A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 6
阿毘達磨集異門足論 · T1536
Hán văn
尊者舍利子說 三藏法師玄奘奉 詔譯 三法品第四之餘 三住者，一、天住；二、梵住；三、聖住。天住云何？ 答：謂四靜慮。何等為四？謂離欲惡不善法，有 尋有伺離生喜樂入初靜慮具足住，廣說乃 至入第四靜慮具足住。如世尊為吠那補梨 婆羅門說：梵志當知，若時我於世間四靜慮 中隨為一靜慮故行，爾時我為天住而行。若 時我於世間四靜慮中隨為一靜慮故住或 坐或臥，爾時我為天住而住或坐或臥。如是 世間四靜慮中，隨於一靜慮親近數習，殷重 無間勤修不捨，是名天住。梵住云何？答：謂四 無量。何等為四？謂慈悲喜捨。如世尊為吠那 補梨婆羅門說：梵志當知，若時我於四無量 中隨為一無量故行，爾時我為梵住而行。若 時我於四無量中隨為一無量故住或坐或 臥，爾時我為梵住而住或坐或臥。如是四 無量中隨於一無量親近數習，殷重無間勤修 不捨，是名梵住。聖住云何？答：謂四念住、四正 斷、四神足、五根、五力、七等覺支、八聖道支。如 世尊為吠那補梨婆羅門說：梵志當知，若時 我於出離遠離所生善法中隨為一出離遠 離所生善法故行，爾時我為聖住而行。若時 我於出離遠離所生善法中隨為一出離遠 離所生善法故住或坐或臥，爾時我為聖住 而住或坐或臥。如是出離遠離所生善法中， 隨於一出離遠離所生善法親近數習，殷重無 間勤修不捨，是名聖住。 三定者，一、有尋有伺三摩地；二、無尋唯伺三 摩地；三、無尋無伺三摩地。云何有尋有伺三 摩地？答：若三摩地尋俱伺俱、尋等起伺等起、 尋相應伺相應，依尋伺轉心住等住，廣說乃 至心一境性，是名有尋有伺三摩地。云何無 尋唯伺三摩地？答：若三摩地非尋俱唯伺俱、 非尋等起唯伺等起、尋不相應唯伺相應，尋 已止息唯依伺轉心住等住，廣說乃至心一 境性，是名無尋唯伺三摩地。云何無尋無伺 三摩地？答：若三摩地非尋俱非伺俱、非尋等 起非伺等起、尋不相應伺不相應，若尋若伺 俱已止息心住等住，廣說乃至心一境性，是 名無尋無伺三摩地。 三示導者，一、神變示導；二、記心示導；三、教誡 示導。神變示導者，云何神變、云何示導而 說神變示導耶？答：神變者，謂諸神變，現神變、 已神變、當神變，謂諸所有變一為多變多為 一、或顯或隱、若知若見各別領受、牆壁山巖 崖岸等障身過無礙，如是廣說乃至梵世身 自在轉，是名神變。示導者，謂有苾芻雖於多 種神變境界各別領受，若不令他知見，但名 神變自在，不名示導。若有苾芻能於多種神 變境界各別領受，亦能令他知見，名神變自 在亦名示導。是故所說神變示導，要能令他 見等見、了等了，調伏隨順，乃名神變亦名示 導，由此說名神變示導。記心示導者，云何記 心、云何示導而說記心示導耶？答：記心者，如 世尊說：苾芻當知，謂有一類，或由占相或由 言說隨記他心，彼意如此、彼意如是、彼意轉 變；或隨記過去、或隨記未來、或隨記現在，或 隨記久所作、或隨記久所說；或隨記少，謂 隨記心；或隨記多，謂隨記心所法。諸所隨記， 一切如實非不如實。或有一類，不由占相不 由言說隨記他心，然由天神或由非人，聞彼 聲故隨記他心，彼意如此、彼意如是、彼意轉 變，廣說如前。或有一類，不由天神不由非人， 聞彼聲故隨記他心，然由內心知他有情心 所尋伺，隨記他心，彼意如此、彼意如是、彼意 轉變，廣說如前。復有一類，不由內心，知他有 情心所尋伺，隨記他心，然由現見他有情住 無尋無伺三摩地，見已念言：如是具壽，無尋 無伺意行微妙；如是具壽從此定出，當起如 此如此尋伺。諸所隨記，一切如實非不如實。 如是具壽從此定出，當起如是如是尋伺。諸 所隨記，一切如實非不如實。是名記心。示導 者，謂有苾芻，雖由占相或由言說隨記他心， 廣說乃至如是具壽從此定出，當起如是如 是尋伺。諸所隨記，一切如實非不如實。若不 令他知見，但名記心自在，不名示導。若有苾 芻，或由占相或由言說隨記他心，廣說乃至 如是具壽從此定出，當起如是如是尋伺。諸 所隨記，一切如實非不如實，亦能令他知見， 名記心自在亦名示導。是故所說記心示導， 要能令他見等見、了等了、調伏隨順，乃名記 心亦名示導，由此說名記心示導。教誡示導 者，云何教誡、云何示導而說教誡示導耶？答： 教誡者如世尊說：苾芻當知，謂有苾芻為他 宣說，此是苦聖諦應遍知、此是苦集聖諦應 永斷、此是苦滅聖諦應作證、此是趣苦滅道 聖諦應修習，是名教誡。示導者，謂有苾芻雖 能為他宣說，此是苦聖諦應遍知，乃至此是 趣苦滅道聖諦應修習。若他聞已，不起諦順 忍、不得現觀邊世俗智，但名教誡自在，不名 示導。若有苾芻能為他宣說，此是苦聖諦應 遍知，乃至此是趣苦滅道聖諦應修習，亦能 令他聞已起諦順忍得現觀邊世俗智，名教 誡自在亦名示導。是故所說教誡示導，要能 令他見等見了等了調伏隨順，乃名教誡亦 名示導，由此說名教誡示導。 三清淨者，一、身清淨；二、語清淨；三、意清淨。身 清淨云何？答：離害生命、離不與取、離欲邪行。 復次離害生命、離不與取、離非梵行。復次諸 所有學身業、諸所有無學身業、諸所有善非 學非無學身業，如是一切名身清淨。語清淨 云何？答：離虛誑語、離離間語、離麁惡語、離雜 穢語。復次諸所有學語業、諸所有無學語業、 諸所有善非學非無學語業，如是一切名語 清淨。意清淨云何？答：無貪、無瞋、正見。復次諸 所有學意業、諸所有無學意業、諸所有善非 學非無學意業，如是一切名意清淨。如世 尊說： 「身語意淨中，我說無漏淨， 名圓滿清淨，能永淨諸惡。」 三寂默者，一、身寂默；二、語寂默；三、意寂默。身 寂默云何？答：無學身律儀，名身寂默。語寂默 云何？答：無學語律儀，名語寂默。意寂默云何？ 答：無學心，名意寂默。如世尊說： 「身語意默中，我說無漏默， 名圓滿寂默，永寂諸惡故。」 三增上者，一、世增上；二、自增上；三、法增上。世 增上云何？答：如世尊說：有諸苾芻居阿練若， 或在樹下或住空閑，學所學法應作是念：今 此世間有多眾集，夫眾集處必有天神，成就 天眼具他心智，若近若遠皆能覩見，心劣心 勝悉能了知。我若發生不善尋伺，能為諸惡 耽嗜所依，則諸天神現知見我。既知見已互 相謂言：今應共觀此善男子，已能厭俗正信 出家，云何復生不善尋伺，能為諸惡耽嗜所 依？又於世間大眾集處，或現有佛及佛弟子， 成就天眼具他心智，若近若遠皆能覩見，心 劣心勝悉能了知。我若發生不善尋伺，能為 諸惡耽嗜所依，則諸聖眾現知見我。既知見 已互相謂言：今應共觀此善男子，已能厭俗 正信出家，云何復生不善尋伺，能為諸惡耽 嗜所依？復作是念：彼諸世間雖見知我，而不 及我自審了知，故我今應自審觀察，勿生如 是不善尋伺，能為諸惡耽嗜所依。彼因如是 自審知見，發勤精進身心輕安，遠離惛沈安 住正念，心定一趣制伏愚癡。彼由世間增上 力故，能斷不善、修諸善法。如是世間增上勢 力，起善有漏或無漏道，名世增上。自增上云 何？答：如世尊說：有諸苾芻居阿練若，或在樹 下或住空閑，學所學法應作是念：我已厭俗 正信出家，不應復生不善尋伺，能為諸惡耽 嗜所依。數數宜應自審觀察，勿生如是不善 尋伺，能為諸惡耽嗜所依。彼因如是自審知 見，發勤精進身心輕安，遠離惛沈安住正念， 心定一趣制伏愚癡。彼由自我增上力故，能 斷不善、修諸善法。如是自我增上勢力，起善 有漏或無漏道，名自增上。法增上云何？答：如 世尊說：有諸苾芻居阿練若，或在樹下或住 空閑，學所學法應作是念：一切如來、應、正等 覺所說之法，善說現見，離諸熱惱隨順應時， 來觀來嘗智者內證。如是正法我已了知，不 應復生不善尋伺，能為諸惡耽嗜所依。數數 宜應自審觀察，勿生如是不善尋伺，能為諸 惡耽嗜所依。彼因如是自審知見，發勤精進 身心輕安，遠離惛沈安住正念，心定一趣制 伏愚癡。彼由正法增上力故，能斷不善、修諸 善法。如是正法增上勢力，起善有漏或無漏 道，名法增上。如世尊說： 「世無有智者，樂作諸惡業， 彼能自通達，諦實虛妄故。 賢善者能證，不應自輕蔑， 應常省己惡，有便無隱覆。 世現有天神，佛及佛弟子， 恒見知愚者，造作諸惡行。 是故世增上，自法增上力， 能斷不善法，修法隨法行。 我說有勇健，能摧伏魔軍， 度生老病死，證彼永寂滅。」 三無上者，一、行無上；二、智無上；三、解脫無上。 行無上云何？答：無學八支聖道，是名行無上。 智無上云何？答：無學八智，是名智無上。解脫 無上云何？答：盡智、無生智，是名解脫無上。 三明者，謂無學三明：一、無學宿住隨念智作 證明；二、無學死生智作證明；三、無學漏盡智 作證明。云何無學宿住隨念智作證明？答：如 實憶知諸宿住事，謂如實憶知過去世，或一 生、或十生、或百生、或千生、或百千生、或多 百生、或多千生、或多百千生、或壞劫、或成劫、 或壞成劫、或多壞劫、或多成劫、或多壞成 劫，我於如是有情聚中，曾作如是名、如是種、 如是姓，曾食如是食，曾受如是苦、如是樂，曾 如是長壽、如是久住、如是壽量邊際。我曾從 彼處死生於此處，復從此處死生於彼處。於 如是等若形相、若因緣、若言說無量種宿住 事，皆能隨念如實憶知，是名無學宿住隨念 智作證明。問：此中何者是明？答：知前生相續 智，是名明。云何無學死生智作證明？答：以淨 天眼超過於人，見諸有情死時生時，若好色 若惡色、若劣若勝、若往善趣若往惡趣。如是 有情成就身惡行、成就語惡行、成就意惡行， 發起邪見毀謗賢聖，成就邪見業法受因，由 此因緣身壞命終，墮諸惡趣生地獄中。如是 有情成就身妙行、成就語妙行、成就意妙行， 發起正見讚歎賢聖，成就正見業法受因，由 此因緣身壞命終，昇諸善趣生於天中。於如 是等諸有情類業果差別皆如實知，是名無 學死生智作證明。問：此中何者是明？答：知自 業智是名明。云何無學漏盡智作證明？答：如 實知此苦聖諦、此苦集聖諦、此苦滅聖諦、此 趣苦滅道聖諦。彼如是知如是見，心解脫、欲 漏心解脫、有漏心解脫、無明漏心解脫，已如 實知見，我生已盡、梵行已立、所作已辦、不受 後有，是名無學漏盡智作證明。問：此中何者 是明？答：知漏盡智是名明。如世尊說： 「牟尼如宿住，見善惡趣別， 了生死已盡，得究竟通慧。 知心永解脫，貪等一切漏， 成就三明故，名具三明者。」 5 四法品1 集異門足論四法品第五之一 時舍利子復告眾言：「具壽當知，佛於四法自 善通達，現等覺已，為諸弟子宣說開示。我等 今應和合結集，佛滅度後勿有乖諍，當令隨 順梵行法律久住，利樂無量有情，哀愍世間 諸天人眾，令獲殊勝義利安樂。」 四法云何？此 中有五嗢柁南頌。初嗢柁南曰： 初四法有十，念斷神慮諦， 想無量無色，聖種果各四。 有四念住、四正斷、四神足、四靜慮、四聖諦、 四想、四無量、四無色、四聖種、四沙門果。 四念住者，一、身念住；二、受念住；三、心念住；四、 法念住。身念住云何？答：十有色處及法處所 攝色，是名身念住。受念住云何？答：六受身，謂 眼觸所生受乃至意觸所生受，是名受念住。 心念住云何？答：六識身，謂眼識乃至意識，是 名心念住。法念住云何？答：受蘊所不攝無色 法處，是名法念住。復次身增上所生諸善有 漏及無漏道，是名身念住。受增上所生諸善 有漏及無漏道，是名受念住。心增上所生諸 善有漏及無漏道，是名心念住。法增上所生 諸善有漏及無漏道，是名法念住。復次緣身 慧名身念住，緣受慧名受念住，緣心慧名心 念住，緣法慧名法念住。 四正斷者，為令已生惡不善法斷故，起欲發 勤精進策心持心，是名第一。為令未生惡不 善法不生故，起欲發勤精進策心持心，是名 第二。為令未生善法生故，起欲發勤精進策 心持心，是名第三。為令已生善法堅住不忘 修滿倍增廣大智作證故，起欲發勤精進策 心持心，是名第四。為令已生惡不善法斷故， 起欲發勤精進策心持心正斷云何？答：為斷 已生惡不善法，增上所起諸善有漏及無漏 道，如是名為第一正斷。為令未生惡不善法 不生故，起欲發勤精進策心持心正斷云何？ 答：為遮未生惡不善法，增上所起諸善有漏 及無漏道，如是名為第二正斷。為令未生善 法生故，起欲發勤精進策心持心正斷云何？ 答：為起未生善法，增上所起諸善有漏及無漏 道，如是名為第三正斷。為令已生善法堅住 不忘修滿倍增廣大智作證故，起欲發勤精 進策心持心正斷云何？答：為增已生善法，增 上所起諸善有漏及無漏道，如是名為第四 正斷。 四神足者，一、欲三摩地斷行成就神足；二、勤 三摩地斷行成就神足；三、心三摩地斷行成 就神足；四、觀三摩地斷行成就神足。云何欲 三摩地斷行成就神足？答：欲增上所生諸善 有漏及無漏道，是名欲三摩地斷行成就神 足。云何勤三摩地斷行成就神足？答：勤增上 所生諸善有漏及無漏道，是名勤三摩地斷 行成就神足。云何心三摩地斷行成就神足？ 答：心增上所生諸善有漏及無漏道，是名心 三摩地斷行成就神足。云何觀三摩地斷行 成就神足？答：觀增上所生諸善有漏及無漏 道，是名觀三摩地斷行成就神足。 四靜慮者，謂初靜慮、第二靜慮、第三靜慮、第 四靜慮。云何初靜慮？答：初靜慮所攝善五蘊， 是名初靜慮。云何第二靜慮？答：第二靜慮所 攝善五蘊，是名第二靜慮。云何第三靜慮？答： 第三靜慮所攝善五蘊，是名第三靜慮。云何 第四靜慮？答：第四靜慮所攝善五蘊，是名第 四靜慮。 四聖諦者，一、苦聖諦；二、苦集聖諦；三、苦滅聖 諦；四、趣苦滅道聖諦。云何苦聖諦？答五取蘊， 謂色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊， 是名苦聖諦。云何苦集聖諦？答：諸有漏因，是 名苦集聖諦。云何苦滅聖諦？答：擇滅無為，是 名苦滅聖諦。云何趣苦滅道聖諦？答：諸學法 無學法，是名趣苦滅道聖諦。 四想者，一、小想；二、大想；三、無量想；四、無所有 想。小想云何？答：作意思惟狹小諸色，謂或思 惟青瘀、或思惟膿爛、或思惟破壞、或思惟膖 脹、或思惟骸骨、或思惟骨鎖、或思惟地、或思 惟水、或思惟火、或思惟風、或思惟青、或思惟 黃、或思惟赤、或思惟白、或思惟諸欲過患、或 思惟出離功德，與此俱行諸想等想、現前等 想、已想當想，是名小想。大想云何？答：作意思 惟廣大諸色而非無邊，謂或思惟青瘀，廣說 如前，是名大想。無量想云何？答：作意思惟廣 大諸色其量無邊，謂或思惟青瘀，廣說如前， 是名無量想。無所有想云何？答此即顯示無 所有處想。 四無量者，一、慈無量；二、悲無量；三、喜無量；四、 捨無量。慈無量云何？答：諸慈及慈相應受想 行識，若彼等起身語業、若彼等起心不相應 行，是名慈無量。悲無量云何？答：諸悲及悲相 應受想行識，若彼等起身語業、若彼等起心 不相應行，是名悲無量。喜無量云何？答：諸喜 及喜相應受想行識，若彼等起身語業、若彼 等起心不相應行，是名喜無量。捨無量云何？ 答：諸捨及捨相應受想行識，若彼等起身語 業、若彼等起心不相應行，是名捨無量。 四無色者，一、空無邊處；二、識無邊處；三、無所 有處；四、非想非非想處。空無邊處云何？答：空 無邊處略有二種：一、定；二、生。若定若生所有 受想行識，是名空無邊處。識無邊處云何？答： 識無邊處略有二種：一、定；二、生。若定若生所 有受想行識，是名識無邊處。無所有處云何？ 答無所有處略有二種：一、定；二、生。若定若生 所有受想行識，是名無所有處。非想非非想 處云何？答：非想非非想處略有二種：一、定；二、 生。若定若生所有受想行識，及有一類定所 等起心不相應行，即滅想受定，是名非想非 非想處。 四聖種者，一有苾芻，隨得衣服便生喜足、讚 歎喜足，不為求覓衣服因緣，令諸世間而生 譏論。若求不得，終不懊歎、引頸希望、撫胸迷 悶。若求得已，如法受用，不生染著耽嗜迷悶 藏護貯積。於受用時能見過患，正知出離。彼 由隨得衣服喜足，終不自舉𣣋篾於他，而 能策勤正知繫念，是名安住古昔聖種。二有 苾芻，隨得飲食便生喜足，廣說如前。三有苾 芻，隨得臥具便生喜足，廣說如前。四有苾芻， 愛斷樂斷精勤隨學於斷愛樂、愛修樂修精 勤隨學於修愛樂。彼由如是斷修愛樂，終不 自舉𣣋篾於他，而能策勤正知繫念，是名 安住古昔聖種。隨得衣服喜足聖種云何？答： 隨得衣服喜足增上，所生諸善有漏及無漏 道，是名隨得衣服喜足聖種。隨得飲食喜足 聖種云何？答隨得飲食喜足增上，所生諸善 有漏及無漏道，是名隨得飲食喜足聖種。隨 得臥具喜足聖種云何？答隨得臥具喜足增 上，所生諸善有漏及無漏道，是名隨得臥具 喜足聖種。愛樂斷修聖種云何？答：愛樂斷修 增上，所生諸善有漏及無漏道，是名愛樂斷 修聖種。 四沙門果者，一、預流果；二、一來果；三、不還果； 四、阿羅漢果。預流果云何？答：預流果有二種： 一、有為；二、無為。有為預流果者，謂證預流果 時所有學法，或已得或今得或當得，是名有 為預流果。無為預流果者，謂證預流果時所 有擇滅，或已得或今得或當得，是名無為預 流果。一來果、不還果應知亦爾。阿羅漢果云 何？答：阿羅漢果有二種：一、有為；二、無為。有為 阿羅漢果者，謂證阿羅漢果時所有無學法， 或已得或今得或當得，是名有為阿羅漢果。 無為阿羅漢果者，謂證阿羅漢果時所有擇 滅，或已得或今得或當得，是名無為阿羅 漢果。 第二嗢柁南曰： 二四法有九，謂支淨智力， 處蘊依迹法，各四智有二。 有四預流支、四證淨、四智、四力、四處、四蘊、四依、 四法迹、四應證法。智有二門，餘八各一。 四預流支者，一、親近善士；二、聽聞正法；三、如 理作意；四、法隨法行。云何親近善士？答：善士 者，謂佛及弟子。復次諸有補特伽羅具戒具 德，離諸瑕穢成調善法，堪紹師位成就勝德， 知羞悔過、善守好學，具知具見、樂思擇、愛稱量、 喜觀察、性聰敏、具覺慧、息追求、有慧類、離貪 趣貪滅、離瞋趣瞋滅、離癡趣癡滅、調順趣調 順、寂靜趣寂靜、解脫趣解脫，具如是等諸勝 功德，是名善士。若能於此所說善士，親近承 事恭敬供養，如是名為親近善士。云何聽聞 正法？答：正法者，謂前說善士，未顯了處為正 顯了、未開悟處為正開悟，以慧通達深妙句 義，方便為他宣說施設安立開示，以無量門 正為開示，苦真是苦、集真是集、滅真是滅、 道真是道，如是等名正法。若能於此所說正 法，樂聽樂聞、樂受持樂究竟、樂解了樂觀察、 樂尋思樂推究、樂通達樂觸樂證樂作證，為 聞法故不憚艱辛，為受持故數以耳根對說 法音發勝耳識，如是名為聽聞正法。云何如 理作意？答：於耳所聞耳識所了無倒法義， 耳識所引令心專注，隨攝等攝作意發意，審 正思惟心警覺性，如是名為如理作意。云何 法隨法行？答：如理作意所引出離遠離所生 諸勝善法，修習堅住無間精勤，如是名為法 隨法行。 四證淨者，如契經說，成就四法說名預流。何 等為四？一、佛證淨；二、法證淨；三、僧證淨；四、聖 所愛戒。云何佛證淨？答：如世尊說：苾芻當知， 此聖弟子以如是相隨念諸佛，謂此世尊是 如來、阿羅漢、正等覺、明行圓滿、善逝、世間解、 無上丈夫調御士、天人師、佛、薄伽梵。彼以此 相隨念諸佛，見為根本證智相應，諸信信性 現前信性隨順印可，愛慕愛慕性，心澄心淨， 是名佛證淨。云何法證淨？答：如世尊說：苾芻 當知，此聖弟子以如是相隨念正法，謂佛正 法善說、現見、無熱、應時、引導、近觀、智者內證。 彼以此相隨念正法，見為根本證智相應，諸 信信性現前信性隨順印可，愛慕愛慕性，心 澄心淨，是名法證淨。云何僧證淨？答：如世 尊說：苾芻當知，此聖弟子以如是相隨念於 僧，謂佛弟子具足妙行、質直行、如理行、法隨 法行、和敬行、隨法行。於此僧中有預流向有 預流果、有一來向有一來果、有不還向有不 還果、有阿羅漢向有阿羅漢果，如是總有四 雙八隻補特伽羅佛弟子眾，戒具足、定具足、 慧具足、解脫具足、解脫智見具足，應請應屈 應恭敬無上福田，世所應供。彼以此相隨念 於僧，見為根本證智相應，諸信信性現前信 性隨順印可，愛慕愛慕性，心澄心淨，是名僧 證淨。云何聖所愛戒？答：無漏身律儀、語律儀、 命清淨，是名聖所愛戒。問：何故名為聖所愛 戒？答：聖謂諸佛及佛弟子，彼於此戒愛慕欣 喜忍順不逆，是故名為聖所愛戒。諸預流者 成就此四。
Việt dịch
QUYỂN 6 Phẩm 4: BA PHÁP, Phần 4 - Ba thứ trụ: Thiên trụ, Phạm trụ, Thánh trụ. Hỏi: Thiên trụ là gì? Đáp: Nghĩa là bốn thứ thiền (tĩnh lự). Bốn pháp nào? Nghĩa là lìa ái dục, các pháp xấu xa bất thiện có tầm, có tứ, lìa sự sinh ra vui mừng. Khi nhập sơ thiền đầy đủ mà trụ. Rộng nói cho đến nhập vào Tứ thiền đầy đủ mà trụ. Như Đức Thế Tôn đã nói cho thầy Bà-la-môn Phệ- na-bổ-lê: “Nầy Phạm chí nên biết! Như khi Ta nhập tứ thiền ở thế gian, thì cứ chăm chỉ theo một thứ thiền định tĩnh lự mà thực hành. Khi đó thì ta thiên trụ (ở cõi trời) mà thực hành. Như khi ta ở thế gian mà trụ nhập vào tứ thiền, cứ tùy theo một thứ thiền mà trụ nhập kể cả khi đi, đứng, ngồi nằm. Chính khi đó ta là thiên trụ mà trụ dù có đi, đứng, ngồi nằm. Như vậy khi ở thế gian ta trụ vào tứ thiền thì cứ một thứ thiền định tĩnh lự mà gần gũi luyện tập nhiều lần ân cần quý trọng liên tục, siêng tu không ngơi nghỉ. Đó gọi là Thiên trụ”. Hỏi: Phạm trụ là thế nào? Đáp: Tức là bốn thứ vô lượng. Bốn thứ vô lượng là gì? Đó là Từ- Bi-Hỷ-Xả, như Đức Thế Tôn đã nói với thầy Bà-la-môn Phệ-na-bổ-lê: “Nầy Phạm chí nên biết! Như khi Ta tu bốn thứ tâm vô lượng, thì cứ chuyên tâm vào một thứ tâm vô lượng mà thực hành. Chính khi đó mà ta phạm trụ (trụ vào thanh tịnh) mà thực hành. Như khi ta tu bốn tâm vô lượng thì ta cứ chuyên tâm vào một thứ vô lượng tâm mà thực hành kể cả khi đi, đứng, ngồi nằm. Chính khi đó ta là phạm trụ mà trụ dù có đi, đứng, ngồi, nằm, như vậy khi đó ta cứ một thứ vô lượng tâm mà gần gũi luyện tập nhiều lần ân cần quý trọng liên tục, siêng tu mãi không ngơi ===== PAGE 88 ===== 88 BỘ TỲ ĐÀM 1 nghỉ. Đó gọi là Phạm trụ”. Hỏi: Thánh trụ là thế nào? Đáp: Tức là đối với bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám Thánh đạo... Như Thế Tôn đã nói với thầy Bà-la-môn Phệ-na-bổ-lê: “Nầy Phạm chí nên biết! Như ở trong những pháp thiện sinh ra từ ý niệm xuất ly, xa lìa, thì ta theo một pháp thiện ấy mà thực hành. Chính khi đó ta là Thánh trụ (trụ vào thánh vị) mà thực hành. Như ta dùng pháp thiện sinh ra từ xuất ly, xa lìa, chuyên tâm vào một pháp thiện đó mà trụ, kể cả việc đi, đứng, ngồi nằm. Chính khi đó ta là Thánh trụ mà trụ hoặc đi, đứng, ngồi nằm. Như vậy ta cứ chuyên tâm pháp thiện do xuất ly, xa lìa sinh ra ấy mà gần gũi rèn tập nhiều lần, ân cần quý trọng liên tục, siêng tu mãi không ngơi nghỉ. Đó gọi là Thánh trụ”. - Ba thứ định: Định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, định không có tầm tứ. Hỏi: Thế nào là định có tầm có tứ? Đáp: Nếu định mà có đủ cả tầm và tứ, thì tầm khởi lên, tứ cũng sẽ khởi lên, tầm tương ưng, tứ cũng sẽ tương ưng. Nương vào tầm tứ mà chuyển tâm trụ vào đó. Và rộng nói cho đến khi tâm chỉ chú vào một cảnh. Thì đó gọi là định có tầm có tứ. Hỏi: Thế nào là định không có tầm chỉ có tứ? Đáp: Nếu định mà không có tầm, chỉ có tứ thì không có tầm khởi, chỉ có tứ khởi, và tầm không tương ưng mà chỉ có tứ tương ưng thôi. Khi tầm đã thôi dứt ngơi nghỉ thì chỉ có y vào tứ mà chuyển tâm trụ vào thôi. Và rộng nói cho đến khi tâm chỉ chú vào một cảnh. Đó gọi là định không tầm có tứ. Hỏi: Thế nào là định không có tầm và tứ? Đáp: Nếu định mà không có cả tầm và tứ, thì chẳng phải tầm hay tứ khởi, mà tầm và tứ cũng không tương ưng. Nếu tầm và tứ đều đã thôi dứt ngơi nghỉ thì tâm cũng trụ vào đó. Rộng nói cho đến khi tâm chỉ chú vào một cảnh. Đó gọi là định không tầm không tứ. - Ba thứ chỉ bày: 1. Do thần thông biến hóa chỉ bày. 2. Do tâm ghi nhớ chỉ bày. 3. Do lời dạy răn chỉ bày. Hỏi: Do thần thông biến hóa chỉ bày là sao? Thần thông biến hóa là gì, chỉ bày là gì mà nói là dùng thần biến để chỉ bày? Đáp: Thần thông biến hóa, tức là các loại thần thông biến hóa ===== PAGE 89 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 89 đang biến, đã biến, sẽ biến, tức có thể biến một thành nhiều, hoặc nhiều thành một, hoặc rõ ràng hoặc kín đáo, hoặc biết, hoặc thấy..., như mọi ngăn cản của tường vách, núi non, sông biển..., thân vẫn đi qua được hết. Như thế nói rộng và kể đến hiện ra thân các trời thần chuyển biến tự do. Đó gọi là thần thông biến hóa. Chỉ dẫn là sao? Nghĩa là có thầy Bí-sô tuy đã rõ biết các thứ thần thông biến hóa nhưng không để cho ai thấy biết cả. Thì đó gọi là thần biến tự tại chứ không gọi là chỉ dẫn. Như nếu Bí-sô nào rõ biết các thứ thần thông biến hóa mà lại khiến cho người khác đều thấy biết được cả, thì gọi là thần biến tự tại mà cũng gọi là chỉ dẫn. Thế nên khi nói là có thần thông biến hóa chỉ dẫn, thì cần phải khiến cho người khác thấy tất cả, hiểu biết tất cả rồi tùy theo đó mà điều phục dạy dỗ, thì mới gọi là thần biến, cũng gọi là chi dẫn. Do đó mà nói do thần thông biến hóa chỉ dẫn, chỉ bày. Hỏi: Do tâm ghi nhớ chỉ bày: Tâm ghi nhớ là sao? Chỉ bày là sao mà nói tâm ghi nhớ chỉ bày? Đáp: Tâm ghi nhớ, như Thế Tôn đã dạy: Các thầy Bí-sô nên biết, có một loại người hoặc do xem thấy hình tướng hoặc do nghe nói năng rồi tùy theo đó mà ghi nhớ tâm người khác, ý nó như vầy, như kia, ý nó thay đổi ra sao, hoặc nhớ các việc quá khứ, vị lai, hoặc đang xảy ra, hoặc nhớ các việc làm, các lời nói đã lâu. Hoặc chỉ nhớ chút ít thì gọi là tâm ghi nhớ. Hoặc nhớ được nhiều thì gọi là pháp tâm sở. Các thứ ghi nhớ tất cả như thật thì đều là như thật. Hoặc có một loại người chẳng do xem tướng, hay nghe nói mà vẫn ghi nhớ được tâm người khác. Nhưng ấy là do thiên thần hoặc ma quỷ (phi nhân) nghe tiếng nói nên ghi nhớ được tâm người khác, ý nói thế nầy thế kia, ý nó thay đổi ra sao, nói rộng như trước đã kể. Hoặc có một loại người chẳng do thiên thần hay phi nhân nghe tiếng nói mà ghi nhớ được tâm kẻ khác, song chính là do nội tâm thấy biết tâm tánh của người có các nghĩ ngợi suy tư (tầm tứ) nên ghi nhớ tâm người khác, ý nói thế nầy thế kia biến đổi ra sao..., nói rộng như trước. Lại có một loại người chẳng phải do nội tâm biết rõ tánh tình của người khác có suy tư nghĩ ngợi gì. Song do hiện thấy tâm tánh đang trụ vào Tam-ma-địa không tầm không tứ. Thấy rồi thì nghĩ: Như thế là vị nầy đã không tầm tứ, ý hạnh rất mầu nhiệm. Như thế vị nầy khi xuất định cứ nên khởi ý như thế, tầm tứ như thế, những điều ghi nhớ tất cả như thật đều là như thật. ===== PAGE 90 ===== 90 BỘ TỲ ĐÀM 1 Như thế là vị đó từ đó xuất định sẽ khởi ý như thế, tầm tứ như thế các điều ghi nhớ tất cả là như thật thì đều là như thật. Đó gọi là tâm ghi nhớ Chỉ dẫn là sao? Nghĩa là như có vị Bí-sô tuy do xem tướng hoặc do nghe nói năng rồi ghi nhớ tâm người khác, rộng nói cho đến: Vị nầy như thế từ định xuất ra sẽ khởi ý như thế, tầm tứ như thế. Các điều ghi nhớ tất cả là như thật thì đều là như thật. Nếu chẳng để cho người khác biết thì đó gọi là tâm ghi nhớ tự tại chẳng gọi là chỉ dẫn. Còn như có Bí-sô do xem tướng hoặc do nghe nói năng rồi tùy theo đó mà ghi nhớ tâm người khác. Nói rộng cho đến như thế là vị nầy từ đây xuất định, tất sẽ khởi ý như thế, tầm tứ như thế. Các điều ghi nhớ tất cả là như thật thì đều là như thật, lại còn khiến cho người khác biết được, thì đó gọi là tâm ghi nhớ tự tại (do ở mình) cũng gọi là chỉ dẫn. Thế nên nói tâm ghi nhớ chỉ dẫn. Điều cần là phải khiến cho người khác thấy tất cả, biết tất cả hiểu tất cả rồi tùy theo mà dạy dỗ điều phục, thì mới gọi là ghi nhớ, cũng gọi là chỉ dẫn. Do đó mà gọi là do tâm ghi nhớ mà chỉ bày. Hỏi: Do răn dạy chỉ bày: Răn dạy là sao, chỉ dẫn là sao mà gọi là do răn dạy mà chỉ bày? Đáp: Răn dạy, như Thế Tôn nói: “Nầy các Bí-sô nên biết! Như có Bí-sô vì người khác nói, đây là Khổ thánh đế cần phải biết rõ. Đây là khổ tập (sự gây khổ) Thánh đế phải diệt cho hết. Đây là khổ diệt (sự hết khổ) Thánh đế cần nên chứng. Đây là Đạo dẫn đến sự diệt khổ Thánh đế, cần phải tu tập. Đó gọi là răn dạy”. Chỉ dẫn (bày) là sao? Nghĩa là có Bí-sô tuy cũng vì người khác nói đây là khổ Thánh đế, cần phải biết cặn kẽ. Đây là sự gây khổ Thánh đế cần phải diệt cho hết. Đây là sự diệt hết khổ cần phải chứng. Đây là Đạo dẫn đến sự diệt khổ cần phải tu hành. Nhưng khi người ấy nghe xong thì lại không chấp nhận cho đó là đúng thật chẳng có được trí tuệ để quan sát các việc ở đời. Nên chỉ gọi đó là lời răn dạy tự tại, chứ không gọi là chỉ dẫn. Nếu có Bí-sô có khả năng vì người khác nói: Đây là khổ Thánh đế, nên hiểu biết cặn kẻ... cho đến đây là Đạo dẫn đến sự diệt khổ Thánh đế, cần phải tu tập, nhưng lại khiến mọi người khi nghe xong thì liền chấp nhận cho là đúng thật và có được trí tuệ quan sát mọi việc ở đời đúng đắn, nên gọi là sự răn dạy tự tại cũng gọi là sự chỉ bày. Thế nên nói do răn dạy chỉ bày là phải khiến người khác thấy tất cả, hiểu tất cả để tùy theo đó mà răn dạy điều phục họ, nên mới gọi là sự răn dạy cũng gọi là chỉ bày. Do đó mà nói do răn dạy mà chỉ bày. ===== PAGE 91 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 91 - Ba thứ thanh tịnh: Thân thanh tịnh, ngữ thanh tịnh và ý thanh tịnh. Hỏi: Thân thanh tịnh là gì? Đáp: Đó tức là không giết hại, không trộm cướp, không dâm dục tà hạnh, hoặc nói là lìa giết hại, lìa trộm cướp, lìa phi phạm hạnh. Lại còn có các thân nghiệp hạng có học, có thân nghiệp hạng vô học và có các thân nghiệp hạng khéo phi học phi vô học. Tất cả như thế gọi là thân thanh tịnh. Hỏi: Ngữ thanh tịnh là gì? Đáp: Tức lìa lời nói dối, lời ly gián, lời thô tục dữ dằn, lời cấu uế, lại còn có các ngữ nghiệp hạng có học, các ngữ nghiệp hạng vô học và các ngữ nghiệp khéo phi học phi vô học. Tất cả như thế gọi là ngữ thanh tịnh. Hỏi: Ý thanh tịnh là gì? Đáp: Tức là không tham lam, không sân giận, thấy biết đúng. Lại còn có các ý nghiệp hạng có học, có các ý nghiệp hạng vô học và có các ý nghiệp khéo phi học phi vô học. Tất cả như thế gọi là ý thanh tịnh. Đức Thế Tôn nói kệ: Thân, ngữ, ý thanh tịnh Ta nói vô lậu tịnh Gọi thanh tịnh vẹn toàn Tịnh được các thứ ác. - Ba thứ vắng lặng (Tịch mặc): Đó là thân vắng lặng, ngữ vắng lặng, ý vắng lặng. Hỏi: Thân vắng lặng là sao? Đáp: Tức là phép tắc luật nghi của thân thuộc loại không học, nên gọi là thân vắng lặng. Hỏi: Ngữ vắng lặng là sao? Đáp: Tức là phép tắc luật nghi của ngữ thuộc loại không học, nên gọi là ngữ vắng lặng. Hỏi: Ý vắng lặng là sao? Đáp: Tức là phép tắc luật nghi của ý thuộc loại không học, nên gọi là ý vắng lặng. Như Thế Tôn nói kệ: Thân, ngữ, ý vắng lặng Ta nói vô lậu lặng Gọi vắng lặng vẹn toàn Vắng lặng các thứ ác. ===== PAGE 92 ===== 92 BỘ TỲ ĐÀM 1 - Ba thứ vươn lên (tăng thượng): Đó là đời vươn lên, tự mình vươn lên, pháp vươn lên. Hỏi: Đời vươn lên là sao? Đáp: Như Thế Tôn có nói: “Có các Bí-sô thường ở A-lan-nhã, hoặc ngụ bên gốc cây hay ở chỗ vắng vẻ đã học những giáo pháp đáng học hỏi, nên nghĩ: Cõi thế gian nầy có rất nhiều người tập hợp, và chắc chắn ở những chỗ đông đảo đó phải có nhiều trời thần. Các vị nầy có thiên nhãn và trí biết rõ lòng dạ người khác, dầu gần hay xa đều thấy rõ ràng, tâm ai xấu tốt cao thấp đều am tường, nay nếu ta nghĩ ngợi (tầm tứ) các việc chẳng thiện, tất nhiên là các đam mê chấp trước bất thiện sẽ đeo bám vào tâm ta. Nếu các thiên thần chư Thiên thấy biết ta như thế tất sẽ cùng bảo nhau: Hãy xem anh hiền lành kia, đã từng chán đời kính đạo mà xuất gia, tại sao nay lại nghĩ ngợi chi các điều xằng bậy bất thiện để cho các đam mê chấp trước ác kia có dịp bám chắc vào. Lại trong cõi thế gian đây nơi đại chúng thường tụ họp đó thì hoặc hiện có chư Phật và các hàng đệ tử của Ngài hoặc đã có thiên nhãn và trí thấu hiểu lòng người khác, dù gần hay xa thảy đều biết rõ, tâm ai tốt xấu cao thấp cũng am tường. Nay nếu ta nghĩ ngợi lung tung đến các điều chẳng tốt lành để bị các đam mê chấp trước ác kia nó bám chặt. Tất nhiên chư Thánh chúng sẽ thấy biết ta. Biết rồi sẽ cùng bảo nhau: Hãy nhìn kỹ người trai trẻ hiền lành kia, đã từng chán đời tự tin đạo xuất gia, tại cớ sao nay lại nghĩ ngợi những điều chẳng tốt lành để các đắm mê chấp trước xấu xa quấy nhiễu ta. Và lại nghĩ: Các người trong thế gian dù có thấy biết ta như nhưng đâu bằng chính ta tự phán xét hiểu biết. Vậy nay ta cần phải tự xét nét chớ nên sinh ra các nghĩ ngợi xằng bậy bất thiện như thế, để bị các đam mê chấp trước kia chi phối. Người ấy nhân đó tự xét biết tìm hiểu theo dõi mình, rồi siêng năng tinh tấn tu tập hơn lên khiến thân tâm tiến đến chỗ nhẹ nhàng thư thái, xa lìa các hôn trầm mê muội mà trụ vào chánh niệm, tâm chí quyết một điều là chế phục sự ngu si dốt nát. Do thế gian giúp sức vươn lên như thế nên đoạn trừ được các pháp bất thiện khéo tu các pháp thiện. Như thế là nhờ sức thế gian (đời) vươn cao mà khởi lên các pháp thiện hữu lậu hoặc đạo vô lậu. Thế nên gọi là đời vươn lên”. Hỏi: Tự mình vươn lên là sao? Đáp: Như Thế Tôn đã nói: “Có những Bí-sô thường ở nơi A-lan- nhã, hoặc tạm trú bên gốc cây hay ở chốn vắng vẻ, đã học các pháp đáng học hỏi, nên nghĩ: Ta nay đã chán đời tục tin đạo, xuất gia, chẳng nên sinh ra các nghĩ ngợi lung tung về các điều xằng bậy bất thiện, để ===== PAGE 93 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 93 cho các đam mê chấp trước chi phối ta. Hãy luôn luôn nên tự xét nét, chớ nên nghĩ ngợi lung tung xằng bậy như thế, để cho các thứ đam mê ham thích xấu kia lôi cuốn ta. Do đó người ấy tự theo dõi xét nét mình, rồi siêng năng tiến tu để thâm tâm được khinh an thoải mái, lìa mình ra hôn trầm mê muội, an trụ vào chánh niệm định tâm một hướng chế ngự ngu si. Ấy là do sức vươn cao của chính mình, nên có thể cắt đứt các pháp bất thiện, giỏi tu các pháp thiện. Như thế là do chính sức vươn cao của chính mình mà có thể khởi lên các pháp thiện hữu lậu hoặc đạo vô lậu. Đó gọi là tự mình vươn lên”. Hỏi: Pháp vươn lên là sao? Đáp: Như Thế Tôn đã nói: “Có nhiều thầy Bí-sô sống nơi A-lan- nhã hoặc ở bên gốc cây nơi thanh vắng, đã từng học các pháp đáng học nên nghĩ: Tất cả pháp mà chư Như Lai bậc Chánh Đẳng Giác nói là khéo nói những gì hiện thấy. Đây là lìa mình ra khỏi nhiệt não đúng lúc. Các bậc trí đến quan sát và thưởng thức thì nội tâm đều chứng ngộ. Chánh pháp như thế, ta đều hiểu biết, không nên sinh nghĩ ngợi lung tung các việc chẳng tốt lành, khiến các đam mê ham thích xấu quấy nhiễu ta. Do đó người ấy tự xét hiểu mình rồi, siêng năng tiến tu khiến thân tâm khinh an thoải mái, xa lìa các hôn trầm mê muội và an trụ vào chánh niệm, định tâm một mực, chế ngự ngu si đần độn. Chính nhờ sức vươn cao của chánh pháp, nên có thể cắt đứt các điều xấu bất thiện và khéo tu các pháp thiện. Như thế là do chính sức vươn cao của chánh pháp, có thể khởi lên các pháp thiện hữu lậu hoặc đạo vô lậu. Đó gọi là pháp vươn cao”. Như Đức Thế Tôn nói kệ: Kẻ sống không có trí Ưa làm các nghiệp ác Họ giỏi tự thấu suốt Như thật và hư vọng. Bậc hiền thiện chứng được Chẳng nên tự khinh mình Tự tỉnh ác của mình Có lỗi, không giấu giếm. Đời hiện có thiên thần Phật và đệ tử Phật Luôn thấy biết kẻ ngu Gây tạo các nghiệp ác. Đó là đời vươn cao Mình và pháp vươn cao ===== PAGE 94 ===== 94 BỘ TỲ ĐÀM 1 Giỏi trừ pháp chẳng thiện Tu hành làm theo pháp. Ta nói kẻ mạnh mẽ Khéo hàng phục quân ma Vượt sinh già bệnh chết Chứng tịch diệt mãi mãi. - Ba thứ vô thượng: Đó là hạnh vô thượng, trí vô thượng và giải thoát vô thượng. Hỏi: Hạnh vô thượng là sao? Đáp: Tức là vô học tám chi Thánh đạo (Tám Thánh đạo) Hỏi: Trí vô thượng là sao? Đáp: Tức là tám thứ trí vô học gọi là trí vô thượng. Hỏi: Giải thoát vô thượng là sao? Đáp: Tức là tận trí và vô sinh trí thì gọi là giải thoát vô thượng. - Ba minh: Là vô học ba minh: 1. Trí sáng của bậc vô học tùy sức mà nhớ về đời trước. 2. Trí sáng của bậc vô học về sinh tử. 3. Trí sáng của bậc vô học về lậu tận. Hỏi: Thế nào là trí sáng của bậc vô học tùy sức mà nhớ về đời trước? Đáp: Như nhớ biết đúng như thật các sự việc đời trước, nghĩa là nhớ biết các việc đời quá khứ đúng như thật, hoặc một đời, hay mười đời, trăm đời, ngàn đời, trăm ngàn đời, hoặc nhiều trăm ngàn, nhiều ngàn đời, nhiều trăm ngàn đời. Hoặc kiếp hoại hay kiếp thành, hoặc kiếp hoại và thành, hoặc nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, hoặc kiếp hoại thành. Đối với các loài hữu tình sống trong các đời đó, tên gì họ gì, dòng họ nào, ăn những thức ăn gì, đau khổ vui sướng ra sao, sống già hay trẻ, hưởng thọ được nhiều ít khi nào thì chết..., và ta cũng vậy, chính ta hoặc mọi người, sống nơi khác chết rồi sinh lên nơi nầy, hoặc ở nơi nầy sinh lên chỗ khác, cho đến hình dạng, cách nói năng, việc làm..., với bao nhiêu thứ của các đời trước đó, chỉ cần một ý nghĩ là ta biết thật rõ ràng đầy đủ đúng y như thật. Đó gọi là trí sáng của bậc vô học tùy sức nhớ mà biết việc đời trước. Vì sao gọi là minh? Tức là trí thấy biết rõ ràng các việc ở đời trước một cách liên tục đó là minh. Hỏi: Thế nào là trí sáng của bậc vô học về sinh tử? Đáp: Do thiên nhãn thanh tịnh mà nhìn thấy suốt tất cả mọi người. Thấy rõ các loài hữu tình lúc mới sinh, lúc chết hay hình dạng đẹp, xấu hoặc giỏi, cao sang hay thấp kém, dở dốt, hoặc sinh vào cõi cao quý hay ===== PAGE 95 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 95 bị đọa vào chốn ác đạo. Các loài hữu tình đó có thân, miệng, ý đã làm các điều tội lỗi xấu ác gì, hoặc khởi lên tà kiến, có những quan điểm nhận xét bậy bạ, hoặc chê bai chống báng Thánh tăng, các bậc hiền sĩ. Do các tà kiến sai quấy, gây nghiệp tạo nhân, do các nguyên nhân đó mà sau khi chết rồi tất phải rơi vào đường dữ đọa vào địa ngục. Và cũng có các loài hữu tình có thân, ngữ và ý đã thành tựu các hạnh tốt đẹp thanh tịnh nhiệm mầu, phát khởi chánh kiến là những tư tưởng, nhận thức sáng suốt, gây tạo nghiệp thân. Do nhân duyên đó mà khi chết rồi thì được sinh lên các cõi thiện như các cõi trời. Tất cả các loại nghiệp quả tốt, xấu sai khác nhau của tất cả chúng sinh thì đều biết đúng như thật. Thế nên gọi là trí sáng của bậc vô học về sinh tử. Minh ở đây là sao? Là trí hiểu biết các nghiệp quả của mình, đó gọi là minh. Hỏi: Thế nào là trí sáng của bậc vô học về lậu tận? Đáp: Tức là biết đúng như thật đây là khổ Thánh đế, đây là nhân gây khổ Thánh đế, đây là sự diệt hết khổ Thánh đế và đây là Đạo dẫn đến sự diệt khổ Thánh đế. Đúng như thật mà biết như thế, thấy như thế, biết rõ các tâm giải thoát, như tâm đã giải thoát các dục lậu, tâm đã giải thoát các hữu lậu. Ta biết một cách đúng như thật: “Đời sống của ta đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, chẳng thọ thân sau”. Thế nên gọi là trí sáng của bậc vô học về lậu tận. Minh ở đây nghĩa là gì? Tức là trí biết các lậu hoặc đã dứt hết thế nên gọi là minh. Như Thế Tôn nói kệ: Mâu-ni biết đời trước Thấy các cõi tốt xấu Hiểu sinh tử đã hết Được trí tuệ rốt ráo. Biết tâm hằng giải thoát Khỏi tham sân... các lậu Thành tựu ba thứ minh Gọi là đủ ba minh. -------------- Phẩm 5: BỐN PHÁP, Phần 1 Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-tử lại bảo đại chúng: Quý thầy nên biết: Đối với bốn pháp, Đức Phật đã thấu suốt hiểu biết rất tường tận đầy đủ, sau đó đem ra giảng dạy chỉ bày cho tất cả hàng đệ tử. Nay chúng ta cần nên hòa hợp kết tập lại, để sau nầy khi Đức Phật đã diệt độ thì không có việc tranh cãi. Và tất cả đều tuân hành giữ gìn giới luật phạm hạnh để ===== PAGE 96 ===== 96 BỘ TỲ ĐÀM 1 đem lại vô lượng lợi lạc lâu dài cho tất cả chúng sinh hữu tình. Chúng ta nên thương xót hàng trời, người khiến họ thọ hưởng được nhiều nghĩa lý thù thắng và mọi sự lợi ích an lạc đẹp đẽ. Bốn pháp là gì? Đây là năm bài tụng (Ốt-đà-nam): Bài tụng thứ nhất nói: Một: Bốn pháp có mười Niệm, đoạn, thần, lự, đế Tưởng, vô lượng, vô sắc Thánh chủng, quả có bốn. Có bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn, bốn thần túc, bốn tĩnh lự, bốn Thánh đế, bốn tưởng, bốn vô lượng, bốn vô sắc, bốn thánh chủng, bốn quả Sa-môn. - Bốn niệm trụ: Thân niệm trụ, thọ niệm trụ, tâm niệm trụ và pháp niệm trụ. 1. Thân niệm trụ là sao? Đáp: Có mười thứ sắc xứ và pháp xứ thuộc về sắc. Đó gọi là thân niệm trụ. 2. Thọ niệm trụ là sao? Đáp: Tức là sáu cảm xúc (thọ) của thân, như mắt thấy vật thì sinh ra nhận biết cảm xúc. Cho đến ý xúc pháp sinh ra thọ v.v... Đó gọi là thọ niệm trụ. 3. Tâm niệm trụ là sao? Đáp: Tức là sáu thức của thân, tức là nhãn thức cho đến ý thức. Đó gọi là tâm niệm trụ. 4. Pháp niệm trụ là sao? Đáp: Thọ uẩn chẳng thâu giữ được pháp vô sắc. Ấy gọi là pháp niệm trụ. Lại còn, thân vươn lên (tăng thượng) mà sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Thế nên gọi là thân niệm trụ. Thọ vươn lên, thì sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu, nên gọi là thọ niệm trụ. Tâm vươn lên thì sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu, nên gọi là tâm niệm trụ. Pháp vươn lên thì sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu, nên gọi là pháp niệm trụ. Lại còn khi duyên nơi thân tuệ thì gọi là thân niệm trụ. Tuệ duyên nơi thọ thì gọi là thọ niệm trụ. Tuệ duyên nơi tâm thì gọi là tâm niệm trụ. Tuệ duyên nơi pháp thì gọi là pháp niệm trụ. - Bốn chánh đoạn: Gồm có: 1. Nếu các điều ác bất thiện đã sinh thì phải cố đoạn trừ, luôn ===== PAGE 97 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 97 luôn khởi sự siêng năng tinh tấn để khuyến khích và gìn giữ tâm như thế mãi. 2. Nếu các điều ác bất thiện chưa sinh thì phải cố sức khiến chúng đừng sinh, luôn luôn siêng năng tinh tấn khuyến khích và gìn giữ tâm như thế mãi. 3. Nếu các điều thiện chưa sinh, thì phải cố gắng khiến chúng sinh ra, luôn luôn siêng năng tinh tấn khuyến khích và giữ tâm như thế mãi. 4. Nếu các điều thiện đã sinh ra rồi thì phải gắng giữ gìn thật bền bỉ không bao giờ xao lãng, phải luôn tu trì bồi bổ khiến các pháp thiện ấy càng rộng lớn gấp bội, để chứng được trí tuệ lớn. Luôn luôn siêng năng tinh tấn khuyến khích và gìn giữ tâm như thế mãi. - Đối với các pháp xấu xa chẳng thiện đã sinh ra rồi thì phải gắng sức đoạn trừ, nên phải siêng năng tinh tấn mà khuyến khích và gìn giữ tâm như thế mãi. Vậy “Chánh đoạn” là gì? Tức là cắt đứt các pháp bất thiện đã sinh ra và cố gắng hết sức để khởi tu các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu, như thế gọi là chánh đoạn thứ nhất. - Đối với các ác pháp chưa sinh ra thì phải cố gắng ngăn ngừa đừng để nó sinh ra và phải siêng năng tinh tấn khuyến khích và gìn giữ tâm mãi như thế. Chánh đoạn là gì? Tức là phải ngăn ngừa không để các pháp xấu ác, chẳng thiện sinh ra và phải cố gắng vươn lên khởi tu các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Như thế gọi là chánh đoạn thứ hai. - Đối với các pháp thiện chưa sinh phải cố gắng khiến cho nó sinh ra, luôn luôn siêng năng tinh tấn mà khuyến khích và giữ gìn tâm mãi như thế. Chánh đoạn là gì? Nghĩa là đối với các pháp thiện chưa sinh ra thì phải cố gắng vươn lên tiến tu các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Như thế gọi là chánh đoạn thứ ba. - Đối với các pháp thiện đã sinh rồi thì phải giữ gìn thật bền vững không chút xao lãng bỏ quên, phải luôn tu trì bồi bổ khiến các pháp thiện ấy càng rộng lớn gấp bội để được chứng trí tuệ lớn. Luôn luôn siêng năng tinh tấn khuyến khích và giữ gìn tâm như thế mãi. Chánh đoạn là gì? Đối với các pháp thiện đã sinh ra rồi thì càng cố sức vươn lên để tiến tu các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Như thế gọi là chánh đoạn thứ tư. Bốn thần túc: Gồm có: 1. Thần túc đoạn hạnh thành tựu dục Tam-ma-địa. 2. Thần túc đoạn hạnh thành tựu cần Tam-ma-địa. ===== PAGE 98 ===== 98 BỘ TỲ ĐÀM 1 3. Thần túc đoạn hạnh thành tựu tâm Tam-ma-địa. 4. Thần túc đoạn hạnh thành tựu quán Tam-ma-địa. - Thế nào là thần túc đoạn hạnh thành tựu dục Tam-ma-địa? Đáp: Nghĩa là do dục vươn cao (tăng thượng) mà sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Thế nên gọi là thần túc đoạn hạnh thành tựu dục Tam-ma-địa. - Thế nào là thần túc đoạn hạnh thành tựu cần Tam-ma-địa? Đáp: Cần (siêng năng) vươn cao sẽ sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Thế nên gọi là thần túc đoạn hạnh thành tựu cần Tam- ma-địa. - Thế nào là thần túc đoạn hạnh thành tựu tâm Tam-ma-địa? Đáp: Tâm vươn cao sẽ sinh ra các pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu. Thế nên gọi là thần túc đoạn hạnh thành tựu tâm Tam-ma-địa. - Thế nào là thần túc đoạn hạnh thành tựu quán Tam-ma-địa? Đáp: Quán vươn cao sẽ sinh ra các pháp thiện và đạo vô lậu. Thế nên gọi là thần túc đoạn hạnh thành tựu quán Tam-ma-địa. Bốn tĩnh lự (Thiền): Tức là tĩnh lự thứ nhất, tĩnh lự thứ hai, tĩnh lự thứ ba và tĩnh lự thứ tư. 1. Thế nào là tĩnh lự thứ nhất? Đáp: Tĩnh lự thứ nhất thâu giữ năm uẩn thiện. 2. Thế nào gọi là tĩnh lự thứ hai? Đáp: Tĩnh lự thứ hai thâu giữ năm uẩn thiện. 3. Thế nào là tĩnh lự thứ ba? Đáp: Tĩnh lự thứ ba thâu giữ năm uẩn thiện. 4. Thế nào gọi là tĩnh lự thứ tư? Đáp: Tĩnh lự thứ tư thâu giữ năm uẩn thiện. Bốn Thánh đế: Tức là khổ Thánh đế, khổ tập Thánh đế, khổ diệt Thánh đế, và khổ diệt đạo Thánh đế (đạo đưa đến sự diệt khổ Thánh đế). 1. Khổ Thánh đế là sao? Đáp: Là chấp chặt vào năm uẩn, tức chấp chặt sắc uẩn, chấp chặt thọ uẩn, chấp chặt tưởng uẩn, chấp chặt hành uẩn, chấp chặt thức uẩn. Đó gọi là khổ Thánh đế. 2. Khổ tập Thánh đế là sao? Đáp: Chính các nhân hữu lậu nó chiêu tập tạo nên các khổ. 3. Khổ diệt Thánh đế là sao? Đáp: Chọn lựa pháp diệt và vô vi, nên gọi là khổ diệt Thánh đế 4. Đưa đạo đến sự diệt khổ Thánh đế là sao? ===== PAGE 99 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 99 Đáp: Gồm các pháp hữu học và các pháp vô học là con đường (đạo) đưa đến chỗ diệt khổ. Bốn tưởng: Gồm có: 1. Nghĩ tưởng nhỏ. 2. Nghĩ tưởng lớn. 3. Nghĩ tưởng vô lượng. 4. Không có tưởng. - Nghĩ tưởng nhỏ là sao? Đáp: Tức là khởi ý (tác ý) suy nghĩ tìm hiểu các sắc nhỏ như nghĩ trước thây ma bầm, nồng nặc, rệu rã, vỡ toáng, sình chương, nghĩ về các hài cốt, sự rục rã của hài cốt, hoặc nghĩ về đất, về nước, về lửa, về gió, hoặc nghĩ về màu xanh, màu vàng, đỏ hoặc trắng, hoặc nghĩ về tai họa tội ác của ái dục, tham dục, hoặc suy nghĩ về các công đức của sự xuất ly (giải thoát)... cùng các thứ đó mà khởi lên các ý tưởng, như tưởng các việc hiện tại, các việc đã qua hay chưa đến. Đó gọi là nghĩ tưởng nhỏ. - Nghĩ tưởng lớn là sao? Đáp: Tức tác ý suy nghĩ tìm hiểu một cách rộng rãi về các sắc nhưng không phải to lớn đến không có bến bờ biên vực. Ví như cũng nghĩ về thây chết bầm xanh, nói rộng như trước đã nói. Đó gọi là nghĩ tưởng lớn. - Nghĩ tưởng vô lượng là sao? Đáp: Tức là tác ý suy nghĩ, tìm hiểu rộng lớn về các sắc, khối lượng của nó lớn đến vô biên, thí dụ như suy nghĩ về thây chết bầm xanh. Nói rộng như trước, nên gọi là nghĩ tưởng vô lượng. - Không có nghĩ tưởng là sao? Đáp: Đây tức là chỉ rõ không có việc nghĩ tưởng chi cả. Bốn vô lượng: Đó là từ vô lượng, bi vô lượng, hỷ vô lượng và xả vô lượng. 1. Từ vô lượng là sao? Đáp: Tức các thứ từ ái và lòng tương ưng với thọ, tưởng, hành, thức. Như khi người ấy khởi thân nghiệp và ngữ nghiệp hoạt động từ hạnh nhưng đồng thời cũng khởi tâm bất tương ưng hành, có nghĩa là dù thân và ngữ làm hạnh từ nhưng tâm không động, không để ý gì đến, thì đó gọi là từ vô lượng. 2. Bi vô lượng là sao? Đáp: Tức các thứ bi và lòng thương tương ưng với thọ, tưởng, hành, thức. Như khi người ấy khởi thân và ngữ nghiệp hoạt động bi hạnh nhưng đồng thời cũng khởi tâm bất tương ưng nghĩa là thân và ngữ làm hạnh bi ===== PAGE 100 ===== 100 BỘ TỲ ĐÀM 1 nhưng tâm không chấp trước để ý đến, thì đó gọi là bi vô lượng. 3. Hỷ vô lượng là sao? Đáp: Tức là thứ niềm vui tâm vui tương ưng với thọ, tưởng, hành, thức. Như khi người ấy khởi thân và ngữ nghiệp hoạt động hỷ hạnh, nhưng đồng thời cũng khởi tâm bất tương ưng hành. Nghĩa là thân và ngữ làm hạnh hỷ, nhưng tâm không chấp trước để ý đến, thì đó gọi là hỷ vô lượng. 4. Xả vô lượng là sao? Đáp: Tức là các thứ xả, và xả tương ưng với thọ, tưởng, hành, thức. Như khi người ấy khởi thân và ngữ nghiệp hoạt động xả hạnh, nhưng đồng thời cũng khởi tâm bất tương ưng hành. Nghĩa là thân và ngữ làm hạnh xả, nhưng tâm không chấp trước, để ý đến. Đó gọi là xả vô lượng. Bốn vô sắc: 1. Không vô biên xứ. 2. Thức vô biên xứ. 3. Vô sở hữu xứ. 4. Phi tưởng phi phi tưởng xứ. - Không vô biên xứ: Tóm lược có hai thứ: 1. Định. 2. Sinh. Hết thảy sinh của thọ, tưởng, hành, thức gọi đó là Không vô biên xứ. - Thức vô biên xứ là sao? Đáp: Thức vô biên xứ tóm lược có hai thứ định và sinh. Hết thảy thọ, tưởng, hành, thức của định - sinh thì gọi đó là Thức vô biên xứ. - Vô sở hữu xứ là sao? Đáp: Vô sở hữu xứ tóm lược có hai thứ định và sinh. Hết thảy thọ, tưởng, hành, thức của định - sinh thì gọi là Vô sở hữu xứ. - Phi tưởng phi phi tưởng xứ là sao? Đáp: Phi tưởng phi phi tưởng xứ tóm lược có hai thứ định và sinh. Nếu hết thảy thọ, tưởng, hành, thức của định - sinh thì gọi đó là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Và có một thứ định khi khởi tâm bất tương ưng hành đó là định diệt tưởng. Đó gọi là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Bốn Thánh chủng: 1. Là như một vị Bí-sô khi có được y phục liền vui mừng cho là đầy đủ rồi, vui, khen ngợi là đủ chẳng cần cầu tìm y phục, khiến cho người đời bàn tán khen chê. Nếu cầu chẳng được thì lại không chịu cam ===== PAGE 101 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 101 phận, mà lại trông ngóng kiếm tìm, đấm ngực bực tức buồn rầu. Còn như những vị nào khi đã cầu được rồi, đúng pháp thọ dụng, không sinh lòng đam mê, đắm chấp, ham thích, giấu giữ cất chứa. Trong khi thọ dụng, thấy được các lỗi lầm, rồi hiểu biết chỉ mong cầu việc xuất ly giải thoát. Do vậy người nầy được y phục là đáng mừng vui, nhưng không hề ỷ mình mà miệt thị khen chê kẻ khác. Trái lại lúc nào cũng siêng năng tinh tấn chuyên tâm thiền định chánh tri. Đó gọi là sự an trụ vào dòng Thánh (Thánh chủng) cổ xưa. 2. Là như thầy Bí-sô có được việc ăn uống liền sinh vui mừng cho là đủ, như trước đã nói đầy đủ. 3. Là như thầy Bí-sô có được ngọa cụ, giường chiếu liền sinh vui mừng cho là đầy đủ, như trước đây đã nói đầy đủ. 4. Là như thầy Bí-sô đã đoạn hết sự ham muốn vui thích lại siêng năng cầu học các cách đoạn trừ ái lạc, ham thích các vui của tu, siêng năng chuyên cần học tập các cách tu đầy an vui. Như thế người nầy dần dần đạt đến trình độ không cần phải tu phép đoạn ái lạc nữa, cũng không còn phải học hành chi nữa, mà cũng chẳng miệt thị khinh chê ai. Trái lại còn luôn luôn siêng năng khuyến khích tâm mình chú tâm vào chánh tri. Đó gọi là được an trụ vào dòng Thánh cổ xưa. Hỏi: Thế nào là do các y phục được vui mừng mà được vào dòng Thánh? Đáp: Khi có được y phục thì vui mừng với sức cố gắng vươn lên để tạo ra vô số pháp thiện hữu lậu và đạo vô lậu, thì đó gọi là do y phục sinh vui mừng mà được vào dòng Thánh. Hỏi: Khi được ăn uống sinh vui mừng mà được vào dòng Thánh là sao? Đáp: Khi có được y phục thì vui mừng và với sức cố gắng vươn lên để tạo ra các pháp thiện và đạo vô lậu. Thì đó gọi là do được ăn uống sinh vui mừng mà được vào dòng Thánh. Hỏi: Khi được ngọa cụ giường nằm sinh vui mừng mà được vào dòng Thánh là sao? Đáp: Khi có được ngọa cụ giường nằm thì vui mừng và với sức cố gắng vươn lên để tạo ra vô số pháp thiện và đạo vô lậu. Thì đó gọi là do có được ngọa cụ sinh vui mừng mà được vào dòng Thánh. Hỏi: Thế nào là tu đoạn ái lạc mà được vào dòng Thánh? Đáp: Khi tu đoạn trừ ái lạc thì càng cố gắng vươn lên sẽ sinh ra các pháp thiện và đạo vô lậu. Thế nên gọi là tu pháp đoạn ái lạc mà được vào dòng Thánh. ===== PAGE 102 ===== 102 BỘ TỲ ĐÀM 1 Bốn quả Sa-môn: Đó là quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán. Thế nào là quả Dự lưu? Đáp: Quả Dự lưu có hai thứ, tức là hữu vi và vô vi, nghĩa là khi chứng quả Dự lưu rồi, nhưng còn học hỏi các pháp, hoặc đã được, đang được hay sẽ được. Đó gọi là quả Dự lưu hữu vi. Còn quả Dự lưu vô vi là khi đó có được trạch diệt, hoặc đã được, đang được hay sẽ được. Đó gọi là quả Dự lưu vô vi. Quả Nhất lai và quả Bất hoàn cũng như thế. Hỏi: Thế nào là quả A-la-hán? Đáp: Quả A-la-hán cũng có hai thứ hữu vi và vô vi. Quả A-la-hán hữu vi, tức là khi chứng quả A-la-hán rồi thì vẫn còn học hỏi các pháp, hoặc đã được, đang được hay sẽ được. Đó gọi là quả A-la-hán hữu vi. Còn quả A-la-hán vô vi tức là khi chứng quả A-la-hán thì có trạch diệt, hoặc đã được, đang được hay sẽ được. Đó gọi là quả A-la-hán vô vi. Bài kệ tụng (Ốt-đà-nam) thứ hai: Hai: Bốn pháp có chín Là chi, tịnh, trí, lực Xứ, uẩn, y, pháp tích Còn bốn trí có hai. Gồm có: Bốn chi Dự lưu, bốn thứ chứng tịnh, bốn thứ trí, bốn thứ lực, bốn thứ xứ, bốn thứ uẩn, bốn thứ y, bốn thứ pháp tích, và trí có hai thứ, còn tám thứ kia mỗi thứ có một thứ. Bốn chi Dự lưu: 1. Gần gũi bậc thiện sĩ. 2. Lắng nghe chánh pháp. 3. Tác ý (nghĩ ngợi) đúng lý. 4. Pháp tùy, pháp hành. - Gần gũi bậc Thiện sĩ là sao? Đáp: Bậc Thiện sĩ đó là Phật và các đệ tử Phật, hoặc là các Bổ- đặc-già-la đầy đủ giới và đức, đã lìa hết các lỗi lầm cấu bẩn (các phiền não), hoàn thành các pháp thiện, đủ khả năng tiếp quả vị của Thầy để thành tựu các đức hạnh cao quý. Biết sai, ăn năn chữa lỗi, biết gìn giữ các pháp thiện, ham học tập các điều cần yếu mới lạ, thấy biết đầy đủ mọi việc. Ham suy tư, chọn, thích khen ngợi tán dương, ưa xét nét quan sát, bản tánh thông minh nhanh nhạy, hiểu biết sáng suốt đầy đủ. Có trí tuệ, không còn ham thích mong cầu. Không chìm đắm trong cõi tham vì các tham lam đã sạch. Không đắm chìm trong cõi sân, vì sân giận đã ===== PAGE 103 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 103 dứt. Không đắm chìm trong chốn si mê vì các si mê đã tiêu trừ. Luôn luôn sống trong cảnh điều hòa thuận hợp, bao giờ cũng trống vắng yên lặng và giải thoát mãi mãi. Đầy đủ các công đức tuyệt diệu cao quý như thế nên gọi là bậc Thiện sĩ. Nếu ai đối với bậc Thiện sĩ đã có đủ các đức tánh đó mà gần gũi phụng sự cung kính cúng dường..., thì gọi là gần gũi bậc Thiện sĩ. - Lắng nghe chánh pháp là gì? Đáp: Nghĩa là đối với những chỗ nào chưa hiểu biết sáng tỏ mà được các bậc Thiện sĩ như vừa kể, chánh pháp giải bày chỉ rõ đúng đắn thì gọi là chánh pháp. Những chỗ nào chưa được khai ngộ thấu đáo thì giúp cho khai ngộ hiểu rõ đúng đắn. Do trí tuệ thông suốt với bao nhiêu câu văn ý nghĩa hay ho hấp dẫn, cao siêu tuyệt diệu mà dùng mà mọi phương cách thích hợp khéo léo để vì người khác mà diễn giảng giải bày, sắp đặt, trình bày chỉ dạy cho hiểu biết, lấy vô lượng pháp môn mà trình bày chỉ dạy cho hiểu biết đúng đắn như la khi nói khổ thì đúng là khổ, khi nói về tập thì đúng là tập, diệt thì đúng là diệt, đạo thì đúng là đạo..., các thứ như thế đều gọi là chánh pháp. Nếu đối với chánh pháp đã nói như thế mà thích chú ý lắng nghe, ham thích tu trì, thích chỗ rốt ráo cùng tột, ưa hiểu biết, thích quan sát tìm hiểu, ham tư duy suy tìm, nghiên cứu, luôn mong ước được thấu suốt mọi lẽ, thích giao tế tiếp xúc, coi quý trọng quả chứng và mong cầu được chứng quả. Vì muốn được nghe chánh pháp nên không sợ gian khổ cay đắng, dễ nhớ chắc mà làm nên luôn sử dụng lỗ tai rất nhiều và đối với pháp âm (tiếng giảng đạo) thì phát triển nhĩ thức thật tinh xảo. Như thế gọi là lắng nghe chánh pháp. - Tác ý (nghĩ ngợi) đúng lý là sao? Đáp: Khi tai đã nghe thì nhĩ thức sẽ thấu suốt các nghĩa lý của giáo pháp rất chính xác không hề lầm lẫn. Do nghe hiểu (nhĩ thức) sẽ khiến tâm chuyên chú gom giữ các điều cần thiết rồi khởi ý nghĩ ngợi suy xét chánh tư duy, tâm tánh tỉnh sáng. Như thế gọi là nghĩ ngợi đúng lý. - Cách đúng theo pháp mà tu hành là sao? Đáp: Đúng lý mà nghĩ ngợi tác ý sẽ dẫn đến ý niệm xuất ly, xa lìa, là nơi sinh ra các pháp thiện cao cả, tu tập thật bền bỉ chắc chắn siêng năng không gián đoạn, không xao lãng. Như thế gọi là đúng theo pháp mà tu hành. Bốn thứ chứng tịnh: Như Khế kinh có nói: Nếu đã được thành tựu bốn pháp thì gọi là Dự lưu. Có bốn pháp nào? Đó là: Phật chứng tịnh, Pháp chứng tịnh, Tăng chứng tịnh và giới được bậc Thánh yêu mến. ===== PAGE 104 ===== 104 BỘ TỲ ĐÀM 1 1. Phật chứng tịnh là sao? Đáp: Như Thế Tôn đã nói các thầy Bí-sô nên biết, các đệ tử Phật cần nên nương nhau mà luôn luôn nhớ nghĩ đến chư Phật, Đức Thế Tôn đây chính là Như Lai, đã chứng quả A-la-hán, Chánh đẳng giác, Minh hạnh viên mãn, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Bạc-già-phạm. Các vị nên lấy hình tướng đó để nghĩ nhớ đến chư Phật. Sự thấy biết là chứng trí căn bản, tương ưng với sự tin tưởng và tính chất của lòng tin. Tính chất của niềm tin hiện tiền được tùy thuận chấp nhận nơi lòng ái mộ và tính chất của lòng ái mộ. Khi nào tâm được lắng yên không còn quấy động nữa thì lúc đó là tâm thanh tịnh, nên gọi là Phật chứng tịnh. 2. Pháp chứng tịnh là sao? Đáp: Như Đức Thế Tôn nói, các thầy Bí-sô nên biết các hàng đệ tử của Phật cần phải nương nhau mà nghĩ nhớ đến Chánh pháp. Do vì chư Phật thuyết Chánh pháp vô cùng hấp dẫn khéo léo, hiện lúc đó ai nghe thấy được, đều được tươi mát và đúng lúc hướng dẫn những kẻ trí thường gần gũi quan sát sẽ được nội chứng. Các vị nhờ đó mà tùy nay luôn nghĩ nhớ đến chánh pháp. Sự thấy biết là chứng trí căn bản, tương ưng với sự tin tưởng và tính chất của sự tin tưởng, tính chất của niềm tin hiện tiền sẽ tùy thuộc được chấp nhận của sự mến mộ và tính chất mến mộ. Khi nào tâm được lắng yên không còn bị quấy động nữa thì lúc đó tâm được thanh tịnh. Đó gọi là Pháp chứng tịnh. 3. Tăng chứng tịnh là sao? Đáp: Như Thế Tôn đã nói: Các thầy Bí-sô nên biết, các hàng đệ tử Phật cần phải nương nhau mà nghĩ nhớ đến chư Thánh Tăng. Họ là những hàng đệ tử của Phật đầy đủ các đạo hành nhiệm mầu và hạnh thành thật ngay thẳng, hạnh đúng lý, hạnh pháp tùy pháp, hạnh hòa kỉnh, hạnh tùy pháp. Đối với Tăng ở đây thì có Dự lưu hướng và quả Dự lưu, có hướng Nhất lai và quả Nhất lai, có hướng Bất hoàn và quả Bất hoàn, có hướng A-la-hán và quả A-la-hán. Như thế thì kể chung có bốn đôi và tám cặp Bổ-đặc-già-la, là chúng đệ tử của Phật có đầy đủ giới luật, đầy đủ thiền định, đầy đủ trí tuệ, đầy đủ giải thoát, tri kiến giải thoát đầy đủ, đáng kính mời, đáng phủ phục (rạp mình tôn kính), có vô thượng phước điền rất đáng tôn quý cung kính được mọi người ở thế gian ngưỡng mộ cúng dường. Người ấy nên lấy đó mà tùy theo để nhớ nghĩ đến chư Tăng. Sự thấy biết là trí chứng căn bản, nó tương ưng với sự tin tưởng và tính chất của tin tưởng. Đối với tính chất niềm tin hiện tiền được tùy thuận, được chấp nhận mến mộ và tính chất của mến mộ. ===== PAGE 105 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 6 105 Khi tâm đã lắng yên không bị quấy động nữa thì tâm sẽ thanh tịnh. Đó gọi là Tăng chứng tịnh. 4. Thế nào là giới luật của các Thánh mến thích? Đáp: Khi thân và ngữ có phép tắc luật nghi vô lậu thì đời sống sẽ thanh tịnh. Đó gọi là chư Thánh thích trì giới. Hỏi: Vì sao nói là các Thánh mến thích giới luật? Đáp: Chư Thánh tức là chư Phật và hàng đệ tử Phật các vị ấy đối với giới luật vô cùng mến mộ, hân hoan tin nhận thuận theo không bao giờ dám trái nghịch chống đối. Thế nên gọi là chư Thánh mến thích giới luật. Các hàng Dự lưu thành tựu được bốn việc như thế. ===== PAGE 106 ===== 106 BỘ TỲ ĐÀM 1 LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC