên đưa ra cách nói này. Như ý cận hành thật
ra chỉ có ý địa, năm thức dẫn da ét khởi lên, ở đây cũng thuận theo như
vậy.
Hỏi: Các pháp quán bất tịnh chỉ duyên với Sắc xứ, chỉ cần nói là
mắt thấy sắc rồi thuận theo quán bất tịnh tư duy đúng như lý, tại sao
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 609  
www.daitangkinh.org  
cũng nói là tai nghe tiếng rồi… cho đến thân cảm nhận xúc chạm rồi tư
duy đúng như lý?
Đáp: Như quán bất tịnh có năng lực điều phục tham sắc, cũng có
năng lực điều phụ tham của bốn cảnh khác, cho nên đưa ra cách nói như
vậy cũng không trái với lý.
Có người đưa ra cách nói này: “Mắt thấy sắc rồi… cho đến thân
cảm nhận xúc chạm rồi , tất cả có thể dẫn da ét khởi lên duyên với sắc
mà quán bất tịnh, cho nên đưa ra cách nói như vậy.” Hoặc có người nói:
“Không phải là quán bất tịnh duyên với tiếng… mà khởi lên, có hành
tướng bất tịnh thù thắng khác có thể duyên với tiếng… sinh ra tướng bất
tịnh.” Lại có người nói: “Các sư Du-già, trước hết duyên vào sắc xứ
mà tu quán bất tịnh, được thành thục rồi sau đó duyên với tiếng…, khởi
lên tướng chán ngán lo sợ mạnh hơn để điều phục cảnh ấy, có thể điều
phục là tốt. Nếu không thể nào điều phục thì lại duyên vào sắc xứ khởi
lên quán bất tịnh. Như luyện tập đánh nhau mà cứu sống tình mạng thì
từ bụi cây bước ra, cùng với người khác đánh nhau thắng được thì tốt;
nếu không thắng được thì quay vào lại trong bụi cây. Ở đây cũng như
vậy, cho nên không trái ngược nhau.” Có Sư khác nói: “Trong kinh này
không nói duyên với sắc khởi lên quán ba át tịnh, chỉ nói đối với sắc…
khởi lên tưởng chán ngán lo sợ, quán này thành tựu đầy đủ rồi cho đến
có thể chán ngán tâm-tâm sở pháp. Vì vậy kinh ấy nói là ý biết pháp
rồi, thuận theo quán bất tịnh tư duy đung như lý, cho nên nói bất tịnh là
hiển bày về tưởng chán ngán lo sợ chứ không phải là quán bất tịnh.” Do
đó, tám thắng xứ chỉ lấy tất cả Sắc xứ của cõi Dục làm cảnh sở duyên.
Về niệm trú, tám thắng xứ này chỉ đi cùng với Thân niệm trú. Trí,
thì tất cả chỉ chỉ đi cùng với Thế tục trí. Tam-ma-địa, thì tất cả không đi
cùng với Tam-ma-địa. Căn tương ưng, thì nói chung chỉ tương ưng với
Hỷ-Xả căn. Ba đời, thì đều nối thông với ba đời. Duyên với ba đời, tám
thắng xứ này c thì quá khứ duyên với quá khứ, hiện tại duyên với hiện
tại, vị lai nếu sinh pháp thì duyên  với vị lai, nếu không sinh pháp thì
duyên với ba đời. Thiện-bất thiện và vô ký, thì đều chỉ là thiện. Duyên
với thiện-bất thiện và vô ký, thì đều duyên với ba loại. Hệ thuộc ba cõi
và không hệ thuộc, thì đều chỉ hệ thuộc cõi Sắc. Duyên với hệ thuộc ba
cõi và không hệ thuộc, thì đều chỉ duyên với hệ thuộc cõi Dục. Học -Vô
học và Phi học phi vô học, thì đều chỉ là Phi học phi vô học. Duyên với
Học-Vô học và Phi học phi vô họ c, thì đều chỉ duyên với Phi học phi
vô học. Kiến sở đoạn-tu sở đoạn và không đoạn, thì đều chỉ là do tu mà
đoạn. Duyên với kiến sở đoạn-tu sở đoạn và không đoạn, thì đều chỉ
610 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
duyên với do tu mà đoạn. Duyên với danh-duyên với nghĩa, thì đều chỉ
duyên với nghĩa. Duyên với tự tương tục-tha tương tục và không tương
tục, thì hai loại đầu duyên với tự-tha tương tục, sáu loại sau có người nói
chỉ duyên với tha tương tục, có người nói cùng duyên với tự-tha tương
tục. Gia hạnh đắc-ly nhiễm đắc, thì đều bao gồm cả hai loại. Ly nhiễm
đắc, ở Tĩnh lự thứ nhất thì lúc lìa nhiễm của cõi Dục  mà đạt được, ở
Tĩnh lự thứ hai thì lúc lìa nhiễm của  Tĩnh lự thứ nhất mà đạt được, ở
Tĩnh lự thứ tư thì lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba mà đạt được, sau đó
do gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt . Gia hạnh đắc, là do gia hạnh mà
đạt được, cũng do gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt. Thanh văn hoặc là
do gia hạnh bậc Trung, hoa ëc là do gia hạnh bậc  Thượng; Độc giác do
gia hạnh bậc Hạ, Phật không do gia hạnh mà đạt được và hiện rõ ở trước
mắt. Từng đạt được-chưa từng đạt được, thì đều gồm cả từng đạt được
và chưa từng đạt được, nghĩa là các Thánh giả và dị sinh nội pháp đều
gồm cả hai loại, dị sinh ngoại pháp chỉ là từng đạt được.
Như vậy đã nói về tướng chung của thắng xứ, tướng riêng của mỗi
một loại nay cần phải nói rộng ra.
Bên trong có sắc tưởng quán ít sắc bên ngoài, hoặc là đẹp hay là
xấu, đối với các ssắc ấy biết hơn ha ún-thấy hơn hẳn, la ø Thắng xứ thứ
nhất. Trong này, bên trong có sắc t ưởng, nghĩa là có sắc tưởng khác
nhau ở bên trong chưa lìa-chưa bỏ-chưa trừ. Quán sắc bên ngoài, nghĩa
là vì lìa-bỏ-trừ sắc tưởng khác nhau ở bên trong, do tác ý thắng giải mà
quán các sắc bên ngoài. Ít nghĩa là hai loại ít:
1. Ít sở duyên.
2. Ít tự tại.
Hoặc là đẹp, nghĩa là sắc màu xanh vàng đỏ trắng không xấu xa
hư hoại; hoặc là xấu, nghĩa là sắc  màu xanh vàng đỏ trắng xấu xa hư
hoại. Đối với các sắc ấy biết hơn hẳn-thấy hơn hẳn, nghĩa là bởi vì điều
phục tham dục, đoạn trừ làm hỏng th am dục, vượt lên trên tham dục,
cho nên đối với các sắc ấy khởi l ên thấy biết hơn hẳn. Điều phục hơn
hẳn sắc ấy, nghĩa là thâu nhiếp tiếp nhận nó và điều hòa thuần phục nó,
giống như nhà giàu sang và con nhà giàu sang thâu nhiếp tiếp nhận điều
hòa thuần phục các tôi tớ của mình, cho nên gọi là biết hơn hẳn-thấy
hơn hẳn. Là Thắng xứ thứ nhất, thứ nhất nghĩa là danh số theo thứ tự ở
đầu tiên, hoặc tiến vào Định ấy theo thứ thự ở đầu tiên, Thắng xứ nghĩa
là lúc tiến vào Định ây vốn có Sắc -Thọ- Tưởng-Hành-Thức thiện, gọi
chung là Thắng xứ.
Như thắng xứ thứ nhất, nên biết Thắng xứ thứ hai cũng như  vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 611  
www.daitangkinh.org  
Có điều sai biệt, nghĩa là Thắng xứ thứ hai này quán nhiều sắc bên
ngoài. Nhiều có hai loại:
1. Nhiều sở duyên.
2. Nhiều tự tại.
Phần còn lại nói như trước.
Bên trong không có sắc tưởng quán ít sắc bên ngoài, hoặc là đẹp
hay là xấu, đối với các sa éc ấy biết hơn hẳn-thấy hơn hẳn, là Thắng xứ
thứ ba. Trong này, bên trong không có sắc tưởng, nghĩa là sắc tưởng
khác nhau ở bên trong đã lìa-đã bỏ-đã trừ. Quán sắc bên ngoài, nghĩa là
không vì lìa-bỏ-trừ sắc tưởng khác nhau ở bên trong, mà do tác ý thắng
giải để quán các sắc bên ngoài. Phần còn lại như trước nói. Như Thắng
xứ thứ ba, nên biết Thắng xứ thứ tư cũng như vậy. Có điều sai biệt, đó
là Thắng xứ thứ tư quán nhiều sắc bên ngoài.
Bên trong không có sắc tưởng, quán sắc bên ngoài, màu xanh thì
hiển bày màu xanh-hiện rõ màu xanh-ánh sáng màu xanh vô lượng, vô
lượng thanh tịnhtuyệt vời đáng vuiđáng thích không thể trái ngược, như
hoa Ô-mạc-ca, hoặc sắc màu quần áo nhuộm xanh của Bà-la-ni-tư, đối
với các sắc ấy biết hơn hẳn-thấy hơn hẳn, có tưởng như vậy, là Thắng
xứ thứ năm. Trong này, bên trong không có sắc tưởng quán sắc bên
ngoài, nghĩa như trước đã nói. Màu xanh, nghĩa là các sắc màu xanh,
hoặc lớn-hoặc nhỏ nói chung là màu xanh. Hiển bày màu xanh, nghĩa
là sắc màu xanh ấy do mắt đã biết rõ ràng, là cảnh hoạt động của mắt,
cho nên gọi là hiển bày màu xanh. Hiện rõ màu xanh, nghĩa là sắc màu
xanh ấy như bị nhãn thức đã phân biệt rõ ràng rồi, dẫn dắt sinh ra ý
thức phân biệt rõ ràng, cho nên gọi là hiện rõ màu xanh. Ánh sáng màu
xanh, nghĩa là sắc màu xanh ấy chiếu rọi sáng ngời, cho nên gọi là ánh
sáng màu xanh. Vô lượng, nghĩa là sắc màu xanh ấy rộng lớn không có
giới hạn, cho nên gọi là vô lượng. Vô lượng thanh tịnh tuyệt vời, nghĩa
là như sắc màu xanh rộng lớn không có giới hạn, tướng thanh tịnh tuyệt
vời ấy cũng không có giới hạn, vì vậy cho nên gọi là vô lượng thanh
tịnh tuyệt vời. Đáng vui, nghĩ a là sắc màu xanh ấy thật là vui-thật là
đẹp làm cho ý vui sướng, cho nên gọi là đáng vui. Đáng thích, nghĩa là
sắc màu xanh ấy thật là thích-thật đáng thưởng thức, nếu duyên vào sắc
màu này thì không còn mong cầu gì khác, cho nên gọi là đáng ưa thích.
Không thể trái ngược, nghĩa là sắc màu xanh ấy khiến cho tâm có thể
tùy thuận hướng đến, vì vậy cho nên gọi là không thể trái ngược. Như
hoa Ô-mạc-ca, hoặc sắc màu qua àn áo nhuộm xanh của Bà-la-ni-tư,
nghĩa là sắc màu ấy rất xanh cho nên dẫn ra làm thí dụ. Đối với các
612 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
sắc ấy biết hơn hẳn-thấy hơn hẳn,  nghĩa như trước đã nói. Có tưởng
như vậy, nghĩa là đối với sắc ma øu xanh ấy có tưởng màu xanh hiện
rõ trước mắt đã nói như trước. La ø Thắng xứ thứ năm, nghĩa cũng như
trước.
Như nói về Thắng xứ màu xanh, nói về Thắng xứ màu vàng - đỏ
- trắng nên biết cũng như vậy. Có đi ều sai biệt, đó là Thắng xứ màu
vàng phải nói như hoa Yết-ni-ca-la, Thắng xứ màu đỏ phải nói như hoa
Bàn-độ-thời-phược-ca, Thắng xứ màu trắng phải nói như Ô-sát-tư-tinh
và Bà-la-ni-tư, áo quần vàng - đỏ - trắng tùy theo loại cần phải nói.
Hỏi: Trong bốn sắc hiển bày thì sắc nào là hơn hẳn?
Đáp: Tôn giả Thế hữu đưa ra cách  nói như vậy: “Sắc màu trắng
là hơn hẳn, bởi vì thế gian cùng nói sắc màu này là tốt lành. Như trong
bốn phương thì phương Đông là tốt lành hơn hẳn, cho nên sắc màu trắng
cũng như vậy.” Đại đức nói rằng: “Duyên với sắc màu trắng thì khiến
cho tâm trong sáng, bởi vì không tùy thuận với hôn trầm - thụy miên, có
năng lực duy trì giữ gìn thân, cho nên là hơn hẳn.”
Mười biến xứ, đó là xanh - vàng - đỏ - trắng - đất - nước - lửa - gió
- không vô biên xứ và Thức vô biên xứ.
Hỏi: Tự tánh của mười Biến xứ này là gì?
Đáp: Tám Biến xứ trước dùng thi ện căn không tham để làm tự
tánh, bởi vì đối trị với tham. Nếu cùng chọn lấy tương ưng – tùy chuyển,
thì cõi Dục lấy bốn Uẩn làm tự tánh, cõi Sắc lấy năm Uẩn làm tự tánh.
Hai biến xứ sau đều lấy bốn Uẩn làm t ự tánh. Như vậy gọi là tự tánh
của Biến xứ, tự Thể của ngã - vật, bổn tánh của tướng phần. Đã nói về
tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Tại sao gọi là Biến xứ, Biế n xứ là nghĩa gì? Đáp: Do hai
duyên cho nên gọi là Biến xứ:
1. Do không gián đoạn.
2. Do rộng lớn. Do không gián đoạn, nghĩa là tác ý thắng giải chỉ
toàn màu xanh… chứ không xen lẫn trong nhau, cho nên gọi là không
gián đoạn. Do rộng lớn, nghĩa là tác ý thắng giải duyên với màu xanh…,
cảnh tướng không giới hạn cho nên gọi là rộng lớn. Đại đức nói rằng:
“Sở duyên rộng lớn không có khe hở, cho nên gọi là Biến xứ.”
Mười Biến xứ này, về cõi thì tám Bi ến xứ trước là cõi Sắc, hai
Biến xứ sau là cõi Vô sắc. Về địa,  tám Biến xứ trước thuộc về Tĩnh lự
thứ tư, Biến xứ chín thuộc về Không vô biên xứ, Biến xứ thứ mười thuộc
về Thức vô biên xứ. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tịnh giải thoát thuộc về
Tĩnh lự thứ tư, từ đây có thể tiến vào bốn Thắng xứ sau, bốn Thắng xứ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 613  
www.daitangkinh.org  
sau này lại có thể tiến vào tám Biến xứ trước. Trong này, giải thoát chỉ
đối với sở duyên mà chọn lấy toàn bộ tướng tịnh, chưa có thể phân biệt
xanh vàng đỏ trắng. Bốn Thắng xứ sau tuy có thể phân biệt xanh vàng
đỏ trắng, mà chưa có thể làm vô biên hành tướng. Bốn Biến xứ trước
không phải là chỉ phân biệt xanh vàng đỏ trắng, mà cũng có thể làm vô
biên hành tướng, nghĩa là quán xanh vàng… tất cả đều vô biên, lại suy
nghĩ xanh vàng… là dựa vào nơi nào, bi ết là dựa vào Đại chủng; tiếp
theo quán đất - nước… tất cả đều vô biên, lại suy nghĩ về sắc đã hiểu rõ
này vì sao rộng lớn, biết là do hư không; tiếp theo khởi lên Không vô
biên xứ, lại suy nghĩ về năng lực hiểu rõ này lấy gì làm sở y, biết là dựa
vào Thức rộng lớn; tiế p theo lại khởi lên T hức vô biên xứ, Thức dựa
vào nơi này không còn dựa  vào nơi khác, cho nên không thiết lập cao
hơn nữa làm Biến xứ. Về sở y, tám Biến xứ trước chỉ dựa vào thân cõi
Dục mà dấy khởi, hai Biến xứ sau dựa vào thân của ba cõi mà dấy khởi.
Về hành tướng, mười Biến xứ này đều la øm vô biên hành tướng. Về sở
duyên, tám Biến xứ trước chỉ duyên với Sắc  xứ của cõi Dục, hai Biến
xứ sau đều duyên với bốn Uẩn của địa mình. Về niệm trú, tám Biến xứ
trước đi cùng Thân niệm trú, hai Biến xứ sau đi cùng Pháp niệm trú.
Về trí, tất cả đều đi cùng với Thế tục trí. Về Tam-ma-địa, tất cả không
đi cùng với Tam-ma-địa. Về căn tương ưng, tất cả chỉ tương ưng với Xả
căn. về ba đời, tất cả đều nối thôn g với ba đời. Duyên với ba đời, tám
Biến xứ trước thì quá khứ duyên với quá khứ, hiện tại duyên với hiện
tại, vị lai nếu sinh pháp thì duyên  với vị lai, nếu không sinh pháp thì
duyên với ba đời; hai Biến xứ sau đều duyên với ba đời. Thiện - bất
thiện và vô ký, tất cả đều chỉ là th iện. Duyên với thiện - bất thiện và
vô ký, tám Biến xứ trước duyên với ba loại, hai Biến xứ sau duyên với
thiện và vô ký. Hệ thuộc ba cõi  và không hệ thuộc, tám Biến xứ trước
chỉ hệ thuộc cõi Sắc, hai Biến xứ sa u chỉ hệ thuộc cõi Vô sắc. Duyên
với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc, tám Biến xứ trước chỉ duyên với
hệ thuộc cõi Dục, hai Biến xứ sau chỉ duyên với hệ thuộc cõi Vô sắc.
Học - Vô học và Phi học phi vô học, tất cả đều chỉ là Phi học phi vô học.
Duyên với Học - Vô học và Phi học phi vô học, tất cả đều chỉ duyên với
Phi học phi vô học. Kiến sở đoạn - tu sở đoạn và không đoạn, tất cả đều
chỉ do tu mà đoạn. Duyên với kiến sở đoạn - tu sở đoạn và không đoạn,
tám Biến xứ trước chỉ duyên với do tu mà đoạn, hai Biến xứ sau duyên
với do kiến - tu mà đoạn. Duyên với danh - duyên với nghĩa, tất cả đều
duyên với nghĩa. Duyên với tự tương tục - tha tương tục và không tương
tục, tám Biến xứ trước thì có người nói chỉ duyên với tha tương tục,  có
614 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
người nói duyên cùng với tự - tha tương tục; hai Biến xứ sau đều duyên
với tự - tha tương tục. Gia hạnh đắc  - ly nhiễm đắc, tất cả đều gồm cả
gia hạnh đắc và ly nhiễm đắc. Ly  nhiễm đắc, tám Bi ến xứ trước đạt
được lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, Biến xứ thứ chín đạt được lúc lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, Biến xứ thứ mười đạt được lúc lìa nhiễm của
Không vô biên xứ, sau đó do gia hạnh mà hiện rõ trước mắt. Gia hạnh
đắc là do gia hạnh mà đạt được, cũng do gia hạnh cho nên hiện rõ ở
trước mắt. Thanh văn hoặc do gia hạnh bậc Trung, hoặc do gia hạnh bậc
Thượng; Độc giác do gia hạnh bậc Hạ ; Phật đạt được và hiện rõ trước
mắt không do gia hạnh. Từng đạt được - chưa từng đạt được, tất cả đều
gồm chung đã từng đạt được và chưa từng đạt được, nghĩa là các Thánh
giả và dị sinh nội pháp gồm chung đa õ từng đạt được và chưa từng đạt
được, dị sinh ngoại pháp chỉ là từng đạt được.
Hỏi: Gia hạnh của mười Biến xứ này thế nào?
Đáp: Bốn Biến xứ trước lấy nhãn thức làm gia hạnh, đến lúc thành
tựu đầy đủ thì duyên với bốn Sắc xứ xanh vàng đỏ trắng làm cảnh; bốn
Biến xứ giữa lấy thân thức làm gi a hạnh, đến lúc thành tựu đầy đủ thì
duyên với bốn Xúc xứ đất nước lửa gió làm cảnh.
Có người đưa ra cách nói này: “Bảy Biến xứ trước lấy nhãn thức
làm gia hạnh, một Biến xứ giữa lấy thân thức làm gia hạnh. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì Biến xứ đất - nước  - lửa, lấy Sắc hiển bày hình dạng
làm sở duyên, Biến xứ về gió lấy Xúc có tánh động làm sở duyên.” Lại
có người nói: “Tám Biến xứ trước đều dùng nhãn thức làm gia hạnh.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Biến xứ gió cũng dùng Sắc làm sở duyên.
Như thế gian nói: Gío Đông - gió Tây - gió Nam - gió Bắc, gió có   bụi
- gió không có bụi, gió Tỳ-thấp-phược, gió Phệ-lam-bà, gió xoáy tròn…,
cho nên Biến xứ về gió cũng duyên với Sắc xứ.” Không vô biên xứ lấy
Không làm gia hạnh, Thức vô biên xứ lấy Thức làm gia hạnh.
Như vậy đã nói về tướng chung của Biến xứ, tướng riêng của mỗi
một loại nay cần phải nói tóm lược.
Đối với tất cả sắc màu xanh, hoặc trên - hoặc dưới - hoặc kề sát,
không có hai - không hạn lượng, khởi lên tướng một sắc màu xanh,
là Biến xứ thứ nhất. Tất cả sắc  màu xanh, nghĩa là các sắc màu xanh
hoặc nhỏ - hoặc lớn gọi chung là màu xanh. Trên nghĩa là phương trên,
dưới nghĩa là phương dưới, kề sát nghĩa là bốn phươmg và bốn góc phụ
thuộc. Không có hai, nghĩa là chỉ toàn tướng màu xanh chứ không xen
lẫn gì khác. Không hạn lượng, nghĩa là không có bến bờ giới hạn. Khởi
lên tưởng một sắc màu xanh, nghĩa là do tác ý thắng giải đối với tất cả
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 615  
www.daitangkinh.org  
các xứ khởi lên tưởng một sắc màu xanh. Là Biến xứ thứ nhất, thứ nhất
nghĩa là danh số theo thứ tự ở đầu tiên, hoặc tiến vào Định này theo thứ
tự ở đầu tiên. Biến xứ nghĩa là lúc tiến vào Định này vốn có Sắc - Thọ
- Tưởng - Hành - Thức thiện, gọi chung là Biến xứ.
Như Biến xứ về sắc màu xanh, nói rộng ra cho đến Biến xứ về
Thức vô biên xứ cũng như vậy. Có điều sai biệt, đó là hai Biến xứ sau
không nên nói đến Sắc, chỉ nên nói  đến Thọ - Tưởng - Hành - Thức
uẩn.
Hỏi: Tám Biến xứ trước có thể có trên, dưới, bởi vì cảnh sở duyên
ấy có phương xứ, hai Biến xứ sau duyên với Không - duyên với Thức,
sở duyên đã không có phương xứ trên, dưới, làm sao có thể nói là có
trên, dưới?
Đáp: Sở duyên của hai Biến xứ sau tuy không có phương xứ trên,
dưới, mà Định sở y có ba phẩm, cho nên có thể nói là trên, dưới. Trên
nghĩa là dựa vào Định thuộc phẩm Thượng, dưới nghĩa là dựa vào Định
thuộc phẩm Hạ. Lại nói kề sát là dựa vào Định thuộc phẩm Trung.
Lại nữa, hành giả tu quán, nơi cư  trú của thân có trên, dưới, cho
nên có thể nói trên, dưới. Kề sát nghĩ a là các xứ… Sự việc ấy thế nào?
Nghĩa là Hạ thì trú trong loài người, Trung thì trú ở cõi trời Tứ Đại
Vương Chúng, Thượng thì trú ở cõi tr ời Tam Thập Tam. Như vậy cho
đến Tha Hóa Tự Tại lần lượt chuyển đổi hướng về nhau làm thành Hạ
- Trung - Thượng, Thượng thì gọi là Thượng, Hạ thì gọi là Hạ, Trung thì
gọi là Bàng (kề sát).
Hỏi: Tại sao Tĩnh lự thứ ba không có Giải thoát, Thắng xứ,  Biến
xứ?

ra.
Đáp: Bởi vì không phải là thửa ruộng, đồ đựng, cho đến nói rộng
Lại nữa, bởi vì đối trị trong cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất. Do  thân
thức mà dẫn dắt duyên với tham sắc , cho nên hai Tĩnh lự đầu thiết lập
duyên với Bất tịnh, Giải thoát, Thắng xứ; Tĩnh lự thứ hai, thứ ba không
có thân thức đã dẫn dắt duyên với th am sắc, cho nên Tĩnh lự thứ ba -
thứ tư không thiết lập duyên với sắc Bất tịnh, Giải thoát, Thắng xứ; ba
Tĩnh lự trước có Tầm - Tứ - Hỷ - Lạc, và sự hỗn loạn của hơi thở vào ra,
cho nên không có tịnh giải thoát; bốn Thắng xứ sau - tám Biến xứ trước
duyên với cảnh thanh tịnh tuyệt vời, có thể điều phục phiền não thì sự
việc ấy rất khó. Vì vậy cho nên nha át định phải dựa vào địa không có
hỗn loạn mới được thành tựu.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ ba cách xa cõi Dục, ở trong Tĩnh lự lại không
616 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
phải là thù thắng nhất, cho nên không có Giải thoát - Thắng xứ - Biến
xứ.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ ba như Vô sa éc thứ ba, không có nhiều công
đức cho nên không có Giải thoát… Nghĩa là Không, Thức vô biên xứ
có công đức của vô biên hành tướng, Phi tưởng phi phi tưởng xứ có
công đức của Diệt định, Vô s ở hữu xứ không có vô biên hành tướng,
lại không có Diệt định, vì vậy cho nên công đức của địa này giảm bớt;
Tĩnh lự thứ ba giống như địa ấy, cũng không có công đức của Giải thoát,
Thắng xứ và Biến xứ.
Lại nữa, Tĩnh lự thứ ba có thọ nhận niềm vui thù thắng nhất trong
sinh tử, có thể làm cho hành giả đắm say mê loạn, cho nên không có
Giải thoát, Thắng xứ, Biến xứ.
Hỏi: Nếu như vậy thì lẽ ra không có Vô lượng-thấn thông và các
công đức khác?
Đáp: Nói công đức ít chứ không n ói là hoàn toàn không có, nếu
trong địa này không có Vô lượng-thần thông… thì lẽ ra Tĩnh lự này trống
rỗng không có công đức. Lại nữa, Vô lượng duyên với toàn bộ thông
tuệ dạo chơi khắp địa này, phải có c ông đức của Giải thoát, Thắng xứ
và Biến xứ; duyên riêng biệt với sắc… để điều phục các phiền não, bởi
vì khó thành tựu cho nên trong địa này không có.
Như trong kinh nói: “Người đạt đư ợc Định về Biến xứ thuộc đất
(địa), dấy lên ý niệm như vậy: Đất ch ính là mình, mình tức là đất, đất
cùng với mình không có hai - không tách biệt; người đạt được Định về
Biến xứ loại khác, tùy theo sở duyên của mình, nói rộng ra cũng như
vậy.”
Hỏi: Người đạt được Định về Bi ến xứ, chắc chắn đã lìa nhiễm
của Tĩnh lự thứ ba, Ngã kiến đã khởi lên ấy chắc chắn là Tĩnh lự thứ
tư; nếu Ngã kiến của Tĩnh lự thứ t ư, thì chắc chắc chỉ duyên với tám
Biến xứ trước như đất… thuộc Tĩnh l ự thứ tư, chỉ duyên với Sắc xứ của
cõi Dục làm cảnh, làm sao có thể nói cùng với Ngã kiến ấy cùng duyên
với đất…?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trong này, đối với người chưa
đạt được Định ấy mà nói theo than h của người đạt được Định ấy, như
không phải là Sa-môn mà nói tên gọi Sa-môn, không phải là Bà-la-môn
mà nói tên gọi Bà-la-môn. Nghĩa là dùng Văn-Tư của cõi Dục mà thành
tựu, bắt đầu học cách tu tập Biến xứ về đất…, hãy còn chưa có năng lực
đoạn dứt phiền não của cõi Dục, c hưa đạt được Biến xứ căn bản về
đất…, cho nên duyên với đất… có thể khởi lên Ngã kiến.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 85 617  
www.daitangkinh.org  
Hoặc có người nói: Vẫn nói t heo tên gọi đã từng có cũng không
trái ngược nhau; như có Quốc Vương, tuy mất ngôi vua, mà vẫn nói theo
tên gọi đã từng có cũng gọi là vua. Như vậy trước đã đạt được Biến xứ
về đất…, nay tuy lui sụt mất đi như ng vẫn gọi là đạt được, lúc ấy khởi
lên Ngã kiến của cõi Dục, duyên với đất… của cõi Dục cho là Ngã, đối
với lý không có gì trái ngược.
Lại có người nói: Dựa vào Ng ã kiến nhanh chóng vào - ra Biến
xứ, đưa ra cách nói như vậy cũng không trái ngược nhau. Nghĩa là người
ấy trước đã đạt được Biến xứ về đất…, sau nhanh chóng lui sụt mà khởi
lên Ngã kiến của cõi Dục, duyên vào chấp về đất… của cõi Dục làm
Ngã, nhanh chóng trở lại đạt được Biến xứ về đất… của Tĩnhlự thứ tư,
lúc ấy duyên vào đất… của cõi Dục  làm cảnh. Như Đề-bà-đạt-đa trước
đã đạt được Tĩnh lự, dùng năng lực của Thần cảnh thông biến thành trẻ
nhỏ, mặc áo đính dây bằng vàng, đỉnh đầu cài hoa tươi đẹp, ở trên đầu
gối của Thái tử Vị sinh Oán lăn lộn mà đùa nghịch, nhưng vẫn khiến
cho Thái tử biết là Tôn giả Đề-ba ø-đạt-đa. Lúc ấy Vị sinh Oán thương
yêu ôm vào lòng đùa giỡn, gọi rồi lại dùng nước bọt nhã vào trong
miệng, Đề-bà-đạt-đa tham cầu lợi dưỡng cho nên liền nuốt lấy nước
bọt ấy. Vì vậy Đức Phật trách mắn g rằng: Ông là xác chết nuốt nước
bọt của người ta. Lúc Đề-bà-đạt-đa nuốt nước bọt ấy thì lui sụt Tĩnh lự,
vẫn nhanh chóng trở lại đạt được khiến cho thân đã biến đổi ở trên đầu
gối của Thái tử mà đùa nghịch như cũ. Ngã kiến của Biến xứ nên biết
cũng như vậy.
Có Sư khác nói: Trong này, Hữu thân kiến chấp đất… của Tĩnh lự
thứ tư làm Ngã, tám Biến xứ trước  cũng duyên vào đất… thuộc Tĩnh lự
thứ tư.
Hỏi: Lẽ nào không phải tám Biến xứ trước duyên với sắc của cõi
Dục hay sao?
Đáp: Cũng duyên với sắc của cõi  Dục, cũng duyên với sắc của
Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Chư Thiên cõi Sắc chỉ một sắc màu trắng, làm sao duyên vào
đó để làm thành màu xanh…?
Đáp: Hữu tình cõi Sắc chỉ một sắc màu trắng, số phi tình ở đó
cũng có màu xanh…
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói này. Nếu Hữu thân
kiến tương ưng cùng có với tám Biến xứ, thì có thể đưa ra vấn nạn rằng:
Làm sao pháp tương ưng cùng có, hoặc là duyên với Tĩnh lự thứ tư, hoặc
là duyên với cõi Dục? Nhưng Hữu thân khiến và tám Biến xứ trước
618 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
không phải là tương ưng - không - phải là cùng có, không cần phải chất
vấn làm gì, mà một hữu tình gọi là người chấp Ngã cũng gọi là người
đạt được Định. Hữu thân kiến chấp va øo đất… đất thuộc Tĩnh lự thứ tư
làm Ngã, tám Biến xứ trước duyên với sa éc của cõi Dục, không phải là
cùng lúc cho nên dễ dàng thông hiểu kinh này. Hữu thân kiến này và
tám Biến xứ, thân sở y giống nhau và cảnh sở duyên khác nhau.
Như trong kinh nói: “Có Định về đất…, có Biến xứ về đất…”
Hỏi: Định về đất… này và Biến xứ về đất… có gì sai biệt?
Đáp: Định về đất… ở cõi Dục va ø bốn Tĩnh lự, Biên xứ về đất… chỉ
ở Tĩnh lự thứ tư. Lại nữa, nếu lúc dấy lên hiểu một pha àn ít thì gọi là
Định về đất…, nếu lúc dấy lên hiểu rộng khắp thì gọi là Biên xứ về đất…
đó gọi là sai biệt.
Hỏi: Giải thoát - Thắng xứ và Biên xứ có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi chính là sai biệt, nghĩa là loại này gọi là giải thoát,
loại này gọi là Thắng xứ, loại này  gọi là Biến xứ. Lại nữa, thiện căn
phẩm Hạ gọi là giải thoát, thiện căn phẩm Trung gọi là Thắng xứ, thiện
căn phẩm Thượng gọi là Biến xứ. Lại nữa, thiện căn nhỏ bé gọi là Giải
thoát, thiện căn to lớn gọi là Thắng xứ, thiện căn vô lượng gọi là Biến
xứ. Lại nữa, chỉ có nhân gọi là Giả i thoát, chỉ có quả gọi là Biến xứ,
gồm chung nhân - quả gọi là Thắng xứ. Lại nữa, có năng lực rời bỏ gọi
là Giải thoát, có năng lực hơn hẳn về điều phục cảnh gọi là Thắng xứ,
có năng lực mở rộng sở duyên gọi là Biến xứ. Lại nữa, chỉ dấy lên thắng
giải gọi là giải thoát, có năng lực điều phục phiền não gọi là thắng xứ,
đối với cảnh sở duyên không khác nhau - không hạn lượng gọi là Biến
xứ. Lại nữa, nếu đạt được Giải thoát  thì chưa hẳn đã đạt được Thắng
xứ – Biến xứ, nếu đạt được Thắng xứ th ì chắc chắn đã đạt được Giải
thoát nhưng chưa hẳn đã đạt được  Biến xứ, nếu đạt được Biến xứ thì
chắc chắn đã đạt được Giải thoát nhưng chưa hẳn đã đạt được Biến xứ,
nếu đạt được Biến xứ thì chắc chắn đã đạt được Giải thoát và Thắng xứ.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì từ Giải thoát tiến vào Thắng xứ, từ Thắng
xứ tiến vào Biến xứ. Đó gọi là sai biệt  giữa Giải thoát - Thắng xứ và
Biến xứ.
Trong này, tám trí ba Tam–ma–đ ịa, ba trung Tam-ma-địa, như
trương Trí Uẩn sau sẽ phân biệt rộng ra; ba kiết cho đến chín mươi tám
tùy miên, như chương Kiết Uẩn này ở phần đầu đã phân biệt rộng ra.


„