A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 89

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 671  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 89

LUẬN VỀ THẬP MÔN (Phần 19)

Khổ -Tập đế duyên thức là duyên hữu lậu, duyên duyên thức là
duyên hữu vi. Thế tục trí cũng như vậy, là bởi vì Khổ -Tập đế… đều bao
gồm năm bộ-chín địa-ba cõi, và chỉ là hữu lậu. Như bốn Thủ uẩn sau …,
nên biết về tướng của nó.
Diệt đế duyên thức là hai bộ của  cõi và biến hành, duyên duyên
thức là duyên hữu vi. Như pháp vô vi, nên biết về tướng của nó.
Đạo đế duyên thức là hai bộ của ba cõi và biến hành, duyên duyên
thức là bốn bộ của ba cõi. Khổ-Ta äp-Diệt-Đạo trí và ba Tam-ma-địa
cũng như vậy. Như ba căn vô lậu, nên biết về tướng của nó. Bốn Tĩnh
lự duyên thức là bốn bộ của cõi Dục , duyên hữu vi của cõi Sắc, hai bộ
của cõi Vô sắc và biến hành, duyên duyên thức là bốn bộ của cõi Dục
– Vô sắc, duyên hữu vi của cõi Sắc. Bốn Tĩnh lự bao gồm hữu lậu và vô
lậu, hữu lậu thì chỉ thuộc cõi Sắc  bao gồm năm bộ, vô lậu thì bao gồm
phẩm Pháp-Loại trí của bốn Đế. Bốn Tĩnh lự, trong mười sáu thức có
mười hai thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà
đoạn thuộc cõi Dục.
4. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục; bốn thức này và thức
duyên hữu vi thuộc năm bộ của cõi Sắc , tổng cộng là chín thức. Mười
Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà đoạn thuộc
cõi Vô sắc. Mười một Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Vô sắc. Mười
hai Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ-Tập và phẩm Pháp-Loại
672 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
trí của Đạo. Vì vậy bốn Tĩnh lự d uyên thức, là bốn bộ của cõi Dục,
duyên hữu vi của cõi Sắc, hai bộ của cõi Vô sắc, và biến hành tùy miên
tùy tăng.
Bốn Tĩnh lự duyên duyên thức, trong mười sáu thức có mười bốn
thức sở duyên, trừ ra thức thuộc cõi  Dục -Vô sắc đều do kiến Diệt mà
đoạn, và trừ ra thức duyên vô vi của cõi Sắc, trong thức vô lậu chọn lấy
phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy bố n Tĩnh lự duyên duyên thức, là bốn
bộ của cõi Dục-Vô sắc, tùy miên tùy tăng duyên hữu vi của cõi Sắc.
Từ-Bi-Xả vô lượng duyên thức, là ba  bộ của cõi D ục-Sắc, biến
hành của cõi Vô sắc, và do tu mà đoạn; duyên duyên thức là ba bộ của
cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc.
Tịnh giải thoát, bốn Thắng xứ sau, tám Biến xứ trước cũng như
vậy, bởi vì ba Vô lượng bao gồm bốn địa của cõi Sắc, Tịnh giải thoát…
chỉ thuộc Tĩnh lự thứ tư đều chỉ la ø hữu lậu do tu mà đoạn. Trong mười
sáu thức có tám thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục.
4. Thức tương ưng với tùy miên bi ến hành do kiến Khổ mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
5. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
6. Thức  thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc  cõi
Sắc.
7. Thức thiện do tương ưng mà đoạn thuộc cõi Vô sắc.
8. Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ-Tập. Vì vậy ba   Vô
lượng… duyên thức, là ba bộ của cõi Dục-Sắc, biến hành của cõi Vô sắc,
và tùy miên tùy tăng do tu mà đoạn.
Ba Vô lượng… duyên duyên thức, trong mười sáu thức có mười hai
thức sở duyên, đó là thức do kiến Khổ -Tập mà đoạn và do tu mà đoạn
thuộc cõi Dục; và cõi Sắc-Vô sắc đều có thức thuộc bốn bộ, trừ ra thức
do kiến Diệt mà đoạn; ở trong bộ do kiến Đạo mà đoạn, chỉ chọn lấy
thức tương ưng với tùy miên duyên vô la äu; trong bộ do kiến Khổ -Tập
mà đoạn thuộc cõi Vô sắc, chỉ chọn lấy thức  tương ưng với tùy miên
biến hành, tổng cộng là mười một thức . Mười hai Thức vô lậu thuộc
phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy ba Vô lượng… duyên duyên thức, là  ba
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 673  
www.daitangkinh.org  
bộ của cõi Dục, tùy miên tùy tăng thuộc bốn bộ của cõi Sắc -Vô sắc.
Hỷ vô lượng duyên thức là ba bộ  của cõi Dục-Sắc; duyên duyên
thức là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc, hai bộ của cõi Vô sắc,
và biến hành.
Hai giải thoát đầu, bốn Thắng xứ trước cũng như vậy, bởi vì Hỷ vô
lượng… chỉ thuộc hai Tĩnh lự đầu và hữu lậu-do tu mà đoạn. Trong mười
sáu thức có bảy thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục.
4. Thức tương ưng với tùy miên bi ến hành do kiến Khổ mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
5. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
6. Thức thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc   cõi
Sắc.
7. Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ-Tập. Vì vậy Hỷ   vô
lượng… duyên thức, là tùy miên tùy tăng t huộc ba bộ của cõi Dục-Sắc.
Hỷ vô lượng… duyên duyên thức, tr ong mười sáu thức có mười
thứcsd, đó là thức do kiến Khổ -Tập mà đoạn và do tu mà đoạn thuộc
cõi Dục; và thức thuôc bốn bộ của cõi Sắc, trừ ra thức do kiến Diệt mà
đoạn; ở trong bộ do kiến Đạo mà đoạn, chỉ chọn lấy thức tương ưng với
tùy miên duyên vô lậu, tổng cộng là bảy thức.
8. Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà
đoạn thuộc cõi Vô sắc.
9. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Vô sắc.
10. Thức vô lậu thuộc phẩm Khổ-Ta äp-Đạo trí. Vì vậy Hỷ vô
lượng… duyên duyên thức, là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc, hai
bộ của cõi Vô sắc, và biến hành tùy miên tùy tăng.
Ba vô sắc trước duyên thức và duyên duyên thức, là ba bộ của cõi
Dục, bốn bộ của cõi Sắc, duyên hữu vi của cõi Vô sắc. Ba vô sắc trước
bao gồm hữu lậu và vô lậu, hữu lậu thì chỉ thuộc cõi Vô sắc và bao gồm
năm bộ, vô lậu thì bao gồm phẩm Loại trí của bốn Đế. Trong mười sáu
thức có mười ba thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
674 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục. Như thức thuộc ba bộ
của cõi Dục, thức thuộc ba bộ của cõi Sắc cũng như vậy, và thức tương
ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà đoa ïn thuộc cõi Sắc,
cùng với thức duyên hữu vi thuộc năm bộ của cõi Vô sắc, tổng cộng là
mười hai thức. Mười ba Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ-Tập-
Đạo. Ba Vô sắc trước duyên duyên t hức, trong mười sáu thức cũng có
mười ba thức sở duyên, đó là thức do kiến Khổ - Tập mà đoạn và do tu
mà đoạn thuộc cõi Dục; và thức thuộc bốn bộ của cõi Sắc, trừ ra thức do
kiến Diệt mà đoạn; cùng với thức duyên hữu vi thuộc năm bộ của cõi
Vô sắc, tổng cộng là mười hai thức . Mười ba Thức vô lậu thuộc phẩm
Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy ba V ô sắc trước duyên thức và duyên duyên
thức, đều là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc, tùy miên tùy tăng
duyên hữu vi của cõi Vô sắc.
Phi tưởng phi phi tưởng xứ duyên thức, là ba bộ của cõi Dục - Sắc,
duyên hữu lậu của cõi Vô sắc; duyên duyên thức là ba bộ của cõi Dục,
bốn bộ của cõi Sắc, duyên hữu vi của  cõi Vô sắc. Phi tưởng phi phi
tưởng xứ chỉ là hữu lậu bao gồm năm bộ, trong mười sáu thức có mười
hai thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục. Như thức thuộc ba bộ
của cõi Dục, thức thuộc ba bộ của cõi Sắc cũng như vậy, và thức duyên
hữu lậu thuộc năm bộ của cõi Vô sắc, tổng cộng là mười một thức. Mười
hai Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ -Tập. Vì vậy Phi tưởng phi
phi tưởng xứ duyên thức, là ba bộ của cõi Dục-Sắc, tùy miên tùy tăng
duyên hữu lậu của cõi Vô sắc.
Phi tưởng phi phi tưởng xứ duyên duyên thức, trong mười sáu thức
có mười ba thức sở duyên, đó là thức do kiến Khổ -Tập mà đoạn và do
tu mà đoạn thuộc cõi Dục; và thức thuộc bốn bộ của cõi Sắc, trừ ra thức
do kiến Diệt mà đoạn; ở trong bộ do kiến Đạo mà đoạn, chỉ chọn lấy
thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu; cùng với thức duyên hữu vi
thuộc năm bộ của cõi Vô sắc, tổng cộng là mười hai thức. Mười ba Thức
vô lậu thuộc phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy Phi tưởng phi phi tưởng xứ
duyên duyên thức, là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc, tùy miên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 675  
www.daitangkinh.org  
tùy tăng duyên hữu vi của cõi Vô sắc.
Giải thoát của Không-Thức vô biên xứ và vô sở hữu xứ duyên
thức và duyên duyên thức, là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc -Vô
sắc. Ba giải thoát này bao gồm hữu lậu và vô lậu, hữu lậu thì chỉ thuộc
về gia hạnh thiện do tu mà đoạn của cõi Vô sắc, vô lậu thì chỉ là phẩm
Loại trí. Trong mười sáu thức có mười hai thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục. Như thức thuộc ba bộ
của cõi Dục, thức thuộc ba bộ của cõi Sắc cũng như vậy, và thức tương
ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà đoa ïn thuộc cõi Sắc,
tổng cộng là bảy thức. Tám Thức tương ưng với tùy miên biến hành do
kiến Khổ mà đoạn thuộc cõi Vô sắc. Chín Thức tương ưng với tùy miên
biến hành do kiến Tập mà đoạn thuộc c õi Vô sắc. Mười Thức tương
ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà đoạn thuộc cõi Vô sắc.
Mười một Thức thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc cõi
Vô sắc. Mười hai Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ-Tập-Đạo.
Ba Giải thoát này duyên duyên thức, cũng có mười hai thức sở
duyên, đó là thức do kiến Khổ -Tập ma ø đoạn và do tu mà đoạn thuộc
cõi Dục; thức thuộc bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc, trừ ra thức do kiến Diệt
mà đoạn, tổng cộng là mười một thức . Mười hai Thức vô lậu thuộc
phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy ba Giải thoát này duyên thức và duyên
duyên thức, đều là ba bộ của cõi Dục, tùy miên tùy tăng thuộc bốn bộ
của cõi Sắc-Vô sắc.
Hai Giải thoát sau và hai Biến xứ sau, duyên thức là ba bộ của ba
cõi; duyên duyên thức là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc.
Bốn pháp này chỉ thuộc về gia hạnh thiện do tu mà đoạn của cõi Vô sắc,
trong mười sáu thức có mười thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục. Như thức thuộc ba bộ
của cõi Dục, thức thuộc ba bộ của  cõi Sắc cũng như vậy, tổng cộng là
sáu thức. Bảy Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Khổ mà
đoạn thuộc cõi Vô sắc. Tám Thức tương ưng với tùy miên biến hành do
676 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
kiến Tập mà đoạn thuộc cõi Vô sắc. Chín Thức thiện và vô phú vô ký
nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc cõi Vô sắc. Mười Thức vô lậu, đó là phẩm
Loại trí của Khổ-Tập. Vì vậy bốn pháp này duyên thức, là tùy miên tùy
tăng thuộc ba bộ của ba cõi.
Bốn pháp này duyên duyên thức, trong mười sáu thức có mười hai
thức sở duyên, đó là thức do kiến Khổ-Tập mà đoạn vàø do tương ưng
mà đoạn thuộc ba cõi, và thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do
kiến Đạo mà đoạn thuộc cõi Sắc-Vô sắc, cùng với thức vô lậu thuộc
phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy bốn pháp này duyên duyên thức, là tùy
miên tùy tăng thuộc ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc.
Pháp trí duyên thức là hai bộ và biến hành của cõi Dục, biến hành
của cõi Sắc và do tu mà đoạn ; duyên duyên thức là bốn bộ của cõi Dục,
ba bộ của cõi Sắc, biến hành của cõi vô sắc và do tu mà đoạn. Pháp trí
thuộc về sáu địa, trong mười sáu thức có bốn thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà
đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Sắc.
4. Thức vô lậu, đó là phẩm Pháp tr í của Đạo. Vì vậy Pháp trí
duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc hai bộ và biến hành của cõi Dục,
biến hành của cõi Sắc và do tu mà đoạn.
Pháp trí duyên duyên thức, trong mười sáu thức có chín thức sở
duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên bi ến hành do kiến Khổ mà đoạn
thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn
thuộc cõi Dục.
3. Thức tương ưng với tất cả tùy miên do kiến Đạo mà đoạn thuộc
cõi Dục.
4. Thức thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc   cõi
Dục.
5. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Khổ mà  đoạn
thuộc cõi Sắc.
6. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
7. Thức thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc   cõi
Sắc.
8. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Vô sắc.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 677  
www.daitangkinh.org  
9. Thức vô lậu thuộc phẩm Khổ-Tập -Đạo trí. Vì vậy Pháp trí
duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc bốn bộ của cõi Dục, ba
bộ của cõi Sắc, biến hành của cõi Vô sắc, và do tu mà đoạn.
Loại trí duyên thức là hai bộ và biến hành của cõi Sắc-Vô sắc,
biến hành của cõi Dục và do tu  mà đoạn; duyên duyên thức là ba bộ
của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc va ø Vô sắc. Loại trí thuộc về chín địa,
trong mười sáu thức có sáu thức sở duyên, đó là cõi Sắc-Vô sắc đều có
thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà đoạn, và
thức thiện do tu mà đoạn thuộc ba cõi, tổng cộng là năm thức. Sáu Thức
vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Đạo. Vì vậy Loại trí duyên thức, là tùy
miên tùy tăng thuộc hai bộ và biến hành của cõi Sắc-Vô sắc, biến hành
của cõi Dục và do tu mà đoạn.
Loại trí này duyên duyên thức, tro ng mười sáu thức có mười hai
thức sở duyên, đó là ba cõi đều c ó thức tương ưng với tùy miên biến
hành do kiến Khổ -Tập mà đoạn, và thức thiện-vô phú vô ký nhiễm ô
do tương ưng mà đoạn, cùng với cõi Sắc-Vô sắc đều có thức tương ưng
với tất cả tùy miên do kiến Đạo mà đoạn, tổng cộng là mười một thức.
Mười hai Thức vô lậu thuộc phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy Loại trí
duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng t huộc ba bộ của cõi Dục, bốn
bộ của cõi Sắc-Vô sắc.
Hỏi: Tà kiến do kiên Đạo mà đoạn thuộc cõi nào-địa nào, duyên
với Thánh đạo thuộc phẩm nào-địa nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói  này: Tà kiến ấy chỉ duyên với
Thánh đạo đối trị về đoạn. Hoặc đưa ra cách nói này: Tà kiến của cõi
Dục chỉ duyên với Thánh đạo do Vị chí Định th âu nhiếp; Tà kiến của
Tĩnh lự thứ nhất, chỉ duyên với Thánh đạo do ba địa thâu nhiếp; Tà kiến
của Tĩnh lự thứ hai, chỉ duyên với Thánh đạo do bốn địa thâu nhiếp;
Tà kiến của Tĩnh lự thứ ba, chỉ duyên với Thánh đạo do năm địa thâu
nhiếp; Tà kiến của Tĩnh lự thứ tư  và cõi Vô sắc, đều chỉ duyên với
Thánh đạo do sáu địa thâu nhiếp.
Lại có người nói: Tà kiến ấy cũng duyên với Thánh đạo đối trị
chán ngán hủy hoại. Hoặc nói như vậy: Tà kiến của cõi Dục-Sắc đều
duyên với Thánh đạo do sáu địa thâu nhiếp, Tà kiến của Không vô biên
xứ duyên với Thánh đạo do bảy địa tha âu nhiếp, Tà kiến của Thức vô
biên xứ duyên với Thánh đạo do tám địa thâu nhiếp, Tà kiến của Vô sở
hữu xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ đều duyên với Thánh đạo do chín
địa thâu nhiếp.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Tà kiến do kiến Đạo mà đoạn
678 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
thuộc cõi Dục, duyên với tất cả Thánh đạo thuộc phẩm Pháp trí của sáu
địa; Tà kiến do kiến Đạo mà đoạn thuộc cõi Sắc-Vô sắc, đều duyên với
tất cả Thánh đạo thuộc phẩm Loại tr í của chín địa, bởi vì chủng loại
giống nhau.
Tha tâm trí duyên thức, là bốn bộ của cõi Dục-Sắc, hai bộ và biến
hành của cõi Vô sắc; duyên duyên thức là bốn bộ của ba cõi. Tha tâm trí
bao gồm hữu lậu và vô lậu, hữu lậu thì bao gồm bốn địa thuộc cõi Sắc,
chỉ thuộc về gia hạnh thiện do tu mà đoạn; vô lậu thì bao gồm địa thuộc
bốn Tĩnh lự, thuộc phẩm Pháp-Loại trí của Đạo. Tha tâm trí, trong mười
sáu thức có mười một thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Khổ mà đoạn thuộc cõi Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành duyên cõi khác do kiến
Tập mà đoạn thuộc cõi Dục.
3. Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà
đoạn thuộc cõi Dục.
4. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Dục.
5. Thức tương ưng với tùy miên bi ến hành do kiến Khổ mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
6. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn
thuộc cõi Sắc.
7. Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà
đoạn thuộc cõi Sắc.
8. Thức thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc   cõi
Sắc.
9. Thức tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà
đoạn thuộc cõi Vô sắc.
10. Thức thiện do tu mà đoạn thuộc cõi Vô sắc.
11. Thức vô lậu, đó là phẩm Loại trí của Khổ-Tập, và phẩm Pháp-
Loại trí của Đạo. Vì vậy Tha tâm trí duyên thức, là tùy miên tùy tăng
thuộc bốn bộ của cõi Dục-Sắc, hai bộ và biến hành của cõi Vô sắc.
Tha tâm trí duyên duyên thức, trong mười sáu thức có mười ba
thức sở duyên, đó là ba cõi đều có thức thuộc bốn bộ, trừ ra bộ do kiến
Diệt mà đoạn; trong thức do kiến Khổ -Tập mà đoạn thuộc cõi Vô sắc,
chỉ chọn lấy thức tương ưng với tùy miên biến hành, tổng cộng là mười
hai thức. mười ba Thức vô lậu thuộc phẩm Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy Tha
tâm trí, là tùy miên tùy tăng thuộc bốn bộ của ba cõi.
Ba trùng Tam-ma-địa, duyên thức là ba bộ của ba cõi, duyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 679  
www.daitangkinh.org  
duyên thức là bốn bộ của ba cõi. Ba trùng Tam-ma-địa bao gồm ba cõi
- chín địa, chỉ thuộc về gia hạnh thiện do tu mà đoạn, trong mười sáu
thức có mười thức sở duyên:
1. Thức tương ưng với tùy miên bi ến hành do kiến Khổ mà đoạn
thuộc cói Dục.
2. Thức tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn
thuộc cõi Dục.
3. Thức thiện và vô phú vô ký nhiễm ô do tu mà đoạn thuộc cõi
Dục. Như thức thuộc ba bộ của cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc đều có thức
thuộc ba bộ cũng như vậy, tổng cộng la ø chín thức. Mười Thức vô lậu,
đón là phẩm Pháp-Loại trí của Khổ-Tập. Vì vậy ba trùng Tam-ma-
địa duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc  ba bộ của ba cõi. Ba trùng
Tam-ma-địa duyên duyên thức, trong mười sáu thức có mười ba thức
sở duyên, đó là ba cõi đều có thức thuộc bốn bộ, trừ ra bộ do kiến Diệt
mà đoạn, tổng cộng là mười hai thức. Mười ba Thức vô lậu thuộc phẩm
Khổ-Tập-Đạo trí. Vì vậy ba trùng Tam-ma-địa duyên duyên thức, là
tùy miên tùy tăng thuộc bốn bộ của ba cõi.
Kiết Hữu thân kiến duyên thức là ba  bộ của ba cõi, nghĩa là kiết
này duyên thức thì ba cõi đều có tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến
Khổ -Tập mà đoạn và do tu mà đoạn; duyên duyên thức là bốn bộ của
ba cõi, nghĩa là kiết này duyên duyên t hức thì ba cõi đều có tùy miên
tùy tăng thuộc bốn bộ, trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn.
Kiết Hữu thân kiến thuận phần dưới, Hữu thân kiến-Biên chấp
kiến cũng như vậy, nghĩa là Hữu thân kiến trong năm Kiết thuận phần
dưới, Hữu thân kiến-Biên chấp kiến trong năm Kiến, duyên thức và
duyên duyên thức là tùy miên tùy ta êng, cũng nói như kiết Hữu thân
kiến trong ba Kiết. Kiết Giới cấm thủ duyên thức là ba bộ của ba cõi, và
duyên hữu lậu do kiến Đạo mà đoạn, nghĩa là kiết này duyên thức thì ba
cõi đều có tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ -Tập mà đoạn, do
tu mà đoạn và duyên hữu lậu do kiến Đạo mà đoạn; duyên duyên thức
là bốn bộ của ba cõi, nghĩa là kiết này duyên duyên thức thì ba cõi đều
có tùy miên tùy tăng thuộc bốn bộ, trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn.
Giới cấm thủ và Giới cấm thủ th ân hệ, kiết Giới cấm thủ thuận
phần dưới, Giới cấm thủ cũng như vậy, nghĩa là Giới cấm thủ trong bốn
Thủ, Giới cấm thủ trong bốn Thân hệ, Giới cấm thủ trong năm Kiết
thuận phần dưới, Giới cấm thủ tr ong năm Kiến, duyên thức và duyên
duyên thức là tùy miên tùy tăng, cũng nói như kiết Giới cấm thủ trong
ba kiết.
680 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Kiết Nghi duyên thức là duyên hữu lậu, nghĩa là kiết này duyên
thức thì ba cõi đều có tùy miên tùy tăng duyên hữu lậu thuộc năm bộ;
duyên duyên thức là duyên hữu vi, nghĩa là kiết này duyên duyên thức
thì ba cõi đều có tùy miên tùy tăng duyên hữu vi thuộc năm bộ.
Vô minh lậu-bộc lưu-ách, kiến thủ, Thân hệ chấp đây là thật, kiết
Tham-Mạn, kiết Nghi thuận phần dưới, Tà kiến-Kiến thủ, Ý xúc mà
sinh ra ái thân, tùy miên Mạn-Vo â minh-Kiến-Nghi, kiết Ái-Mạn-Vô
minh-Kiến-Thủ-Nghi, cũng như vậy. N ghĩa là Vô minh trong ba Lậu,
Vô minh trong bốn bộ Bộc lưu-Ách, Kiến thủ trong bốn Thủ, chấp đây
là thật trong bốn Thân hệ, Tham-Mạn trong năm Kiết, Nghi trong năm
Kiết thuận phần dưới, Tà kiến-Kiến thủ trong năm Kiến, Ý xúc mà
sinh ra ái trong sáu Ái thân, Ma ïn-Vô minh-Kiến-Nghi trong bảy Tùy
miên, Ái-Mạn-Vô minh-Kiến-Thủ và Nghi trong chín Kiết, duyên thức-
duyên duyên thức là tùy miên tùy tăng , cũng nói như kiết Nghi trong
ba Kiết.
Ba căn bất thiện và Dục lậu duyên thức, là duyên hữu lậu của cõi
Dục, biến hành của cõi sắc, và do tu mà đoạn, nghĩa là bốn pháp này là
duyên thức tùy miên tùy tăng duyên hữu lậu thuộc nam bộ của cõi Dục,
biến hành của cõi sắc, và do tu  mà đoạn; duyên duyên thức là duyên
hữu vi của cõi Dục,ba bộ của cõi sắc, biến hành của cõi vô sắc,và do
tu mà đoạn, nghĩa là bốn pháp này duyên duyên thức là tùy miên tùy
tăng duyên hữu vi thuộc năm bộ của c õi Dục, ba bộ do kiến Khổ -Tập
mà đoạn và tu mà đoạn của cõi Sa éc, biến hành và do tu mà đoạn của
cõi Vô sắc. Dục bộc lưu-Ách-Thủ, hai Thân hệ trước, trừ ra Ác tác còn
lại cái khác, kiết Sân, hai kiết trước thuận phần dưới, tùy miên Dục
tham-Sân nhuế, kiết Nhuế cũng như vậy. Nghĩa là Dục trong bốn Bộc
lưu-Ách-Thủ, hai Thân hệ trước trong bốn Thân hệ, trừ ra Ác tác còn lại
Cái khác trong năm khác, Sân trong năm Cái, Sân trong năm Kiết, hai
kiết trước trong năm Kiết thuận ph ần dưới, Dục tham-Sân nhuế trong
bảy Tùy miên, Nhuế trong chín Kiết, duyên thức và duyên duyên thức
là tùy miên tùy tăng, cũng nói như ba Căn bất thiện và Dục lậu.
Hữu lậu duyên thức là ba bộ của cõi Dục, duyên hữu lậu của cõi
Sắc-Vô sắc, nghĩa là Hữu lậu duyên t hức là tùy miên tùy tăng thuộc
ba bộ do kiến Khổ -Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, cõi
Sắc-Vô sắc đều là duyên hữu lậu thuộc năm bộ; duyên duyên thức là
ba bộ của cõi Dục, duyên hữu vi của cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là Hữu lậu
duyên duyên thức là tùy miên tùy ta êng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập
mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc đều là   duyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 681  
www.daitangkinh.org  
hữu vi thuộc năm bộ.
Hữu Bộc lưu-Ách, Ngã ngữ thủ, tu øy miên Hữu tham, cũng như
vậy. Nghĩa là Hữu trong bốn Bộc lưu-Ách, Ngã ngữ trong bốn Thủ, Hữu
tham trong bảy Tùy miên, duyên thức và duyên duyên thức là tùy miên
tùy tăng, cũng nói như Hữu lậu trong ba Lậu.
Cái Ác tác duyên thức, là ba bộ cu ûa cõi Dục, biến hành của cõi
Sắc, và do tu mà đoạn, nghĩa là cái này duyên thức là tùy miên tùy tăng
thuộc ba bộ do kiến Khổ -Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục,
biến hành và do tu mà đoạn của co õi Sắc; duyên duyên thức là bốn bộ
của cõi Dục, ba bộ của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô
sắc, nghĩa là Cái này duyên duyên thức là tùy miên tùy tăng thuộc bốn
bộ của cõi Dục, trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn, ba bộ do kiến Khổ- Tập
mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của
cõi Vô sắc.
Kiết Tật-Khan, Tỷ-Thiệt xúc mà sinh ra ái thân, kiết Tật-Khan
cũng như vậy. Nghĩa là Tật-Khan trong năm Kiết, Tỷ-Thiệt xúc mà sinh
ra ái thân trong sáu Ái thân, kiết Tật–Khan trong chín Kiết, duyên thức
và duyên duyên thức là tùy miên tùy tăng, cũng nói như Cái Ác tác.
Kiết Sắc tham thuận phần trên, duyên thức là ba bộ của cõi Dục-
Sắc, biến hành của cõi Vô sắc, va ø do tu mà đoạn, nghĩa là Kiết này
duyên thức là tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn
và do tu mà đoạn của cõi Duc-Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi
Vô sắc; duyên duyên thức là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc-Vô
sắc, nghĩa là Kiết này duyên duyên thức là tùy miên tùy tăng thuộc ba
bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, bốn bộ của
cõi Sắc-Vô sắc, trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn.
Bốn kiết sau trong thuận phần trên, duyên thức là ba bộ của ba
cõi, nghĩa là Kiết này duyên thức thì ba cõi đều có tùy miên tùy tăng
thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn; duyên duyên
thức là ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là Kiết này
duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập
mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc đều có bốn bộ
do kiến Diệt mà đoạn.
Nhãn-Nhĩ-Thân xúc mà sinh ra á i thân, duyên thức là ba bộ của
cõi Dục-Sắc, nghĩa là Ái tha ân này duyên thức là tùy miên tùy tăng
thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục-
Sắc; duyên duyên thức là bốn bộ của cõi  Dục-Sắc, biến hành và do tu
mà đoạn của cõi Vô sắc, nghĩa là Ái thân này duyên duyên thức là tùy
682 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
miên tùy tăng thuộc bốn bộ của cõi Dục-Sắc, trừ ra bộ do kiến Diệt mà
đoạn, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc.
Tùy miên do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi
Dục, duyên thức là ba bộ của cõi Dục, biến hành và do tu mà đoạn của
cõi Sắc, nghĩa là tùy miên này duy ên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc
ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, biến
hành và do tu mà đoạn của cõi  Sắc; duyên duyên thức là bốn bộ của
cõi Dục, ba bộ của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc,
nghĩa là tùy miên này duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc bốn
bộ của cõi Dục, trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn, ba bộ do kiến Khổ-Tập
mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của
cõi Vô sắc.
Tùy miên do kiến Diệt mà đoạn của cõi Dục, duyên thức là ba bộ
của cõi Dục và duyên hữu lậu do kiến Diệt mà đoạn, biến hành và do tu
mà đoạn của cõi Sắc, nghĩa là tùy miên này duyên thức, là tùy miên tùy
tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn, do tu mà đoạn và duyên
hữu lậu do kiến Diệt mà đoạn của cõi Dục, biến hành và do tu mà đoạn
của cõi Sắc; duyên duyên thức là duyên hữu vi của cõi Dục, ba bộ của
cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc, nghĩa là tùy miên
này duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng duyên hữu vi thuộc năm bộ
của cõi Dục, ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi
Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc.
Tùy miên do kiến Đạo mà đoạn của cõi Dục, duyên thức là ba bộ
của cõi Dục và duyên hữu lậu do kiến Đạo mà đoạn, biến hành và do tu
mà đoạn của cõi Sắc, nghĩa là tùy miên này duyên thức, là tùy miên tùy
tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn, do tu mà đoạn và duyên
hữu lậu do kiến Đạo mà đoạn của cõi Dục, biến hành và do tu mà đoạn
của cĩ Sắc; duyên duyên thức là bốn bộ của cõi Dục, ba bộ của cõi Sắc,
biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc, nghĩa là tùy miên tùy tăng
này duyên duyên thức, là tùy miên tùy ta êng thuộc bốn bộ của cõi Dục
trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn, ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do
tu mà đoạn của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc.
Tùy miên do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi
Sắc, duyên thức là ba bộ của cõi Dục-Sắc, biến hành và do tu mà đoạn
của cõi Vô sắc, nghĩa là tùy miên  này duyên thức thì cõi Dục-Sắc đều
có tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà
đoạn, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc; duyên duyên thức là
ba bộ của cõi Dục, bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là tùy miên   này
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 683  
www.daitangkinh.org  
duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập
mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc đều có bốn bộ,
trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn.
Tùy miên do kiến Diệt mà đoạn của  cõi Sắc, duyên thức là ba
bộ của cõi Dục-Sắc, và duyên hữu la äu do kiến Diệt mà đoạn của cõi
Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc, nghĩa là tùy miên này
duyên duyên thức thì cõi Dục-Sắc đều c ó tùy miên tùy tăng thuộc ba
bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn, do tu mà đoạn và duyên hữu lậu do kiến
Diệt mà đoạn của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc;
duyên duyên thức là ba bộ của cõi Dục, duyên hữu vi của cõi Sắc, bốn
bộ của cõi Vô sắc, nghĩa là tùy miên này duyên duyên thức, là tùy miên
tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Ta äp mà đoạn và do tu mà đoạn của
cõi Dục, duyên hữu vi thuộc năm bộ của cõi Sắc, bốn bộ của cõi Vô sắc
trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn.
Tùy miên do kiến Đạo mà đoạn của cõi Sắc, duyên thức là ba
bộ của cõi Dục-Sắc, và duyên hữu lậu do kiến Đạo mà đoạn của cõi
Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc, nghĩa là tùy miên này
duyên thức thì cõi Dục-Sắc đều có tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do
kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu  mà đoạn, và duyên hữu lậu do kiến
Đạo mà đoạn của cõi Sắc, biến hành và do tu mà đoạn của cõi Vô sắc;
duyên duyên thức là ba bộ của cõi D ục, bốn bộ của cõi  Sắc-Vô sắc,
nghĩa là tùy miên này duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc ba
bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Dục, cõi Sắc-Vô
sắc đều có bốn bộ, trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn.
Tùy miên do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn của cõi Vô
sắc, duyên thức là ba bộ của ba cõi, nghĩa là tùy miên này duyên thức
thì ba cõi đều có tùy miên tùy ta êng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà
đoạn và do tu mà đoạn; duyên duyên thức  là ba bộ của cõi Dục, bốn
bộ của cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là tùy miên này duyên duyên thức, là tùy
miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn
của cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc đều có bốn bộ, trừ ra bộ do kiến Diệt mà
đoạn.
Tùy miên do kiến Diệt mà đoạn của cõi Vô sắc, duyên thức là ba
bộ của ba cõi, và duyên hữu lậu do kiến Diệt mà đoạn của cõi Vô sắc,
nghĩa là tùy miên này duyên thức thì ba cõi đều có tùy miên tùy tăng
thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn, và duyên hữu
lậu do kiến Diệt mà đoạn của cõi  Vô sắc; duyên duyên thức là ba bộ
của cõi Dục, bốn bộ của  cõi Sắc, duyên hữu vi c ủa cõi Vô sắc, nghĩa
684 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
là tùy miên này duyên duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do
kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoa ïn của cõi Dục, bốn bộ của cõi
Sắc trừ ra bộ do kiến Diệt mà đoạn, duyên hữu vi thuộc năm bộ của cõi
Vô sắc.
Tùy miên do kiến Đạo mà đoạn của cõi Vô sắc, duyên thức là ba
bộ của ba cõi, và duyên hữu lậu do kiến Đạo mà đoạn của cõi Vô sắc,
nghĩa là tùy miên này duyên thức thì ba cõi đều có tùy miên tùy tăng
thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn và do tu mà đoạn, và duyên hữu
lậu do kiến Đạo mà đoạn của cõi Vô sắc; duyên duyên thức là ba bộ
của cõi Dục. Bốn bộ của cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là tùy miên này duyên
duyên thức, là tùy miên tùy tăng thuộc ba bộ do kiến Khổ-Tập mà đoạn
và do tu mà đoạn của cõi Dục, cõi Sắc-Vô sắc đều có bốn bộ, trừ ra bộ
do kiến Diệt mà đoạn.
Hỏi: Tại sao trong này chỉ nói duyên thức và duyên duyên thức,
chứ không nói đến duyên duyên thức…?
Đáp: Vì ngăn chặn sai lầm do la àn lượt chuyển tiếp đến vô cùng
tận, nghĩa là nếu nói thêm về duyên thức thứ ba, thì lại phải nói đến
duyên thức thứ tư, như vậy lần lượt chuyển tiếp thì trở thành vô cùng
tận. Lại nữa, như Đẳng vô gián duyên chỉ cần tư duy đến Chuyển thứ
hai, không cần tư duy đến chuyển t hứ ba…, sở duyên duyên cũng phải
như vậy. Lại nữa, các pháp duyên thức và duyên duyên thức, tùy miên
tùy tăng phần nhiều có khác nhau, cho nên nhất định phải nói; chuyển
thứ ba… thì tùy miên tùy tăng pha àn nhiều không có khác nhau, cho nên
không nói thêm nữa. Lại nữa, A-tỳ-đạt-ma sơ lược hiển bày về phương
hướng-góc cạnh, khiến cho người trí mở thông để lần lược chuyển tiếp
mà ngộ nhập, cho nên không nói thêm về chuyện thứ ba…
Ý căn cho đến tùy miên Vô minh do tu mà đoạn của cõi Vô sắc,
ở trong mười lăm bộ tâm của ba cõi, mỗi một loại Đẳng vô gián sinh ra
mấy tâm?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người nói tâm làm Đẳng vọ gián duyên cho tâm
chứ không phải là tâm sở, tâm sơ û làm Đẳng vô gián duyên cho tâm
sở chứ không phải là tâm. Như phái Th í Dụ đã nói. Vì ngăn chặn ý đó
để hiển bày tâm-tâm sở lần lượt chuyển đổi có thể làm Đẳng vô gián
duyên, chứ không phải là chỉ tương tự, cho nên soạn ra phần luận này.
Trong này muốn hiển bày về Đẳng vô gia ùn duyên chứ , vì vậy chỉ hỏi
về tâm-tâm sở pháp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 685  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Vì sao trong này chỉ hỏi về sinh tâm hữu lậu, chứ không hỏi
về sinh tâm vô lậu?
Đáp: Đây là kiết uẩn, chỉ riêng tâm hữu lậu mới có thể tăng trưởng
kiết, cho nên chỉ nói đến nó.
Hỏi: Phân biệt về các kiết chỉ dựa vào năm bộ, nay tại sao lại hỏi
về mười lăm tâm?
Đáp: Nay trong uẩn này không phải là chỉ có kiết uẩn, mà cũng
là hiện bày về quan hệ của kiết, kiết này bao gồm ba cõi, cho nên hỏi
về mười lăm bộ tâm của ba cõi. Tâm là thù thắng nhất trong tâm-tâm-
sở, cho nên phần này chỉ hỏi về tâm mà không hỏi đến tâm sở. Trong
này, Sinh là nói về lúc đang sinh, lúc ấy có tác dụng của Đẳng vô gián
duyên.
Nói tất cả tâm thì toàn bộ có mười sáu loại, tức là mười lăm loại
trước và tâm vô lậu.
Hỏi: Mười sáu tâm này lần lượt chuyển đổi hướng về nhau, tất cả
từ mấy loại sinh ra, tất cả lại sinh ra mấy loại?
Đáp: Tâm thuộcc bốn bộ trước của cõi Dục, đều từ mười lăm tâm
sinh ra, trừ ra tâm vô lậu chỉ có thể sinh ra tâm thuộc năm bộ của cõi
Dục, bởi vì không phải la ø tâm nhiễm ô của địa dưới mà có thể sinh ra
tâm của địa trên, cũng không phải la ø tâm nhiêm ô mà có thể sinh ra
tâm vô lậu.
Tâm do tu mà đoạn của cõi Dục từ mười sáu tâm sinh ra, lại có
thể sinh ra mười sáu tâm. Tâm thuộc bốn bộ trước của cõi Sắc từ mười
một tâm sinh ra, trừ ra tâm thuộc bốn bộ trước của cõi Dục và tâm vô
lậu, chỉ có thể sinh ra mười tâm của c õi Dục-Sắc. Tâm do tu mà đoạn
của cõi Sắc từ mười hai tâm sinh ra, trừ ra tâm thuộc bốn bộ trước của
cõi Dục, lại có thể sinh ra mười  sáu tâm. Tâm thuộc bốn bộ trước của
cõi Vô sắc từ bảy tâm sinh ra, đó là tâm thuộc năm bộ của cõi mình, và
cõi Dục-Sắc đều là tâm do tu mà đoạn, lại có thể sinh ra mười lăm tâm,
trừ ra tâm vô lậu. Tâm do tu mà đoạn của cõi Vô sắc từ tám tâm sinh
ra, đó là tâm thuộc năm bộ của cõi  mình, cõi Dục-Sắc đều tâm do tu
mà đoạn, và tâm vô lậu, lại có thể sinh ra mười sáu tâm. Tâm vô lậu từ
bốn tâm sinh ra, lại có thể sinh ra b ốn tâm, đó là ba cõi đều có tâm do
tu mà đoạn và tâm vô lậu, bởi vì không phải là tâm vô lậu vào ra cùng
với tâm nhiễm ô. Trong này dựa chuhng vào tất cả hữu tình, hoặc tất cả
thời gian có thể có mà nói, chứ không phải là chỉ nói đến một Bổ-đặc-
già-la, đối với một sát-na mà có sự việc như vậy.
Ý căn Đẳng vô gián sinh ra mười lăm tâm, là trong mười sáu tâm
686 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
trừ ra tâm vô lậu, bởi vì không phải là tâm đã nói đến, mà đây là nói
chung. Có điểm sai biệt, là nếu chưa lìa  nhiễm của cõi Dục thì ý căn
Đẳng vô gián của cõi Dục có thể sinh ra sáu tâm, đó là năm tâm của cõi
Dục và tâm do tu mà đoạn của cõi  Sắc, tức là tâm gia hạnh thiện của
Vị chí Định. Nếu đã lìa nhi ễm của cõi Dục mà chưa lìa nhiễm của cõi
Sắc, thì ý căn Đẳng vô gián của cõi Dục có thể sinh ra mười tâm, đó là
năm tâm của cõi Dục như lúc lui sụt…, và năm tâm của cõi Sắc như lúc
nối tiếp sinh ra… nếu đã lìa nhiễm của  cõi Sắc thì ý căn Đẳng vô gián
của cõi Dục có thể sinh ra mười một tâm, đó là năm tâm của cõi Dục
như lúc lui sụt…, một tâm của cõi  Sắc như lúc tiến vào Định, năm tâm
của cõi Vô sắc như lúc nối tiếp sinh ra. Nếu chưa lìa nhiễm của cõi Sắc,
thì ý căn Đẳng vô gián của cõi Sắc  có thể sinh ra mười một tâm, đó là
năm tâm của cõi Dục như lúc nối ti ếp sinh ra-hoặc lúc lui sụt…, năm
tâm của cõi Sắc và tâm do tu mà đoạn của cõi Vô sắc, tức là những tâm
gia hạnh thiện cận của Không vô bi ên xứ, như lúc tiến vào Định. Nếu
đã lìa nhiễm của cõi Sắc, thì ý căn Đa úng vô gián của cõi Sắc có thể
sinh ra mười một tâm, đó là tâm do tu mà đoạn của cõi Dục, tức là tâm
Thông quả…, năm tâm của cõi Sắc như lúc lui sụt…, năm tâm của cõi Vô
sắc như lúc nối tiếp sinh ra… ý căn Đẳng vô gián của  cõi Vô sắc có thể
sinh ra mười lăm tâm, đó là năm tâm của cõi Dục như lúc nối tiếp
sinh ra-lui sụt…, và năm tâm của cõi Vô sắc.
Xả và năm căn như Tín… cũng như va äy, bởi vì sinh ra mười lăm
tâm như ý căn.
Lạc căn Đẳng vô gián sinh ra mườ i một tâm, đó là cõi Dục-Sắc
đều có năm tâm, và tâm do tu mà đoạn c ủa cõi Vô sắc, tức là Lạc căn
Đẳng vô gián của Tĩnh lự thứ ba, vượt lên và tiến vào Định hữu lậu
của Không vô biên xứ; bốn Thọ như Lạc… và năm thức thân nhất định
không mạng chung, cho nên Đẳng vô gián không sinh ra tâm thuộc bốn
bộ trước của cõi Vô sắc.
Hỷ căn Đẳng vô gián sinh ra mười tâm, đó là cõi Dục-Sắc đều có
tâm thuộc năm bộ, Hỷ căn của cõi D ục sinh ra năm tâm của cõi Dục,
Hỷ căn của cõi Sắc sinh ra năm tâm của cõi Sắc, không phải là Hỷ căn
Đẳng vô gián của cõi Dục sinh ra Hỷ nhiễm ô cùng với tâm của cõi Sắc,
cũng không phải là Hỷ căn Đẳng vô gián của cõi Sắc sinh ra Hỷ nhiễm
ô cùng với cõi tâm của cõi Dục, bởi vì Hỷ căn chỉ có thể dẫn đến phiền
não của địa mình.
Trong này có người nói: Hỷ căn Đẳng vô gián của cõi Sắc sinh ra
tâm thiện vô ký của cõi Dục, Hỷ căn Đẳng vô gián của cõi Dục không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 687  
www.daitangkinh.org  
sinh ra tâm thiện vô ký của cõi sắc, phải là xả căn Đẳng vô gián của cõi
Dục mới có thể sinh ra các tâm của cõi Sắc.
Vị trí đương tri căn (một trong ba căn vô lậu) Đẳng vô gián không
sinh ra tâm, là bởi vì không sinh ra mười  lăm tâm của ba cõi. Tức là
do nghĩa này mà kinh nói Kiến đạo gọi  là Vô tướng, là bởi vì Vô gián
không sinh ra tâm hữu lậu.
Dĩ tri căn và cụ tri căn (hai trong ba căn vô lậu) Đẳng vô gián
sinh ra ba tâm, đó là tâm thiện do tu  mà đoạn của ba cõi. Trong này,
đạt được quả Dự lưu-Nhất lai rồi ho ặc dùng tâm của c õi Dục mà sinh
ra, hoặc dùng tâm của Vị chí Định ma ø sinh ra. Đạt được quả Bất hoàn
rồi, nếu dựa vào Vị chí Định thì cũng dùng hai tâm này mà sinh ra; nếu
dựa vào năm địa khác khác thì đều dùng tâm của địa mình mà sinh ra;
nếu dựa vào năm địa khác thì đều dùng tâm của địa mình mà sinh ra.
Đạt được quả A-la-hán rồi, nếu dựa vào Vị chí Định thì hoặc dùng tâm
của cõi Dục mà sinh ra, hoặc dùng tâm của Vị chí Định mà sinh ra; nếu
dựa vào Vô sở hữu xứ thì hoặc dùng tâm của Vô sở hữu xứ mà sinh ra,
hoặc dùng tâm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà sinh ra; nếu dựa vào
địa khác thì đều dựa vào tâm của địa mình mà sinh ra.
Nhãn-nhĩ-thân thức giới sinh ra mười tâm, đó là cõi Dục-Sắc đều
có năm bộ, chỉ sinh ra tâm của cõi mình. Tỷ-thiệt thức giới sinh ra năm
tâm, đó là năm bộ của cõi Dục. Ph áp vô lậu sinh ra ba tâm, đó là do
tu mà đoạn của ba cõi. Pháp quá khứ sinh ra hai tâm, đó là do tu mà
đoạn của cõi Sắc-Vô sắc, tức là ra khỏi dị thục Vô tưởng của Diệt định.
Tâm của Định Vô tưởng đến lúc sinh ra tác dụng, quá khứ có thể tiến
vào tâm-tâm sở pháp, lúc  bấy giờ mới có tác dụng của Đẳng vô gián
duyên.
Hỏi: Ra khỏi tâm dị  thục của Vô tưởng là bao gồm năm bộ của
cõi Sắc, hay là chỉ do tu mà đoạn? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai
đều có sai lầm. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu bao gồm năm bộ của cõi
Sắc, thì tại sao trong này không nói? Nghĩa là trong này nên nói quá khứ
sinh ra sáu tâm, vì sao chỉ nói là quá khứ sinh ra hai tâm? Nếu chỉ do tu
mà đoạn thì trong chương Căn Uẩn đã nói nên thông hiểu thế nào? Như
nói: “Tưởng dấy khởi lên rồi các hữu tì nh ở đó từ nơi ấy mất đi, tưởng
ấy nên nói hoặc là thiện-hoặc là vô ký, đối với tưởng ấy là tùy miên tùy
tăng duyên hữu lậu của cõi Sắc.”
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Ra khỏi tâm dị thục Vô tưởng bao
gồm năm bộ của cõi Sắc.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong này không nói?
688 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 
Đáp: Nên nói mà không nói thì ph ải biết là nghĩa này có khác.
Lại nữa, trong này chỉ nói ra tâm Vô tưởng của Diệt Định là do lực công
dụng của gia hạnh đã dẫn dắt, ra khỏi tâm dị thục Vô tưởng không phải
là do lực công dụng của gia hạnh đã dẫn dắt phát khởi, cho nên ở đây
không nói đến. Lại nữa, trong này chỉ nói chỉ là tâm thiện, ra khỏi tâm
dị thục Vô tưởng hoặc là thiện-hoặc là nhiễm-hoặc là vô ký, cho nên ở
đây không nói đến. Có người đưa ra cách nói này: Ra khỏi tâm dị thục
Vô tưởng, chỉ là do tu mà đoạn.
Hỏi: Trong chưởng Căn Uẩn đã nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Văn ấy nên nói như vậy: Đối với tưởng ấy là biến hành tùy
miên tùy tăng của cõi Sắc. Nhưng ngăn chặn duyên vô lậu cho nên nói
là tùy miên tùy tăng duyên hữu lậu.
Lời bình: Trong hai cách nói này thì cách nói trước là hợp lý.
Hỏi: Tại sao tưởng ấy không phải là tùy miên tùy tăng duyên  vô
lậu?
Đáp: Đó là chấp Vô tưởng làm Niết-bàn, chấp Vô tưởng Định  là
Thánh đạo, vì vậy lúc bấy giờ không khởi lên tà kiến bác bỏ không có
Diệt-Đạo, từ đó về sau có thể khởi lên tà kiến.
Pháp vị lai không sinh ra tâm, bởi vì không phải là Đẳng vô gián
duyên.
Bốn Vô lượng sinh ra sáu tâm, đó là năm bộ của cõi Sắc và do tu
mà đoạn của cõi Dục, bởi vì duyên với cõi Dục, duyên với hữu tình, cho
nên không có thể dẫn dắt khởi lên tâm c ủa cõi Vô sắc. Hai Giải thoát
trước, nên biết cũng như vậy, bởi vì duyên với cõi Dục.
Giải thoát thứ tư-thứ năm sinh ra sáu tâm, đó là năm bộ của cõi
Vô sắc và do tu mà đoạn của cõi Sắc. Tha tâm trí sinh ra sáu tâm, đó là
năm bộ của cõi Sắc và do tu mà đoạn của cõi Dục. Năm Thông Đẳng vô
gián không có thể dẫn dắt phát khởi tâm của cõi Vô sắc. Giải thoát thứ
ba-bốn Thắng xứ sau-tám Biến xứ trước sinh ra năm tâm, đó là năm bộ
của cõi Sắc đều là sự quán sát riêng biệt, không có thể dẫn dắt phát khởi
tâm của cõi Vô sắc. Hai Biến xứ sau sinh ra năm tâm, đó là năm bộ của
cõi Vô sắc, là quán sát nhờ vào tưởng tượng, không có thể dẫn dắt phát
khởi tâm Định của cõi Sa éc. Giải thoát thứ tám không sinh ra tâm,  bởi
vì tuy là tâm Đẳng vô gián mà không phải là tâm Đẳng vô gián duyên.
Pháp trí sinh ra hai tâm, đó là tâm do tu mà đoạn của cõi Dục-Sắc, bởi vì
duyên với bốn Đế của cõi Dục, không có thể dẫn dắt phát khởi tâm của
cõi Vô sắc. Kiết Sắc tham thuận phần trên sinh ra hai tâm, đó là tâm do
tu mà đoạn của cõi Dục-Sắc, bởi vì tâm nhiễm của địa dưới không sinh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 89 689  
www.daitangkinh.org  
ra tâm của địa trên. Bốn kiết sau thuận phần trên sinh ra ba tâm, đó là
tâm do tu mà đoạn của ba cõi, bởi vì năm kiết này còn hiện hành trong
thân Bất hoàn. Văn còn lại dễ hiểu, cho nên không phân biệt.


„
690 BỘ TỲ ĐÀM 4
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA