A-tỳ-đạt-ma Tập Dị Môn Túc Luận · Quyển 7
阿毘達磨集異門足論 · T1536
Hán văn
尊者舍利子說 三藏法師玄奘奉 詔譯 四法品第五之二 四智者，謂法智、類智、他心智、世俗智。法智云 何？答：緣欲界行諸無漏智、緣欲界行因諸無 漏智、緣欲界行滅諸無漏智、緣欲界行能斷 道諸無漏智。復次緣法智及緣法智地諸無 漏智，是名法智。類智云何？答：緣色無色界行 諸無漏智、緣色無色界行因諸無漏智、緣色 無色界行滅諸無漏智、緣色無色界行能斷 道諸無漏智。復次緣類智及緣類智地諸無 漏智，是名類智。他心智云何？答：若智修所成 是修果，依止修已得不失，能知欲色界和合 現前他心心所及一分無漏他心心所，是名 他心智。世俗智云何？答：諸有漏慧，是名世 俗智。 復有四智，謂苦智、集智、滅智、道智。苦智云何？ 答於五取蘊思惟非常、苦、空、非我所起無漏 智，是名苦智。集智云何？答：於有漏因思惟因、 集、生、緣所起無漏智，是名集智。滅智云何？答： 於諸擇滅思惟滅、靜、妙、離所起無漏智，是名 滅智。道智云何？答：於無漏道思惟道、如、行、出 所起無漏智，是名道智。 四力者，一、信力；二、精進力；三、定力；四、慧力。 信力云何？答：依諸如來、應、正等覺所殖淨信， 是有根生安立堅固，一切沙門及婆羅門諸 天魔梵若餘世間皆無有能如法牽奪，是名 信力。精進力云何？答：為令已生惡不善法斷 故，起欲發勤精進策心持心；為令未生惡不 善法不生故，起欲發勤精進策心持心；為令 未生善法生故，起欲發勤精進策心持心；為 令已生善法堅住不忘修滿倍增廣大智作證 故，起欲發勤精進策心持心，是名精進力。定 力云何？答：離欲惡不善法，有尋有伺離生喜 樂入初靜慮具足住，廣說乃至入第四靜慮 具足住，是名定力。慧力云何？答：如實了知是 苦聖諦、如實了知是苦集聖諦、如實了知是 苦滅聖諦、如實了知是趣苦滅道聖諦，是名 慧力。問：何故名力？答：以因此力、依此力、住 此力，能斷能碎能破一切結縛隨眠隨煩惱 纏，故名為力。 四處者，一、慧處；二、諦處；三、捨處；四、寂靜處。 慧處云何？答：如薄伽梵於《辯六界記別經》中 為具壽池堅說：苾芻當知，最勝慧處謂漏盡 智，是故苾芻應成就漏盡智。若成就漏盡智， 說名成就最勝慧處。是名慧處。諦處云何？答： 如薄伽梵於《辯六界記別經》中為具壽池堅 說：苾芻當知，最勝諦處謂不動解脫。諦者 謂如實法，誑者謂虛妄法。是故苾芻應成就 不動解脫。若成就不動解脫，說名成就最勝 諦處。是名諦處。捨處云何？答：如薄伽梵於《辯 六界記別經》中為具壽池堅說：苾芻當知，先 所執受無智無明越正路法，今時應捨應變、 吐應除棄。苾芻當知，最勝捨處謂棄捨一切 依愛盡離染永滅涅槃，是故苾芻應成就此 涅槃。若成就此涅槃，說名成就最勝捨處。是 名捨處。寂靜處云何？答：如薄伽梵於《辯六界 記別經》中為具壽池堅說：苾芻當知，貪染惱 心令不解脫、瞋染惱心令不解脫、癡染惱心 令不解脫。苾芻當知，此貪瞋癡無餘永斷變 吐除棄愛盡離染永滅靜沒名真寂靜，是故 苾芻應成就真寂靜。若成就真寂靜，說名成 就最勝寂靜處。是名寂靜處。 四蘊者，一、戒蘊；二、定蘊；三、慧蘊；四、解脫蘊。戒 蘊云何？答：如薄伽梵於《辯三蘊記別經》中作 如是說：苾芻當知，我說學戒、若無學戒、若一 切善非學非無學戒，皆是戒蘊。是名戒蘊。定 蘊云何？答：如薄伽梵於《辯三蘊記別經》中作 如是說：苾芻當知，我說學定、若無學定、若一 切善非學非無學定，皆是定蘊。是名定蘊。慧 蘊云何？答：如薄伽梵於《辯三蘊記別經》中作 如是說：苾芻當知，我說學慧、若無學慧、若一 切善非學非無學慧，皆是慧蘊。是名慧蘊。解 脫蘊云何？答：如薄伽梵於《辯三蘊記別經》中 作如是說：苾芻當知，我說學解脫、若無學解 脫、若一切善非學非無學解脫，皆是解脫蘊。 是名解脫蘊。 四依者，一、思擇一法應遠避；二、思擇一法應 受用；三、思擇一法應除遣；四、思擇一法應忍 受。云何思擇一法應遠避？答：如薄伽梵於《防 諸漏記別經》中作如是說：汝等苾芻，應審思 擇，惡象惡馬惡牛惡狗惡水牛等當遠避之。 應審思擇，株杌毒刺坑塹崖谷井廁河等當 遠避之。應審思擇，惡行惡威儀、惡友惡伴侶、 惡行處惡臥具等當遠避之。惡臥具者，謂若 受用如是臥具，為諸有智同梵行者，不應分 別處而生分別、不應測量處而生測量、不應 猜疑處而生猜疑，如是臥具我說為惡，汝等 苾芻應當遠避。是名思擇一法應遠避。云何 思擇一法應受用？答：如薄伽梵於《防諸漏記 別經》中作如是說：汝等苾芻，應審思擇，如法 衣服當受用之，不為勇健、不為傲逸、不為 顏貌、不為端嚴，但為遮防蚊虻寒熱蛇蠍等 觸，及為覆蔽深可羞恥醜陋身形。應審思擇， 如法飲食當受用之，不為勇健、不為傲逸、不 為顏貌、不為端嚴，但為此身暫住存濟、止息 飢渴攝受梵行，為斷故受不起新受，無罪存 濟力樂安住。應審思擇，如法臥具當受用之， 不為勇健、不為傲逸、不為顏貌、不為端嚴，但 為遮防寒熱風雨，及得最勝安隱寂靜。應審 思擇，如法醫藥當受用之，不為勇健、不為傲 逸、不為顏貌、不為端嚴，但為止息未起已起 所有疾病得修善業。是名思擇一法應受用。 云何思擇一法應除遣？答：如薄伽梵於《防諸 漏記別經》中作如是說：汝等苾芻，已起欲尋 恚尋害尋，不應韞畜，應速斷滅變吐除遣。 是名思擇一法應除遣。云何思擇一法應忍 受？答：如薄伽梵於《防諸漏記別經》中作如是 說：汝等苾芻應起精進，有勢有勤、勇悍堅 猛不捨善軛。假使我身血肉枯竭，唯皮筋骨 連拄而存，若本所求勝法未獲，終不止息所 起精進。又精進時身心疲惓，終不由斯而生 懈怠。應深忍受寒熱飢渴蛇蠍蚊虻風雨等 觸，又應忍受他人所發能生身中猛利辛楚 奪命苦受毀辱語言。是名思擇一法應忍受。 四法迹者，一、無貪法迹；二、無瞋法迹；三、正 念法迹；四、正定法迹。云何無貪法迹？答：無貪 者，謂於欲境諸不貪不等貪，廣說乃至非貪 類非貪生，是名無貪。法迹者，謂即無貪亦名 為法、亦名為迹、亦名法迹，是故名為無貪 法迹。云何無瞋法迹？答：無瞋者，謂於有情不 欲損害、不懷栽杌、不欲擾惱，廣說乃至非已 為過患、非當為過患、非現為過患，是名無瞋。 法迹者，謂即無瞋亦名為法、亦名為迹、亦名 法迹，是故名為無瞋法迹。云何正念法迹？答： 正念者，謂依出離遠離所生善法，諸念隨念， 廣說乃至心明記性，是名正念。法迹者，謂即 正念亦名為法、亦名為迹、亦名法迹，是故名 為正念法迹。云何正定法迹？答：正定者，謂依 出離遠離所生善法，諸定令心住，廣說乃至 心一境性，是名正定。法迹者，謂即正定亦名 為法、亦名為迹、亦名法迹，是故名為正定法 迹。 四應證法者，謂或有法是身應證、或復有法 是念應證、或復有法是眼應證、或復有法是 慧應證。云何有法是身應證？答：謂八解脫，是 身應證。云何有法是念應證？答：謂宿住事，是 念應證。云何有法是眼應證？答：謂死生事，是 眼應證。云何有法是慧應證？答：謂諸漏盡，是 慧應證。 第三嗢柁南曰： 三四法有九，行修業受軛， 離繫與瀑流，取繫各四種。 有四行、四修定、四業、四法受、四軛、四離繫、四 瀑流、四取、四身繫。 四行者，一、苦遲通行；二、苦速通行；三、樂遲通 行；四、樂速通行。云何苦遲通行？答：靜慮不攝 下品五根，是名苦遲通行。云何苦速通行？答： 靜慮不攝上品五根，是名苦速通行。云何樂 遲通行？答：靜慮所攝下品五根，是名樂遲通 行。云何樂速通行？答：靜慮所攝上品五根，是 名樂速通行。 復有四行：一、不堪忍行；二、堪忍行；三、調伏行； 四、寂靜行。云何不堪忍行？答：謂不堪忍寒熱 飢渴蛇蠍蚊虻風雨等觸，又不堪忍他人所 發能生身中辛楚猛利奪命苦受罵辱語言， 如是種類，是名不堪忍行。云何堪忍行？答：謂 能堪忍寒熱飢渴蛇蠍蚊虻風雨等觸，又能 堪忍他人所發能生身中辛楚猛利奪命苦受 罵辱語言，如是種類，是名堪忍行。云何調伏 行？答：眼見色時，專意繫念，防護眼根、調伏其 心，不令發起煩惱惡業。耳聞聲時、鼻嗅香時、 舌嘗味時、身覺觸時、意了法時，專意繫念防 護耳根廣說乃至防護意根，調伏其心，不令 發起煩惱惡業，是名調伏行。云何寂靜行？答： 謂四念住、四正斷、四神足、五根五力、七等覺 支、八聖道支、四通行、四法迹、奢摩他、毘鉢舍 那，是名寂靜行。問：何故說此名寂靜行？答：以 於此行若習若修若多所作，能令已生貪欲 瞋恚愚癡慢等，寂靜、等寂靜、最極寂靜，是故 說此名寂靜行。 四修定者，一、有修定若習若修若多所作，為 能獲得現法樂住；二、有修定若習若修若多 所作，為能獲得最勝知見；三、有修定若習若 修若多所作，為能獲得勝分別慧；四、有修定 若習若修若多所作，為能獲得諸漏永盡。云 何修定若習若修若多所作為能獲得現法樂 住？答：於初靜慮所攝離生喜樂俱行心一境 性，若習若修堅作常作精勤修習，是名修定 若習若修若多所作為能獲得現法樂住。云 何修定若習若修若多所作為能獲得最勝知 見？答：於光明想俱行心一境性，若習若修堅 作常作精勤修習，是名修定若習若修若多 所作為能獲得最勝知見。云何修定若習若 修若多所作為能獲得勝分別慧？答：於受想 尋觀俱行心一境性，若習若修堅作常作精 勤修習，是名修定若習若修若多所作為能 獲得勝分別慧。云何修定若習若修若多所 作為能獲得諸漏永盡？答：於第四靜慮所攝 清淨捨念俱行阿羅漢果無間道攝心一境 性，若習若修堅作常作精勤修習，是名修定 若習若修若多所作為能獲得諸漏永盡。如 薄伽梵於波羅衍拏起問中說： 「斷欲想憂怖，離惛沈睡眠， 及惡作掉舉，得捨念清淨。 法輪為上首，得正智解脫， 我說斷無明，得勝分別慧。」 四業者，一、黑黑異熟業；二、白白異熟業；三、 黑白黑白異熟業；四、非黑非白無異熟業 能盡諸業。云何黑黑異熟業？答：如世尊為持 俱胝牛戒布剌拏說：圓滿當知，世有一類補 特伽羅，造有損害身語意行。彼造有損害身 語意行已，積集增長有損害法。彼積集增長 有損害法已，感得有損害自體。彼感得有損 害自體已，生有損害世間。彼生有損害世間 已，觸有損害觸。彼觸有損害觸已，受有損害 受，一向不可愛、一向不可樂、一向不可喜、一 向不可意，如那落迦諸有情類。彼由此類有 此類生，生已復觸如是類觸，是故我說彼諸 有情隨自造業。圓滿當知，是名黑黑異熟業。 造有損害身語意行者，謂造不善身語意行， 於此義中意說不善身語意行，名有損害身 語意行。彼造有損害身語意行已，積集增長 有損害法者。謂造不善身語意行已，造作增 長不遠離法，於此義中意說造作增長不遠 離法，名積集增長有損害法。彼積集增長有 損害法已，感得有損害自體者，謂造作增長 不遠離法已，感得地獄中有，於此義中意說 地獄中有，名有損害自體。所以者何？謂住彼 中有中，眼所見色、耳所聞聲、鼻所嗅香、舌所 嘗味、身所覺觸、意所了法，一切不可意非可 意、不悅意非悅意、不可意相非可意相、不平 等相非平等相，彼由此緣純受憂苦。彼感得 有損害自體已生有損害世間者，謂感得地 獄中有已生地獄趣，於此義中意說地獄趣， 名有損害世間。所以者何？謂生地獄趣已，眼 所見色乃至意所了法，一切不可意非可意， 廣說乃至不平等相非平等相，彼由此緣純 受憂苦。彼生有損害世間已觸有損害觸 者，謂生地獄趣已觸地獄觸，於此義中意說 地獄觸，名有損害觸。彼觸有損害觸已受有 損害受者，謂觸如是類觸，定受如是類受，觸 順苦受觸時必受苦受，由此故說觸有損害 觸已受有損害受。一向不可愛、一向不可樂、 一向不可喜、一向不可意者，謂彼苦受，一切 有情皆共不愛不樂不憙亦不可意，由此故 說一向不可愛乃至不可意。如那落迦諸有 情類者，謂顯趣向地獄世間諸有情類，由此 故說如那落迦諸有情類。彼由此類有此類 生者，謂彼有情有所依事有因有緣而生於 彼，由此故說彼由此類有此類生。生已復觸 如是類觸者，謂生地獄已復觸地獄觸，由此 故說生已復觸如是類觸。是故我說彼諸有 情隨自造業者，謂設若造有損害身語意行、 若不造有損害身語意行，俱積集增長有損 害法、或俱不積集增長有損害法；若積集增 長有損害法、若不積集增長有損害法，俱感 得有損害自體、或俱不感得有損害自體；若 感得有損害自體、若不感得有損害自體，俱 生有損害世間、或俱不生有損害世間；若生 有損害世間、若不生有損害世間，俱觸有損 害觸、或俱不觸有損害觸；若觸有損害觸、若 不觸有損害觸，俱受有損害受、或俱不受有 損害受，則不應言是故我說彼諸有情隨自 造業，以若造有損害身語意行，則積集增長 有損害法；若不造有損害身語意行，則不積 集增長有損害法。若積集增長有損害法，則 感得有損害自體；若不積集增長有損害法， 則不感得有損害自體。若感得有損害自體， 則生有損害世間；若不感得有損害自體，則 不生有損害世間。若生有損害世間，則觸有 損害觸；若不生有損害世間，則不觸有損害 觸。若觸有損害觸，則受有損害受；若不觸有 損害觸，則不受有損害受。由此應言，是故我 說彼諸有情隨自造業。是名黑黑異熟業者， 謂此業是不善感非愛異熟。云何白白異熟 業？答：如世尊為持俱胝牛戒補剌拏說：圓滿 當知，世有一類補特伽羅，造無損害身語意 行。彼造無損害身語意行已，積集增長無損 害法。彼積集增長無損害法已，感得無損害 自體。彼感得無損害自體已，生無損害世間。 彼生無損害世間已，觸無損害觸。彼觸無損 害觸已，受無損害受，一向可愛、一向可樂、一 向可喜、一向可意，如超段食天諸有情類，彼 由此類有此類生，生已復觸如是類觸。是故 我說，彼諸有情隨自造業。圓滿當知，是名白 白異熟業。造無損害身語意行者，謂造善身 語意行，於此義中意說善身語意行，名無損 害身語意行。彼造無損害身語意行已，積集 增長無損害法者，謂造善身語意行已，造作 增長遠離法，於此義中意說造作增長遠離 法，名積集增長無損害法。彼積集增長無損 害法已，感得無損害自體者，謂造作增長遠 離法已，感得色界中有，於此義中意說色界 中有，名無損害自體。所以者何？謂住彼中有 中，眼所見色、耳所聞聲、身所覺觸、意所了法， 一切可意非不可意、悅意非不悅意、可意相 非不可意相、平等相非不平等相，彼由此緣 純受喜樂。彼感得無損害自體已，生無損害 世間者，謂感得色界中有已，生色界天趣，於 此義中意說色界天趣，名無損害世間。所以 者何？生色界天趣已，眼所見色乃至意所了 法，一切可意非不可意，廣說乃至平等相非 不平等相，彼由此緣純受喜樂。彼生無損害 世間已，觸無損害觸者，謂生色界天趣已，觸 色界天觸，於此義中意說色界天觸，名無損 害觸。彼觸無損害觸已，受無損害受者，謂觸 如是類觸，定受如是類受。觸順樂受觸時必 受樂受，由此故說觸無損害觸已，受無損害 受。一向可愛、一向可樂、一向可喜、一向可意 者，謂彼樂受，無量有情皆共可愛可樂可喜 可意，由此故說一向可愛乃至可意。如超段 食天諸有情類者，謂顯趣向色界世間，由此 故說如超段食天諸有情類。彼由此類有此 類生者，謂彼有情有所依事、有因有緣而生 於彼，由此故說彼由此類有此類生。生已復 觸如是類觸者，謂生色界已復觸色界觸，由 此故說生已復觸如是類觸。是故我說彼諸有 情隨自造業者，謂設若造無損害身語意行、 若不造無損害身語意行，俱積集增長無損 害法、或俱不積集增長無損害法。若積集增 長無損害法、若不積集增長無損害法，俱感 得無損害自體、或俱不感得無損害自體。若 感得無損害自體、若不感得無損害自體，俱 生無損害世間、或俱不生無損害世間。若生 無損害世間、若不生無損害世間，俱觸無損 害觸、或俱不觸無損害觸。若觸無損害觸、若 不觸無損害觸，俱受無損害受、或俱不受無 損害受。則不應言，是故我說彼諸有情隨自 造業，以若造無損害身語意行，則積集增長 無損害法；若不造無損害身語意行，則不積 集增長無損害法。若積集增長無損害法，則 感得無損害自體；若不積集增長無損害法， 則不感得無損害自體；若感得無損害自體， 則生無損害世間；若不感得無損害自體，則 不生無損害世間。若生無損害世間，則觸無 損害觸；若不生無損害世間，則不觸無損害 觸。若觸無損害觸，則受無損害受；若不觸無 損害觸，則不受無損害受。由此應言，是故我 說彼諸有情隨自造業。是名白白異熟業者， 謂此業是善感可愛異熟。云何黑白黑白異 熟業？答：如世尊為持俱胝牛戒補剌拏說：圓 滿當知，世有一類補特伽羅，造有損害無損 害身語意行。彼造有損害無損害身語意行 已，積集增長有損害無損害法。彼積集增長 有損害無損害法已，感得有損害無損害自 體。彼感得有損害無損害自體已，生有損害 無損害世間。彼生有損害無損害世間已，觸 有損害無損害觸。彼觸有損害無損害觸已， 受有損害無損害受相間相雜，如人及一分 天諸有情類。彼由此類有此類生，生已復觸 如是類觸。是故我說，彼諸有情隨自造業。圓 滿當知，是名黑白黑白異熟業。造有損害無 損害身語意行者，謂造善不善身語意行，於 此義中意說善不善身語意行，名有損害無 損害身語意行。彼造有損害無損害身語意 行已，積集增長有損害無損害法者，謂造善 不善身語意行已，造作增長遠離不遠離法， 於此義中意說造作增長遠離不遠離法，名 積集增長有損害無損害法。彼積集增長有 損害無損害法已，感得有損害無損害自體 者，謂造作增長遠離不遠離法已，感得人及 欲界天中有，於此義中意說人及欲界天中 有，名有損害無損害自體。所以者何？謂住彼 中有中，眼所見色、耳所聞聲、鼻所嗅香、舌所 甞味、身所覺觸、意所了法，一切可意亦不可 意、悅意亦不悅意、可意相亦不可意相、平等 相亦不平等相，彼由此緣雜受苦樂。彼感得 有損害無損害自體已，生有損害無損害世 間者，謂感得人及欲界天中有已，生人及欲 界天趣，於此義中意說人及欲界天趣，名有 損害無損害世間。所以者何？謂生人及欲界 天趣已，眼所見色乃至意所了法，一切可意 亦不可意，廣說乃至平等相亦不平等相，彼 由此緣雜受苦樂。彼生有損害無損害世間 已，觸有損害無損害觸者，謂生人及欲界天 趣已，觸人及欲界天觸，於此義中意說人及 欲界天觸，名有損害無損害觸。彼觸有損害 無損害觸已，受有損害無損害受者，謂觸如 是類觸，定受如是類受。觸順苦樂觸時，必受 苦樂受，由此故說觸有損害無損害觸已，受 有損害無損害受。相間相雜者，謂苦樂受相 間相雜而現在前，由此故說相間相雜。彼由 此類有此類生者，謂彼有情有所依事、有因 有緣而生於彼，由此故說彼由此類有此類 生。生已復觸如是類觸者，謂生人及欲界天 已，復觸人及欲界天觸，由此故說生已復觸 如是類觸。是故我說彼諸有情隨自造業者， 謂設若造有損害無損害身語意行、若不造 有損害無損害身語意行，俱積集增長有損 害無損害法、或俱不積集增長有損害無損 害法；若積集增長有損害無損害法、若不積 集有損害無損害法，俱感得有損害無損害 自體、或俱不感得有損害無損害自體；若感 得有損害無損害自體、若不感得有損害無 損害自體，俱生有損害無損害世間、或俱不 生有損害無損害世間；若生有損害無損害 世間、若不生有損害無損害世間，俱觸有損 害無損害觸、或俱不觸有損害無損害觸；若 觸有損害無損害觸、若不觸有損害無損害 觸，俱受有損害無損害受、或俱不受有損害 無損害受，則不應言，是故我說彼諸有情隨 自造業。
Việt dịch
QUYỂN 7 Phẩm 5: BỐN PHÁP, Phần 2 - Bốn thứ trí: Tức là pháp trí, loại trí, tha tâm trí và thế tục trí. 1. Pháp trí là gì? Đáp: Là trí duyên nơi cõi Dục, tạo các hành vô lậu; là trí duyên nơi cõi Dục tạo nhân cho các thứ vô lậu; là trí duyên nơi cõi Dục hành pháp diệt của vô lậu, là trí duyên nơi cõi Dục hành đạo năng đoạn của vô lậu. Lại nữa, trí duyên nơi pháp trí, lĩnh vực pháp trí đó gọi là pháp trí. 2. Loại trí là gì? Đáp: Là trí duyên nơi cõi Sắc, Vô sắc tạo các hành vô lậu, là trí duyên nơi cõi Sắc, Vô sắc tạo nhân cho các thứ vô lậu; là trí duyên nơi cõi Sắc, Vô sắc hành pháp diệt của vô lậu; là trí duyên nơi vô lậu hành đạo năng đoạn của vô lậu. Lại nữa, trí duyên nơi loại trí, lĩnh vực loại trí, đó gọi là loại trí. 3. Tha tâm trí là gì? Đáp: Nếu như tu trí thì sẽ thành quả tu (tu để chứng quả). Nếu y chỉ vào tu hành mà chẳng có lỗi lầm, thì có thể biết được tâm và tâm sở của người khác, trong hiện tại là cõi Dục và cõi Sắc hòa hợp và biết được một phần tâm và tâm sở vô lậu của người khác. Thế nên gọi là tha tâm trí (trí biết tâm người khác). 4. Thế tục trí là gì? Đáp: Là trí tuệ hữu lậu. Lại có bốn thứ trí: Đó là khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí. Hỏi: Khổ trí là gì? Đáp: Đó là đối với năm thủ uẩn suy nghĩ nó là vô thường, khổ, không, vô ngã mà khởi lên trí vô lậu. Đó gọi là khổ trí. ===== PAGE 107 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 107 Hỏi: Tập trí là gì? Đáp: Đối với các nhân hữu lậu suy nghĩ về điều kiện sinh của nó mà phát trí vô lậu. Đó gọi là tập trí. Hỏi: Diệt trí là gì? Đáp: Nghĩa là đối với các thứ trạch diệt, tư duy suy xét đến cái diệt thanh tịnh mầu nhiệm nhất lìa xa nó, do đó khởi sinh ra trí vô lậu. Đó gọi là diệt trí. Hỏi: Đạo trí là gì? Đáp: Nghĩa là đối với đạo vô lậu suy tư con đường ra khỏi (sinh tử) như thế nào, đó là phát sinh ra trí vô lậu. Thế nên gọi là đạo trí. - Có bốn thứ sức (lực): Đó là sức tin, sức tinh tấn, sức định và sức tuệ. 1. Sức mạnh của lòng tin là gì? Đáp: Là nương vào chư Phật Như Lai Đại Giác Ngộ (Chánh Đẳng Giác) mà trồng niềm tin trong sạch, nên gốc rễ nó bền vững, tất cả các bậc Sa-môn hay Bà-la-môn cùng các hàng Thiên, Ma, Phạm, hoặc ở các cõi khác (thế gian) đều không thể kéo đổ, cướp đoạt niềm tin ấy được. Đó gọi là sức mạnh của lòng tin. 2. Sức mạnh của tinh tấn là gì? Đáp: Trừ bỏ điều ác, bất thiện đã có, siêng năng giữ tâm nắm ý chế ngự điều ác, bất thiện chưa có, để nó không được sinh ra. Siêng năng giữ tâm nắm ý làm cho điều thiện chưa sinh, được sinh. Siêng năng như vậy, làm cho vững bền trụ chắc không quên đối với điều thiện đang có. Tu đầy đủ gấp hai rộng ra để trí chứng được sự thật. Siêng năng giữ tâm nắm ý gọi là sức tinh tấn. 3. Sức thiền định là gì? Đáp: Nghĩa là phải lìa bỏ tham dục và các điều xấu ác bất thiện, có tầm có tứ, ly sinh hỷ lạc. Nhập vào Sơ thiền đầy đủ mà trụ, lần lượt cho đến nhập trụ vào đệ Tứ thiền toàn vẹn đầy đủ. Đó gọi là sức thiền định. 4. Sức trí tuệ là gì? Đáp: Nghĩa là hiểu biết đúng như thật đây là Khổ thánh đế, đây là Khổ tập thánh đế, đây là Khổ diệt thánh đế, đây là Thánh đế chỉ bày đạo là con đường dẫn đến sự diệt khổ. Đó gọi là sức trí tuệ. Vì sao gọi là “Sức”? Vì nhân có các sức đó, nương vào sức đó, trụ vào các sức đó thì có khả năng cắt đứt, nghiền nát, phá tung tất cả các thứ trói buộc của kiết sư,û những quấn thắt của tùy miên, tùy phiền não. Thế nên gọi là sức. ===== PAGE 108 ===== 108 BỘ TỲ ĐÀM 1 - Bốn xứ: Gồm có tuệ xứ, đế xứ, xả xứ, tịch tĩnh xứ. 1. Thế nào là tuệ xứ? Đáp: Như trong kinh Biện Lục Giới Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói với Cụ thọ Trì Kiên: Bí-sô nên biết! Lĩnh vực của tuệ cao cả là lậu tận trí. Thế nên các Bí-sô cần phải thành tựu lậu tận trí đó. Nếu thành tựu nó thì gọi là thành tựu lĩnh vực tuệ tối thắng. Do đó gọi là tuệ xứ. 2. Thế nào là đế xứ? Đáp: Như trong kinh Biện Lục Giới Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm nói với Cụ thọï Trì Kiên: Bí-sô nên biết! Lĩnh vực của Đế cao cả, là giải thoát bất động. Đế có nghĩa là pháp đúng như thật, trái với nó là dối trá là hư giả chẳng thật. Thế nên các Bí-sô cần phải thành tựu bất động giải thoát. Nếu thành tựu nó thì gọi là thành tựu lĩnh vực của đế tối thắng. Đó gọi là đế xứ. 3. Thế nào gọi là xả xứ? Đáp: Như trong kinh Biện Lục Giới Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm nói với Cụ thọ Trì Kiên: Bí-sô nên biết! Trước hết sự chấp chặc vào vô trí, vô minh nó sẽ đẩy ta ra khỏi con đường chánh pháp. Vậy nay ta cần phải buông bỏ, ném bỏ tất cả những chấp trước giữ chặc ấy đi. Nầy các Bí-sô nên biết, lĩnh của cao cả đó là buông bỏ tất cả mọi thứ nương nhờ, khi ái đã dứt, tập nhiễm đã lìa thì đạt Niết-bàn hằng diệt. Thế nên các Bí-sô nên thành tựu Niết-bàn đó. Khi đã thành tựu nó thì gọi là đã thành tựu lĩnh vực của tối thắng. Thế nên gọi là xả xứ. 4. Tịch tĩnh xứ là gì? Đáp: Như trong kinh Biện Lục Giới Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm nói với Cụ thọ Trì Kiên: Bí-sô nên biết! Tham lam làm nhơ bẩn và não hại bản tâm khiến không thể giải thoát được. Sân giận và ngu si cũng làm nhơ bẩn và não hại bản tâm khiến không thể giải thoát được. Các Bí-sô nên biết, phải trừ diệt cho thật hết các tham sân si đó đừng để sót tí nào, phải trừ cho hết, phải trừ bỏ quăng ném nó thật xa. Khi ái đã dứt, tạp nhiễm đã lìa, hoàn toàn trống vắng sạch sẽ thì đó gọi là tịch tĩnh vắng lặng chân thật. Thế nên các Bí-sô nên thành tựu tịch tĩnh chân thật đó. Khi đã thành tựu nó thì gọi là đã thành tựu được lĩnh vực của tịch tĩnh tối thắng. Đó gọi là tịch tĩnh tịnh xứ. - Bốn thứ uẩn: Gồm có giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn và giải thoát uẩn. 1. Giới uẩn là sao? Đáp: Như trong kinh Biện Tam Uẩn Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm ===== PAGE 109 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 109 có nói: Các Bí-sô nên biết! Ta nói giới luật bậc hữu học, hoặc giới luật bậc vô học, hay tất cả giới luật khéo chẳng học chẳng vô học thì đều là giới uẩn. Đó gọi là giới uẩn. 2. Định uẩn là sao? Đáp: Như trong kinh Biện Tam Uẩn Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói: Các Bí-sô nên biết! Ta nói hoặc thiền định bậc hữu học, hoặc thiền định bậc vô học, hoặc tất cả thiền định khéo chẳng học chẳng vô học thì đều là định uẩn. Thế nên gọi là định uẩn. 3. Tuệ uẩn là sao? Đáp: Như trong kinh Biện Tam Uẩn Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói: Các Bí-sô nên biết! Ta nói tuệ bậc hữu học, hoặc tuệ bậc vô học, hoặc tất cả tuệ khéo chẳng học chẳng vô học thì đều là tuệ uẩn cả. Thế nên gọi là tuệ uẩn. 4. Thế nào gọi là giải thoát uẩn? Đáp: Như trong kinh Biện Tam Uẩn Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói: Các Bí-sô nên biết! Ta nói giải thoát bậc hữu học, hoặc giải tho- át của bậc vô học, hoặc tất cả giải thoát khéo chẳng học chẳng vô học thì đều là giải thoát uẩn. Thế nên gọi là giải thoát uẩn. Bốn thứ y (nương nhờ): Gồm có: 1. Suy nghĩ chọn lựa một cách nên tránh xa. 2. Suy nghĩ chọn lựa một cách nên thọ dụng. 3. Suy nghĩ chọn lựa một cách nên trừ bỏ. 4. Suy nghĩ chọn lựa một cách nên chịu đựng. - Thế nào là suy nghĩ chọn lựa một cách nên tránh xa? Đáp: Như trong kinh Phòng Chư Lậu Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói: Các thầy Bí-sô cần phải phán xét, suy nghĩ chọn lựa..., các cách tránh xa các loài voi hung, ngựa dữ, trâu điên, chó dữ, trâu nước hung bạo v.v... Phải xét biết mà tránh xa các cây độc, gai độc, hầm hố, bờ vực, hang sâu, giếng, hầm xí, sông sâu v.v... Phải nên suy xét mà tránh xa các việc hung dữ, hành động cử chỉ bạn ác, các đám bạn bè xấu xa làm ác, chỗ sống của tội ác, các ngọa cụ xấu ác, cần phải lánh xa. Các ngọa cụ xấu ác, tức là khi thọ dụng thứ ngọa cụ đó thì bậc trí giả và các bạn đồng tu phạm hạnh đáng lẽ chẳng đáng phân biệt, suy lường, nghi kỵ..., lại sinh ra phân biệt, suy lường, nghi kỵ, ngờ vực. Nên Ta nói đó là cái ngọa cụ xấu ác. Các thầy Bí-sô cần phải lánh xa nó đi... Như thế gọi là suy nghĩ chọn một pháp nên lánh xa. - Thế nào là suy nghĩ chọn một cách nên thọ dụng? Đáp: Như trong kinh Phòng Chư Lậu Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm ===== PAGE 110 ===== 110 BỘ TỲ ĐÀM 1 có nói: Này các thầy Bí-sô cần phải phán xét, suy nghĩ chọn lựa kỹ một cách về sự thọ dụng. Phải nên đúng như pháp mà thọ dụng y phục. Đó chẳng phải vì muốn dũng kiện, vì kiêu ngạo hách dịch, vì sắc đẹp, vì thân hình oai vệ..., mà chỉ vì muốn che chắn nóng lạnh, ngăn ngừa rắn rít ruồi muỗi châm chích cắn mổ và nhất là để che chắn hình hài xấu xa đáng mắc cỡ này mà thọ dụng y phục này. Các thầy cũng nên xét biết, suy tính chọn lựa cách đúng như pháp mà ăn uống. Ăn uống đây chẳng phải là để dũng kiện, hay vì kiêu ngạo hay vì nhan sắc thân hình đẹp đẽ oai vệ..., mà chỉ vì muốn giữ cho hình hài này tạm sống qua ngày, thoát được cái đói khát, an tâm tu trì phạm hạnh, tránh thọ nhận cái cũ (đói khát), chẳng dám thọ nhận cái mới để sống đời sống không lỗi lầm vô tội và được trụ vào an lạc. Các thầy cũng nên suy xét chọn lựa cách dùng ngọa cụ đúng pháp là không phải vì dũng kiện, vì kiêu ngạo hay sắc đẹp của mặt mày, thân hình oai vệ..., mà chỉ ngăn ngừa gió mưa lạnh nóng và cốt để ngồi thiền định đạt đến chỗ tịch tĩnh an ổn cao quý nhất. Các thầy cũng nên suy xét chọn lựa cách dùng thuốc men đúng pháp là không phải vì sự dũng kiện, vì kiêu ngạo, vì nhan sắc đẹp đẽ, thân hình oai vệ..., mà chỉ muốn trị các bệnh đang hành hạ hoặc ngăn ngừa các bệnh tật để thân tâm an ổn mà tu nghiệp thiện. Đó gọi là suy nghĩ chọn lựa một cách nên thọ dụng đúng pháp. - Thế nào là suy xét chọn lựa một cách nên trừ bỏ? Đáp: Như trong kinh Phòng Chư Lậu Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói: Này các thầy Bí-sô, ai đã khởi các thứ tầm như tham dục, giận dữ gây tổn hại..., thì chớ nên giấu giếm, hãy nên mau mau đoạn trừ cho thật hết, hãy ói mửa ra, hãy trừ khử tiêu diệt chúng đừng để sót. Đó là suy xét chọn lựa một cách nên trừ bỏ. - Thế nào là suy xét chọn lựa một cách nên chịu đựng? Đáp: Như trong kinh Phòng Chư Lậu Ký Biệt, Đức Bạc-già-phạm có nói: Các thầy Bí-sô cần phải cố gắng nỗ lực siêng năng, mạnh mẽ gắng sức, chẳng nên lìa mình ra khỏi cỗ xe pháp thiện, cho dù như thân ta máu thịt khô kiệt, chỉ còn da xương chằng chịt mà tạm sống. Nếu chánh pháp cao cả kia chưa ngộ được thì phải siêng năng cố gắng mãi không ngừng. Như khi quá cố gắng mà thân tâm có mệt mỏi thì cũng không vì thế mà trễ nãi biếng lười. Phải trân mình chai lì chịu đựng được các thứ lạnh nóng đói khát rắn rít ruồi muỗi gió mưa bão táp... Rồi lại phải ráng chịu đựng bao cay đắng mà kẻ khác hành hạ, làm nhục, cả đến giết hại... Đó gọi là suy xét chọn lựa một cách nên chịu đựng. ===== PAGE 111 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 111 Bốn thứ pháp tích: Tức là: 1. Vô tham pháp tích; 2. Vô sân pháp tích; 3. Chánh niệm pháp tích; 4. Chánh định pháp tích. 1. Không tham pháp tích là sao? Đáp: Không tham tức là đối với các dục cảnh không tham, đều không ham muốn, rộng nói cho đến chẳng phải thuộc loại tham lam, chẳng phải là thứ sinh ra tham lam..., nên gọi là không tham. Pháp tích thì không tham cũng gọi là pháp mà cũng gọi là tích (dấu vết). Thế nên gọi là không tham pháp tích. 2. Không sân pháp tích là sao? Đáp: Không sân giận, tức là đối với các loài hữu tình không cố ý gây tổn hại. Không ôm lòng tàn độc nên chẳng muốn gây buồn lo đau khổ cho ai. Rộng nói cho đến chẳng từng gây tai họa, sẽ gây tai họa hoặc đang gây tai họa cho ai. Thế nên gọi là không sân giận. Còn pháp tích thì không sân giận cũng gọi là pháp và cũng gọi là tích. Thế nên gọi là không sân giận pháp tích. 3. Chánh niệm pháp tích là sao? Đáp: Chánh niệm nghĩa là nương tựa vào pháp thiện do xuất ly và xa lìa sinh ra. Các ý nghĩ tùy theo chỗ và việc mà ghi nhớ. Rộng nói cho đến tâm có trí nhớ rất sáng suốt. Đó gọi là chánh niệm. Còn pháp tích thì chánh niệm cũng gọi là pháp và cũng gọi là tích, cũng gọi là pháp tích. Thế nên gọi là chánh niệm pháp tích. 4. Chánh định pháp tích là gì? Đáp: Là nương vào pháp thiện do xuất ly và xa lìa sinh ra, các định khiến cho tâm luôn được an trụ. Rộng nói cho đến khi tâm chuyên chú vào một cảnh. Đó gọi là chánh định. Pháp tích: Nghĩa là chánh định cũng gọi là pháp, cũng gọi là tích, cũng gọi là pháp tích. Thế nên gọi là chánh định pháp tích. - Bốn pháp chứng được: 1. Hoặc có pháp do thân chứng được. 2. Có pháp do niệm chứng được. 3. Có pháp do mắt chứng được. 4. Có pháp do tuệ chứng được. - Pháp do thân chứng được là gì? Đáp: Tức là tám thứ giải thoát, là thân chứng được. - Pháp do niệm chứng được là gì? Đáp: Tức là các việc thuộc các đời trước, là niệm chứng được. - Pháp do mắt chứng được là gì? ===== PAGE 112 ===== 112 BỘ TỲ ĐÀM 1 Đáp: Tức là các việc sinh tử mà mắt chứng được. - Pháp do tuệ chứng được là gì? Đáp: Đó là các trí lậu tận thì tuệ cần nên chứng. Bài tụng Ốt-đà-nam thứ ba nói: Ba: Bốn pháp có chín, Hạnh, tu, nghiệp, thọ, ách, Ly hệ và bộc lưu, Thủ, hệ mỗi thứ bốn. Gồm có: Bốn thứ hạnh, bốn thứ tu định, bốn thứ nghiệp, bốn thứ pháp thọ, bốn thứ ách, bốn thứ ly hệ, bốn thứ bộc lưu, bốn thứ thủ và bốn thứ thân hệ. - Bốn thứ hạnh: 1. Khổ trì thông hạnh. 2. Khổ tốc thông hạnh. 3. Lạc trì thông hạnh. 4. Lạc tốc thông hạnh. - Khổ trì thông hạnh là gì? Đáp: Khi thiền định chẳng thâu giữ được phần thô (hạ phẩm) của năm căn, nên gọi là Khổ trì thông hạnh. - Khổ tốc thông hạnh là gì? Đáp: Khi thiền định chẳng thâu giữ được phần tế (thượng phẩm) của năm căn. - Lạc trì thông hạnh là gì? Đáp: Khi thiền định thâu giữ được phần thô (hạ phẩm) của năm căn. - Lạc tốc thông hạnh là gì? Đáp: Khi thiền định thâu giữ được phần tế (thượng phẩm) của năm căn. - Bốn thứ hạnh: 1. Hạnh chẳng chịu đựng được. 2. Hạnh chịu đựng được. 3. Hạnh điều phục. 4. Hạnh tịch tĩnh. - Hạnh chẳng chịu đựng được là sao? Đáp: Nghĩa là chẳng thể chịu đựng được các thứ lạnh nóng đói khát rắn rít ruồi muỗi mưa gió khi gặp phải v.v... Lại cũng không thể chịu đựng nổi việc bị người khác tạo nên sự cay đắng khổ sở cho thân ===== PAGE 113 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 113 thể như bằng cách chửi mắng đánh đập hành hạ hay giết chết v.v... Các thứ như thế chẳng thể chịu đựng được, nên gọi là hạnh chẳng chịu đựng được. - Hạnh chịu đựng được là sao? Đáp: Nghĩa là có thể chịu đựng được các thứ lạnh nóng đói khát rắn rít ruồi muỗi mưa gió v.v... khi gặp phải. Lại cũng có thể chịu đựng được khi bị người khác làm nhục chửi mắng hành hạ đánh đập hay giết chết. Những việc như thế gọi là hạnh chịu đựng được. - Hạnh điều phục là sao? Đáp: Thí dụ khi mắt thấy sắc thì chuyên tâm giữ ý lại, canh chừng giữ gìn nhãn căn, kìm giữ điều phục làm chủ tâm mình. Không để cho nó khởi lên các thứ phiền não và các nghiệp ác. Cũng như khi tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi hương, lưỡi nếm vị, thân đụng chạm, ý hiểu pháp v.v..., thì kịp thời giữ gìn tâm ý, ngăn ngừa canh chừng giữ gìn nhĩ căn v.v..., cho đến ngăn ngừa giữ gìn ý căn, kìm giữ, điều phục làm chủ tâm mình không để cho nó khởi lên các thứ phiền não và các nghiệp ác. Đó gọi là hạnh điều phục. - Hạnh vắng lặng tịch tĩnh là sao? Đáp: Nghĩa là bốn thứ niệm trụ, bốn thứ chánh đoạn, bốn thứ thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chi Thánh đạo, bốn thứ thông hạnh, bốn thứ pháp tích... Xa-ma-tha, Tỳ-bát-xá-na..., đó gọi là hạnh tịch tĩnh vắng lặng. Hỏi: Vì sao lại nói đó là hạnh tịch tĩnh? Đáp: Vì chính các hạnh đó mà rèn luyện tu tập hoặc thực hiện thật nhiều thì có thể khiến cho các tham dục, sân giận, ngu si, kiêu mạn v.v..., đã sinh ra thì phải bị tiêu trừ yên lặng trống vắng và vô cùng vắng lặng. Thế nên gọi là hạnh vắng lặng tịch tĩnh. - Bốn thứ tu định: 1. Nếu tu định mà tu tập rèn luyện và làm việc thật nhiều thì đời này sẽ được trụ vào pháp an lạc. 2. Nếu có tu định mà tu tập rèn luyện và làm việc thật nhiều thì sẽ chứng được tri kiến thù thắng nhất. 3. Nếu có tu định mà tu tập rèn luyện và làm việc thật nhiều thì sẽ chứng được tuệ phân biệt thù thắng nhất. 4. Nếu có tu định mà tu tập rèn luyện và làm việc thật nhiều thì các lậu đều dứt hết. - Vì sao mà tu định có tu tập rèn luyện, làm việc nhiều thì đời này sẽ được trụ vào pháp lạc? ===== PAGE 114 ===== 114 BỘ TỲ ĐÀM 1 Đáp: Ở bậc sơ thiền đã thâu giữ được pháp ly sinh hỷ lạc, tâm hoàn toàn chuyên chú vào một cảnh. Tu tập bền bỉ, lúc nào cũng siêng năng chuyên cần tu tập không một giây phút xao lãng. Thế nên gọi là tu định mà tu tập và làm được nhiều việc thì đời này trụ vào pháp lạc. - Thế nào là tu định mà tu tập rèn luyện, làm việc thật nhiều sẽ chứng được tri kiến tối thắng? Đáp: Đối với tưởng quang minh mà chuyển hoàn toàn tâm vào một cảnh, cứ thế mà tu tập rèn luyện bền bỉ, siêng năng tu tập mãi chẳng một giây phút xao lãng thì sẽ chứng được tri kiến cao cả nhất. - Thế nào là tu định mà tu tập rèn luyện làm việc thật nhiều thì sẽ chứng được tuệ phân biệt cao cả nhất? Đáp: Nếu đối với thọ tưởng mà tầm xét và quan sát kỹ mà đi đến tâm chuyên nhất vào một chỗ (nhất tâm bất loạn). Cứ thế mà tu tập bền bỉ, siêng năng tu tập mãi chẳng một phút xao lãng thì gọi là tu định mà tu tập và làm được nhiều việc thì sẽ chứng được tuệ phân biệt tối thắng. - Thế nào là tu định mà tu tập rèn luyện và làm được khá nhiều việc thì các lậu đều dứt trừ hết? Đáp: Đệ Tứ thiền gồm thâu cả thanh tịnh, xả, niệm, câu hành, đạo quả A-la-hán không gián đoạn và luôn nhất tâm bất loạn, cứ như thế mà tu tập rèn luyện bền bỉ, luôn luôn siêng tu mãi chẳng hề xao lãng. Thế nên gọi là tu định mà rèn luyện tu tập và làm việc thật nhiều, các hoặc lậu dứt sạch. Như trong kinh Ba La Diễn Noa, Đức Bạc-già-phạm nói kệ: Đoạn dục tưởng lo sợ, Lìa hôn trầm, mê ngủ, Và trạo cử, ố tác, Được xả niệm thanh tịnh. Pháp luân là cao tột, Được chánh trí giải thoát, Ta nói vô minh dứt, Được thắng tuệ phân biệt. - Bốn thứ nghiệp: Gồm có: 1. Nghiệp của dị thục đen của đen. 2. Nghiệp của dị thục trắng của trắng. 3. Nghiệp của dị thục đen trắng trắng đen. 4. Nghiệp của dị thục chẳng phải trắng chẳng phải đen, có khả năng dứt được các nghiệp. ===== PAGE 115 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 115 - Thế nào là nghiệp dị thục đen của đen? Đáp: Như Đức Thế Tôn nói với thầy Bố-thích-noa, người giữ câu chi giới về bò: Tất cả nên biết kỹ lưỡng! Ở đời có loại Bổ-đặc-già-la tạo các hành thân, ngữ, ý gây tổn hại. Khi đã gây các hạnh tổn hại đó rồi liền chứa nhóm tích tụ làm tăng trưởng sự tổn hại. Khi đã chứa nhóm tăng trưởng tổn hại thì gây tổn hại cho tự thể, khi tự thể mình bị tổn hại thì gây tổn hại cho cả thế gian. Khi thế gian đã bị tổn hại rồi thì gặp va chạm, gây tổn hại va chạm, khi va chạm đã bị tổn hại rồi thì gặp thọ gây tổn hại thọ. Thật là một mực chẳng đáng ưa, chẳng đáng vui, chẳng đáng mừng, chẳng vừa ý. Như các loại hữu tình Na lạc già sinh ra từ các loại đó rồi cũng gặp các xúc, thọ như thế v.v... Thế nên Ta nói các loại hữu tình đó tự mình tạo nghiệp. Tất cả hãy nên biết: Đó là nghiệp dị thục đen của đen. Tạo các hành thân, ngữ, ý gây tổn hại là gì? Là tạo các hành thân, ngữ, ý chẳng thiện. Ở nghĩa trong này ý nói các hành thân, ngữ, ý chẳng thiện đó tức là các hành thân, ngữ, ý gây tổn hại. Khi đã tạo các hành thân, ngữ, ý gây tổn hại rồi thì chứa cất và làm tăng trưởng thêm sự tổn hại, có nghĩa là tạo các hành thân, ngữ, ý chẳng thiện rồi thì gây tạo thêm ra các pháp chẳng xa lìa. Nghĩa ở đây là khi nói gây tạo thêm các pháp chẳng xa lìa thì chỉ cho việc tích tụ chứa nhóm thêm nhiều sự tổn hại. Khi chứa nhóm thêm nhiều sự tổn hại thì sẽ gây tổn hại cho tự thể của mình. Có nghĩa là khi gây tạo thêm lớn các pháp chẳng xa lìa rồi thì sẽ bị quả báo đọa vào địa ngục. Nghĩa ở đây ý nói: Bị đọa vào địa ngục tức là chỉ cho việc tự thể bị tổn hại. Tại sao như thế? Nghĩa là khi ở trong đó rồi thì mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân đụng chạm, ý hiểu pháp. Tất cả đều không vừa ý, ý không vui, không phải vừa ý, không có tướng vừa ý, không có tướng bình đẳng, luôn không bình đẳng... Do các sự kiện như thế mà phải chịu khổ sầu. Khi đã rước hại cho tự thể thì sẽ sinh tổn hại cả thế gian. Có nghĩa là khi gây nhân địa ngục thì tất phải bị đọa vào địa ngục. Ý nói đọa vào địa ngục ở đây là chỉ việc tổn hại thế gian. Vì sao thế? Nghĩa là khi đọa vào địa ngục rồi thì mắt thấy sắc..., cho đến ý hiểu pháp, tất cả đều chẳng vừa ý thỏa lòng, rộng nói cho đến chẳng bình đẳng và không có tướng bình đẳng..., do các sự kiện đó mà luôn thấy đau khổ. Nó sinh tổn hại thế gian rồi thì sẽ gặp các xúc tổn hại, nghĩa là khi đọa vào địa ngục thì tất phải gặp xúc ở địa ngục. Ý nói địa ngục đây là chỉ việc bị tổn hại. Khi gặp xúc tổn hại rồi thì tất phải nhận tổn hại, nghĩa là khi gặp ===== PAGE 116 ===== 116 BỘ TỲ ĐÀM 1 xúc loại đó thì phải có cái thọ loại đó. Khi xúc thuận hợp với khổ thì thọ cũng phải khổ. Do đó nên nói gặp xúc có tổn hại rồi thì có thọ tổn hại, chẳng thế nào có việc vui thích, đáng ham muốn, vừa ý thỏa lòng cả, là với thọ khổ đó thì tất cả chúng sinh đều không thể nào ham thích vui mừng vừa ý cả. Do đó cho nên nói là luôn luôn chẳng đáng ham thích và vừa lòng. Như loài hữu tình Na-lạc-ca, đây là chỉ cho loài hữu tình thế gian gây tội ác đáng bị đọa vào địa ngục. Do đó mà nói như loài hữu tình Na-lạc-ca. Nó do loại này sinh ra loại đó, là loài hữu tình gây tạo các việc có nhân duyên đó thì phải sinh như thế. Do đó mà nói nó thuộc loại nào thì sinh ra loại đó. Khi đã sinh rồi thì gặp xúc loại đó, nghĩa là sinh ra ở địa ngục thì gặp xúc ở địa ngục. Do đó mà nói đã sinh ra rồi thì gặp xúc loại đó. Thế nên Ta nói các loài hữu tình chính mình gây tạo các nghiệp. Nghĩa là giả sử hoặc có tạo các hành thân khẩu ý có tổn hại, hoặc không tạo, hoặc có chứa nhóm thêm các tổn hại, hoặc không có chứa nhóm, hoặc có chứa nhóm thêm lớn các tổn hại thì chiêu cảm tự thể bị tổn hại hoặc không chứa nhóm thì tự thể không bị tổn hại, nếu tự thể bị tổn hại thì gây tổn hại cho thế gian, hoặc tự thể không tổn hại thì không gây tổn hại cho thế gian. Nếu đã sinh tổn hại thế gian thì gặp xúc tổn hại, hoặc không gây tổn hại thế gian thì không gặp xúc tổn hại. Nếu gặp xúc tổn hại thì bị tổn hại, hoặc không gặp xúc tổn hại thì không gặp tổn hại, chẳng cần phải nói. Thế nên Ta nói các loài hữu tình đó tự mình tạo nghiệp, vì gây tạo các hành thân-khẩu-ý có tổn hại, thì tích chứa thêm lớn các sự tổn hại. Nếu chẳng tạo các hành thân, ngữ, ý tổn hại thì làm sao tích chứa thêm lớn các thứ tổn hại được? Còn như chứa nhóm thêm lớn các sự tổn hại thì tất phải gây tổn hại cho tự thể. Còn nếu chẳng chứa nhóm thêm các tổn hại thì làm sao gây tổn hại cho tự thể được? Còn như đã gây tổn hại cho tự thể thì sẽ sinh tổn hại cho thế gian. Nếu chẳng gây tổn hại cho tự thể thì làm sao gây tổn hại cho thế gian được? Còn như đã gây tổn hại cho thế gian thì phải gặp xúc tổn hại, nếu chẳng gây tổn hại thế gian thì làm sao gặp xúc tổn hại được. Còn như gặp xúc tổn hại thì tất phải nhận thọ tổn hại, nếu chẳng gặp xúc tổn hại thì đâu có nhận thọ tổn hại được? Chính điều này mới đáng nói, đáng để ý. Thế nên, Ta nói các loài hữu tình đó chính mình tạo nghiệp. Đó gọi là nghiệp dị thục đen của đen, nghĩa là chính nghiệp này là xấu ác chẳng thiện cho nên chiêu cảm ===== PAGE 117 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 117 nghiệp dị thục xấu xa chẳng vui vẻ ưa thích được vậy! - Thế nào là nghiệp dị thục trắng của trắng? Đáp: Như Đức Thế Tôn đã nói với thầy Bố-thích-noa, người giữ câu chi giới về bò. Tất cả nên biết ở đời có loại Bổ-đặc-già-la tạo ra các hành thân, ngữ, ý không tổn hại, nó tạo ra các hành thân, ngữ, ý không tổn hại rồi thì chứa nhóm tăng thêm các thứ không tổn hại. Khi đã chứa nhóm các thứ không tổn hại rồi thì có được tự thể không tổn hại. Khi có được tự thể không tổn hại rồi thì không sinh tổn hại cho thế gian. Khi đã sinh ra không tổn hại thế gian thì gặp xúc không tổn hại. Khi gặp xúc không tổn hại thì nhận được thọ không tổn hại. Thế là cứ một mực mến thích vui vẻ mừng rỡ và thỏa ý vừa lòng. Đây chính là các hữu tình ở các cõi trời không cần phải ăn uống. Nó từ loại này, nên sinh ra loại đó. Đã sinh rồi thì gặp xúc loại đó. Thế nên Ta nói các loại hữu tình đó tự mình tạo nghiệp, tất cả nên biết, đó là nghiệp dị thục trắng của trắng. Tạo hành thân, ngữ, ý không tổn hại là tạo các hành thân, ngữ, ý tốt lành, nghĩa trong này ý nói hạnh thiện của thân, ngữ, ý tức là các hạnh không tổn hại của thân, ngữ, ý. Nó tạo ra các hành thân, ngữ, ý không tổn hại rồi thì chứa nhóm thêm các thứ không tổn hại, là tạo các hành thân, ngữ, ý tốt lành rồi thì gây tạo thêm lớn các pháp xa lìa, tức là nói chứa nhóm thêm lớn các thứ không tổn hại. Chứa nhóm thêm lớn các thứ không tổn hại rồi thì sẽ được cái tự thể không tổn hại là gây tạo thêm lớn các pháp xa lìa được sinh vào cõi Sắc. Ý trong này nói cõi Sắc là chỉ cho tự thể không có tổn hại. Vì sao như thế? Vì khi đã trụ ở đó thì mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, thân đụng chạm, ý hiểu việc (pháp) thì tất cả đều vừa ý, chẳng thể không vừa ý được, tất cả đều vui, đều đúng ý, đều bình đẳng, mà không thể nào không vui, không đúng lý, không bình đẳng được, chính sự kiện đó nên toàn là vui vẻ thỏa lòng. Nó đã được tự thể không tổn hại nên sinh ra thế gian không tổn hại, nghĩa là đã chiêu cảm có cõi Sắc rồi thì sẽ sinh lên cõi trời thuộc Sắc giới. Ý ở đây nói cõi trời thuộc Sắc giới chính là thế gian không tổn hại đó. Vì sao như thế? Vì sinh vào cõi trời thuộc Sắc giới, thì mắt thấy sắc cho đến. ý biết pháp tất cả đều vừa ý, rộng nói cho đến tướng bình đẳng đều được bình đẳng. Do sự kiện này nên hoàn toàn nhận được sự vui mừng vừa ý. Do sinh ra thế gian không tổn hại nên gặp được xúc không tổn hại, nghĩa là khi sinh ở cõi trời thuộc Sắc giới rồi thì gặp xúc ở cõi Sắc. Ý ở đây nói xúc cõi trời thuộc Sắc giới là xúc không tổn hại. ===== PAGE 118 ===== 118 BỘ TỲ ĐÀM 1 Khi nó gặp xúc không tổn hại thì sẽ nhận được thọ không tổn hại, là gặp được loại xúc như thế thì nhất định nhận được thọ (cảm xúc) như thế, tức là xúc đã thuận vui thì thọ cũng vui sướng. Do đó mà nói gặp xúc không tổn hại thì nhận được thọ không tổn hại. Như thế là cứ một mực mến thích, vui mừng, thỏa ý, nghĩa là với thọ vui sướng đó thì vô lượng loài hữu tình nào cũng đều mến thích, vui vẻ, vừa ý. Do đó nên nói tất cả đều một mực vui thích thỏa lòng. Như các loài hữu tình ở các cõi trời không ăn uống, nghĩa là nói thế gian hướng về cõi Sắc. Do đó nên nói loài hữu tình chư Thiên không cần ăn uống. Nó do loại này thì sinh ra loại đó, nghĩa là chính các sự việc của loài hữu tình đó có nhân duyên đó mà sinh ra như vậy. Do đó nên nói nó do loại nào thì sinh ra loại đó. Sinh ra gặp xúc loại đó, nghĩa là đã sinh vào cõi Sắc thì gặp xúc của cõi Sắc. Do đó mà nói đã sinh ra rồi thì lại gặp xúc của loại đó. Thế nên Ta nói loài hữu tình đó tự mình tạo nghiệp, nghĩa là giả sử như tạo các hành thân, ngữ, ý không tổn hại, hoặc chẳng tạo các hành thân, ngữ, ý không tổn hại, thì đều chứa nhóm thêm nhiều các thứ không tổn hại. Nếu chứa nhóm thêm nhiều các thứ không tổn hại, thì sẽ chiêu cảm tự thể không tổn hại, hoặc chẳng chiêu cảm được tự thể không tổn hại. Nếu như có được tự thể không tổn hại hoặc chẳng có được tự thể không tổn hại thì sẽ sinh ra thế gian không tổn hại, hoặc chẳng sinh ra thế gian không tổn hại. Nếu đã sinh ra thế gian không tổn hại, hoặc chẳng sinh ra thế gian không tổn hại thì sẽ gặp được xúc không tổn hại hoặc chẳng gặp xúc không tổn hại. Nếu gặp được xúc không tổn hại, hoặc chẳng gặp xúc không tổn hại thì sẽ nhận được thọ không tổn hại. Điều này chẳng đáng nói. Thế nên Ta nói các loài hữu tình đó tự mình tạo nghiệp. Vì nếu tạo các hành thân, ngữ, ý không tổn hại, thì chứa nhóm tăng thêm các thứ không tổn hại. Chẳng tạo các hành thân, ngữ, ý không tổn hại thì chẳng chứa nhóm thêm nhiều các thứ không tổn hại, thì có được tự thể không tổn hại. Nếu chẳng chứa nhóm thêm các thứ không tổn hại thì cũng chẳng có được tự thể không tổn hại. Nếu cảm được tự thể không tổn hại thì sinh ra thế gian không tổn hại. Không cảm được tự thể không tổn hại thì cũng không sinh ra thế gian không tổn hại. Nếu sinh ra thế gian không tổn hại thì gặp được xúc không tổn hại, còn như chẳng sinh ra thế gian không tổn hại thì cũng chẳng gặp được xúc không tổn hại. Nếu gặp được xúc không tổn hại thì nhận được thọ không tổn hại. Còn ===== PAGE 119 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 119 như không gặp được xúc không tổn hại thì cũng không nhận được thọ không tổn hại. Đây là điều đáng nói, thế nên Ta nói các loài hữu tình đó tự tạo nghiệp. Đó gọi là nghiệp dị thục trắng của trắng, nghĩa là các nghiệp tốt lành này chiêu cảm được quả dị thục đáng vui mừng mến thích. - Thế nào gọi là nghiệp dị thục trắng đen của trắng đen? Đáp: Như Đức Thế Tôn nói với thầy Bố-thích-noa, người giữ câu chi giới về bò: Tất cả nên biết! Ở đời có một loại Bổ-đặc-già-la tạo ra các hành thân, ngữ, ý có tổn hại và không tổn hại. Nó tạo ra các hành thân, ngữ, ý có tổn hại và không tổn hại rồi thì chứa nhóm thêm nhiều các pháp tổn hại và không tổn hại. Nó chứa nhóm thêm nhiều các pháp tổn hại và không tổn hại rồi liền chiêu cảm tự thể có tổn hại và không tổn hại. Khi nó đã chiêu cảm tự thể có tổn hại và không tổn hại thì nó sẽ sinh ra cõi thế gian có tổn hại và không tổn hại. Khi đã sinh ra cõi thế gian có tổn hại và không tổn hại thì sẽ gặp được xúc có tổn hại và không tổn hại. Khi đã được cái xúc có tổn hại và không tổn hại thì nhận được cái thọ có tổn hại và không tổn hại. Nó xen vào nhau lẫn lộn như loài hữu tình vừa là người vừa là một phần trời pha lẫn vào. Do loại này mà sinh ra loài đó. Đã sinh rồi thì sẽ gặp loại xúc đó. Thế nên Ta nói, loài hữu tình đó do chính mình tạo nghiệp. Tất cả đều nên biết đó là nghiệp dị thục trắng đen của trắng đen. Tạo ra các hành thân, ngữ, ý có tổn hại và không tổn hại, là tạo ra các hành thân, ngữ, ý có thiện và chẳng thiện. Ý ở đây nói tạo ra các hành thân, ngữ, ý có thiện và chẳng thiện thì gọi là tạo ra các hành thân, ngữ, ý tổn hại và không tổn hại. Tạo ra các hành thân, ngữ, ý có tổn hại và không tổn hại rồi thì chứa nhóm tăng thêm nhiều các thứ tổn hại và không tổn hại đó, nghĩa là đã tạo ra các hành thân, ngữ, ý thiện và chẳng thiện rồi thì tạo tác tăng thêm các pháp xa lìa và chẳng xa lìa. Nghĩa trong này, ý nói gây tạo thêm nhiều các pháp xa lìa và chẳng xa lìa thì gọi là chứa nhóm thêm nhiều các thứ tổn hại và không tổn hại đó. Chứa nhóm thêm nhiều các thứ tổn hại và không tổn hại ấy rồi thì chiêu cảm được tự thể tổn hại và không tổn hại đó, nghĩa là gây tạo thêm nhiều các pháp xa lìa và chẳng xa lìa rồi thì liền chiêu cảm được cõi Dục của người và trời. Ý ở đây nói cõi Dục của trời và người thì gọi là tự thể có tổn hại và không tổn hại. Vì sao? Ấy là vì khi trụ ở trong cõi đó thì mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân đụng chạm và ý biết pháp, tất cả có khi là vừa ý có khi chẳng vừa ý, ý vui và cũng có khi ý chẳng vui, có tướng vừa ý, mà có khi có tướng không vừa ===== PAGE 120 ===== 120 BỘ TỲ ĐÀM 1 ý, có khi bình đẳng tự nhiên mà cũng có khi chẳng tự nhiên bình đẳng... Do các sự kiện như thế mà hoặc vui hoặc buồn lẫn lộn. Khi chiêu cảm được tự thể tổn hại và không tổn hại thì sẽ sinh ra cõi thế gian tổn hại hoặc không tổn hại, có nghĩa là chiêu cảm được ở trong cõi Dục của trời và người rồi thì chắc chắn sẽ sinh vào cõi Dục đó. Ý ở đây nói cõi Dục của trời và người thì gọi là thế gian tổn hại hoặc không tổn hại. Vì sao? Vì khi đã sinh làm trời và người trong cõi Dục rồi thì mắt thấy sắc..., cho đến ý biết pháp tất cả đều là hoặc vừa ý hoặc chẳng vừa ý, rộng nói cho đến được bình đẳng tự nhiên hoặc chẳng bình đẳng tự nhiên. Do các sự kiện đó mà có vui khổ xen lẫn nhau. Khi sinh cõi thế gian có tổn hại hoặc không tổn hại thì sẽ gặp xúc có tổn hại hoặc không tổn hại, có nghĩa là khi sinh vào cõi Dục của trời và người rồi thì gặp xúc ở cõi Dục của trời và người. Ý ở đây nói cái xúc cõi Dục của trời và người thì đó là cái xúc có tổn hại và không tổn hại. Khi gặp xúc có tổn hại và không tổn hại rồi thì sẽ nhận được thọ có tổn hại và không tổn hại, có nghĩa là với loại xúc như thế thì nhất định phải nhận được loại thọ như thế. Khi xúc đã thuận khổ và lạc thì tất nhiên thọ cũng phải khổ và lạc. Do đó cho nên nói gặp xúc có tổn hại hay không tổn hại rồi thì sẽ nhận được thọ có tổn hại và không tổn hại, xen lẫn vào đó, có nghĩa là khổ và vui nó xen lẫn vào nhau mà hiện ra ngay trong khi đó. Do đó nên nói là nó chen nhau, xen lẫn vào nhau. Do loại này thì sinh ra loại đó, nghĩa là các sự việc mà loài hữu tình đó y vào thì có nhân đó duyên đó mà sinh ra nó. Do đó mà nói do loại này sinh ra loại đó. Khi đã sinh ra rồi thì sẽ gặp xúc loại đó, nghĩa là khi sinh vào cõi Dục của trời và người rồi thì sẽ gặp xúc ở cõi Dục của trời và người. Do đó mà nói khi sinh ra rồi thì sẽ gặp xúc loại đó. Thế nên Ta nói các loài hữu tình đó tự mình tạo nghiệp có nghĩa là giả sử: Nếu như tạo các hành thân, ngữ, ý có tổn hại và không tổn hại, hoặc chẳng tạo ra các hành thân, ngữ, ý có tổn hại và không tổn hại thì đều chứa nhóm thêm nhiều các thứ tổn hại hoặc không tổn hại, hoặc chẳng chứa nhóm thêm nhiều thứ có tổn hại hoặc không tổn hại. Nếu chứa nhóm thêm nhiều các thứ tổn hại hoặc không tổn hại, hoặc không chứa nhóm thêm nhiều các thứ tổn hại hoặc không tổn hại, thì sẽ chiêu cảm được tự thể có tổn hại hoặc không tổn hại, hoặc không chiêu cảm được tự thể có tổn hại hoặc không tổn hại. Nếu đã có được tự thể tổn hại, hoặc không tổn hại, hoặc chẳng có được tự thể tổn hại, hoặc không tổn hại thì sẽ sinh ra cõi thế gian có tổn hại hoặc không tổn hại, hoặc ===== PAGE 121 ===== SỐ 1536 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC - Quyển 7 121 chẳng sinh ra cõi thế gian tổn hại hoặc không tổn hại. Nếu đã sinh ra cõi thế gian có tổn hại và không tổn hại, hoặc không sinh ra cõi thế gian tổn hại hoặc không tổn hại thì sẽ gặp được các xúc tổn hại hoặc không tổn hại, hoặc không gặp các xúc tổn hại hoặc không tổn hại. Nếu gặp các xúc tổn hại hoặc không tổn hại, hoặc không gặp được các xúc tổn hại hoặc không tổn hại thì nhận được thọ tổn hại hoặc không tổn hại. Đây thì chẳng cần phải nói. Thế nên Ta nói các loài hữu tình ấy tự mình đã tạo các nghiệp. ===== PAGE 122 ===== 122 BỘ TỲ ĐÀM 1 LUẬN A TỲ ĐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC