A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 4
阿毘達磨集異門足論 · T1536
Hán văn
尊者舍利子說 三藏法師玄奘奉 詔譯 三法品第四之二 電光喻心云何？答：如世尊說：苾芻當知，世有 一類補特伽羅，居阿練若或居樹下或住空 閑，精勤修習多修習故，證得如是寂靜心定， 依是定心能永斷五順下分結得不還果，受 上化生即住上界，得般涅槃不復還來生於 欲界。如過夏分至秋初時，從大雲臺電光發 已，暫現色像速還隱沒。如是一類補特伽羅， 居阿練若乃至廣說，彼所得心名電光喻。問： 何故彼心名電光喻？答：彼心意識證不還果， 暫能照了速還隱沒，是故名曰電光喻心。金 剛喻心云何？答：如世尊說：苾芻當知，世有一 類補特伽羅，居阿練若或居樹下或住空閑， 精勤修習多修習故，證得如是寂靜心定，依 是定心能盡諸漏，證得無漏心慧解脫，於現 法中以勝通慧自證覺受圓滿功德，謂自證 知我生已盡、梵行已立、所作已辦、不受後有。 譬如金剛，無有少物而不能斷或穿或破，所 謂若鐵若牙若貝、若角若珠若玉石等。如是 一類補特伽羅，居阿練若乃至廣說，彼所得 心名金剛喻。問：何故彼心名金剛喻？答：彼心 意識證無學果，無結縛等而不能壞，是故名 曰金剛喻心。 三補特伽羅者，一者覆慧補特伽羅；二者膝 慧補特伽羅；三者廣慧補特伽羅。云何覆慧 補特伽羅？答：如世尊說：苾芻當知，世有一類 補特伽羅，為聽法故苾芻前坐，苾芻哀愍為 說法要，開示初善中善後善，文義巧妙純一 圓滿清白梵行，彼在法座，於所說法初中後 分皆不能知；從座起已，於所說法初中後分 亦不能了。所以者何？彼都無慧，猶如覆器亦 如覆瓶，雖多溉水竟無受入。如是一類補特 伽羅，為聽法故苾芻前坐，廣說乃至彼都無 慧，是名覆慧補特伽羅。問：何故名覆慧補特 伽羅？答：彼有是慧，在法座時，於所說法初中 後分雖皆欲知，而無慧故皆不能知。彼有是 慧，從座起已，於所說法初中後分雖皆欲了， 而無慧故亦不能了，故名覆慧補特伽羅。云 何膝慧補特伽羅？答：如世尊說：苾芻當知，世 有一類補特伽羅，為聽法故苾芻前坐，苾芻 哀愍為說法要，開示初善中善後善，文義巧 妙純一圓滿清白梵行。彼在法座，於所說法 初中後分雖皆能知，而從座起，於所說法初 中後分皆不能了，先雖領受而後忘失。譬如 有人得妙飲食置於膝上，以失念故，欻從座 起皆悉墜落。如是一類補特伽羅，為聽法故 苾芻前坐，廣說乃至而後忘失，是名膝慧補 特伽羅。問：何故名膝慧補特伽羅？答：彼有是 慧在法座時，於所說法初中後分，隨所欲知 以有慧故雖皆能知；彼有是慧而從座起，於 所說法初中後分雖皆欲了，而無慧故皆不 能了。先雖領受而後忘失，故名膝慧補特伽 羅。云何廣慧補特伽羅？答：如世尊說：苾芻當 知，世有一類補特伽羅，為聽法故苾芻前坐， 苾芻哀愍為說法要，開示初善中善後善，文 義巧妙純一圓滿清白梵行。彼在法座，於所 說法初中後分皆悉能知，從座起已於所說 法初中後分亦悉能了，復能善知所說義趣。 如剎帝利女、或婆羅門女、或長者女、或居士 女，清水沐浴妙香塗身，梳剪髮爪瑩飾眉面， 服鮮淨衣著諸纓絡，以環釧等而自莊嚴，唯 少花鬘未冠其首。有諸尊者持妙花鬘，謂嗢 鉢羅、瞻博迦等，隨其所好而授與之。諸女爾 時歡喜踊躍，恭敬受取冠在頂上，深心愛翫 終無遺失。如是一類補特伽羅，為聽法故苾 芻前坐，乃至善知所說義趣，是名廣慧補特 伽羅。問：何故名廣慧補特伽羅？答：彼有是慧， 在法座時於所說法初中後分隨所欲知，以 有慧故皆悉能知。彼有是慧從座起已於所 說法初中後分隨所欲了，以有慧故亦悉能 了，復能善知所說義趣，故名廣慧補特伽羅。 如世尊說： 「覆慧不聰明，雖數多聞法， 無智不能了，如灌覆瓶器。 膝慧勝於前，坐聽雖能了， 而起已皆忘，如遺膝上食。 廣慧最為勝，在法座若起， 於文義俱了，如女冠花鬘； 具持念辯才，樂修淨業染， 斷憍慢放逸，能捨諸惡趣。」 三上座者，謂生年上座、世俗上座、法性上座。 云何生年上座？答：諸有生年尊長耆舊，是謂 生年上座。云何世俗上座？答：如有知法富貴 長者共立制言：諸有知法、大財大位、大族大 力、大眷屬大徒眾勝我等者，我等皆應推為 上座，供養恭敬尊重讚歎。由此因緣，雖年二 十或二十五，若能知法、得大財位大族大力、 有大眷屬大徒眾者，皆應和合推為上座，供 養恭敬尊重讚歎。如諸國土城邑王都，其有 多聞妙解算數辯才書印，或隨一一工巧業 處勝餘人者，皆共和合推為上座，供養恭敬 尊重讚歎。如商侶中有多財者，眾人和合推 為上座，供養恭敬尊重讚歎。如得為王或大 臣等，眾人皆共供養恭敬尊重讚歎。如難陀 王長髮王種欲興戰爭，召馬勝王剎帝利種， 重賜財寶，令其示現種種技能。知彼勝已告 大臣曰：「封主當知，吾欲敬禮剎帝利種馬勝 王足。」大臣白言：「天不應禮剎帝利種馬勝王 足。所以者何？彼是臣佐，君不應禮臣佐之足。」 如是等事有無量種，今此意說長髮王種難 陀王時世俗上座。云何法性上座？答：諸受具 戒耆舊長宿是謂法性上座。有說此亦是生 年上座。所以者何？佛說出家受具足戒名真 生故。若有苾芻得阿羅漢，諸漏永盡、已作所 作、已辦所辦、棄諸重擔逮得己利、盡諸有 結正智解脫、心善自在，此中意說如是名 為法性上座。如世尊說上座頌言： 「心掉多綺語，染意亂思惟， 雖久隱園林，而非真上座； 具戒智正念，寂靜心解脫， 彼於法能觀，是名真上座。」 三聚者，謂邪性定聚、正性定聚、不定聚。云何 邪性定聚？答：五無間業。云何正性定聚？答：學 無學法。云何不定聚？答：除五無間業，餘有漏 法及無為。 三舉罪事者，謂見舉罪事、聞舉罪事、疑舉罪 事。見舉罪事者，云何見、云何舉罪、云何事而 說見舉罪事耶？答：見謂見有苾芻故思斷生 命、不與物而取、行非梵行婬欲法、正知而說 虛誑語、故思出不淨、非時食、飲諸酒、自手掘 地、壞生草木、歌舞作樂冠飾花鬘放逸縱蕩， 是名為見舉罪。謂五種舉罪：一者覺察舉罪； 二者憶念舉罪；三者應告羯磨舉罪；四者布 灑他時安立舉罪；五者於恣舉時安立舉罪。 云何覺察舉罪？答：謂有覺察。他苾芻言：「具壽 已犯如是如是罪，應發露勿覆藏，發露則安 隱、不發露罪益深。」是名覺察舉罪。云何憶念 舉罪？答：謂有教他令自憶念，告言：「具壽！汝已 曾犯如是如是罪，應發露勿覆藏，發露則安 隱、不發露罪益深。」是名憶念舉罪。云何應告 羯磨舉罪？答：謂應告言：「具壽不應不令我覺， 默然從此住處出去，我於具壽欲有少言。」是 名應告羯磨舉罪。云何布灑他時安立舉罪？ 答：謂布灑他時所差舉者，作如是言：「此苾芻 眾和合共坐作布灑他，我某苾芻為布灑他 之所差舉。」是名布灑他時安立舉罪。云何於 恣舉時安立舉罪？答：謂恣舉時所差舉者作 如是言：「此苾芻眾和合共坐作恣舉事，我某 苾芻為恣舉眾之所差舉。」是名於恣舉時安 立舉罪。是名舉罪，事謂即前所見犯事是名 為事，如是合名見舉罪事。聞舉罪事者，云何 聞、云何舉罪、云何事而說聞舉罪事耶？答：聞 謂聞有苾芻故思斷生命、不與物而取、行非 梵行婬欲法、正知而說虛誑語、故思出不淨、 非時食、飲諸酒、自手掘地、壞生草木、歌舞 作樂冠飾花鬘放逸縱蕩，是名為聞舉罪。謂 五種舉罪如前說是名舉罪，事謂即前所聞 犯事是名為事，如是合名聞舉罪事。疑舉罪 事者，云何疑、云何舉罪、云何事而說疑舉罪 事耶？答：疑謂五緣而生於疑：一由色故；二由 聲故；三由香故；四由味故；五由觸故。由色故 者，謂見苾芻，非時入聚落、非時出聚落、或與 女人入出叢林、或親狎外道、或親狎扇搋半 擇迦、或親狎苾芻尼、或親狎婬女、或親狎小 男、或親狎大女、或親狎寡婦。見如是等可疑 事已，便生疑念：「觀此具壽現行如是不清淨 非沙門非隨順行，如是具壽定應已犯非梵 行法。」是名由色而生於疑。由聲故者，謂聞苾 芻非時入聚落、非時出聚落、或聞與女人入 出叢林、或聞親狎外道、親狎扇搋半擇迦、親 狎苾芻尼、親狎婬女、親狎小男、親狎大女、親 狎寡婦。聞如是等可疑事已便生疑念：「聞此 具壽現行如是不清淨非沙門非隨順行，如 是具壽定應已犯非梵行法。」是名由聲而生 於疑。由香故者，如有苾芻，或為澡手、或為洗 面、或為飲水，或隨一緣入餘苾芻所住之處 嗅雜染香，謂女人香、或酒肉香、或塗薰香，或 餘隨一婬泆之香，嗅是香已便生疑念：「今此 具壽所住之處既有如是不清淨非沙門 非隨順香，定應已犯非梵行法。」是名由香而 生於疑。由味故者，如有苾芻，或為澡手、或為 洗面、或為飲水，或隨一緣入餘苾芻所住之 處，見彼苾芻口中含嚼雜染諸味，謂耽餔羅 龍腦荳蔻，或餘隨一淫泆之味。見彼苾芻嘗 是味已，便生疑念：「今此具壽舌嘗如是不清 淨非沙門非隨順味，定應已犯非梵行法。」是 名由味而生於疑。由觸故者，如有苾芻，或為 澡手、或為洗面、或為飲水，或隨一緣入餘苾 芻所住之處，見彼苾芻所止床座，寶香挍飾 細軟雜綵，錦繡綾羅以為敷具，於床兩頭俱 置丹枕，迦陵伽褐而覆其上，於彼住處復見 女人，端正少年或坐或臥。見是事已便生疑 念：「今此具壽身觸如是不清淨非沙門非隨 順觸，定應已犯非梵行法。」是名由觸而生於 疑。是名為疑舉罪，謂五種舉罪如前說。是名 舉罪事，謂即前所疑犯事是名為事。如是合 名疑舉罪事。 三不護者，謂諸如來三業無失，可有隱藏恐 他覺知，故名不護。何等為三？一者如來所有 身業清淨現行，無不清淨現行身業恐他覺 知須有藏護。二者如來所有語業清淨現行， 無不清淨現行語業恐他覺知須有藏護。三 者如來所有意業清淨現行，無不清淨現行 意業恐他覺知須有藏護。云何如來所有身 業清淨現行？答：身業清淨現行者，謂離斷生 命、離不與取、離欲邪行。復次離斷生命、離不 與取、離非梵行。復次所有學身業清淨現行、 所有無學身業清淨現行、所有善非學非無 學身業清淨現行，總名身業清淨現行。於此 義中，意說如來所有無學身業清淨現行，及 所有善非學非無學身業清淨現行。如來具 足圓滿成就如是身業清淨現行，故說如來 所有身業清淨現行。云何如來無不清淨現 行身業？答：不清淨現行身業者，謂斷生命、 不與取、欲邪行。復次斷生命、不與取、非梵行。 復次所有不善身業、所有非理所引身業、所 有身業能障礙定，總名不清淨現行身業。如 來於此不清淨現行身業，已斷已遍知，如斷 草根多羅樹頭，令永於後成不生法。由此如 來無可隱匿覆蔽藏護，勿他見我此穢身業， 故說如來無不清淨現行身業。云何如來所 有語業清淨現行？答：語業清淨現行者，謂離 虛誑語、離離間語、離麁惡語、離雜穢語。復次 所有學語業清淨現行、所有無學語業清淨 現行、所有善非學非無學語業清淨現行，總 名語業清淨現行。於此義中，意說如來所有 無學語業清淨現行，及所有善非學非無學 語業清淨現行。如來具足圓滿成就如是語 業清淨現行，故說如來所有語業清淨現行。 云何如來無不清淨現行語業？答：不清淨現 行語業者，謂虛誑語、離間語、麁惡語、雜穢語。 復次所有不善語業、所有非理所引語業、所 有語業能障礙定，總名不清淨現行語業。如 來於此不清淨現行語業，已斷已遍知，如斷 草根多羅樹頭，令永於後成不生法。由此如 來無可隱匿覆蔽藏護，勿他見我此穢語業， 故說如來無不清淨現行語業。云何如來所 有意業清淨現行？答意業清淨現行者，謂無 貪、無瞋、正見。復次所有學意業清淨現行、所 有無學意業清淨現行、所有善非學非無學 意業清淨現行，總名意業清淨現行。於此義 中，意說如來所有無學意業清淨現行，及所 有善非學非無學意業清淨現行。如來具足 圓滿成就如是意業清淨現行，故說如來所 有意業清淨現行。云何如來無不清淨現行 意業？答：不清淨現行意業者，謂貪、瞋、邪見。復 次所有不善意業、所有非理所引意業、所有 意業能障礙定，總名不清淨現行意業。如來 於此不清淨現行意業，已斷已遍知，如斷草 根多羅樹頭，令永於後成不生法。由此如來 無可隱匿覆蔽藏護，勿他見我此穢意業，故 說如來無不清淨現行意業。 第三嗢柁南曰： 三三法有九，謂三愛漏求， 及有黑闇身，怖受苦慢類。 有三愛、三漏、三求、三有、三黑闇身、三怖、三受、三 苦性、三慢類。 三愛者，一、欲愛；二、色愛；三、無色愛。欲愛云 何？答：於諸欲中諸貪等貪，執藏防護耽著愛 染，是謂欲愛。復次於欲界繫十八界十二處 五蘊諸法中諸貪等貪，執藏防護耽著愛染， 是謂欲愛。復次下從無間大地獄、上至他化 自在天，於此所攝色受想行識諸法中諸貪 等貪，執藏防護耽著愛染，是謂欲愛。色愛云 何？答：於諸色中諸貪等貪，執藏防護耽著愛 染，是謂色愛。復次於色界繫十四界十處五 蘊諸法中諸貪等貪，執藏防護耽著愛染，是 謂色愛。復次下從梵眾天、上至色究竟天，於 此所攝色受想行識諸法中諸貪等貪，執藏 防護耽著愛染，是謂色愛。無色愛云何？答：於 無色中諸貪等貪，執藏防護耽著愛染，是謂 無色愛。復次於無色界繫三界二處四蘊諸 法中諸貪等貪，執藏防護耽著愛染，是謂無 色愛。復次如欲色界決定處所上下差別不 相雜亂，無色界中無如是事。然可依定、依生 勝劣說有下上，謂下從空無邊處天、上至非 想非非想處天，於此所攝受想行識諸法中 諸貪等貪，執藏防護耽著愛染，是謂無色愛。 如世尊說： 「有愛諸士夫，長世數流轉， 數受胎藏苦，往還諸有中。 斷愛諸有情，瀑流已斷故， 無愛潤生故，不流轉後有。」 復有三愛，一、欲愛；二、有愛；三、無有愛。欲愛云 何？答：於諸欲中諸貪等貪，執藏防護耽著愛 染，是謂欲愛。有愛云何？答：色、無色界諸貪等 貪，執藏防護耽著愛染，是謂有愛。無有愛云 何？答：欣無有者，於無有中諸貪等貪，執藏防 護耽著愛染，是謂無有愛。此復如何？如有一 類怖畏所逼、怖畏所惱、憂苦所逼、憂苦所惱， 苦受觸故，作是念言：「云何當令我身死後斷 壞無有，永絕眾病，豈不樂哉。」彼欣無有，於 無有中諸貪等貪，執藏防護耽著愛染，是謂 無有愛。如世尊說： 「愛所執有情，心貪有無有， 魔軛所軛故，身常不安樂。 流轉諸有中，生已歸老死， 如犢子愛乳，隨母嘗不離。」 三漏者，一、欲漏；二、有漏；三、無明漏。欲漏云 何？答：除欲界繫無明，諸餘欲界繫結縛隨眠 隨煩惱纏，是謂欲漏。有漏云何？答：除色、無色 界繫無明，諸餘色無色界繫結縛隨眠隨煩 惱纏，是謂有漏。無明漏云何？答：三界無智，是 謂無明漏。如世尊說： 「若苾芻已斷，欲有無明漏， 諸漏永盡故，無影般涅槃。」 三求者，一、欲求；二、有求；三、梵行求。欲求云 何？答：住欲有者，於欲界法未得，為得諸求，隨 求、平等隨求、悕求欣求、思求勤求，是謂欲 求。有求云何？答：住色無色有者，於色無色界 法未得，為得諸求乃至勤求，是謂有求。梵行 求云何？答：離二交會說名梵行，八支聖道亦 名梵行。於此義中，意說八支聖道梵行。諸有 於此八支聖道未得，為得諸求乃至勤求，是 謂梵行求。復次欲求者，非求死後當生諸有， 然於現在可意色聲香味觸衣服飲食臥具病 緣醫藥諸資生具未得，為得諸求乃至勤求， 是名欲求。有求者，有謂五取蘊。何等為五？謂 色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。如有 一類作是念言：「云何令我得未來世如是類 色受想行識？」彼於死後當生諸有，色等五蘊 諸求乃至勤求，是名有求。梵行求者，從世第 一法趣苦法智忍時，有梵行求非有梵行。所 以者何？八支聖道說名梵行。彼於爾時未得 未近得、未有未現有。從苦法智忍趣苦法智 時，有梵行求亦有梵行。所以者何？八支聖道 說名梵行，彼於爾時已得已近得、已有已 現有。如是從苦法智趣苦類智忍，從苦類智 忍趣苦類智，從苦類智趣集法智忍，從集法 智忍趣集法智，從集法智趣集類智忍，從集 類智忍趣集類智，從集類智趣滅法智忍，從 滅法智忍趣滅法智，從滅法智趣滅類智忍， 從滅類智忍趣滅類智，從滅類智趣道法智 忍，從道法智忍趣道法智，從道法智趣道類 智忍，從道類智忍趣道類智，從道類智趣道 類智，或趣所餘無漏智時，有梵行求亦有梵 行。所以者何？八支聖道說名梵行，彼於爾時 已得已近得、已有已現有。復次若世間道，證 一來果、不還果時，有梵行求非有梵行。所以 者何？八支聖道說名梵行，彼於爾時未得未 近得、未有未現有。若無漏道證預流果，或證 一來、不還、阿羅漢果時，有梵行求亦有梵行。 所以者何？八支聖道說名梵行，彼於爾時已 得已近得、已有已現有。如世尊說： 「具念定正知，諸佛真弟子， 正知求聖道，終不求餘事。 若悕求已滅，聖道當趣盡， 苾芻求盡故，無影般涅槃。」 三有者，一、欲有；二、色有；三、無色有。欲有云 何？答：若業欲界繫取為緣，欲感當有彼業異 熟，是謂欲有。色有云何？答：若業色界繫取為 緣，欲感當有彼業異熟，是謂色有。無色有云 何？答：若業無色界繫取為緣，欲感當有彼業 異熟，是謂無色有。 三黑闇身者，一、過去黑闇身；二、未來黑闇身； 三、現在黑闇身。過去黑闇身者，云何過去、云 何黑闇、云何身而說過去黑闇身耶？答：過去 者，謂諸行已起已等起、已生已等生、已轉已 現轉、已聚集已出現，落謝過去盡滅離變，過 去性、過去類、過去世攝，是謂過去。黑闇者， 謂於過去行發起種種求解異慧，廣說乃至 疑猶豫箭，是謂黑闇。身者，有說與疑相應無 明名身。於此義中即疑名身。所以者何？黑謂 無智，由黑故闇說名黑闇，此即是疑。即此黑 闇說名為身，故名過去黑闇身。未來黑闇身 者，云何未來、云何黑闇、云何身而說未來黑 闇身耶？答：未來者，謂諸行未已起未已等起、 未已生未已等生、未已轉未已現轉、未聚集 未出現，未來性、未來類、未來世攝，是謂未來。 黑闇者，謂於未來行發起種種求解異慧，廣 說乃至疑猶豫箭，是謂黑闇。身者，有說與疑 相應無明名身。於此義中即疑名身。所以者 何？黑謂無智，由黑故闇，說名黑闇，此即是疑。 即此黑闇說名為身，故名未來黑闇身。現在 黑闇身者，云何現在、云何黑闇、云何身而說 現在黑闇身耶？答：現在者，謂諸行已起已等 起、已生已等生、已轉已現轉、聚集出現住、未 已謝未已盡滅、未已離變和合現前，現在性、 現在類、現在世攝，是謂現在。黑闇者，謂於現 在行發起種種求解異慧，廣說乃至疑猶豫 箭，是謂黑闇。身者，有說與疑相應無明名身。 於此義中即疑名身。所以者何？黑名無智，由 黑故闇，說名黑闇，此即是疑。即此黑闇說名 為身，故名現在黑闇身。 三怖者，一、病怖；二、老怖；三、死怖。病怖者，云何 病？答：頭痛等，廣說如《法蘊論》，是謂病。云何 怖？答：如有一類見他病已深生厭患，自念我 身亦有此分、亦有此性、亦有此法、未越此法， 由此便生驚恐怖畏惶懼毛竪，是謂怖。由病 起怖，故名病怖。老怖者，云何老？答：髮落等，廣 說如《法蘊論》，是謂老。云何怖？答：如有一類見 他老已深生厭患，廣說乃至惶懼毛竪，是謂 怖。由老起怖，故名老怖。死怖者，云何死？答：彼 彼有情即於彼彼諸有情聚移轉壞沒，廣說 如《法蘊論》，是謂死。云何怖？答：如有一類見他 死已深生厭患，廣說乃至惶懼毛竪，是謂怖。 由死起怖，故名死怖。如世尊說： 「諸異生雖能，厭病老死法， 而不能如實，厭此所依身。 我能厭此身，深了知此法， 故不樂久住，速入無餘依。 我觀一切種，無疾少年命， 病老死所壞，唯出離安隱。 我已勤精進，通達究竟迹， 雖不習諸欲，而捨修梵行。」
Việt dịch
QUYỂN 4 Phẩm 4: BA PHÁP, Phần 2 Hỏi: Tâm dụ như ánh chớp là sao? Đáp: Như Đức Thế Tôn đã nói, quý thầy Bí-sô nên biết ở trên đời có một loại chúng sinh thường ở A-lan-nhã, hoặc sống bên các gốc cây, hay ở nơi vắng vẻ, trống trải, siêng năng tu hành và tu rất nhiều, nên chứng được tâm định tịch tĩnh. Vì nương vào tâm định ấy nên dứt được năm phần kết sử thuận hạ, và chứng được quả Bất hoàn, được hóa sinh bậc cao nên được ở cõi trên. Chứng nhập Niết-bàn không còn sinh lại ở cõi Dục nữa. Giống như trời cuối hạ sang đầu thu, trên đám mây đen ngồn ngộn kia có nhiều ánh chớp, điện lóe sáng. Nhưng vừa lóe sáng đó thì vụt tắt ngay. Cũng như có loại chúng sinh như thế, thường ở A- lan-nhã cho đến nói rộng. Kẻ ấy có tâm chứng được như ánh điện chớp chăng? Tâm ý thức kẻ ấy đã chứng quả Bất hoàn, tạm thời lóe sáng, nhưng liền vụt tắt ngay. Thế nên gọi là tâm dụ như ánh điện chớp vậy. Hỏi: Tâm dụ như kim cương là sao? Đáp: Như Đức Thế Tôn đã nói: Quý thầy Bí-sô nên biết! Ở đời có một loại chúng sinh thường ở nơi A-lan-nhã, hoặc sống bên các gốc cây hay ở nơi trống vắng. Thường siêng năng tu tập và tu tập thật nhiều cho nên chứng được tâm định tịch tĩnh. Vì nương theo tâm định đó mà dứt hết các lậu hoặc, chứng được giải thoát vô lậu tuệ tâm. Ở trong hiện đời nhờ có thông tuệ cao quý, nên tự chứng biết và có được các công đức viên mãn, tự bảo rằng ta đã chứng biết kiếp sống nầy đã hết, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã làm xong, chẳng còn thọ nhận kiếp sau nữa. Khác nào chất kim cương không có một tí vật nào mà chẳng cắt đứt, chẳng xuyên thủng, chẳng phá nát ra, những vật đó dù là sắt, ngà, xương hay sò ốc, hoặc sừng, hoặc châu ngọc hay đá rắn... Đó cũng như ===== PAGE 54 ===== 54 BỘ TỲ ĐÀM 1 loại chúng sinh thường nơi A-lan-nhã cho đến nói rộng ra, kẻ ấy đã có được tâm dụ như kim cương. Vì sao nói tâm kẻ ấy dụ như kim cương? Tâm ý thức của kẻ ấy đã chứng được quả vô học, không còn các phiền não ràng buộc mà cũng không thể hư hoại. Thế nên gọi là tâm dụ như kim cương. Ba thứ chúng sinh: 1. Chúng sinh trí tuệ bị che. 2. Chúng sinh trí tuệ bắp vế. 3. Chúng sinh trí tuệ rộng lớn. Hỏi: Thế nào là chúng sinh trí tuệ bị che? Đáp: Như Thế Tôn đã nói: Các thầy Bí-sô nên biết! Trên đời có một loại chúng sinh, vì muốn nghe pháp nên quỳ trước Bí-sô, Bí-sô thương tình mà giảng nói cho nghe các pháp chính yếu, chỉ bày các pháp thiện trước, giữa, sau, lời văn và ý nghĩa rất hay đẹp cao quý, thuần nhất đầy đủ, phạm hạnh trong trắng. Nhưng kẻ ấy khi ngồi tại pháp tòa nghe các pháp đã nói đủ các phần : Trước, giữa, sau lại chẳng hiểu gì cả. Vì sao như thế? Là vì người đó không có trí tuệ, giống như một cái bình bị đậy kín, tuy rót rất nhiều nước nhưng chảy vào chẳng được giọt nào. Loại chúng sinh đó, đã quỳ trước Bí-sô để nghe pháp... rộng nói hết sức nhưng kẻ ấy vì không có trí tuệ, nên gọi là chúng sinh trí tuệ bị che kín. Vì sao gọi là chúng sinh trí tuệ bị che kín? Vì người đó có loại trí tuệ như thế, nên khi ngồi nghe pháp tại pháp tòa, thì đối với các giáo pháp gồm các phần: Trước, giữa, sau đều muốn nghe hiểu, song với trình độ trí tuệ như thế nên chẳng thể hiểu được gì. Người đó có trí tuệ ấy đã được nghe đủ các phần: trước, giữa sau song rồi, dù rất muốn hiểu được giáo pháp nhưng vì không có tuệ (trí tuệ) nên chẳng hiểu được gì. Thế nên gọi là chúng sinh tuệ bị che kín. Hỏi: Thế nào là chúng sinh trí tuệ bắp vế? Đáp: Như Thế Tôn đã nói: Quý thầy Bí-sô nên biết! Ở đời có một loại chúng sinh vì muốn nghe pháp nên quỳ trước Bí-sô, vị Bí-sô nầy thương xót vì đó mà nói các pháp quan yếu, chỉ bày đầy đủ các pháp thiện đủ các phần, các trình độ trước, giữa, sau với văn nghĩa rất hay, thuần nhất và đầy đủ. Kẻ nghe pháp có phạm hạnh trong trắng ấy khi nghe pháp đủ các phần: Trước, giữa, sau thì đều hiểu rõ. Nhưng từ khi đứng dậy ra về thì sau đó lại quên mất cả. Giống như có một người đặt thức ăn rất ngon lành trên bắp vế, khi vô ý đứng lên thì tất cả thức ăn đều rơi đổ hết. Cũng như thế có một loại chúng sinh được nghe pháp với ===== PAGE 55 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 55 vị Bí-sô..., sau đó quên mất cả, nên gọi là chúng sinh trí tuệ bắp vế. Vì sao gọi chúng sinh trí tuệ bắp vế? Khi kẻ ấy ở tại pháp tòa được nghe đủ các phần giáo pháp: trước - giữa - sau, với loại trí tuệ đó nên khi đang ngồi nghe thì đều hiểu rõ. Nhưng khi nghe xong đứng dậy ra về thì các giáo pháp dù trước đó đã hiểu rõ vậy mà sau nầy đều quên mất cả nên coi như vô trí chẳng hiểu được gì, dù trước có hiểu nhưng nay quên cả rồi. Thế nên gọi là chúng sinh trí tuệ bắp vế. Hỏi: Thế nào là chúng sinh trí tuệ rộng lớn? Đáp: Như Thế Tôn nói: Các thầy Bí-sô nên biết! Trên đời có một loại chúng sinh, đến ngồi nghe pháp cùng một vị Bí-sô. Vị Bí-sô thương tình nói các pháp chính yếu, chỉ rõ các pháp thiện, trước, giữa, sau, văn nghĩa rất hay, thuần nhất và đầy đủ. Kẻ nghe pháp phạm hạnh trong trắng đó được nghe đủ và hiểu rõ các phần giáo pháp trước, giữa, sau. Khi đứng dậy ra về thì vẫn còn nhớ và hiểu rõ các giáo pháp đủ các phần đã nói, lại hiểu rất tinh xác các nghĩa lý, ý chỉ cao xa. Giống như các thiếu nữ con nhà quý tộc giàu có hoặc hàng Bà-la-môn, hay con các nhà Trưởng giả, cư sĩ..., dùng nước sạch để tắm gội rồi thoa xức các thứ dầu thơm chải cắt tóc tai, trang điểm dung nhan, mặc quần áo đẹp, đeo chuỗi ngọc vòng vàng, để sắc đẹp càng lộng lẫy. Chỉ còn thiếu vành hoa và chiếc mũ đội đầu. Bấy giờ có nhiều kẻ giàu có sang trọng cầm đủ các vành hoa quý đẹp như Ốt-bát-ra, Đởm-bạc-ca v.v... đem dâng cho các nàng tùy ý ưa thích. Khi ấy các cô gái hết sức hãnh diện vui mừng trân trọng nhận lấy các vành hoa cài vắt lên đầu, lòng rất sung sướng hân hoan mãi chẳng quên. Cũng như thế, có một loại chúng sinh được nghe pháp với thầy Bí-sô, hiểu biết đầy đủ các nghĩa thú thù thắng, đó gọi là chúng sinh trí tuệ rộng lớn. Vì sao gọi là chúng sinh trí tuệ rộng lớn? Vì kẻ đó với trí tuệ ấy khi ở chỗ pháp tòa nghe đủ giáo pháp các phần trước giữa sau, với thứ trí tuệ đó muốn hiểu điều gì thì đều hiểu rõ. Kẻ đó với trí tuệ đó, khi nghe pháp xong đứng dậy ra về thì nhờ có trí tuệ đó mà các pháp đã nói trước giữa sau tất cả đều nhớ và hiểu biết rõ ràng đầy đủ, hiểu cả những nghĩa lý sâu xa cao siêu... Cho nên gọi đó là chúng sinh trí tuệ rộng lớn. Như Đức Thế Tôn nói kệ: Tuệ che không thông minh Tuy nhiều phen nghe pháp Không trí nên chẳng hiểu Như chế nước bình kín. Tuệ bắp vế khá hơn ===== PAGE 56 ===== 56 BỘ TỲ ĐÀM 1 Ngồi nghe dù hiểu rõ Đứng dậy thì quên hết Như để cơm trên vế. Tuệ rộng quý hơn hết Ngồi nghe hoặc đứng lên Văn nghĩa đều hiểu đủ Như gái tóc cài hoa Đủ biện tài nhớ hiểu Ưa tu tịnh, bỏ nhiễm Dứt kiêu mạn, buông lung Thì lìa các đường ác. Ba thứ thượng tòa: Đó là thượng tòa lớn tuổi, thượng tòa thế tục và thượng tòa pháp tánh. Hỏi: Thế nào là thượng tòa lớn tuổi? Đáp: Có nhiều người đã già cả lớn tuổi, nên gọi là thượng tòa lớn tuổi. Hỏi: Thế nào là thượng tòa thế tục? Đáp: Như có nhiều người học đạo mà vốn trước kia là kẻ giàu có, Trưởng giả, người làm luật hay những kẻ nhiều tiền, quả vị cao, hoặc dòng họ lớn, thế lực lớn, bà con và bọn thuộc hạ đông đảo..., hơn ta mọi mặt, nên ta suy tôn là thượng tòa, mà cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen ca tụng... Do lý do đó mà tuy tuổi mới hai mươi, hai mươi lăm tuổi nhưng biết rõ giáo pháp mà có của cải, dòng họ, thế lực lớn lao cao quý, hoặc có bà con và tay chân thuộc hạ đông đảo thì đều hòa hợp mà suy tôn là thượng tòa được cung kính cúng dường tôn trọng khen ngợi. Như các nơi xã ấp, quận huyện, thành đô trong nước mà có những kẻ học rộng tài cao, biết tính toán, luận thuyết giỏi, thơ văn chữ viết, vẽ, in đẹp hoặc tinh xảo khéo giỏi trong mọi ngành nghề, tất cả đều hơn người khác thì cùng hòa hợp mà suy tôn là thượng tòa và được cúng dường cung kính tôn trọng ngợi khen. Hoặc như trong hàng buôn bán, những kẻ giàu có nhất cũng được mọi người cùng hòa hợp suy tôn là thượng tòa và cung kính cúng dường tôn trọng khen ngợi. Hoặc như các bậc vua chúa, đại thần quan lớn..., cũng được dân chúng cùng cung kính cúng dường tôn trọng khen ngợi. Như chuyện vua Nan-đà cùng muốn đánh nhau với dòng vua tóc dài (Trường Phát) nên chiêu tập Mã thắng vương dòng Sát-đế-lợi đến để ban thưởng tiền của châu báu, khiến họ biểu diễn hết tài nghệ. Khi vua biết mình thua nên bảo với quần thần: Các vị nên biết, ta muốn kính lạy dưới chân Mã thắng vương dòng Sát-đế- ===== PAGE 57 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 57 lợi. Đại thần tâu: Trời chẳng bằng lòng để vua kính lạy dưới chân Mã thắng vương dòng Sát-đế-lợi. Vì sao? Vì bọn ấy vốn là thần dân phải phò tá hầu hạ nhà vua, vua đâu nên lạy dưới chân hàng thần dân được. Các việc như thế nhiều vô số. Nay ý muốn nói dòng vua tóc dài như vua Nan-đà ấy là thượng tòa thế tục. Hỏi: Thượng tòa pháp tánh là sao? Đáp: Những bậc trưởng thượng già cả đã thọ giới cụ túc rồi thì gọi là thượng tòa pháp tánh. Ở đây cũng kể các thượng tòa lớn tuổi. Vì sao? Như Phật nói: Kẻ xuất gia thọ giới cụ túc thì nói đó là đời sống chân chánh. Hoặc như các Bí-sô đã chứng quả A-la-hán, dứt hết các lậu hoặc những việc làm đã xong, đã đặt gánh nặng xuống mà được lợi mình, dứt hết các kiết sử phiền não mà được trí chánh giác và giải thoát tâm luôn được tự tại..., đó là ý muốn nói ở đây để chỉ cho thượng tòa pháp tánh. Như khi Đức Thế Tôn nói về các thượng tòa thì nói kệ: Tâm động nói thêu dệt Ý nhiễm nghĩ lung tung Tuy ẩn lâu rừng thẳm Chẳng phải chân thượng tòa. Đủ giới, trí, chánh niệm Tịch tĩnh, tâm giải thoát Quan sát đúng các pháp Đó là chân thượng tòa. Ba thứ tụ: Tức là tà tánh định tụ, chánh tánh định tụ và bất định tụ. Hỏi: Tà tánh định tụ là sao? Đáp: Tức là tạo năm tội đọa vào địa ngục vô gián. Hỏi: Chánh tánh định tụ là sao? Đáp: Tức là pháp hữu học và vô học. Hỏi: Bất định tụ là sao? Đáp: Tức là trừ bỏ năm tội vô gián, trừ bỏ các pháp hữu lậu và được vô vi. Ba thứ kể tội: Đó là do thấy mà kể tội, do nghe mà kể tội, do nghi mà kể tội. Hỏi: Do thấy mà kể tội là sao? Sao là thấy, sao là kể tội, sao là sự, mà nói là do thấy mà kể tội? Đáp: Thấy, tức là thấy có Bí-sô cố ý giết hại, trộm cướp, làm chẳng đúng phạm hạnh, dâm dục. Biết rõ mà nói, mà dối trá nên nghĩ ra các việc chẳng thiện như: ăn phi thời, uống các thứ rượu, tự tay đào ===== PAGE 58 ===== 58 BỘ TỲ ĐÀM 1 đất, chặt phá cây cỏ, ca múa, đờn địch, đội mão, giắt cài hoa, chơi bời phóng dật... Đó gọi là thấy mà kể tội. Gọi năm thứ kể tội: đó là 1. Xét biết mà kể tội. 2. Nhớ nghĩ mà kể tội. 3. Làm pháp yết ma mà kể tội. 4. Khi Bố sái tha mà lập việc kể tội. 5. Tự ý nêu thời khắc lập việc kể tội. Thế nào là xét biết mà kể tội? Nghĩa là xét biết thầy Bí-sô đó mà nói: Cụ thọ (thầy) đã phạm tội đó như thế, cần nên phát lồ chớ nên che giấu. Nếu phát lồ sẽ được an ổn, không phát lồ thị tội càng nặng thêm. Đó gọi là xét biết mà kể tội. Thế nào là nhớ nghĩ mà kể tội? Nghĩa là có dạy bảo người khác, khiến họ trực nhớ lại, bảo rằng cụ thọ, thầy đã từng phạm tội đó như thế, hãy nên phát lồ, chớ có che giấu, nếu phát lồ thì sẽ được an ổn, không phát lồ tội lại nặng thêm. Đó gọi là nhớ nghĩ mà kể tội. Thế nào là làm pháp yết ma mà kể tội? Tức là nên bảo rằng: Nầy thầy kia, chớ nên chẳng khiến ta biết mà làm thinh. Thầy hãy ra đây ta sẽ nói với thầy vài lời... Đó gọi là làm pháp yết ma mà kể tội. Thế nào là khi Bố sái tha mà kể tội? Gọi là khi Bố sái tha mà lập việc kể tội, thì nói như vầy: Chúng Bí-sô đây hãy hòa hợp cùng ngồi xuống đây. Tôi là Bí-sô tên..., nay vì chỗ sai phạm... Đó gọi là khi Bố sái tha mà lập việc kể tội. Thế nào là tự ý nêu thời khắc lập việc kể tội? Nghĩa là khi tự ý nêu thời khắc kể chỗ sai phạm thì nói thế nầy: Chúng Bí-sô đây nên hòa hợp cùng ngồi xuống đây tự ý mà kể việc. Tôi là Bí-sô tên..., nay tự ý kể các sai phạm của chúng... Ấy gọi là tự ý nêu thời khắc lập nên việc kể tội. Còn việc kể tội, tức là do thấy việc phạm tội trước đó, nên gọi là sự việc. Như thế là gồm cả việc do thấy mà kể tội. Hỏi: Thế nào là do nghe mà kể tội? Nghe mà kể tội, thì nghe là sao, kể tội là sao, sự là sao, mà nói là do nghe mà kể tội? Đáp: Nghe, tức là nghe có thầy Bí-sô nghĩ đến việc giết hại, trộm cướp, làm chẳng hợp phạm hạnh, dâm dục. Biết rõ mà nói lời dối trá, cho nên nghĩ ra các việc chẳng thiện như ăn phi thời, uống rượu, tự tay đào đất, chặt phá cây cỏ, ca múa đờn địch, đổi mão giắt hoa cài tóc, sống buông lung... Đó gọi là do nghe mà kể tội. Tức cũng có năm thứ kể tội như trước đã nói. Còn việc kể tội, thì tức là nghe việc phạm tội ===== PAGE 59 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 59 từ trước đây nên gọi đó là sự việc. Như thế gộp lại gọi do nghe mà kể tội. Hỏi: Thế nào là do nghi mà kể tội? Nghi mà kể tội, thì nghi là sao, kể tội là sao, sự việc là sao, mà nói là nghi mà kể tội? Đáp: Nghi, tức là do năm điều kiện mà sinh ra nghi: 1. Là do sắc. 2. Là do thanh. 3. Là do hương. 4. Là do vị. 5. Là do xúc. Do sắc, thì tức là thấy có thầy Bí-sô lúc phi thời mà vào hoặc ra khỏi thôn xóm, hoặc cùng với người nữ mà vào ra khỏi tòng lâm, hoặc giao du thân thiết với ngoại đạo, hoặc giao du chơi giỡn với bọn phiến đế bán trạch ca, hoặc giao du thân thiết với Bí-sô ni, với dâm nữ, với các chàng trai trẻ, với gái già, với góa phụ..., thấy các việc đáng nghi ngờ như thế, rồi sinh nghi khi nhìn thấy người (cụ thọ) đó hiện làm các việc chẳng tốt đẹp thanh tịnh như thế, đó chẳng phải là Sa-môn, không phải là hạnh tùy thuận. Như thế là Thầy đây nhất định đã phạm tội về trái phạm hạnh. Đó gọi là do sắc mà sinh nghi. Do thanh mà sinh nghi, nghĩa là nghe việc thầy Bí-sô lúc phi thời mà vào hoặc ra khỏi thôn xóm, hoặc nghe nói cùng người vào và ra khỏi tòng lâm, hoặc nghe nói đã giao du thân thiết với bọn ngoại đạo với bọn phiến đế bán trạch ca, hoặc với Bí-sô ni, hay với dâm nữ, hay trẻ em trai, với gái già hay với quả phụ..., nghe những việc đáng nghi như thế liền sinh nghi thầy nầy đã làm những việc xấu xa không thanh tịnh, không phải hạnh Sa-môn, hạnh tùy thuận. Như vậy Thầy đó nhất định đã phạm tội trái phạm hạnh. Đó là do mà sinh nghi. Do hương mà sinh nghi là sao? Tức là như có Bí-sô hoặc vì rửa tay hoặc vì rửa mặt hay uống nước hoặc vì một lý do nào đó mà vào chỗ ở của các Bí-sô khác, ở đó có mùi hôi đặc biệt như là mùi của đàn bà con gái, mùi rượu thịt, hay mùi dầu thơm thoa xức, xông xịt, hoặc một thứ mùi thơm hôi nào khác của sự dâm dật..., ấy là do mùi hương mà sinh nghi rằng: Thầy nầy đã đến ở chỗ nào, đã làm các việc xấu xa chẳng thanh tịnh như thế, chẳng phải mùi hương của Sa-môn hoặc hạnh tùy thuận. Nhất định là Thầy đó đã phạm tội trái phạm hạnh. Đó là do hương mà sinh nghi. Do vị mà sinh nghi là sao? Tức là như có Bí-sô hoặc do rửa tay hay rửa mặt hoặc uống nước, hoặc vì một lý do nào đó phải vào chỗ ở của ===== PAGE 60 ===== 60 BỘ TỲ ĐÀM 1 các Bí-sô khác nên thầy ví đó trong miệng có ngâm nhai những chất có vị đặc biệt như chất đam-bổ-la, long não, đậu khấu, hoặc những chất khác có mùi vị của dâm dật. Thấy vị Bí-sô ấy có mùi vị đó rồi liền sinh nghi rằng vị nầy nay đã nếm các mùi vị chẳng thanh tịnh như thế không phải là mùi vị của Sa-môn, của tùy thuận, nhất định đã phạm tội trái phạm hạnh. Đó gọi là do vị mà sinh nghi. Do xúc mà sinh nghi là sao? Tức là như có Bí-sô vì rửa tay hoặc rửa mặt, uống nước hoặc vì một lý do nào đó phải vào chỗ ở của các Bí-sô khác, nên thấy vị Bí-sô ấy nằm trên giường có hương thơm, trang sức bằng những lụa là êm ái trơn láng, và gấm vóc nhung lụa trải làm ngọa cụ. Ở hai đầu giường đều có đặt một chiếc gối đỏ và dùng ca lăng già hạt mà phủ lên. Ở chỗ người ấy lại có cô gái trẻ tuổi mỹ miều hoặc nằm hay ngồi. Thấy việc ấy rồi thì nghi rằng: nay thân của người đó đã làm những việc không thanh tịnh không phải là sự xúc chạm của bậc Sa-môn hay hạnh tùy thuận, nhất định là Thầy ấy đã phạm tội trái phạm hạnh. Đó gọi là xúc mà sinh nghi. Đó gọi là vì nghi mà kể tội. Cũng có năm thứ kể tội như trước đây đã nói, ấy gọi là sự kể tội, tức là các sự nghi ngờ phạm tội ở trước thì gọi là sự. Như thế là gộp chung gọi là do nghi mà kể tội. Ba sự chẳng che giấu: Tức là ba nghiệp của chư Như Lai đều không có lầm lỗi, nào phải che giấu e người khác biết được, cho nên gọi là chẳng lo giữ gìn. Hỏi: Ba thứ đó là gì? 1. Là hết thảy thân nghiệp của Như Lai luôn hiện hành thanh tịnh, không chỗ nào là chẳng thanh tịnh khi thân nghiệp hiện ra việc gì mà sợ kẻ khác biết được, mới cần phải che giấu giữ gìn. 2. là hết thảy ngữ nghiệp của Như Lai hiện hành thanh tịnh, không việc gì là không thanh tịnh. Khi ngữ nghiệp hiện ra việc gì mà sợ người khác biết được mới cần phải che giấu giữ gìn. 3. Là hết thảy ý nghiệp của Như Lai hiện hành thanh tịnh, không việc gì là không thanh tịnh. Khi ý nghiệp hiện ra việc gì mà sợ người khác biết được, mới cần phải che giấu giữ gìn. Đáp: Thân nghiệp hiện hành thanh tịnh, tức là lìa giết hại, lìa trộm cắp, và lìa dâm dục tà hạnh. Lại còn gọi là: Lìa bỏ giết hại, lìa bỏ trộm cắp, lìa bỏ trái phạm hạnh. Lại còn thân nghiệp hiện hành thanh tịnh có học, thân nghiệp hiện hành thanh tịnh vô học và thân nghiệp hiện hành thanh tịnh khéo phi học phi vô học. Gọi chung là thân nghiệp hiện hành thanh tịnh. Ý ở đây muốn nói về nghĩa là Như Lai có thân nghiệp hiện ===== PAGE 61 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 61 hành thanh tịnh vô học và có thân nghiệp hiện hành thanh tịnh khéo phi học phi vô học. Như Lai đã thành tựu thân nghiệp hiện hành thanh tịnh rất đầy đủ viên mãn toàn vẹn, cho nên nói Như Lai có thân nghiệp hiện hành thanh tịnh. Hỏi: Thế nào là Như Lai có thân nghiệp hiện hành không có chỗ nào là không thanh tịnh? Đáp: Thân nghiệp hiện hành không thanh tịnh, đó là giết hại, trộm cướp, dâm dục tà hạnh. Lại còn giết hại, trộm cướp, trái phạm hạnh. Lại còn, có thân nghiệp chẳng thiện, có thân nghiệp dẫn đến chỗ phi lý (chẳng đúng chánh lý), có thân nghiệp gây chướng ngại cho thiền định. Gọi chung đó là thân nghiệp hiện hành không thanh tịnh. Đối với thân nghiệp hiện hành không thanh tịnh nầy thì Như Lai đã đoạn dứt, đã biết khắp, giống như tiêu diệt rễ cỏ dại và chặt ngọn cây đa la, khiến nó chết tiệt, không còn sống lại nữa. Do đó Như Lai không cần che giấu, cất giữ, che chắn... “Chớ để người khác thấy được thân nghiệp nhơ bẩn ô uế của ta”. Cho nên nói Như Lai luôn luôn hiện hành thân nghiệp đều là thanh tịnh. Hỏi: Thế nào là Như Lai có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh? Đáp: Ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh đó là lìa các sự nói dối, nói ly gián, nói hung dữ thô tục, nói dơ bẩn. Lại còn có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh có học, có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh vô học và có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh khéo phi học phi vô học. Nói chung là ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh. Ý ở đây là nói về nghĩa Như Lai có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh vô học và có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh khéo phi học phi vô học. Như Lai đã thành tựu đầy đủ vẹn toàn cái ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh. Cho nên nói Như Lai có ngữ nghiệp hiện hành thanh tịnh. Hỏi: Vì sao nói Như Lai luôn luôn hiện hành ngữ nghiệp đều là thanh tịnh? Đáp: Ngữ nghiệp hiện hành chẳng thanh tịnh, đó là nói dối, nói ly gián, nói dữ dằn thô tục, nói nhơ bẩn. Lại còn có ngữ nghiệp chẳng thiện, có ngữ nghiệp dẫn đến việc phi lý, có ngữ nghiệp làm chướng ngại thiền định. Gọi chung là ngữ nghiệp hiện hành không thanh tịnh. Đối với ngữ nghiệp hiện hành không thanh tịnh đây thì Như Lai đã đoạn dứt, đã biết khắp (biết rõ tất cả). Giống như phá rễ cỏ dại hay chặt ngọn cây đa la, khiến nó chết tiệt không còn sinh lại nữa. Do đó Như Lai không cần che giấu, cất giữ, che chắn... “Chớ để người khác thấy được ngữ nghiệp dơ bẩn nầy của ta”. Cho nên nói Như Lai có ngữ nghiệp ===== PAGE 62 ===== 62 BỘ TỲ ĐÀM 1 luôn hiện hành thanh tịnh. Hỏi: Thế nào là có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh? Đáp: Ý nghiệp hiện hành thanh tịnh, đó là không tham, không sân giận và nghĩ đúng. Lại còn có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh có học, có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh vô học và có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh khéo phi học phi vô học. Gọi chung là ý nghiệp hiện hành thanh tịnh. Ý ở đây là muốn nói về nghĩa Như Lai có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh vô học và có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh khéo phi học phi vô học. Như Lai đã thành tựu đầy đủ toàn vẹn cái ý nghiệp hiện hành thanh tịnh. Cho nên nói Như Lai có ý nghiệp hiện hành thanh tịnh. Hỏi: Vì sao Như Lai luôn luôn có ý nghiệp hiện hành đều là thanh tịnh? Đáp: Ý nghiệp hiện hành chẳng thanh tịnh, tức là gồm tham lam, sân giận và tà kiến. Lại còn có ý nghiệp chẳng thiện, có ý nghiệp dẫn đến phi lý, có ý nghiệp làm chướng ngại thiền định. Gọi chung là ý nghiệp hiện hành chẳng thanh tịnh. Đối với ý nghiệp nghiệp hiện hành không thanh tịnh đây thì Như Lai đã đoạn dứt, đã biết rõ tất cả. Giống như phá rễ cỏ dại hay chặt ngọn cây đa la, khiến sau nó chết tiệt không còn sinh lại nữa. Do đó Như Lai không cần che giấu, giấu giếm ngăn che giữ gìn... “Chớ để người khác thấy được ý nghiệp dơ bẩn nầy của ta. Cho nên nói Như Lai có ý nghiệp luôn hiện hành đều là thanh tịnh”. Bài kệ tụng thứ ba nói: Ba: ba pháp có chín Là ba ái, lậu, cầu Và có - hắc ám thân Sợ, các: Thọ khổ kiêu. Gồm có: Ba thứ ái, ba thứ lậu, ba thứ cầu, ba thứ hữu, ba thứ thân đen tối, ba thứ sợ, ba thứ thọ, ba thứ tánh khổ, ba loại kiêu mạn. Ba thứ ái: Đó là ái dục, ái sắc, ái vô sắc. Hỏi: Ái dục là thế nào? Đáp: Nghĩa là đối với các dục có những cái tham nào thì đều tham lam ham muốn tất cả, rồi sinh ra nắm giữ, chứa cất, giấu giếm, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt. Đó gọi là ái dục. Lại còn bị ràng buộc trong cõi Dục cùng các thứ: mười tám giới, mười hai xứ và năm uẩn nếu có những cái tham nào thì đều tham lam ham muốn tất cả, rồi nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê chấp trước, yêu mến, dính chặt... Đó gọi là ái dục. ===== PAGE 63 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 63 Lại còn, dưới kể từ địa ngục Vô gián, trên đến cõi trời Tha-hóa- tự-tại, gồm thâu cả sắc, thọ, tưởng, hành, thức..., có những cái tham nào đều tham tất, rồi nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt. Đó gọi là ái dục. Hỏi: Ái sắc là sao? Đáp: Nghĩa là đối với các sắc, có những cái tham nào đều tham lam, ham muốn tất cả, rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ái sắc. Lại còn bị ràng buộc trong cõi Sắc cùng với mười bốn giới, mười xứ và năm uẩn nếu có những cái tham nào thì đều tham tất cả, rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ái sắc. Lại còn, dưới từ cõi trời Phạm chúng, trên lên đến cõi trời Sắc cứu cánh, gồm thêm cả sắc, thọ, tưởng, hành, thức, có những cái tham nào đều tham tất, rồi nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt. Đó gọi là ái sắc. Hỏi: Ái vô sắc là sao? Đáp: Nghĩa là đối với các thứ: Vô sắc có những cái tham nào đều tham lam ham muốn tất cả, rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ái vô sắc. Lại còn bị ràng buộc trong cõi Vô sắc cùng với hai xứ, bốn uẩn, trong đó có những cái tham nào thì đều tham tất, rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ái vô sắc. Lại nữa, như cõi Dục và cõi Vô sắc thì nhất định các chỗ nơi thứ bậc trên dưới cao thấp có sai khác nhau, không thể lẫn lộn nhau được. Còn ở cõi Vô sắc thì không giống nhau như thế, nhưng đối với những cái cần phải nương nhờ y chỉ thì nhất định là phải có nương nhờ y chỉ nên sinh ra các sự hơn kém mà nói có trên dưới. Do đó mà dưới từ cõi trời Không vô biên xứ, trên lên đến cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng, gồm thâu các thứ thọ, tưởng, hành, thức. Trong đó có những cái tham nào thì đều tham tất, rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ái vô sắc. Như Thế Tôn nói kệ: Những kẻ nào có ái Nhiều đời luôn lưu chuyển Nhiều phen khổ trong thai Lẫn quẩn nơi các cõi. Kẻ nào đoạn hết ái Dòng thác lũ ngừng chảy Vì không ái trợ lực ===== PAGE 64 ===== 64 BỘ TỲ ĐÀM 1 Chẳng xoay vòng kiếp sau. Lại có ba thứ ham thích (Ái): 1. Là ham thích dục. 2. Là ham thích sự có. 3. Là ham thích sự không có. Hỏi: Ham thích dục là sao? Đáp: Đối với các dục trong đó có những thứ tham nào đều ham thích ưa muốn tất cả rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ham thích dục. Hỏi: Ham thích sự có là sao? Đáp: Đối với cõi Sắc và Vô sắc có những cái tham nào đều ham thích ưa muốn tất cả rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu dính chặt... Đó gọi là ham thích sự có. Hỏi: Ham thích sự không có là sao? Đáp: Tức là mừng vui với sự không có. Đối với không có, nếu có những cái tham nào thì đều ham thích ưa muốn tất cả, rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt... Đó gọi là ham thích sự không có. Điều nầy như thế nào? Thí dụ như có người luôn luôn bị các sự sợ hãi lo lắng bứt ngặt, gây khổ sầu, và bị các nỗi buồn rầu đau khổ bứt ngặt gây khổ..., nên luôn luôn có cảm giác khổ sở. Do đó mà nghĩ: Làm thế nào thân ta khi chết rồi thì tan mất, dứt hết không có gì nữa thế là dứt hẳn các bệnh há chẳng sung sướng vui lắm sao? Thế là người vui với sự không có. Cho nên trong không có thì có nhiều ham thích ưa muốn rồi sinh ra nắm giữ, cất giấu, giữ gìn, đam mê, chấp trước, mến yêu, dính chặt. Thế nên gọi là ham thích sự không có. Như Thế Tôn có nói kệ: Kẻ nào còn chấp ái Tâm tham có, không có Ma ách đóng ách vào Thân luôn không an lạc. Xoay vòng trong các cõi Sinh ra rồi già, chết Như nghé con ham sữa Theo mẹ bú mãi thôi. Ba thứ lậu: Đó là dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu. Hỏi: Dục lậu là sao? Đáp: Trừ cõi Dục bị cột chặt vào vô minh, còn các cõi Dục khác thì bị ràng buộc do tùy miên và tùy phiền não, nên gọi là dục lậu. ===== PAGE 65 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 65 Hỏi: Hữu lậu là sao? Đáp: Trừ cõi Sắc và Vô sắc bị cột chặt vào vô minh, còn các cõi Sắc và Vô sắc khác bị ràng buộc do tùy miên và tùy phiền não, nên gọi là hữu lậu. Hỏi: Vô minh lậu là sao? Đáp: Cả ba cõi đều ngu mê không có trí tuệ, đó gọi là vô minh lậu. Đức Thế Tôn nói kệ: Nếu Bí-sô đã đoạn Lậu dục, hữu, vô minh Các lậu đã dứt hẳn Nhập Niết-bàn không bóng. Ba thứ cầu mong: Đó là cầu mong dục, cầu mong hữu và cầu mong phạm hạnh. Hỏi: Cầu mong dục là sao? Đáp: Trụ ở cõi Dục thì đối với các pháp ở cõi Dục, pháp nào chưa được thì mong cho được. Các thứ cầu mong tùy theo đó mà mong cầu, mong cầu đều nhau (bình đẳng), sợ mà cầu, vui mà cầu mong, suy nghĩ mà mong cầu, siêng mà mong cầu v.v... Đó gọi là mong cầu dục. Hỏi: Cầu mong hữu là sao? Đáp: Trụ ở cõi Sắc và Vô sắc thì đối với các pháp ở cõi Sắc và Vô sắc, pháp nào chưa được thì mong cầu cho được. Các thứ cầu mong đó... cho đến siêng năng mong cầu. Đó gọi là mong cầu sự có (Hữu). Hỏi: Cầu mong phạm hạnh là sao? Đáp: Nghĩa là hai thứ giáo hội thì nói là phạm hạnh, tám chánh đạo cũng gọi là phạm hạnh. Với nghĩa trong đây thí ý nói về tám chánh đạo phạm hạnh. Đối với tám chánh đạo có những cái nào chưa được thì mong cho được, các thứ cầu mong..., cho đến siêng năng mà cầu, thì đó gọi là mong cầu phạm hạnh. Lại còn dục cầu thì không phải là mong cầu sau khi chết rồi sẽ được sinh lên các cõi, mà là đối với cuộc sống hiện tại thì ham thích các thứ sắc, thanh, hương, vị, xúc, y phục, ăn uống, giường nằm (ngọa cụ), thuốc men, tiền bạc, vật dụng hằng ngày..., thứ nào chưa được thì mong cho được. Các thứ cầu mong..., cho đến siêng cầu, đó gọi là dục cầu. Còn hữu cầu (mong cầu các hữu), tức là có năm thứ uẩn chấp. Tức là sắc uẩn chấp, thọ uẩn chấp, tưởng uẩn chấp, hành uẩn chấp, thức uẩn chấp. Ví dụ có loại người nghĩ: Làm thế nào mà ở đời vị lai ta sẽ có được các loại sắc, thọ, tưởng, hành, thức như thế. Người ấy sau khi chết rồi sẽ sinh lên các cõi đó, và với năm uẩn sắc, thọ v.v... đó mà có các ===== PAGE 66 ===== 66 BỘ TỲ ĐÀM 1 mong cầu..., cho đến siêng năng cầu mong... Đó gọi là hữu cầu. Còn mong cầu phạm hạnh là sao? Tức là từ pháp thế đệ nhất khi hướng đến khổ pháp trí nhẫn thì có cầu mong phạm hạnh cũng chẳng phải có phạm hạnh. Vì sao như thế? Là vì phạm hạnh chính là tám chi Thánh đạo (tám chánh đạo). Khi đó đối với phạm hạnh thì chưa được hoặc chưa gần được, chưa có, chưa hiện có. Khi từ khổ pháp trí nhẫn hướng đến khổ pháp trí thì có mong cầu phạm hạnh liền có phạm hạnh. Vì sao? Vì phạm hạnh là tám chánh đạo. Bấy giờ, đối với phạm hạnh thì đã được, đã gần được, đã có, đã hiện có. Như thế, nếu từ khổ pháp trí hướng đến khổ loại trí nhẫn, rồi từ khổ loại trí nhẫn hướng đến khổ loại trí, và từ khổ loại trí hướng đến tập pháp trí nhẫn, rồi từ tập pháp trí nhẫn hướng đến tập pháp trí, rồi từ tập pháp trí hướng đến tập loại trí nhẫn, rồi từ tập loại trí nhẫn hướng đến tập loại trí, và từ tập loại trí hướng đến diệt pháp trí nhẫn, rồi từ diệt pháp trí nhẫn trí hướng đến diệt pháp trí, rồi từ diệt pháp trí hướng đến diệt loại trí nhẫn, rồi từ diệt loại trí nhẫn hướng đến diệt loại trí, và từ diệt loại trí hướng đến đạo pháp trí nhẫn, rồi từ đạo pháp trí nhẫn, hướng đến đạo pháp trí, và từ đạo pháp trí hướng đến đạo loại trí nhẫn, rồi từ đạo loại trí nhẫn hướng đến đạo loại trí, và từ đạo loại trí hướng đến đạo loại trí. Hoặc khi hướng đến các trí vô lậu khác thì có mong cầu phạm hạnh liền có phạm hạnh. Vì sao? Vì tám chi Thánh đạo nói là phạm hạnh. Nên lúc đó đối với phạm hạnh thì đã được, đã gần được, đã có, đã hiện có. Lại còn, nếu là đạo ở thế gian, khi đã chứng được quả Nhất lai hay quả Bất hoàn thì có mong cầu phạm hạnh thì chẳng có phạm hạnh. Vì sao? Vì phạm hạnh là tám chi Thánh đạo. Bấy giờ đối với phạm hạnh vẫn chưa được, chưa gần được, chưa có, chưa hiện có. Nếu đối với đạo vô lậu mà chứng được quả Dự lưu, hoặc khi chứng được các quả vị Nhất lai, Bất hoàn và A-la-hán thì có mong cầu phạm hạnh liền được phạm hạnh. Vì sao? Vì phạm hạnh là tám chi Thánh đạo. Bấy giờ, đối với phạm hạnh là đã được, đã gần được, đã có, đã hiện có. Như Thế Tôn nói kệ: Đủ niệm định chánh tri Chân đệ tử chư Phật Chánh biết cầu đạo Thánh Trọn chẳng cầu việc khác. Nếu mong cầu đã dứt Thánh đạo cũng tuyệt đường Bí-sô mong cầu dứt ===== PAGE 67 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 67 Nhập Niết-bàn không bóng. Ba thứ hữu: Đó là dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu. Hỏi: Dục hữu là gì? Đáp: Nếu nghiệp thuộc cõi Dục mà chấp làm điều kiện, thì sẽ có được cái nghiệp của dị thục đó, gọi là Dục hữu. Hỏi: Sắc hữu là gì? Đáp: Nếu nghiệp thuộc cõi Sắc mà chấp làm điều kiện, thì sẽ có được cái nghiệp của dị thục đó, gọi là sắc hữu. Hỏi: Vô sắc hữu là gì? Đáp: Nếu nghiệp thuộc cõi Vô sắc mà chấp làm điều kiện, thì sẽ có được cái nghiệp của dị thục ấy, đó gọi là vô sắc hữu. Ba thứ thân hắc ám: Đó là thân hắc ám quá khứ, thân hắc ám vị lai và thân hắc ám hiện tại. Hỏi: Thân hắc ám quá khứ. Quá khứ là gì, hắc ám là gì, thân là gì, mà gọi là thân hắc ám quá khứ? Đáp: Quá khứ, nghĩa là các hành đã khởi, cùng khởi lên, đã sinh, đều cùng sinh ra, đã chuyển, đã hiện chuyển, đã tụ tập, đã xuất hiện, đã từ tạ ra đi, qua đi, diệt mất, chia lìa, biến đổi thuộc tánh quá khứ, loại quá khứ, thuộc đời quá khứ, nên gọi là quá khứ. Hắc ám là gì? Nghĩa là đối với các hạnh quá khứ mà phát khởi các thứ mong cầu các thứ tuệ hiểu biết lạ lùng khác nhau. Nói rộng cho đến thứ tên độc của nghi ngờ do dự. Đó gọi là hắc ám. Còn thân là gì? Có người nói nghi tương ưng với vô minh thì gọi là thân. Ở nghĩa trong đây thì nghi gọi là thân. Tại sao? Vì hắc (đen) là ngu si vô trí, do hắc nên có ám nên gọi là hắc ám. Đây là nghi, tức là bỏ cái đen tối nầy mà gọi là thân. Cho nên nói thân hắc ám quá khứ. Hỏi: Thân hắc ám vị lai. Vị lai là gì, hắc ám là gì, thân là gì mà gọi là thân hắc ám vị lai? Đáp: Vị lai: Nghĩa là các hành chưa khởi, cùng chưa khởi lên, chưa sinh cùng chưa sinh ra, chưa chuyển, hiện chưa chuyển, chưa tụ tập, chưa xuất hiện, thuộc tánh vị lai, loại vị lai, thuộc đời vị lai. Thế nên gọi là vị lai. Hắc ám (đen tối) là gì? Nghĩa là đối với các hành vị lai mà phát khởi các thứ mong cầu các thứ tuệ hiểu biết lạ lùng khác nhau. Rộng nói cho đến thứ tên độc của nghi ngờ do dự. Đó gọi là hắc ám. Còn thân, tức là thuyết nói khi tương ưng với vô minh gọi là thân. Theo nghĩa đó thì nghi là thân. Vì sao? Là vì đen là ngu si vô trí, do đen nên có tối. Đây tức là nghi, do đen tối đó mà gọi là thân. Cho nên nói ===== PAGE 68 ===== 68 BỘ TỲ ĐÀM 1 là thân hắc ám vị lai. Hỏi: Thân hắc ám hiện tại. Hiện tại là gì, hắc ám là gì, thân là gì mà nói là thân hắc ám hiện tại? Đáp: Hiện tại, nghĩa là các hành đang khởi, cùng khởi lên, đã sinh, cùng sinh đang chuyển đổi, hiện đang chuyển, đang trụ ở tụ tập và xuất hiện, đang từ tạ ra đi, đang diệt mất, đang chia lìa biến đổi hòa hợp ở hiện tiền, thuộc tánh hiện tại, loại hiện tại, thuộc đời hiện tại. Đó gọi là hiện tại. Hắc ám là gì? Nghĩa là đối với các hành hiện tại mà khởi lên các thứ mong cầu các thứ tuệ hiểu biết khác lạ. Nói rộng cho đến thứ tên độc của nghi ngờ do dự đó là hắc ám. Còn thân, tức là có thuyết nói nghi tương ưng với vô minh gọi là thân theo nghĩa đó thì nghi là thân. Vì sao? Đen tức là ngu si vô trí, do đen nên có tối. Nên nói là đen tối (hắc ám). Đây tức là nghi, tức là do đen tối nầy mà gọi là thân. Cho nên nói thân hắc ám hiện tại. Ba thứ sợ hãi: Đó là sợ bệnh, sợ già, sợ chết. Hỏi: Sợ bệnh là gì? Đáp: Bệnh là: Thí dụ như đau đầu v.v... Như trong pháp uẩn mà nói gọi là bệnh. Sợ là sao? Như có một số người thấy người khác bệnh thì hết sức run sợ, tự nghĩ: Thân ta cũng là phận đó, cũng có tính chất đó, cũng hiện tượng đó. Và chưa thể vượt qua hiện tượng đó nên họ hết sức sợ sệt hãi hùng, sợ đến sởn gai ốc, dựng tóc gáy! Đó gọi là sợ. Do bệnh mà sợ hãi nên gọi là sợ bệnh. Hỏi: Sợ già là sao? Đáp: Già là tóc bạc, rụng v.v..., nên theo pháp uẩn mà bàn, đó là già. Sợ là sao? Như có người thấy người khác già khụ thì hoảng sợ... Nói rộng ra như sợ dựng tóc gáy. Đó là sợ. Do vì già mà sợ hãi, nên gọi là sợ già. Hỏi: Sợ chết là thế nào? Đáp: Chết là sao? Là mọi người mọi vật đang sống hoạt động, tụ họp, dời đổi..., lại bỗng dưng trở nên bất động chết mất hư hoại nên bàn về chết chóc theo pháp uẩn mà bàn đó gọi là chết. Sợ là sao? Như có số người thấy người khác chết đi thì hoảng vía, nói rộng ra như sợ đến dựng tóc gáy. Đó gọi là sợ. Do chết chóc mà sợ hãi, nên gọi là sợ chết. Như Thế Tôn nói kệ: Các dị sinh tuy sợ Những thứ bệnh, già, chết Mà chẳng thể như thật ===== PAGE 69 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 4 69 Chán sợ về thân nầy Ta vì chán thân nầy Hiểu sâu hiện tượng đó Nên chẳng ham ở lâu Mau nhập vô dư y Ta xét thấy mọi thứ Tuổi trẻ không bệnh, chết Bệnh, già, chết hủy hoại Chỉ xuất ly an ổn Ta đã luôn siêng năng Thấu suốt đường rốt ráo Nên chẳng ham theo dục Buông xả, tu phạm hạnh. ===== PAGE 70 ===== 70 BỘ TỲ ĐÀM 1 LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC