A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 5

Việt dịch

QUYỂN 5
Phẩm 4: BA PHÁP, Phần 3
Ba thứ thọ nhận: Thọ nhận vui, thọ nhận khổ, thọ nhận chẳng khổ, 
chẳng vui.
Hỏi: Thọ nhận vui là gì?
Đáp: Tức là tiếp xúc thọ nhận các điều thuận vui nên khiến thân 
và tâm đều vui mà nhận đều xúc cảm. Đó là cảm xúc vui. Lại còn khi tu 
Sơ thiền, Nhị thiền và Tam thiền thì cũng có những cảm giác, cảm xúc 
vui của thân và tâm như thế. Nên gọi là thọ nhận vui.
Hỏi: Thọ nhận khổ là gì?
Đáp: Tức là tiếp xúc thọ nhận các điều thuận khổ nên khiến thân 
và tâm đều khổ mà nhận đều cảm xúc. Đó là cảm xúc khổ.
Hỏi: Thọ nhận chẳng khổ chẳng vui là gì?
Đáp: Tức là tiếp xúc thọ nhận các điều thuận với chẳng khổ chẳng 
vui khiến thân và tâm buông xả, không nhận đều, không phải không 
nhận đều cảm xúc. Như Thế Tôn nói lời kệ:
Đủ niệm, định, chánh tri
Chân đệ tử chư Phật
Nên biết đúng các thọ
Khiến mọi tham chẳng sinh.
Đối các thọ và đạo
Đều khiến thảy mất dần
Bí-sô hết các thọ
Là Niết-bàn vô ảnh.
Ba thứ tánh khổ: Tức là tính chất khổ khổ, tính chất hoại khổ và 
tính chất hành khổ.
Hỏi: Thế nào là tính chất khổ khổ?
Đáp: Các hành ở cõi Dục do khổ chồng lên nhau nên phải khổ.

===== PAGE 71 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 71
Hỏi: Thế nào là tính chất hoại khổ?
Đáp: Các hành ở cõi Sắc do hoại khổ nên có khổ.
Hỏi: Thế nào là tính chất hành khổ?
Đáp: Các hành ở cõi Vô sắc do hành khổ nên có khổ.
Lại còn các hành nào chẳng vừa ý là do khổ khổ cho nên có khổ. 
Còn các hành nào vừa ý mà bị hoại khổ cho nên có khổ. Còn các hành 
nào thuận với việc buông xả mà do hành khổ nên có khổ.
Lại còn, nếu có cảm xúc khổ, nếu pháp đó tương ưng thích hợp, 
nếu pháp đó đều có, nếu từ nó sinh ra, nếu như những cái đó khiến mình 
không mến thích được quả dị thục..., thì đó là do khổ mà có khổ
Nếu có các cảm xúc vui, nếu pháp đó tương ưng thích hợp, nếu 
pháp đó đều có, nếu từ nó sinh ra, nếu các thứ đó khiến không thể mến 
thích được quả dị thục, ấy là do hoại khổ nên có khổ.
Nếu cảm xúc chẳng khổ chẳng vui, nếu pháp đó tương ưng thích 
hợp, nếu pháp đó đều có, nếu từ nó sinh ra, nếu các thứ đó chẳng phải 
đáng ưa chẳng phải không đáng ưa quả dị thục. Ấy là do hành khổ cho 
nên có khổ.
Hỏi: Lại còn tính chất khổ khổ là thế nào?
Đáp: Các thân xác nầy mà có đây là do khổ khổ mà khổ. Vì sao? 
Vì chính từ thân nầy mà có già, bệnh, chết và biết bao nhiêu thứ khổ.
Hỏi: Còn tính chất hoại khổ là sao?
Đáp: Như Thế Tôn đã nói như tình bè bạn thắm thiết, tình ruột thịt 
thân yêu và bao nhiêu cảnh vật, bao sự việc rất hợp ý vui lòng... Nếu 
khi gặp phải sự biến đổi hư hoại, hoặc gặp phải sự hủy báng chê bai, 
khinh chê miệt thị... Rồi thì phát sinh ra bao nhiêu sầu khổ đau buồn, bi 
thương nhục nhã. Chính lúc đó là do hoại khổ tạo ra khổ.
Hỏi: Tính chất của hành khổ là sao?
Đáp: Trừ tính chất khổ khổ và tính chất hoại khổ, tất cả các hành 
hữu lậu đều thuộc về hành khổ mà có khổ.
Ba thứ kiêu ngạo: 
1. Kiêu ngạo vì ta hơn. 
2. Kiêu ngạo vì ta bằng họ. 
3. Kiêu ngạo vì ta thua kém.
Hỏi: Vì ta hơn mà kiêu ngạo là sao?
Đáp: Như có người nghĩ: Kể ra về giống nòi, hình dạng, nghề 
nghiệp, sự khéo léo, tiền của, địa vị, tuổi thọ, sức khỏe..., của ta, dù 
nhìn chung hay riêng biệt, tất cả đều vượt hơn người ấy. Do đó mà khởi 
lên kiêu ngạo phách lối. Đã kiêu ngạo sẽ càng kiêu ngạo hơn mãi, lòng 

===== PAGE 72 =====
72 BỘ TỲ ĐÀM 1
luôn tự cao tự đại luôn vênh váo, cậy thế, miệt thị khinh thường tất cả. 
Đó là kiêu ngạo vì ta hơn.
Hỏi: Kiêu ngạo vì ta bằng họ là sao?
Đáp: Như có người nghĩ: Kể ra về giống nòi, hình dáng, nghề 
nghiệp, tài nghệ, tiền của, địa vị, tuổi thọ, thế lực, sức khỏe..., của ta, 
dù nhìn chung hay riêng biệt, tất cả đều ngang bằng với kẻ đó. Do một 
lý do riêng mà khởi lên kiêu ngạo, đã kiêu ngạo rồi thì sẽ càng phách 
lối hơn lên, lòng luôn tự cao tự đại, luôn vênh váo, cậy thế, miệt thị coi 
thường tất cả. Đó là kiêu ngạo vì ta bằng họ.
Hỏi: Kiêu ngạo vì ta thua kém là sao?
Đáp: Như có người nghĩ: Kể về giống nòi, hình dáng, nghề ng -
hiệp, tài nghệ, tiền của, địa vị, tuổi thọ, sức khỏe, thế lực..., của ta, dù 
nhìn chung hay riêng biệt thì ta đều thua hẳn cả. Nhưng vì một lý do 
riêng mà khởi lên lòng kiêu ngạo, đã kiêu ngạo thì lại càng kiêu ngạo 
phách lối hơn lên, lòng luôn tự cao tự đại, luôn vênh váo cậy thế, miệt 
thị coi thường tất cả. Đó là kiêu ngạo vì ta kém thua.
Bài kệ thứ tư nói (Ốt-đà-nam):
Bốn: Ba pháp có mười
Là: Lửa, phước, dục, lạc
Và tuệ, căn, mắt, phục
Sáu một, lửa tuệ hai.
Có ba thứ lửa, ba phước nghiệp, ba dục sinh, ba lạc sinh, ba thứ 
tuệ, ba thứ căn, ba thứ mắt, ba thứ phục, lửa tuệ mỗi thứ có hai, còn sáu 
thứ khác mỗi thứ có một.
Ba thứ lửa: Đó là lửa tham, lửa sân, lửa si.
Hỏi: Lửa tham là sao?
Đáp: Nghĩa là đối với sự tham lam trong các cảnh dục mà ham 
thích ham muốn tất cả rồi sinh ra giấu cất, giữ gìn, chấp chặt, yêu thích, 
mê mẩn lo lắng đam mê, tự cột trói nội tâm, ước muốn, mong cầu, ham 
thích. Là nơi chiêu tập các khổ, nó là loại tham lam, thứ sinh ra tham 
lam. Gọi chung là tham lam. Tham ái nầy, che chắn ngăn lắp mà phát 
sinh ra các thứ bứt rứt nóng nảy cho thân và tâm, hoặc cả thân tâm, nó 
thiêu đốt thân hoặc tâm hoặc cả thân tâm, nó não hại phá rối thân hoặc 
tâm hoặc cả thân tâm. Do bị tham ái nó cột trói ràng rịt nên suốt cả ngày 
đêm luôn luôn gặp bao nhiêu thứ buồn rầu phiền muộn chẳng vui thích, 
chẳng thỏa lòng với quả dị thục. Thế nên gọi là lửa tham.
Hỏi: Lửa sân giận là sao?
Đáp: Là cố ý muốn làm tổn hại loài hữu tình, lòng luôn ôm mối 

===== PAGE 73 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 73
tàn độc thích gây đau buồn cho mọi người. Đã sân giận, đang giận và 
sẽ giận dữ mãi. Thích gây ra tội ác tai họa, lại càng hừng hẩy tạo thêm. 
Lòng mãi giận dữ hung ác, nên lại càng trái khuấy dữ dằn gây tai họa 
cho mọi người. Đã gây tai họa, sẽ gây tai họa và hiện đang gây tai họa. 
Gọi chung là giận. Giận nầy che chắn ngăn lấp mà phát sinh ra các thứ 
bứt rứt nóng nảy cho thân hoặc tâm hoặc cả thân tâm, nó thiêu đốt não 
hại thân hoặc tâm hoặc cả thân tâm. Do vì bị sân giận cột trói ràng rịt 
nên suốt cả ngày đêm luôn luôn gặp bao thứ buồn rầu phiền muộn, 
chẳng vui thích, chẳng thỏa lòng với quả dị thục. Đó là lửa sân.
Hỏi: Lửa si mê là thế nào?
Đáp: Nghĩa là đối với phía trước hay phía sau, hoặc cả hai phía 
trước sau chẳng biết gì. Nói rộng ra là cho đến thuộc loại si mê, thứ sinh 
ra si mê, đều gọi chung là si. Ngu si nầy che chắn, ngăn lắp mà phát 
sinh ra các thứ bứt rứt nóng nảy cho thân hoặc tâm hoặc cả thân tâm, nó 
thiêu đốt, não hại quấy nhiễu cho thân hoặc tâm hay cả thân tâm. Lại 
bị sự ngu si trói cột ràng buộc nên suốt cả ngày đêm luôn luôn gặp bao 
thứ buồn rầu phiền muộn, chẳng vui thích, chẳng thỏa lòng với quả dị 
thục. Đó gọi là lửa si. Như Thế Tôn nói kệ:
Có nhiều kẻ ngu si
Lửa đốt tham sân si
Đắm mê các cảnh dục
Hại đời, ghét pháp Phật.
Ba lửa độc thiêu đốt
Nếu chẳng biết như thật
Bèn tham đắm có thân
Chẳng đến được tịch diệt.
Tà quấy ngăn lối đi
Đọa vào ba đường dữ
Luân hồi, chịu khổ não 
Chẳng thoát khỏi lưới ma.
Đệ tử bậc Chánh giác
Suốt đêm ngày siêng năng
Từ tuệ diệt tưởng xấu
Cùng dập tắt ba lửa.
Do đó vào Thánh đạo
Hàng phục các quân ma
Chứng được hai Niết-bàn
Mát mẻ không lậu hoặc.

===== PAGE 74 =====
74 BỘ TỲ ĐÀM 1
Có ba thứ lửa: Đó là lửa nên phụng sự, lửa nên ban thí cấp dưỡng, 
lửa nên cúng dường.
Hỏi: Thế nào là lửa nên phụng sự?
Đáp: Cha mẹ là những người đáng được thờ kính phụng sự, như 
Đức Thế Tôn đã nói với thầy Bà-la-môn có thân hình cao đẹp. Thế nào 
là lửa nên phụng sự? Nghĩa là, ở đời thì cha mẹ những kẻ đáng được 
hưởng thụ mọi sự cung phụng đầy đủ, vui vẻ của con mình. Và tùy lúc, 
tùy nơi mà cung phụng không lầm lỗi trái ý. Thế nào là người con dùng 
mọi thứ đầy đủ và vui vẻ tùy lúc tùy nơi mà cung phụng không trái ý là 
lửa nên phụng sự? Nghĩa là chàng trai trẻ dòng dõi ưu tú do sức của cần 
mẫn siêng năng, của đôi tay chân mạnh mẽ, của mồ hôi nước mắt và 
máu mà họp pháp tạo ra những của cải tiền bạc, các sự đầy đủ vui vẻ, 
tùy lúc tùy nơi mà phụng dưỡng thờ kính không lỗi lầm trái ý cha mẹ. 
Vì sao gọi là lửa đáng nên phụng sự? Tức do cha mẹ sinh ra, và nuôi 
lớn người trai trẻ ấy nay được thành đạt, thế nên chư Phật nói cha mẹ 
rất đáng được phụng sự thờ kính cung phụng.
Hỏi: Thế nào là lửa nên ban thí cấp dưỡng?
Đáp: Ấy là vợ con, nô tỳ kẻ giúp việc và bè bạn, phải được chủ 
nhà ban thí cấp dưỡng, như Thế Tôn đã nói với thầy Bà-la-môn có thân 
hình cao lớn. Thế nào là lửa ban thí cấp dưỡng? Tức là ở đời thì có vợ 
con nô tỳ kẻ giúp việc và bè bạn phải được gia chủ tùy lúc tùy nơi mà 
ban thí cung cấp mọi thứ đầy đủ và vui vẻ không lỗi lầm nghịch ý. Vì 
sao chủ nhà phải dùng các thứ đầy đủ và vui vẻ mà tùy lúc tùy nơi 
không lỗi lầm trái ý mà cung cấp ban thí lửa đang cung cấp ban thí? 
Nghĩa là chàng trai trẻ dòng dõi kia do sức của siêng năng với đôi tay 
chân mạnh mẽ và với mồ hôi nước mắt và cả máu để tạo ra của cải tiền 
bạc một cách hợp pháp mà cung cấp đầy đủ và vui vẻ, tùy lúc tùy nơi 
không hề lỗi lầm trái ý cho vợ con, nô tỳ kẻ giúp việc và cả bạn bè. Vì 
sao gọi là lửa cung cấp ban thí? Nghĩa là chàng trai trẻ dòng dõi kia khi 
ở nhà hãy đúng pháp mà phụng sự không lỗi lầm trái ý vợ con như dạy 
bảo chỉ vẻ cách làm việc, các việc nên làm, khiến cho không lỗi lầm 
thiếu hụt và hoàn thành nhanh chóng. Thế nên chư Phật nói là vợ con, 
nô tỳ kẻ giúp việc và bè bạn là lửa nên cung cấp ban thí.
Hỏi: Thế nào là lửa đáng nên cúng dường?
Đáp: Các bậc Sa-môn Bà-la-môn chân chánh đáng được các thí 
chủ cung kính cúng dường như Đức Thế Tôn đã nói với thầy Bà-la-môn 
có thân hình cao lớn. Vì sao gọi là lửa đáng nên cúng dường? Nghĩa 
là các bậc Sa-môn Bà-la-môn nếu đã lìa bỏ tham lam hoặc đã tu hành 

===== PAGE 75 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 75
điều phục thói tật tham lam, hoặc đã lìa bỏ sân giận hay tu hành điều 
phục thói tật sân giận, hoặc đã lìa bỏ si mê hay đang tu hành điều phục 
thói tật si mê. Các bậc Sa-môn Bà-la-môn như thế đáng thọ hưởng các 
vui vẻ đầy đủ của thí chủ tùy lúc tùy nơi mà cúng dường không trái lý. 
Vì sao thí chủ dùng các thứ đầy đủ vui vẻ để tùy lúc tùy nơi mà cúng 
dường đúng lý tức lửa đáng cúng dường? Ấy là vì chàng trai trẻ dòng 
dõi kia do sức luôn siêng năng, sức của đôi tay chân khỏe mạnh hay 
sức của mồ hôi nước mắt và máu để tạo ra các của cải tiền bạc một 
cách hợp pháp mà có đầy đủ các thứ vui tươi để tùy lúc tùy nơi mà 
cúng dường không nghịch lý lỗi lầm các bậc Sa-môn Bà-la-môn như 
đã nói trước đây. Vì sau gọi là lửa đáng nên cúng dường? Vì chàng trai 
trẻ dòng dõi ấy đáng nên cúng dường các bậc A-la-hán và những bậc 
hữu học, chính họ là ruộng phước chân chánh ở thế gian để các thí chủ 
ở đó mà gieo trồng cây phước đức, để chiêu cảm được quả dị thục giàu 
sang hạnh phúc ở đời nầy và đời khác cũng như quả giải thoát. Thế nên 
chư Phật nói các bậc Sa-môn chân chánh, Bà-la-môn chân chánh là lửa 
đáng cúng dường.
Các loại lửa khác ở thế gian, chẳng đáng phụng sự, cung cấp ban 
thí và cúng dường, vì nó không thể giúp các loài hữu tình có được các 
quả báo cao quý. Thế nên Đức Thế Tôn nói kệ:
Bậc trí giỏi đúng pháp
Thờ cúng ba thứ lửa
Sinh vui vẻ trên đời
Chứng giải thoát hết khổ.
Có ba sự phước nghiệp: Đó là sự phước nghiệp bố thí, sự phước 
nghiệp trì giới và sự phước nghiệp tu hành.
Hỏi: Sự phước nghiệp bố thí: Thí là gì, phước là gì, nghiệp là gì, sự 
là gì mà gọi là sự phước nghiệp bố thí?
Đáp: Nghĩa là thí chủ bố thí cho các bậc Sa-môn, Bà-la-môn, 
những kẻ nghèo khổ, tu khổ hạnh và kẻ ăn xin các thứ như: thức ăn, 
thuốc men, y phục, hoa cài đầu, các chất thơm để thoa xức, hoặc nhà 
cửa phòng ốc, giường nằm, ngọa cụ, đèn đuốc mọi thứ vật dụng..., đó 
là những vật bố thí.
Lại do thân mà bố thí, nghĩa là hoặc bố thí thân, bố thí việc làm 
của thân nghiệp, hoặc bố thí mà mình buông xả. Do miệng mà bố thí, 
nghĩa là bố thí lời nói, bố thí ngữ nghiệp, hoặc bố thí vật mà mình buông 
xả. Do ý mà bố thí, nghĩa là bố thí tâm ý, bố thí ý nghiệp hoặc bố thí 
tâm buông xả. Đó gọi là bố thí các loại.

===== PAGE 76 =====
76 BỘ TỲ ĐÀM 1
Phước là sao? Nghĩa là bố thí đều các hạnh của thân và lời nói đều 
có khuôn phép và đời sống thanh tịnh, gọi đó là phước. Còn nghiệp là 
sao? Nghĩa là bố thí đều là hạnh của các tư tưởng, suy nghĩ, đang suy 
nghĩ, đã suy nghĩ, các loại suy nghĩ tạo nên ý nghiệp. Đó là nghiệp. Còn 
sự, thì đó là người bố thí, kẻ nhận và vật bố thí, đó gọi là sự.
Trong đây thì vật bố thí (loại thí) gọi là thí loại, cũng gọi là phước, 
là nghiệp, là sự. Còn phước ở đây thì gọi là phước, cũng gọi là nghiệp, 
là sự, là loại bố thí. Còn nghiệp thì gọi là nghiệp, cũng gọi là sự, là vật 
thí, là phước. Ở đây chỉ có sự thì gọi là sự mà thôi.
Hỏi: Sự phước nghiệp trì giới: Giới loại là gì, phước là gì, nghiệp 
là gì, sự là gì mà gọi là: Sự phước nghiệp trì giới?
Đáp: Các thứ giới tức là: Từ bỏ giết hại, từ bỏ trộm cướp, lìa dâm 
dục tà hạnh, lìa nói dối, lìa bỏ uống chất Tốt-la-mê-lệ-gia-mạt-đà, 
buông lung chốn rượu chè..., đó gọi là các thứ giới (giới loại). Phước, 
tức là trì giới thì đều là các hạnh của thân và miệng đều có khuôn phép, 
đời sống thanh tịnh. Đó là phước. Nghiệp, trì giới đều là hạnh của các 
sự suy nghĩ, hiện đang suy nghĩ, đã suy nghĩ, các loại suy nghĩ tạo nên 
ý nghiệp. Đó là nghiệp. Còn sự, tức là ngăn ngừa, giữ gìn, ngăn cấm 
hoặc từ bỏ giết hại thì đó là sự lìa bỏ giết hại. Nếu ngăn cấm hoặc lìa 
bỏ trộm cướp, thì đó là sự lìa bỏ trộm cướp. Còn nếu ngăn cấm hoặc lìa 
bỏ tà hạnh thì đó là sự lìa bỏ tà hạnh. Nếu ngăn cấm lìa bỏ nói dối thì 
đó là sự lìa bỏ nói dối. Nếu ngăn cấm lìa bỏ việc uống Tốt-la-mê-lệ-gia 
mạt-đà, phóng dật chốn rượu chè thì tức là sự lìa bỏ uống các thứ rượu. 
Đó gọi là sự.
Ở đây giới loại thì gọi là giới loại, cũng gọi là phước, là nghiệp, là 
sự, là giới loại. Còn nghiệp ở đây cũng gọi là nghiệp, là phước, là sự, là 
giới loại. Và sự ở đây cũng gọi là sự, là giới loại, là phước, là nghiệp.
Hỏi: phước nghiệp tu hành: Tu loại là gì, phước là gì, nghiệp là gì, 
sự là gì mà gọi là Sự phước nghiệp tu hành?
Đáp: Các thứ tu hành tức là Từ, Bi, Hỷ, Xả bốn thứ tâm vô lượng. 
Đó gọi là tu loại. Phước là bốn thứ vô lượng đó đều là các hạnh của thân 
và miệng có khuôn phép và đời sống thanh tịnh, đó gọi là phước. Còn 
nghiệp, tức là thứ vô lượng đó đều là hạnh của các tư tưởng suy nghĩ, 
hiện đang suy nghĩ, đã suy nghĩ, các thứ suy nghĩ tạo nên ý nghiệp, đó 
gọi là nghiệp. Còn sự, nghĩa là các sự duyên đến để khởi lên bốn thứ 
vô lượng tâm, đó gọi là sự. Ở đây thì phước cũng gọi là phước, cũng gọi 
là nghiệp, là sự, là tu loại. Còn nghiệp gọi là nghiệp, cũng gọi là sự, là 
phước, là tu loại. Riêng sự đây chỉ gọi là sự mà thôi. Như Đức Thế Tôn 

===== PAGE 77 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 77
nói kệ:
Bậc trí nương vào pháp
Siêng học thí, giới, tu
Khiến thế gian không khổ
Nhận ba thứ quả vui.
Ba thứ dục sinh: Có các loại chúng sinh (hữu tình) ham thích thọ 
nhận các dục cảnh đẹp đẽ hiện tiền, vì ở trong các dục cảnh hiện tiền, 
họ được giàu sang tự tại, gọi đó là người có toàn là người có một phần 
trời đó là dục sinh thứ nhất (cõi Dục).
Có các loài hữu tình lại ưa thích tự mình hóa ra các dục cảnh đẹp 
đẽ. Vì ở trong các dục cảnh đẹp đẽ tự hóa đó, họ trở nên giàu sang tự 
tại, gọi đó là cõi trời Lạc-biến-hóa, đó là dục sinh thứ hai.
Có các loài hữu tình lại ưa thích các biến hóa dục cảnh đẹp đẽ của 
người khác, nó đối với các dục cảnh đẹp đẽ vì trong đó họ trở nên giàu 
sang tự tại, nên gọi là cõi trời Tha-hóa-tự-tại, đó là dục sinh thứ ba.
Các loài hữu tình nói ở đây, là các hữu tình theo nghĩa đế nghĩa 
thắng, thì không nắm bắt được, chẳng thể gần được, nó không có, cũng 
chẳng hiện hữu, mà chỉ là các uẩn, giới và xứ. Do các ý tưởng nghĩ ra 
nên giả đặt gọi đó là hữu tình là Na-la ý, sinh bé thơ, mạng là sống, nuôi 
dưỡng là sĩ phu, Bổ-đặc-già-la..., do đó nên nói có các loại hữu tình ưa 
thích hưởng thụ cảnh vui hiện tiền. Còn các dục cảnh đẹp đẽ, đó tức là 
những loài hữu tình luôn thích thọ hưởng những thứ đã được cất giấu, 
giữ gìn, chất chứa, tụ tập, gởi gấm, đặt để... và tùy theo gốc của nó mà 
sinh ra các dục cảnh hiện tiền.
Trong các dục cảnh đẹp đẽ hiện tiền họ giàu sang tự tại, tức là các 
loài hữu tình đó đối với các thứ thọ hưởng được cất chứa giữ gìn chứa 
nhóm gởi gắm, đặt để, tùy gốc của nó sinh ra các dục cảnh hiện tiền, thì 
có quyền được tùy ý thọ hưởng.
Nói toàn là người là chỉ cho tất cả người.
Một phần trời là chỉ bốn cõi trời dưới của cõi Dục.
Số một, tức là tùy theo sự tính đếm dần dần liên tục theo thứ tự thì 
đó là chỗ ở số một.
Dục sinh, là cõi Dục mà sinh ra.
Lại còn, có các loài hữu tình, tức là nói các loài hữu tình đó nếu 
theo nghĩa đế, nghĩa thắng thì không thể nắm bắt được, nói rộng như 
trước.
Ưa thích hưởng thụ các dục cảnh đẹp đẽ tự mình biến hóa đó, tức 
là cõi trời Lạc-biến-hóa có thể biến hóa tạo ra các nghiệp loại như thế 

===== PAGE 78 =====
78 BỘ TỲ ĐÀM 1
và chính do các nghiệp đó mà tùy ý thích có thể biến hóa ra các thứ vật 
dụng kể cả nam nữ để mà vui chơi. Hoặc thiên nữ thì hóa làm thiên nam 
để tự đùa vui, hoặc thiên nam cũng hóa làm thiên nữ để tự vui đùa.
Đối với các dục cảnh đẹp đẽ do tự biến hóa ra họ được sung sướng 
tự tại, nghĩa là cõi trời Lạc-biến-hóa tạo tác tăng thêm các nghiệp loại 
như thế là do các nghiệp ấy họ tùy thích biến hóa ra nam nữ các thứ rồi 
có quyền được tự do tùy ý hưởng thụ.
Nói “Cõi trời Lạc-biến-hóa” là chỉ cõi trời biến hóa ra mọi thứ 
vui. “Là bậc thứ hai” (Dục sinh thứ hai) tức là tùy theo sự tính đếm dần 
dần liên tục theo thứ tự, thì đây là bậc thứ hai.
“Dục sinh” đây là cõi Dục mà sinh ra.
Lại còn có các loài hữu tình, gọi các loài hữu tình nếu theo nghĩa 
đế nghĩa thắng thì không thể nắm bắt được, nói rộng như trước.
Ưa thích thọ hưởng các dục cảnh do người khác biến hóa ra thì 
nghĩa là cõi trời Tha-hóa-tự-tại tạo ra tăng thêm các nghiệp loại như thế 
và do các nghiệp đó cùng với các trời Tha-hóa-tự-tại, tuy là đồng một 
loại thân ở chung một cõi, đồng một cuộc sống, đồng một đường hướng 
tiến tới, nhưng có cao thấp hơn kém khác nhau. Các người ở cõi trời 
thấp kém thì phải biến hóa đủ mọi thứ; sắc, thanh, hương vị, xúc các dục 
cảnh đẹp đẽ để cho các người ở cõi trời cao hơn hưởng thụ sử dụng.
Đối với các dục cảnh đẹp đẽ do người khác biến hóa ra thì họ trở 
nên giàu sang tự tại, có nghĩa là cõi trời Tha-hóa-tự-tại phải tạo ra tăng 
thêm các nghiệp lợi như thế và do các nghiệp đó mà tùy sở thích khiến 
các người ở các cõi trời thấp kém phải tạo tác, biến hóa ra các thứ sắc, 
thanh, hương vị, xúc, các dục cảnh đẹp đẽ để người ở các cõi trời cao 
hơn có quyền được tự do tùy ý thọ hưởng sử dụng cảnh ấy. Thí dụ như 
trời Phạm thiên tuy là đồng một loại đồng ở một cõi, đồng một đời sống, 
đồng một nơi tiến tới... Nhưng lại có hơn kém cao thấp khác nhau. Như 
cõi trời Phạm chúng thì thấp kém, còn cõi trời Phạm phụ thì cao hơn. 
Cõi trời Tha-hóa-tự-tại thiên cũng vậy, tạo tác tăng thêm các nghiệp 
loại như thế, và họ do nghiệp đó... như trước đã nói rộng. Gọi Tha-hóa-
tự-tại thiên, là chỉ rõ tất cả Tha-hóa-tự-tại thiên vậy. Còn “là bậc thứ 
ba” (Đệ tam dục sinh), tức là tùy theo sự tính đếm dần dần liên tục theo 
thứ tự thì nó thuộc bậc thứ ba. Dục sinh, tức là ở cõi Dục mà sinh ra.
Ba thứ lạc sinh:
1. Có các loài hữu tình ly sinh hỷ lạc, nên khắp thân họ đều được 
nhuần thắm, đều được vui thích, đều được đầy đủ. Khi thấm nhuần đến 
đầy đủ đã xong thì được trụ vào an lạc mãi. Đó là cõi trời Phạm chúng, 

===== PAGE 79 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 79
là lạc sinh số một.
2. Có các loài hữu tình từ định sinh hỷ lạc thì thân họ nhuần thắm 
khắp các vui đó đều được vui thích, đều được đầy đủ. Khi thấm nhuần 
đến đầy đủ đã xong thì được trụ vào an lạc mãi. Đó là cõi trời Cực 
quang tịnh, là lạc sinh thứ hai.
3. Có các loài hữu tình đã lìa tất cả mọi sự vui mừng ham thích nên 
khắp thân đều được nhuần thắm, đều được vui thích, đều được đầy đủ. 
Khi thấm nhuần đến đầy đủ đã xong thì được trụ vào an lạc mãi. Đó là 
cõi Biến tịnh, là lạc sinh thứ ba.
Trong đây nói các loài hữu tình, nghĩa là các loài hữu tình theo 
nghĩa đế nghĩa thắng thì chẳng thể nắm bắt được, chẳng thể gần được, 
không phải có, cũng không phải hiện hữu, mà chỉ là các uẩn, giới và 
xứ. Nhưng do tư tưởng nghĩ ra mà giả đặt tên gọi là hữu tình, là Na-la ý 
sinh bé thơ, mạng là sống, nuôi dưỡng là sĩ phu, Bổ-đặc-già-la. Do đó 
cho nên nói các loài hữu tình.
Tức như là thân, thì thân gọi là thân, thân nghiệp cũng gọi là thân, 
thân căn cũng gọi là thân, năm căn có sắc cũng gọi là thân, bốn đại hợp 
nhau cũng gọi là thân. Theo nghĩa trong đây, là thân do bốn đại hợp 
nhau, cho nên nói tức như là thân.
Ly sinh hỷ lạc: Tức là từ bậc sơ thiền, tức là đã có được cái vui 
bình nhiên (bình đẳng tự nhiên) thế nên gọi là ly sinh hỷ lạc, nên khắp 
thân đều được thấm nhuần vui đó. Vui thích và đầy đủ, là ở cõi trời 
Phạm chúng đối với ly sinh hỷ lạc kia, tùy ý muốn mà được, không chút 
khó khăn cực khổ chi. Khi có ly sinh hỷ lạc đó rồi thì muốn khởi là khởi, 
muốn sinh là sinh các sự tụ tập xuất hiện, nên có thể khiến cho thân do 
bốn đại hợp thành đó khắp chỗ của thân đều được nhuần thắm, đều vui 
thích, đều đầy đủ. Khi đã nhuần thắm đến đầy đủ rồi thì sẽ được trụ vào 
an lạc. Thân và tâm không khổ não tức là trụ vào an lạc.
Như trong kinh Phân Biệt Sinh Ký, Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-
sô nên biết, như người tu thiền định thì từ cõi nầy chết đi sẽ được sinh 
lên cõi trời Phạm chúng mà nhiều lần được ly sinh hỷ lạc”. Trước đây 
khi trụ họ vào Sơ thiền thì cũng đã được nhiều lần được ly sinh hỷ lạc. 
Ly sinh hỷ lạc đã nhận được trước hay sau thì không có gì lạ lùng hay sai 
khác nhau cả. Nếu như y vào thiền định, nghĩa là trước đây có ở trong 
bậc Sơ thiền, còn như có luyện tập tu hành, có làm rất nhiều việc thì sau 
nầy sẽ sinh lên cõi trời Phạm chúng. Cả hai thứ ly sinh hỷ lạc đó, phẩm 
loại chúng giống nhau. Trời Phạm chúng cũng chỉ có bậc Sơ thiền. Còn 
trời Phạm chúng là số một, là theo sự tính đếm dần dần liên tục theo thứ 

===== PAGE 80 =====
80 BỘ TỲ ĐÀM 1
tự thì nó ở hàng thứ nhất.
Lạc sinh, nghĩa là khi ở chỗ nầy sinh ra mà lớn lên, hưởng được 
nhiều vui vẻ an ổn, lìa sự khổ vui, chỉ ưa thích hưởng được các sự vui 
mà thôi cho nên gọi là lạc sinh (đời sống vui).
Lại còn nói có các loài hữu tình, tức là theo nghĩa đế nghĩa thắng 
thì loài hữu tình là chẳng thể nắm bắt được như trước đã nói rộng.
“Tức như thị thân” là thân gọi là thân, cho đến nói rộng. Còn 
“Thiền định sinh hỷ lạc” nghĩa là khi nhập nhị thiền thì được vui bình 
đẳng tự nhiên, các thọ nhận đều thâu giữ. Thế nên nói thiền định sinh 
vui mừng. Khắp thân đều được thấm nhuần, đều vui thích, đều đầy đủ, 
tức là cõi trời Cực quang tịnh. Đối với định sinh hỷ lạc nầy tùy ý muốn 
mà có được, không khó khăn nhọc nhằn chi. Định nầy sinh ra vui mừng 
đó rồi thì muốn khởi là khởi, muốn sinh là sinh các sự tụ tập xuất hiện, 
nên có thể khiến cho thân do bốn đại hợp thành đó, khắp thân đều được 
thấm nhuần, đều vui thích, đều đầy đủ. Khi đã thấm nhuần cho đến đầy 
đủ rồi thì sẽ được trụ vào an lạc. Nghĩa là ngay lúc đó do định mà sinh 
vui mừng, thân tâm không khổ não tức là trụ vào an lạc.
Như trong kinh Phân Biệt Sinh Ký, Thế Tôn có nói: “Các thầy 
Bí-sô nên biết, như kẻ tu thiền định thì từ cõi nầy chết đi sẽ được sinh 
lên cõi trời Cực quang tịnh, nhiều lần được hưởng định sinh vui mừng”. 
Trước đây khi trụ vào Nhị thiền, thì họ cũng nhiều lần được định sinh 
niềm hoan lạc. Định sinh niềm hoan lạc đã nhận được trước hay sau, 
không có gì lạ lùng hay sai khác nhau. Y vào thiền định nên gọi trước 
đây có ở trong bậc Nhị thiền, còn như có luyện tập tu hành, có làm rất 
nhiều việc thì sau nầy sẽ sinh lên cõi Trời Cực quang tịnh. Cả hai thứ 
hưởng được định sinh hoan lạc đó, phẩm loại chúng giống nhau. Cực 
quang tịnh thiên là cũng chỉ cho bậc Nhị thiền. Còn nói cõi Trời Cực 
quang tịnh là bậc thứ hai ấy, là tùy theo sự tính đếm dần dần liên tục 
theo thứ tự thì nó ở hàng thứ hai.
Lạc sinh (đời sống vui) nghĩa là khi ở chỗ nầy sinh ra và lớn lên thì 
hưởng được nhiều vui vẻ an ổn, lìa sự khổ vui, chỉ ưa thích hưởng được 
các sự vui mà thôi, nên gọi là lạc sinh (đời sống vui).
Lại còn nói các loài hữu tình, nếu theo nghĩa đế nghĩa thắng thì 
không thể nắm bắt được họ như trước đã nói rộng.
Còn “Tức như thị thân” là thân gọi là thân, cho đến như rộng 
nói. Còn ly sinh hỷ lạc là khi nhập Tam thiền thì được vui bình đẳng 
tự nhiên, các thọ nhận đều nhiếp giữ. Thế nên gọi là ly sinh hỷ lạc. 
Còn khắp thân đều được thấm nhuần, đều vui thích, đều đầy đủ, đó là 

===== PAGE 81 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 81
cõi trời Biến tịnh. Đối với ly sinh hỷ lạc nầy tùy ý muốn mà có, không 
khó khăn nhọc nhằn chi, tức là vui lìa hoan lạc nầy muốn khởi thì khởi, 
muốn sinh là sinh, các sự tụ tập xuất hiện, nên có thể khiến cho thân do 
bốn đại hợp thành, khắp thân đều được thấm nhuần, đều vui thích, đều 
đầy đủ. Khi thấm nhuần cho đến đầy đủ đã xong thì sẽ được trụ vào an 
lạc, là ngay lúc đó do ly sinh hỷ lạc, thân tâm không còn khổ não tức là 
trụ vào an lạc.
Như trong kinh Phân Biệt Sinh Ký, Thế Tôn có nói: “Các thầy Bí-
sô nên biết! Như người tu thiền định, từ cõi nầy chết rồi sẽ sinh lên cõi 
trời Biến tịnh nhiều lần được hưởng vui ly sinh hỷ lạc”. Trước đây khi 
trụ vào Tam thiền, thì họ cũng đã nhiều lần hưởng được ly sinh hỷ lạc. 
Vui ly sinh hỷ lạc đã nhận được trước hay sau thì không có gì lạ lùng hay 
sai khác nhau. Nếu như y vào thiền định, nghĩa là nên gọi trước đây có 
ở trong bậc Tam thiền, còn như có luyện tập tu hành, có làm rất nhiều 
việc thì sau nầy sẽ sinh lên cõi trời Biến tịnh. Cả hai thứ ly sinh hỷ lạc, 
phẩm loại đều giống nhau. Gọi Biến tịnh là cũng chỉ cho bậc Tam thiền. 
Còn nói Biến tịnh là bậc thứ hai, thì đó là theo sự tính đếm dần dần liên 
tục theo thứ tự, thì nó ở hàng thứ ba
Lạc sinh là khi ở chỗ nầy sinh và lớn lên thì hưởng được nhiều vui 
vẻ an ổn, lìa sự khổ vui, chỉ ưa thích hướng được các sự vui mà thôi, nên 
gọi là lạc sinh (đời sống vui).
- Ba thứ tuệ đầu: Đó là tuệ do nghe mà có, tuệ do suy tư mà có, 
tuệ do tu mà có.
Hỏi: Thế nào là tuệ do nghe mà có?
Đáp: Nhưng vì nghe, nương vào nghe, do nghe mà lập nên. Cho 
nên ở đó có khả năng thấu triệt hiểu biết đúng đắn tự tại nhất. Việc đó 
như thế nào? Ví như có vị Bí-sô hoặc thọ trì các pháp như Tố-đát-lãm, 
Tỳ-nại-da hay A-tỳ-đạt-ma, hoặc nghe bậc thân giáo sư dạy bảo, hay 
thầy luật sư, thầy mô phạm nói, hoặc các lời giảng xoay vần truyền trao 
nhau mà nói, hoặc nghe theo lý nhất như mà nói. Đó gọi là nghe.
Nhân nghe đó, dựa vào nghe đó, do nghe đó mà lập nên. Do đó 
đối với mọi điều đều thấu triệt hiểu biết đúng đắn tự tại, nên gọi là tuệ 
do nghe mà có.
Hỏi: Thế nào là tuệ do suy tư mà có?
 Đáp: Nhân suy nghĩ, dựa vào suy nghĩ, do suy nghĩ mà lập ra, nên 
nó có khả năng thấu triệt hiểu biết đúng đắn tự tại nhất. Việc đó như thế 
nào? Nghĩa là có người đúng theo lý nhất như mà suy tư, mà biên chép, 
suy đoán, tính toán, ấn định, hoặc suy nghĩ về nghiệp của các việc đã 

===== PAGE 82 =====
82 BỘ TỲ ĐÀM 1
làm..., đó gọi là suy nghĩ.
Nhân suy tư đó, nương vào vào suy tư đó, do suy tư đó mà lập ra, 
nên có khả năng thấu triệt hiểu biết đúng đắn tự tại mọi vấn đề, nên gọi 
là tuệ do suy tư mà có.
Hỏi: Thế nào là tuệ do tu mà có?
Đáp: Nhân tu, nương vào tu, do tu mà lập ra nên có khả năng thấu 
triệt hiểu biết đúng đắn tự tại nhất. Việc đó như thế nào? Nghĩa là như 
theo phương tiện khéo léo hiệu quả nhất mà siêng năng tu tập các đạo, 
lìa mọi lỗi lầm ô nhiễm. Do sự tu hành lìa nhiễm, mà từ bỏ được ái dục 
và các pháp xấu ác, chẳng thiện, lại có suy tìm (tầm) và quán xét kỹ 
lưỡng (tứ) lìa các động cơ sinh ra các niềm hoan lạc mà trụ vào Sơ thiền 
một cách hoàn hảo đầy đủ. Kể rộng ra cho đến việc trụ vào Tứ thiền 
một cách hoàn toàn đầy đủ..., thì đó gọi là tu.
Nhân tu đó, nương vào tu đó, do tu đó mà lập ra, nên đều thấu triệt 
hiểu biết đúng đắn tự tại mọi chỗ. Nên gọi là tuệ do tu mà có vậy. Có 
người nói: Đây cũng gọi là tuệ do tư duy suy tư mà có chưa đúng: Vì 
sao? Vì chỉ dựa vào pháp đặc biệt (Pháp bất cộng) của pháp Phật mà tu 
hành thì mới gọi được là do tu mà thành được tuệ. Nay ở đây có nghĩa 
là dựa vào các điều đã kể mà khởi lên cái tuệ tịch tĩnh, thì đều gọi là 
tuệ do tu mà có.
- Ba thứ tuệ sau: Đó là tuệ của hàng hữu học, tuệ của hàng vô học 
và tuệ của hàng chẳng phải hữu học, chẳng phải vô học.
Hỏi: Thế nào là tuệ của hàng hữu học?
Đáp: Học là tác ý, tương ưng, là với phép chọn lựa thì phải chọn 
lựa thật kỹ lưỡng, vô cùng kỹ lưỡng để hiểu rõ, hiểu tất cả, hiểu gần, 
hiểu khắp hết. Và thấu suốt các điều quan yếu, phán xét định lượng kỹ 
lưỡng sáng suốt. Dùng hoạt động của tuệ hiểu biết thông suốt Tỳ-bát-
xá-na. Đó gọi là tuệ của hàng hữu học.
Hỏi: Thế nào là tuệ của hàng vô học?
Đáp: Với hàng vô học mà tác ý, tương ưng, là đối với pháp chọn 
lựa kể dài đến Tỳ-bát-xá-na, thì đó gọi là tuệ của hàng vô học.
Hỏi: Thế nào là tuệ của hàng phi học, phi vô học?
Đáp: Nghĩa là với hữu lậu mà tác ý tương ưng. Nghĩa là đối với 
pháp chọn lựa kể dài đến Tỳ-bát-xá-na, thì đó gọi là tuệ của hàng phi 
học, phi vô học.
- Ba thứ căn: Đó là căn chưa biết sẽ biết, căn đã biết và căn biết 
đầy đủ. Dựa vào pháp uẩn mà luận sâu xa rộng về các tướng của chúng, 
như Đức Thế Tôn nói kệ:

===== PAGE 83 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 83
Học là học các căn
Luôn theo đạo chính trực
Thường siêng năng tinh tấn
Giữ gìn kỹ tâm mình.
Tuệ căn đầu không dứt
Sinh tuệ căn thứ hai
Còn tuệ căn thứ ba
Giải thoát rồi mới có.
Ngôi giải thoát chẳng động
Các kiết sử dứt hết
Căn vô lậu tròn đầy
Ưa ngăn trừ các căn.
Trụ sâu vào tịch diệt
Nhận giữ thân sau cùng
Hàng phục chúng quân ma
Chứng thường lạc rốt ráo.
- Ba thứ nhãn: Đó là nhục nhãn (mắt trần), thiên nhãn, Thánh tuệ 
nhãn.
Hỏi: Nhục nhãn (mắt trần) là sao?
Đáp: Đó là do xương thịt, máu sạch của bốn đại tạo ra, gồm có 
nhãn giới, nhãn xứ và nhãn căn, nên gọi là nhục nhãn.
Hỏi: Thiên nhãn (mắt trời) là sao?
Đáp: Chẳng do các thứ xương thịt màu tạp nhạp, mà phải thật sạch 
của bốn đại tạo nên, gồm có: nhãn giới, nhãn xứ và nhãn căn, nên gọi 
là thiên nhãn.
Hỏi: Thánh tuệ nhãn là sao?
Đáp: Tức là các thứ tuệ hữu học, tuệ vô học, cùng tất cả các thứ 
tuệ phi học, phi vô học. Đó gọi là Thánh tuệ nhãn.
Thế Tôn có nói kệ:
Nhục nhãn là kém nhất
Thiên nhãn có khá hơn
Thánh tuệ nhãn quý nhất
Ba thứ đó khác nhau
Tuệ thiện ở thế gian
Có khả năng lựa chọn
Học, không học, biết đúng
Hết sinh, già, bệnh chết
Đại giác cõi trời người

===== PAGE 84 =====
84 BỘ TỲ ĐÀM 1
Danh xưng rất cao xa
Đều do tuệ chứng nhanh
Diệu giác trang nghiêm thân.
- Ba thứ nương nhờ: Gồm có: Nương nhờ nghe, nương nhờ lìa bỏ, 
nương nhờ tuệ.
Hỏi: Nương nhờ nghe là sao?
Đáp: Là nghe học nhiều, nhớ chắc, chứa nhóm các điều nghe thấy. 
Các pháp thiện được nói ra, đủ các phần trước giữa sau với lời lẽ nghĩa 
lý cao siêu khéo léo, thuần nhất, đầy đủ, phạm hạnh trong sạch..., với 
các pháp như thế thì nên lắng nghe thật kỹ lưỡng đầy đủ rồi ghi nhớ thật 
chính xác đầy đủ rõ ràng các lời giảng dạy đó và chuyên tâm suy xét 
phán đoán tìm hiểu cặn kẻ để thấu suốt triệt để các nghĩa lý cao sâu. 
Thế nên gọi là nghe. Nhân nghe đó, nương cái nghe đó, do xây dựng 
nghe như thế, cho nên có thể đoạn trừ tất cả các pháp xấu xa bất thiện 
mà khéo tu các pháp thiện. Đó gọi là nghe, cũng gọi là nương nhờ, cũng 
gọi là nương nhờ sự nghe học. Đó gọi là nương nhờ nghe.
Hỏi: Nương nhờ sự lìa bỏ là sao?
Đáp: Tức là lìa bỏ ái dục, các điều xấu xa bất thiện, có tìm tòi 
suy xét (tầm) có quán xét (tứ) lìa bỏ cái gốc sinh ra niềm vui hoan lạc 
mà trụ vào sơ thiền một cách hoàn mãn (đầy đủ) rộng kể cho đến đệ tứ 
thiền..., đó gọi là sự lìa bỏ. Nhân lìa bỏ đó, nương vào sự lìa bỏ đó, do 
xây dựng sự lìa bỏ như thế, nên có thể đoạn trừ được các pháp chẳng 
thiện và giỏi tu các pháp thiện. Đó gọi là sự lìa bỏ, cũng gọi là nương 
nhờ, sự nương nhờ lìa bỏ, cho nên gọi là nương nhờ sự lìa bỏ
Hỏi: Nương nhờ tuệ là sao?
Đáp: tức là hiểu biết như thật đây là khổ thánh đế, đây là Tập 
thánh đế, đây là sự diệt khổ thánh đế, đây là con đường đến đạo diệt 
khổ thánh đế. Đó gọi là tuệ. Nhân tuệ đó, y vào tuệ đó và xây dựng tuệ 
như thế, cho nên có thể đoạn trừ các pháp chẳng thiện và khéo tu các 
pháp thiện. Đó gọi là tuệ, cũng gọi là nương nhờ, hay nương nhờ vào 
tuệ. Do đó gọi là nương nhờ tuệ, như Đức Thế Tôn nói kệ:
Nương nghe là kém nhất
Nương lìa thì khá hơn
Nương tuệ là tối thắng
Sức tinh tấn đầy đủ.
Luôn nhập định lạc tịnh
Biết thế gian sinh diệt
Giải thoát với tất cả

===== PAGE 85 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 5 85
Tất sang đến bờ kia.
Bài tụng thứ năm:
Năm: Ba pháp có mười
Là học, tu, trụ, định
Đạo, tịnh, mặc, tăng thượng
Vô thượng và ba minh.
Gồm có: ba thứ học, ba thứ tu, ba thứ trụ, ba thứ định, ba thứ thị 
đạo, ba thứ thanh tịnh, ba thứ tịch mặc, ba thứ vô thượng và ba thứ 
minh.
- Ba thứ học: Gồm có giới học tăng thượng, tâm học tăng thượng, 
tuệ học tăng thượng.
Hỏi: Giới học tăng thượng là sao?
Đáp: Tức là an trụ vào giới luật đầy đủ, giữ gìn các luật nghi giải 
thoát đặc biệt. Các pháp tắc luật lệ ra làm tất cả đều đầy đủ đúng đắn 
cho nên dù một lỗi lầm rất nhỏ mà coi như một đại sự lo lắng mãi khôn 
nguôi. Chỗ nào học được đều luôn đến cầu học. Đó gọi là giới học tăng 
thượng.
Hỏi: Tâm học tăng thượng là sao?
Đáp: Tức là lìa các ái dục, các pháp xấu xa chẳng thiện, luôn luôn 
tìm tòi (tầm) và suy xét (tứ) để lìa cái gốc sinh ra niềm hoan lạc mà 
nhập vào định sơ thiền một cách hoàn mãn trọn vẹn. Rộng kể cho đến 
nhập trụ vẹn toàn vào cả đệ Tứ thiền. Đó gọi là tâm học tăng thượng.
Hỏi: Tuệ học tăng thượng là sao?
Đáp: Tức là đúng như thật mà hiểu biết đây là khổ thánh đế, đây 
là Thánh đế chiêu tập khổ. Đây là Thánh đế sự diệt khổ, đây là Thánh 
đế đạo (con đường) dẫn đến sự diệt khổ. Đó gọi là tuệ học thêm cao 
(tăng thượng) Thế Tôn đã nói kệ:
Bí-sô đủ ba học
Ưa tu hành đúng lý
Giới - Tâm - Tuệ thêm lên
Luôn liên tục hiện hành.
Đầy đủ sức tinh tấn
Và sáng đầy thiền định
Luôn gìn giữ các căn
Siêng tu, chẳng buông lung.
Ngày sao đêm cũng vậy
Đêm vậy ngày cũng thế
Trước sao sau cũng vậy

===== PAGE 86 =====
86 BỘ TỲ ĐÀM 1
Sau sao trước cũng thế.
Dưới trên như thế nào
Trên dưới cũng như vậy
Nương nhờ mọi chỗ tốt
Do định chẳng phóng dật.
Đây nói là học đạo
Chẳng phóng túng, mà trụ
Do hay hiểu, giỏi xả
Nên được tâm giải thoát.
Đời bảo là bậc giác
Dũng mãnh đến bờ giác
Hạnh sáng đều tròn đầy
Luôn trụ chỗ không quên.
Mạng căn không nối tiếp
Ái dứt nên giải thoát
Như đèn lửa Niết-bàn
Tâm giải thoát rốt ráo.
- Ba thứ tu: Đó là tu giới, tu định và tu tuệ.
Hỏi: Tu giới là sao?
Đáp: Nghĩa là đối với các giới luật cao quý nên gần gũi rèn tập 
thật nhiều, liên tục ân cần quý trọng siêng năng tu hành chẳng ngơi 
nghỉ. Đó gọi là tu giới.
Hỏi: Tu định là sao?
Đáp: Tức là đối với các pháp thiền định cao quý nên gần gũi rèn 
tập thật nhiều liên tục ân cần quý trọng và siêng năng tu hành không 
ngơi nghỉ. Đó gọi là tu định.
Hỏi: Tu tuệ là sao?
Đáp: Tức là đối với các trí tuệ cao quý nên gần gũi rèn tập thật 
nhiều, liên tục ân cần quý trọng và siêng năng tu hành không ngơi nghỉ. 
Đó gọi là tu tuệ. Như Đức Thế Tôn nói kệ:
Khéo tu giới - định - tuệ
Đến rốt ráo tận cùng
Đã dứt hẳn các hữu
Không lỗi cũng chẳng lo.
Thoát khỏi các chấp trước
Đủ định lợi tuệ sâu
Vượt khỏi cảnh giới ma
Như mặt trời chiếu khắp.

===== PAGE 87 =====
SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 87
LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC