A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 17

Việt dịch

QUYỂN 17
Phẩm 8: BẢY PHÁP, Phần 2
Có bảy pháp không tốt (phi diệu): 
1. Bất tín. 
2. Không hổ. 
3. Không thẹn. 
4. Biếng lười. 
5. Mất chánh niệm. 
6. Không định. 
7. Ác tuệ (tuệ xấu).
- Thế nào là bất tín (không tin)?
Đáp: Gồm các loại chẳng tin, tính chất của bất tín, tánh chẳng tin 
ở trước mắt, không tùy thuận, không ấn định quyết chắc, đã không vui 
nhẫn, sẽ không vui nhẫn, hiện không vui nhẫn, lòng luôn không thanh 
tịnh. Đó gọi là bất tín.
- Thế nào là vô tàm? (Không biết xấu hổ)
Đáp: Tức là các thứ chẳng biết xấu hổ, cho đến rộng nói. Đó gọi 
là vô tàm.
- Thế nào là vô quý? (Không biết tủi thẹn)
Đáp: Các thứ chẳng biết tủi thẹn, xấu hổ, mắc cỡ..., cho đến rộng 
nói. Đó là vô quý.
- Thế nào là biếng lười?
Đáp: Tức là tính chất của các thứ dưới mức tinh tấn, tinh tấn kém, 
ngán tinh tấn, sợ tinh tấn..., rộng nói cho đến sự biếng lười, tự tánh 
biếng lười tâm không hăng hái mạnh mẽ cố gắng siêng năng chuyên 
cần. Đó gọi là biếng lười.
- Thế nào là thất niệm? (Mất chánh niệm)

===== PAGE 269 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 269
Đáp: Tức là tính chất của các thứ không nghĩ ngợi, chú ý, nghĩ nhớ 
các việc gì cả hoặc nghĩ ngợi lang mang, mất chánh niệm, niệm ở ngoài 
tâm. Đó là thất niệm.
- Thế nào là bất định?
Đáp: Tức là tâm tán loạn. Tính chất của tâm tán loạn là sao? Tức 
là các tính chất phân tán của tâm như tâm loạn động rối rắm, tâm luôn 
xao động hồi hộp, bị quấy nhiễu, tâm lăng xăng lang thang, chạy nhảy, 
không chuyên chú vào một cảnh, không đứng yên. Đó là tánh tán loạn 
của tâm.
- Thế nào là ác tuệ?
Đáp: Tức là tuyển chọn những điều không đúng lý chấp chặt cho 
là đúng, còn những việc đúng lý thì bảo là sai. Thế nên gọi là ác tuệ 
(tuệ xấu).
Đó là bảy pháp không tốt.
Do nguyên nhân nào mà nói bảy pháp nầy là không tốt? Không 
tốt (diệu) tức là không phải hạng người tốt lành. Các pháp nầy gọi là 
không tốt, nghĩa là với các pháp nầy thì chỉ có những kẻ không tốt đàng 
hoàng mến thích chuộng lấy mà thôi. Vì kẻ ấy hiện có nên gọi là bảy 
thứ không tốt.
Có bảy thứ pháp tốt: 
1. Tín. 
2. Tàm. 
3. Quý. 
4. Tinh tấn. 
5. Niệm. 
6. Định. 
7. Tuệ.
- Thế nào là tín?
Đáp: Các thứ đức tin, tính chất của đức tin, sự tin tưởng trước mắt, 
sự tùy thuận, sự ấn định quyết chấp (lời hứa có uy tín) đã vui chịu đựng 
(nhẫn) sẽ vui chịu đựng, hiện đang vui chịu đựng. Tâm luôn thanh tịnh. 
Đó gọi là tín.
- Thế nào là tàm? (xấu hổ với người)
Đáp: Là các thứ mắc cỡ, xấu hổ, tính chất về sự xấu hổ, cho đến 
rộng nói. Đó là tàm (hổ).
- Thế nào là quý?
Đáp: Các thứ tủi thẹn, tánh của tủi thẹn, cho đến nói rộng. Đó là 
quý (tự thẹn với mình).

===== PAGE 270 =====
270 BỘ TỲ ĐÀM 1
- Thế nào là tinh tấn?
Đáp: Tức các thứ bậc dưới của siêng năng tinh tấn, tính chất sự 
tinh tấn cho đến rộng nói. Đó là tinh tấn (cố sức siêng gắng).
- Thế nào là niệm?
Đáp: Là các thứ niệm, tùy niệm. Rộng nói cho đến tâm sáng suốt 
tánh ghi nhớ. Đó là niệm.
- Thế nào là định?
Đáp: Là các thứ tâm trụ. Rộng nói cho đến tính chất tâm chuyên 
chú vào một cảnh. Đó gọi là định.
- Thế nào là tuệ?
Đáp: Tức là tuyển chọn hiểu biết các điều nào đúng lý thì cho là 
đúng lý, điều nào không đúng lý thì bảo là sai. Đó gọi là tuệ.
Đó là bảy pháp tốt. Do nguyên nhân nào nói là bảy pháp nầy tốt? 
Tốt là chỉ cho hạng người tốt đàng hoàng. Ở đây nói các pháp ấy tốt, có 
nghĩa là chỉ có những kẻ đàng hoàng tốt mới mến thích chuộng lấy các 
pháp đó mà thôi. Nay các kẻ ấy hiện có, nên gọi đó là bảy pháp tốt.
Lại có bảy pháp không tốt: 
1. Chẳng biết pháp. 
2. Không biết nghĩa. 
3. Không biết thời gian. 
4. Không biết độ lượng. 
5. Không biết chính mình. 
6. Không biết về các nhóm người. 
7. Không biết Bổ-đặc-già-la nào hơn kém.
- Thế nào là không biết pháp?
Đáp: Nghĩa là không biết giáo pháp của Như Lai gọi là Khế kinh, 
gồm các thứ như: Văn đọc tụng, lời thọ ký, kệ tụng, tự nói, nhân duyên, 
thí dụ, bổn sự, bổn sinh, phương quảng, pháp hiếm có, nghị luận... Đó 
gọi là không biết pháp.
- Thế nào là không biết nghĩa?
Đáp: Tức là chẳng hiểu biết được điều ấy, những lời nói có nghĩa 
lý ấy, nghĩa là với lời nói như thế, như thế, thì có nghĩa lý như thế, như 
thế. Đó gọi là chẳng biết nghĩa.
- Thế nào là không biết thời gian?
Đáp: Nghĩa là không biết đúng lúc hay không đúng lúc, là như lúc 
nầy thì nên tu pháp ngăn trừ thôi dứt. Lúc nầy thì nên tu pháp khởi sự 
hành động, lúc kia thì nên tu hạnh buông xả v.v... Đó gọi là không biết 
thời gian.

===== PAGE 271 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 271
- Thế nào là không biết độ lượng?
Đáp: Nghĩa là không hiểu biết các thứ phân lượng như các thức ăn 
uống hay cách ăn uống, như việc đi đứng nằm ngồi, như việc thức ngủ, 
nói năng im lặng, hoặc cách giải trừ phiền muộn v.v..., phải có chừng 
mực. Thế nên gọi là không biết độ lượng.
- Thế nào là không tự biết mình?
Đáp: Là không tự biết mình đạo đức nhiều ít như các thứ: Đức tin, 
giới hạnh, việc nghe học, việc buông xả, trí tuệ hoặc giáo pháp, các quả 
chứng, các ý niệm dòng dõi tài năng, năng khiếu của mình v.v..., gọi là 
không tự biết về mình.
- Thế nào là không biết về các nhóm người?
Đáp: Là chẳng hiểu biết về các nhóm người ai hơn ai kém, như thế 
nào về các chúng Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Trưởng giả, cư sĩ hay Sa-môn 
hoặc ngoại đạo... ở trong các nhóm người ấy thì ta phải làm như thế nào 
như phải đứng ngồi ra sao, nói năng im lặng thế nào v.v... Đó gọi là 
không biết về các nhóm người.
- Thế nào là không biết về Bổ-đặc-già-la nào hơn kém?
Đáp: Nghĩa là không biết các Bổ-đặc-già-la đức hạnh của ai hơn 
hay kém. Tức là các Bổ-đặc-già-la như thế như thế thì đức hạnh như 
thế như thế là kém hay hơn. Đó gọi là không biết rõ Bổ-đặc-già-la hơn 
kém.
Đó là bảy pháp không tốt. Do nguyên nhân nào nói bảy pháp 
đó chẳng tốt lành? Chẳng tốt là chỉ cho người không tốt, không đàng 
hoàng. Các pháp nầy sở dĩ gọi là không tốt vì chỉ có hạng người ấy mến 
ưa chuộng lấy mà thôi. Cho nên đây là bảy pháp không tốt.
Lại có bảy pháp tốt: 
1. Biết pháp. 
2. Hiểu nghĩa. 
3. Biết lúc. 
4. Biết độ lượng. 
5. Biết mình. 
6. Biết các nhóm người. 
7. Biết Bổ-đặc-già-la hơn kém.
- Biết pháp, nghĩa là hiểu biết đúng về giáo pháp của Như Lai. Đó 
là Khế kinh gồm có các thứ: Ứng tụng, Thọ ký, Văn xuôi, Văn vần, (các 
kệ tụng), Tự nói, Nhân duyên, Thí dụ, Bổn sự, Bổn sinh, Phương quảng, 
Pháp hiếm có, Nghị luận... Đó gọi là biết pháp.
- Hiểu nghĩa, là hiểu biết đúng đắn điều đó, lời văn có nghĩa lý đó. 

===== PAGE 272 =====
272 BỘ TỲ ĐÀM 1
Tức là những lời như thế thì có ý nghĩa như thế. Đó gọi là hiểu nghĩa.
- Biết lúc, là biết đúng lúc và chẳng đúng lúc. Tức là lúc nầy thì 
nên tu pháp chỉ tướng, lúc kia thì nên tu pháp cử tướng, và lúc nọ nên tu 
pháp xả tướng v.v... như thế gọi là biết lúc biết thời.
- Biết độ lượng, là hiểu biết đúng đắn có thứ phân lượng, tức như 
các thức ăn uống hay cách ăn uống thưởng thức, hoặc khi đi đứng nằm 
ngồi, khi thức ngủ, nói năng im lặng, hoặc khi giải lao, giải buồn v.v... 
mỗi thứ đều có mức hạn định..., đều biết rõ cả.
- Tự biết mình, là hiểu biết đúng đắn về đức độ của mình nhiều, 
hay ít. Tức là những thứ mình đã có. Như về đức tin, uy tín, giới hạnh, 
nghe học, sự buông xả, hoặc trí tuệ, giáo pháp, các quả chứng, các ý 
niệm, hoặc về dòng dõi, năng khiếu, tài năng v.v..., thì gọi biết mình.
- Biết các nhóm người, là biết rõ các nhóm người nào là hơn hay 
kém, như các nhóm người thuộc các dòng Sát đế lỵ, Bà-la-môn, Trưởng 
giả, cư sĩ, đây là Sa-môn, đây là ngoại đạo..., thì ta phải xử sự như thế 
nào, phải đứng ngồi ra sao, khi nào nên nói và nên yên lặng. Đó gọi là 
biết các nhóm người.
- Biết hạn Bổ-đặc-già-la nào hơn hay kém, là biết rõ hạng Bổ-
đặc-già-la nầy có đức hạnh hơn hay kém. Tức là khối Bổ-đặc-già-la 
như thế thì có đức hạnh như thế là kém hay hơn... Đó gọi là biết Bổ-
đặc-già-la hơn hay kém.
Đó là bảy pháp tốt. Vì sao lại gọi bảy pháp nầy là tốt? Tốt đây là 
chỉ cho bậc Thiện sĩ, kẻ đàng hoàng. Các pháp đó gọi là tốt vì chỉ có 
những kẻ tốt đàng hoàng đó mến ưa chuộng lấy mà thôi. Cho đến gọi 
các pháp nầy là tốt.
Có bảy thức trụ:
1. Như có loài hữu tình có sắc, có các thứ thân và các thứ tưởng 
như loài người và một phần cõi trời. Đó là trụ thức thứ nhất. 
2. Lại có loài hữu tình có sắc, có các thứ thân, nhưng chỉ có một 
thứ tưởng như cõi trời Phạm chúng, khởi lập từ kiếp xưa, gọi là trụ thức 
thứ hai.
3. Lại có loài hữu tình có sắc, có một thứ thân nhưng có nhiều thứ 
tưởng như cõi trời Quang Âm thì gọi là cõi trời thứ ba.
4. Lại có loài hữu tình có sắc, có một thứ thân và một thứ tưởng 
như cõi trời Biến tịnh, thì gọi là trụ thức thứ tư.
5. Lại có loài hữu tình không có sắc, vượt ngoài tất cả sắc tưởng, 
diệt hết các đối tưởng chẳng còn suy nghĩ các thứ tưởng và nhập vào 
không vô biên, trụ đầy đủ vào Không vô biên xứ. Như cõi trời Không 

===== PAGE 273 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 273
vô biên xứ. Gọi đó là trụ thức thứ năm.
- Lại có loài hữu tình không có sắc, vượt ngoài tất cả vào Không 
vô biên xứ mà nhập vào thức vô biên, trụ đầy đủ vào Thức vô biên xứ. 
Như cõi trời Thức vô biên xứ. Gọi đó là trụ thức thứ sáu.
- Lại có loài hữu tình không có sắc, vượt ngoài tất cả Thức vô biên 
xứ mà nhập vào vô sở hữu trụ đầy đủ vào Vô sở hữu xứ. Như cõi trời 
Vô sở hữu xứ. Gọi đó là trụ thức thứ bảy.
Chữ có sắc ở đây, nghĩa là loài hữu tình ấy có sắc, hiện bày ra 
thân có sắc, có đủ cả xứ có sắc, giới có sắc và uẩn có sắc, nên gọi là 
có sắc.
Loài hữu tình: Tức là theo nghĩa chắc thật cao tột. Vì các loài 
hữu tình không nhận được, không thể được, không có, không hiện hữu, 
nhưng dựa vào các uẩn, xứ, giới mà giả lập ra có loài hữu tình. Rồi có 
các tưởng tưởng ra đặt ra nói là có chuyển đổi mà gọi là loài hữu tình 
theo ý người. Rồi có sinh mạng nhu đồng (trẻ con) có sinh ra, có nuôi 
dưỡng thành trượng phu Bổ-đặc-già-la, nên gọi là loài hữu tình.
Có các thứ thân, nghĩa là loài hữu tình đó có nhiều thứ sắc thân 
hiện bày rõ ràng, đủ các thứ tướng, đủ các thứ hình chứ không phải có 
một sắc, một tướng, một hình. Cho nên gọi là các thứ thân.
Có các thứ tưởng, là loài hữu tình ấy có các tưởng vui, tưởng khổ, 
hay tưởng không vui không khổ. Cho nên gọi là các thứ tưởng.
Như người và một phần cõi trời, là chỉ chung về loài người và cõi 
trời thuộc Dục giới.
Gọi đó là thứ nhất, tức là theo thứ tự liên tục đếm tới thì nó ở hàng 
thứ nhất.
Trụ là gì? Tức là với sự phiền lụy đó có đủ cả sắc, thọ, tưởng, 
hành, thức nên gọi chung là thức trụ.
Có sắc, là loài hữu tình có sắc đó mới bày ra cái thân có sắc, có 
các thứ xứ có sắc, giới có sắc và uẩn có sắc. Nên gọi là có sắc.
Hữu tình, tức là theo nghĩa chắc thật cao quý. Dầu loài hữu tình 
thật ra không nhận được, không thể được, không có, không hiện hữu, 
nhưng dựa vào các uẩn, giới, xứ mà giả lập ra loài hữu tình. Rồi với các 
tưởng tưởng ra, đặt ra nói là có chuyển đổi mà gọi là loài hữu tình theo 
ý người. Rồi có sinh mạng nhu đồng, có sinh, có dưỡng trở thành trượng 
phu Bổ-đặc-già-la. Nên gọi là hữu tình.
Có các thứ thân, là loài hữu tình đó có nhiều thứ sắc thân hiện bày 
rõ ràng, đủ các thứ hình tướng chứ không phải chỉ có một sắc, một tướng 
một hình. Nên gọi là các thứ thân.

===== PAGE 274 =====
274 BỘ TỲ ĐÀM 1
Có một thứ tưởng, là các loài hữu tình ấy có thời gian và thân phận 
sống (có mạng sống trong một thời gian nhất định). Nên khi thế giới 
nầy kiếp sống sắp hoại thì phần nhiều đều vãng sinh lên cõi trời Quang 
âm cùng chung sự với nhau. Ở đó có đầy đủ tâm ý và sắc thân, các căn 
không thiếu sót, các chi phần bộ phận đều trọn vẹn đầy đủ, hình tướng 
rõ ràng thanh tịnh mừng vui mà ăn uống, mạng sống dài lâu có thời 
gian phần số. Ở thế gian đó khi kiếp xưa lúc mới thành lập, ở phía dưới 
không trung có một số cung điện trống rỗng, bỗng nhiên mọc lên. Khi 
đó có một người (hữu tình) do thọ mạng đã hết, nghiệp đã dứt, phước 
đã tàn, là người đầu tiên cùng chung sống ở cõi trời Quang âm chết đi 
và sinh xuống ở tại cung điện trống không cõi Phạm thế, chỉ riêng một 
mình không có ai khác theo hầu nhưng có tuổi thọ rất dài. Người nầy 
sống ở đó trong thời gian rất lâu, lâu lắm. Rồi bỗng nhiên lại sinh ra 
lòng ái dục và buồn rũ rượi, nên nghĩ: Phải chi có nhiều hữu tình khác 
cùng chung số phần đến sống cùng làm bạn với ta! Khi người nầy đang 
ước ao như thế thì có một số hữu tình khác do tuổi thọ đã tàn, nghiệp đã 
dứt, phước đã hết cũng ở cõi trời Quang âm đó chết đi và sinh vào cung 
điện ở cõi Phạm thế để cùng làm bạn với hữu tình trước đó. Người sinh 
trước ở cõi ấy nghĩ: Từ xưa khi ta sinh lên đây chỉ có một mình không 
có ai cả tuổi thọ rất cao, và ở đây rất lâu bỗng nhiên sinh ái dục và buồn 
rười rượi, nên nghĩ làm thế nào để có các chúng hữu tình khác cũng 
giống như ta sinh vào chốn nầy để cùng ta làm bạn. Khi ta ước ao như 
thế thì có các hữu tình khác liền sinh vào đây đáp ứng ý ta và cùng ta 
làm bạn. Vậy thì số hữu tình chính ta hóa ra. Như thế thì đối với những 
kẻ ấy và các thế gian khác ta là kẻ tự có tự tại, ta là kẻ làm ra, hóa ra, 
sinh ra. Thật ra đáng tôn lên làm Tổ phụ. Ngay lúc đó nhóm hữu tình kia 
cũng nghĩ: Bọn ta đã từng thấy ông ấy sống, một mình ở đây với số tuổi 
rất cao, và sống ở đây rất lâu, lâu lắm. Rồi bỗng nhiên phát sinh lòng 
ái dục và nảy ra một nỗi buồn lớn và bảo ước ao có các hữu tình khác 
cùng giống như ta sinh lên đây cùng làm bạn với ta. Khi ông ấy mong 
ước điều đó thì bọn ta liền sinh lên đó cùng chung số phần để cùng làm 
bạn thiết với ông ấy. Vậy thì bọn ta chính do ông ấy hóa ra. Đối với loài 
hữu tình và các vật trên cõi nầy, thì khi ông ấy là kẻ tự tại, là kẻ đã hóa 
ra, làm ra, sinh ra, thật ông ấy đáng tôn lên làm Tổ phụ..., cho nên gọi 
là có một thứ tưởng.
Như cõi trời Phạm chúng, là ở đây là để gọi chung những người 
sinh lên ở cung trời Phạm chúng.
Có nhiều thứ thân nhưng chỉ có một thứ tưởng đã khởi trụ từ kiếp 

===== PAGE 275 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 275
xa xưa, là khi kiếp xưa sinh ra thì gọi là bậc thứ hai, tức theo thứ tự liên 
tục đếm dần lên thì nó ở hàng thứ hai.
Hỏi: Vì sao gọi là thức trụ?
Đáp: Tức là với thân phiền lụy nầy có đủ các thứ uẩn, sắc, thọ, 
tưởng, hành, thức, nên gọi chung là thức trụ.
Có sắc, nghĩa là đối với loài hữu tình có sắc ấy bày lập ra cái thân 
có sắc, có các thứ xứ có sắc, giới có sắc uẩn có sắc. Nên gọi là có sắc.
Hữu tình, đó là nghĩa chắc thật cao quý. Dù các loài hữu tình không 
nhận được, không thể được, không có, không hiện hữu, nhưng y vào các 
uẩn, giới, xứ mà giả lập ra loài hữu tình. Rồi với các tưởng tưởng ra mà 
đặt nói là có chuyển đổi mà gọi là hữu tình theo ý người. Rồi có sinh 
ra mạng nhu đồng, có sinh ra có nuôi dưỡng để thành những trượng phu 
Bổ-đặc-già-la. Cho nên gọi là hữu tình.
Có một thứ thân, là loài hữu tình ấy có một sắc thân rõ ràng có 
một phần tướng. Không có các thứ sắc, không có nhiều thứ tướng, nhiều 
thứ hình. Nên gọi là một thứ thân.
Có nhiều thứ tưởng nghĩa là loài hữu tình ấy có tưởng vui và tưởng 
chẳng khổ chẳng vui. Nên gọi là nhiều thứ tưởng.
Như cõi trời Quang âm, tức chỉ chung cho các trời ở cõi Quang âm. 
Đó gọi là hàng thứ ba. Tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó ở 
hàng thứ ba.
Thức trụ là gì? Tức là với cái thân phiền lụy nầy có đủ các uẩn 
sắc, thọ, tưởng, hành, thức nên gọi chung là thức trụ.
Có sắc, nghĩa là loài hữu tình có sắc ấy bày lập ra thân có sắc và 
các thứ xứ có sắc, giới có sắc, uẩn có sắc, cho nên gọi là có sắc.
Hữu tình, là thuộc nghĩa chắc thật và cao tột, dù các loài hữu tình 
chẳng thể thâu nhận được, chẳng thể được, không có, không hiện hữu, 
nhưng y vào các uẩn, giới, xứ mà giả lập ra loài hữu tình. Rồi với các 
tưởng tưởng ra mà đặt ra nói là có chuyển đổi mà gọi là hữu tình theo ý 
người. Rồi có sinh ra mạng nhu đồng, có sinh ra, có nuôi dưỡng để thành 
Bổ-đặc-già-la, nên gọi là hữu tình.
Có một thứ thân, là các loài hữu tình ấy có một sắc thân rõ ràng, 
có một hình, một tướng. Không có nhiều thứ sắc, không có nhiều thứ 
tướng, nhiều thứ hình. Nên gọi là một thứ thân.
Có một thứ tưởng, là có loài hữu tình chỉ có tưởng vui mà thôi, cho 
nên gọi là một thứ tưởng.
Như cõi trời Biến tịnh, tức là sự chỉ chung cho các trời ở cõi Biến 
tịnh, đó là hàng thứ tư. Tức theo thứ tự liên tục dần đếm lên thì nó ở 

===== PAGE 276 =====
276 BỘ TỲ ĐÀM 1
hàng thứ tư.
Thế nào là thức trụ? Tức là với cái thân phiền lụy nầy có đủ các 
uẩn sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nên gọi là thức trụ.
Không có sắc, là loài hữu tình ấy không có sắc mà lập ra thân 
không sắc, không có các thứ xứ có sắc, giới có sắc, uẩn có sắc. Cho nên 
gọi là không có sắc.
Hữu tình, tức là theo nghĩa chắc thật cao tột, dù các loài hữu tình 
chẳng thể thâu nhận được, không thể được, không có, không hiện hữu, 
nhưng y vào các uẩn, giới xứ mà giả lập ra loài hữu tình. Rồi với các 
tưởng tưởng đặt ra nói là có chuyển đổi mà gọi là loài hữu tình theo ý 
người. Rồi có sinh ra mạng nhu đồng, có sinh ra, có nuôi dưỡng để trở 
thành các Bổ-đặc-già-la. Nên gọi là hữu tình.
Vượt tất cả các sắc tưởng, là vượt tất cả nhãn thức, thân tương ưng 
với tưởng.
Diệt hết sự có đối tưởng, là diệt cả bốn thức của thân tương ưng 
với tưởng.
Chẳng suy nghĩ các thứ tưởng, là không có năm thức của thân, dẫn 
đến tương ưng với ý thức duyên nơi sắc v.v... Các thứ gây chướng ngại 
cho định tưởng (tưởng về định), nhập vào vô biên không, trụ đầy đủ vào 
Không vô biên xứ.
Như là cõi trời Không vô biên xứ, là chỉ chung về cõi trời không 
vô biên. Đó gọi là hàng thứ năm. Tức là theo thứ tự liên tục đếm dần 
mãi thì nó ở hàng thứ năm.
Hỏi: Trụ thức là gì?
Đáp: Tức là với cái thân phiền lụy nầy, có đủ cả các uẩn sắc, thọ, 
tưởng, hành, thức, nên gọi chung là thức trụ.
Không có sắc, là loài hữu tình ấy không sắc ấy lập ra thân không 
có sắc, không có xứ có sắc, không có giới có sắc, không có uẩn có sắc, 
cho nên gọi là không có sắc.
Hữu tình, tức là theo nghĩa chắc thật cao tột, dù các loài hữu tình 
không thâu nhận được, không thể được, không có, không hiện hữu, 
nhưng y vào các uẩn-giới-xứ mà giả lập ra loài hữu tình. Và với các 
tưởng tưởng đặt ra nói là có chuyển đổi mà gọi là loài hữu tình theo ý 
người. Rồi có sinh ra mạng nhu đồng, có sinh ra, có nuôi dưỡng để trở 
thành Bổ-đặc-già-la. Nên gọi là hữu tình.
Vượt tất cả Không vô biên xứ mà nhập vào thức vô biên, trụ đầy 
đủ vào Thức vô biên xứ, như cõi trời Thức vô biên xứ, nghĩa là chỉ 
chung cõi trời Thức vô biên xứ.

===== PAGE 277 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 277
Đó là hàng thứ sáu, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần mãi lên thì 
nó vào hàng thứ sáu.
Hỏi: Thức trụ là gì?
Đáp: Tức là với thân phiền lụy nầy có đủ cả các uẩn sắc, thọ, 
tưởng, hành, thức. Gọi chung là thức trụ.
Không có sắc, là loài hữu tình không có sắc ấy, đặt lập ra, thân 
không có sắc, không có các thứ xứ có sắc, giới có sắc, uẩn có sắc, cho 
nên gọi là không có sắc.
Hữu tình, tức là theo nghĩa chắc thật cao tột. Vì dù các loài hữu 
tình không thể thâu nhận được, chẳng thể được, không có, không hiện 
hữu, như y vào các uẩn, xứ giới mà giả lập ra loài hữu tình. Với các 
tưởng tưởng đặt ra nói là có chuyển đổi mà gọi là loài hữu tình theo ý 
người. Rồi có sinh ra mạng nhu đồng, có sinh ra, có nuôi dưỡng để trở 
thành Bổ-đặc-già-la. Nên gọi là hữu tình.
Vượt tất cả Thức vô biên xứ mà nhập vào vô sở hữu trụ đầy đủ vào 
Vô sở hữu xứ, như cõi trời Vô sở hữu xứ. Nghĩa là chỉ bày chung cho cõi 
trời Vô sở hữu xứ.
Đó là hàng thứ bảy, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó 
là hàng thứ bảy.
Hỏi: Thức trụ là gì?
Đáp: Tức là với cái thân phiền lụy nầy có đủ cả các uẩn sắc, thọ, 
tưởng, hành, thức, gọi chung là thức trụ.
Có bảy thứ tùy miên: 
1. Tham dục tùy miên. 
2. Sân giận tùy miên. 
3. Có tham tùy miên. 
4. Mạn tùy miên. 
5. Vô minh tùy miên. 
6. Kiến tùy miên. 
7. Nghi tùy miên.
- Tham dục tùy miên là sao?
Đáp: Nếu đối với các dục mà tham lam ham hố, cho đến rộng nói. 
Nên gọi là tham dục tùy miên.
- Thế nào là sân giận tùy miên?
Đáp: Nếu đối với các loài hữu tình muốn gây các tổn hại. Cho đến 
rộng nói, thì gọi là sân giận tùy miên.
- Thế nào là có tham tùy miên?
Đáp: Đối với có sắc hay không sắc mà tham lam. Cho đến rộng 

===== PAGE 278 =====
278 BỘ TỲ ĐÀM 1
nói, thì gọi là có tham tùy miên.
- Thế nào là mạn tùy miên?
Đáp: Bị các thứ kiêu mạn hỗn láo bao vây cột chặt. Cho đến rộng 
nói thì gọi là mạn tùy miên.
- Thế nào là vô minh tùy miên?
Đáp: Khắp trong ba cõi đều không có trí, thì gọi là vô minh tùy 
miên.
- Thế nào là kiến tùy miên?
Đáp: Có năm thứ chấp thì gọi là kiến tùy miên.
- Thế nào là nghi ngờ tùy miên?
Đáp: Đối với các chân lý, các điều chắc thật mà còn do dự nghi 
ngờ thì gọi là nghi tùy miên.
Có bảy sự không lầm lỗi:
1. Quý vị nên biết: Có hàng đệ tử Phật ở chỗ Như Lai tu tập gieo 
trồng các thứ tịnh tín, sinh căn, an trụ nên không bị các Sa-môn hay Bà-
la-môn hoặc Thiên ma phạm hay một cõi thế gian khác dẫn dụ cướp 
đoạt, đó gọi là sự không lầm lỗi thứ nhất.
2. Lại quý vị nên biết: Có hàng đệ tử của Phật luôn an trụ sống 
trong giới hạnh thanh tịnh, chuyên cần siêng năng gìn giữ cẩn thận các 
giới luật Biệt giải thoát, các quy tắc điều lệ, trong mọi hoạt động việc 
làm đều tuân hành đầy đủ. Đối với các lỗi rất nhỏ nhưng áy náy lo sợ rất 
lớn... Thường tìm học đủ các môn học (ở những nơi có dạy) và luôn tuân 
giữ đúng đắn không hể hủy phạm. Đó là sự không lầm lỗi thứ hai.
3. Lại quý vị nên biết: Có hàng đệ tử Phật luôn gần gũi kết bạn 
với các bạn lành, cùng khéo léo sử sự khi giao tế chơi thân. Đó là sự 
không lầm lỗi thứ ba.
4. Và quý vị nên biết: Có hàng đệ tử Phật thường thích ở những nơi 
vắng vẻ yên tịnh đầy đủ cả hai thứ lìa bỏ tức là các sự lìa bỏ của thân 
của tâm. Đó gọi là sự không lầm lỗi thứ tư.
5. Lại quý vị nên biết: Có hàng đệ tử Phật luôn sống an trụ trong 
sự siêng năng chuyên cần. Luôn có sức hăng hái cố gắng rất mạnh mẽ 
bền bỉ kiên trì. Đối với các pháp thiện không bao giờ buông bỏ các 
nguyên tắc bắt buộc. Đó gọi là sự không lầm lỗi thứ năm.
6. Lại nữa quý vị nên biết: Có hàng đệ tử Phật luôn an trụ trong 
cụ niệm, thành tựu tuyệt diệu các thường dựa vào các chi niệm. Những 
việc làm đã lâu, những lời nói đã xưa đều nhớ rất kỹ. Đó là sự không 
lầm lỗi thứ sáu.
7. Và quý thầy nên biết: Có hàng đệ tử Phật luôn an trụ sống 

===== PAGE 279 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 279
trong cụ tuệ (tuệ toàn vẹn đầy đủ), thành tựu tốt các thứ tuệ, như tuệ 
có sinh mắt thế gian, thánh tuệ, xuất tuệ, tuệ khéo thông đạt, tuệ bỉ sở 
tác (do nó tạo ra) và tuệ chánh tận khổ... Đó gọi là điều không lầm lỗi 
thứ bảy.
Ở chỗ Như Lai mà tu hành gieo trồng tịnh tín. Như Lai là gì? Như 
Lai là bậc Chánh Đẳng Giác (Đấng giác ngộ hoàn toàn).
Tịnh tín là gì? Tức là dựa vào các pháp thiện, các loại đức tin, tính 
chất của đức tin do xuất ly và xa lìa sinh ra. Rộng nói cho đến tính chất 
thanh tịnh tâm, nên gọi là tịnh tín. Với cái tịnh tín đó ở chỗ Như Lai mà 
đã đang hay sẽ ra sức tu hành và gieo trồng.
Thuộc hàng thứ nhất, tức là theo thứ tự và liên tục đếm dần lên thì 
nó ở hàng thứ nhất.
Sự không lỗi lầm, nghĩa là chỉ rõ cái tình trạng đã được thanh tịnh, 
đã đoạn dứt vĩnh viễn các lầm lỗi...
Luôn sống an trụ trong tịnh giới (giới hạnh thanh tịnh)
Hỏi: Thế nào là tịnh giới?
Đáp: Tức là các nghiệp đã làm nghĩa là giữ thân nghiệp, ngữ 
nghiệp đúng phép tắc giới luật và có đời sống thanh tịnh, nên gọi là 
tịnh giới.
An trụ, nghĩa là thành tựu được tịnh giới, luôn tu hành các hạnh 
cao quý, thẳng tiến đến chỗ chứng ngộ. Đó gọi là an trụ.
Chuyên cần siêng năng giữ gìn các giới luật biệt giải thoát.
Hỏi: Thế nào là biệt giải thoát?
Đáp: Nghĩa là các Như Lai bậc chánh đẳng giác rộng nói cho đến 
Phật, Bạt già phạm đã tự mình thấy biết, vì các vị Bí-sô cứ mỗi nửa 
tháng thường tuyên nói các Khế kinh điều luật biệt giải thoát.
Hỏi: Do nguyên nhân nào mà nói là biệt giải thoát?
Đáp: Tức là các pháp thiện cao quý nhất thường lấy đây, (giới 
luật) làm cửa vào, các giới luật là pháp môn đứng đầu cao quý nhất, nó 
cũng là điều kiện đầu tiên, cần phải làm riêng, ở riêng do đó nên đặt 
tên là biệt giải thoát.
Siêng năng giữ gìn giới luật nầy, nghĩa là đối với các pháp biệt 
giải thoát mà luôn tuân hành là theo như thế xoay chuyển theo.
Các quy tắc điều lệ của các hoạt động đều tuân giữ đầy đủ. Nghĩa 
là toàn chúng Bí-sô có năm việc trái với quy điều luật lệ, và năm chỗ 
không nên đi đến.
Năm việc trái với quy tắc điều lệ là: 
1. Tội hơn người khác. 

===== PAGE 280 =====
280 BỘ TỲ ĐÀM 1
2. Tội khác đại chúng. 
3. Tội bị đọa, bị nấu đốt. 
4. Tội đầu riêng. 
5. Tội làm ác.
Năm chỗ không nên đi đến: 
1. Cung vua. 
2. Nhà làm ác. 
3. Nhà gái dâm (thanh lâu). 
4. Nhà có âm nhạc. 
5. Quán rượu.
Hàng đệ tử Phật đối với năm việc chẳng nên làm, năm nơi không 
nên đến mà luôn xa lìa từ bỏ không bao giờ làm. Còn đối với các quy 
điều chân chánh các việc đúng đáng vâng giữ đáng làm thì luôn tuân 
hành thành tựu đầy đủ.
Đối với các lỗi nhỏ nhưng lo sợ ái náy lớn, là đối với cái tội rất nhỏ 
khi khởi lên thì vô cùng lo âu ái náy sợ sệt.
Thường tìm học các môn học không hề chê bai sai phạm, là các 
đệ tử Phật thì không nên bảo: Với môn học nào thì ta cần siêng năng 
tu học, còn với môn học kia thì ta không cần phải siêng năng tu học... 
mà các đệ tử Phật nên thường nghĩ: Tất cả chư Phật Như Lai ứng chánh 
đẳng giác, rộng kể cho đến Phật, Bạc-già-phạm và những bậc thấy 
biết đầy đủ đúng đắn cho nên tất cả những điều đặt ra dựng nên, tất cả 
các môn học, ta đều phải học và luôn luôn không bao giờ chê bai, sai 
phạm.
Đó là hàng thứ hai, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó 
là hàng thứ hai.
Sự (điều) không lầm lỗi, là chỉ rõ sự được thanh tịnh, và dứt hết 
các lỗi lầm.
Gần gũi với bạn lành. Thế nào là bạn lành? Bạn lành là chỉ cho 
tất cả các Như Lai bậc Chánh Đẳng Giác và các đệ tử Phật, cũng chỉ 
cho các Bổ-đặc-già-la có đầy đủ giới và đức. Đối với các bạn lành đó 
mà gần gũi, gần gũi mãi, liên tục thường xuyên cùng cực và tùy thuận 
thờ phụng hầu hạ cúng dường cung kính. Thế nên nói là gần gũi thân 
cận bạn lành.
Thế nào gọi là khéo kết bạn thân? Tức là các thứ giết hại, trộm 
cướp, dâm dục tà hạnh, nói dối hoặc uống các thứ rượu..., đều luôn 
xa lìa, dứt trừ từ bỏ, chán sợ, ghê tởm và dứt trừ thật hết hẳn nên gọi 
là thiện. Và cùng với những người thiện đó mà kết làm bạn thân, tùy 

===== PAGE 281 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 281
thuận hướng đến chỗ thân tâm không còn thấy có hai. Thế nên nói 
khéo kết làm bạn.
Thế nào là khéo sử sự giao tế? Đối với các bậc đầy đủ đức tin, 
uy tín, giới hạnh, đa văn học nhiều, đầy đủ buông xả, trí tuệ và tùy 
theo cùng xoay sở, chuyển dời, lệ thuộc, phụ trợ, tùy thuận không trái 
nghịch. Lại còn như đối với pháp thiện, đầy đủ pháp, từ bỏ, xa lìa và 
tùy theo cùng xoay chuyển, lệ thuộc, tùy thuận không trái nghịch. 
Và lại đối với đầy đủ pháp thiện xuất ly v.v...,  xa lìa mà dù một niềm 
vui, một sự ham muốn, một vui mừng một yêu mến..., thì đều cùng vui, 
muốn, mừng, yêu..., cho nên gọi là khéo giao tế xử sự.
Đó là hàng thứ ba, tức là theo thứ tự liên tục đếm mãi lên thì nó 
ở hàng thứ ba.
Không có sự lầm lỗi, tức là chỉ việc đã đoạn dứt và được thanh 
tịnh.
Thế nào gọi là thích ở nơi thanh vắng? Các chỗ nào không có nhà 
cửa thì gọi là chỗ thanh vắng. Nếu ở nơi đó mà luôn vui vẻ mến thích, 
chẳng sầu lo tâm không nản sợ, thì gọi là thích ở chỗ thanh vắng.
Đủ hai thứ xa lìa tức là thân và tâm đều lìa bỏ, nghĩa là ở nơi thanh 
vắng mà thường siêng năng tu học, trong nội tâm luôn vắng lặng ngừng 
nghỉ thôi dứt, nhưng lại không lìa tĩnh lự, thiền định và thành tựu sự 
quan sát tuyệt diệu. Ở chỗ thanh vắng không có nhà cửa đông đúc mà 
siêng tu các nghĩa lý của mình.
Giỏi siêng năng tu học, nội tâm luôn yên lặng, thôi, dứt, nghĩa là 
ở nơi đó luôn chuyên cần siêng gắng, tu học bốn thứ thiền định của thế 
gian.
Chẳng lìa bỏ tĩnh lự thiền định, là ở trong thế gian với bốn thứ 
thiền định luôn luôn siêng năng suy tư không thấp kém hay gián đoạn 
bỏ phế, nên nói là chẳng có khó khăn việc tĩnh lự thiền định.
Thành tựu sự quan sát tuyệt diệu, là đối với bốn thứ thiền định ở 
thế gian luôn tương ưng với trí tuệ tuyệt diệu thành tựu đầy đủ.
Luôn ở nơi vắng vẻ không nhà cửa, là ở nơi vắng vẻ không nhà 
cửa đông đúc, do sức chọn lựa tốt mà luôn vui vẻ mến thích không hề 
sầu lo buồn chán, lại hay thêm lớn các pháp thiện cho thân và tâm. Nên 
nói là thích ở nơi vắng không nhà cửa.
Siêng tu các nghĩa lý của mình, nghĩa là gốc ái dục đã trừ, lìa bỏ, 
diệt độ và Niết-bàn gọi là nghĩa cao tột nhất, đó cũng là nghĩa lý của 
mình, đối với nghĩa đó siêng năng tu học, mong cầu nhanh chóng được 
chứng các quả vị, nên nói là siêng tu tự nghĩa.

===== PAGE 282 =====
282 BỘ TỲ ĐÀM 1
Đó là hàng thứ tư, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó ở 
hàng thứ tư.
Sự không lầm lỗi, tức là chỉ rõ sự thanh tịnh trong sạch càng nhiều 
của lời nói, trụ vào sự siêng năng chuyên cần.
Thế nào là tinh tấn? Đối với pháp thiện sinh ra từ xuất ly, xa lìa, 
siêng năng mạnh mẽ cố gắng nổ lực luôn, khuyến khích tâm gắng sức 
mãi không gì ngăn cản được thì gọi là tinh tấn. Do người ấy thành tựu 
được sự tinh tấn như thế, nên đối với sự tu tập, thường hay làm được các 
hạnh cao quý, thẳng tiến đến chỗ chứng ngộ.
Trụ vào thế mạnh, là người ấy siêng năng ở mức cao vẹn toàn nên 
gọi là có thế lực.
Có chuyên cần, tức là chỉ rõ sự siêng năng chắc chắn bền bỉ, nên 
gọi là có chuyên cần.
Có hăng hái mạnh mẽ, là do đã thành tựu được sức tinh tấn đó cho 
nên mạnh mẽ quyết chắc, bền bỉ kiên trì và lanh lợi dũng cảm mà chấp 
chặt mà giữ lấy. Các điều giữ lấy chấp chặt đó đều là pháp thiện không 
xấu xa tội lỗi, nên tùy theo hình tướng đó chấp lấy, giữ gìn mãi không 
buông bỏ, như chiếm được nước khác thì phải khéo léo giữ gìn.
Đối với các pháp thiện luôn luôn không bỏ các nguyên tắc bắt 
buộc, là đối với các pháp thiện không buông bỏ sự chuyên cần luôn 
hăng hái siêng năng không gián đoạn.
Đó là hàng thứ năm, tức là theo thứ tự liên tục đếm mãi lên thì nó 
ở hàng thứ năm.
Sự không lỗi lầm, là chỉ bày rõ sự thanh tịnh.
An trụ vào cụ niệm. Thế nào là niệm? Nếu dựa vào pháp thiện 
sinh ra do xuất ly, xa lìa mà các niệm theo đó nhớ nghĩ mãi, cho đến 
rộng nói thì gọi đó là niệm.
Thành tựu tuyệt diệu các việc dựa vào (thường ủy) chi niệm, nghĩa 
là tám chi Thánh đạo thì gọi là thường ủy Niệm đây là một trong tám 
chi đó, tức là chi chánh niệm.
Việc làm và lời nói lâu xa đều nhớ kỹ, là do niệm nầy mà các việc 
đã làm qua thì không hề quên mất mà ghi nhớ rõ ràng.
Đó là hàng thứ sáu, tức là theo thứ tự liên tục đếm mãi lên thì nó 
ở hàng thứ sáu.
Sự không lỗi lầm, là chỉ bày cho việc lời nói ngày càng thanh 
tịnh.
An trụ vào cụ tuệ. Thế nào gọi là tuệ? Nếu dựa vào pháp thiện 
sinh ra do xuất ly, từ bỏ và đối với các pháp tướng lại giỏi chọn lựa, 

===== PAGE 283 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 17 283
tuyển chọn cùng cực... Rộng nói cho đến Tỳ-bát-xá-na nên gọi đó là 
tuệ.
Nói an trụ, là do đã thành tựu được tuệ đó rồi, nên đối với các 
pháp tướng thường hay làm được các hạnh cao quý, thẳng tiến đến chỗ 
chứng ngộ.
Thành tựu được tuệ xuất một ở thế gian.
Thế gian nghĩa là năm uẩn. Năm uẩn đó là: Sắc, thọ, tưởng, hành, 
thức. Do vì đã thành tựu được tuệ như thế nên có thể biết đúng thực năm 
thủ uẩn nầy sinh ra và biến đổi, tan mất đi. Do đó nên nói là cái tuệ xuất 
một ở thế gian.
Thánh tuệ, có hai thứ: Một là tốt lành nên gọi là thánh và hai là 
vô lậu cũng gọi là thánh. Thứ tuệ nầy có đủ hai thứ thánh đó, nên gọi 
là thánh tuệ.
Xuất tuệ, là do đã thành tựu được tuệ như thế, nên có thể xuất ly, 
vượt thoát ra khỏi cõi Dục và cả cõi Sắc, cõi Vô sắc nữa, nên gọi là 
xuất tuệ.
Tuệ khéo thông suốt, là do thành tựu được tuệ ấy rồi cho nên đối 
với các đế khổ-tập-diệt-đạo và do các tướng khổ tập diệt đạo mà giỏi 
thấu suốt hiểu biết rõ ràng một cách khéo léo, giỏi giang, riêng biệt 
từng thứ, nên gọi là tuệ khéo thông suốt.
Tuệ tự gây nên (do nó làm ra), là do người ấy học đạo không gián 
đoạn cho nên có được tuệ cao quý đó. Ở đây gọi đó là tuệ do nó làm 
ra.
Tuệ chánh tận khổ (tuệ diệt hết khổ). Thế nào là chánh? Đó là 
nhân, là cửa vào đạo, là lý thú (lý được hướng tới), là hành tướng của 
đạo. Thế nên gọi là chánh.
Tận khổ tuệ (tuệ diệt khổ). Năm thứ uẩn gọi là khổ. Vì tuệ nầy 
có thể diệt hết năm thủ uẩn, diệt hết, hết tất cả, hết trọn vẹn và chứng 
được sự diệt hết vĩnh viễn, cho nên gọi là tuệ diệt hết khổ.
Đó là hàng thứ bảy, tức là theo thứ tự liên tục đếm dần lên thì nó 
ở hàng thứ bảy.
Sự không lỗi lầm, là chỉ bày lời nói càng thanh tịnh. Trong đây 
Thế Tôn nói kệ:
Đủ tín, giới, bạn lành
Ở chỗ vắng siêng năng
Thành tựu niệm, biết đúng
Là bảy sự không lỗi.
Có bảy pháp ngăn việc tranh cãi: 

===== PAGE 284 =====
284 BỘ TỲ ĐÀM 1
1. Hiện tiền Tỳ-nại-da. 
2. Nhớ nghĩ Tỳ-nại-da. 
3. Bất si Tỳ-nại-da.
4. Cầu tự tánh Tỳ-nại-da. 
5. Nhận giữ lời của nhiều người Tỳ-nại-da. 
6. Nhận giữ lời mình nói Tỳ-nại-da. 
7. Như cỏ che mặt đất Tỳ-nại-da.
Đó là bảy pháp ngăn sự tranh cãi.
Hỏi: Vì sao lại gọi là bảy pháp ngăn sự tranh cãi?
Đáp: Tranh cãi nghĩa là có kia có đây, có người có ta nên có tranh 
cãi, tranh giành nghịch thù nhau... Do bảy pháp nầy một khi hiện ra thì 
có thể khiến việc tranh cãi đó ngưng lại, dứt đi. Do đó mà gọi là pháp 
ngăn tranh cãi.


===== PAGE 285 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 18 285
LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC