vb16:0.1Vibhaṅga
vb16:0.2Ñāṇavibhaṅga
vb16:1.01. Ekakamātikā
vb16:1.1Ekavidhena ñāṇavatthu—
vb16:1.2pañca viññāṇā na hetū, ahetukā, hetuvippayuttā, sappaccayā, saṅkhatā, arūpā, lokiyā, sāsavā, saṁyojaniyā, ganthaniyā, oghaniyā, yoganiyā, nīvaraṇiyā, parāmaṭṭhā, upādāniyā, saṅkilesikā, abyākatā, sārammaṇā, acetasikā, vipākā, upādinnupādāniyā, asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikā, na savitakkasavicārā, na avitakkavicāramattā, avitakkaavicārā, na pītisahagatā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā, nevācayagāmināpacayagāmino, nevasekkhanāsekkhā, parittā, kāmāvacarā, na rūpāvacarā, na arūpāvacarā, pariyāpannā, no apariyāpannā, aniyatā, aniyyānikā.
vb16:2.1Uppannavatthukā uppannārammaṇā.
vb16:3.1Purejātavatthukā purejātārammaṇā.
vb16:4.1Ajjhattikavatthukā bāhirārammaṇā.
vb16:5.1Asambhinnavatthukā asambhinnārammaṇā.
vb16:6.1Nānāvatthukā nānārammaṇā.
vb16:7.1Na aññamaññassa gocaravisayaṁ paccanubhonti.
vb16:8.1Na asamannāhārā uppajjanti.
vb16:9.1Na amanasikārā uppajjanti.
vb16:10.1Na abbokiṇṇā uppajjanti.
vb16:11.1Na apubbaṁ acarimaṁ uppajjanti.
vb16:12.1Na aññamaññassa samanantarā uppajjanti.
vb16:13.1Pañca viññāṇā anābhogā.
vb16:14.1Pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṁ paṭivijānāti aññatra abhinipātamattā.
vb16:15.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kañci dhammaṁ paṭivijānāti.
vb16:16.1Pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṁ kappeti.
vb16:17.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṁ kappeti.
vb16:18.1Pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṁ na vacīkammaṁ paṭṭhapeti.
vb16:19.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kāyakammaṁ na vacīkammaṁ paṭṭhapeti.
vb16:20.1Pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṁ dhammaṁ samādiyati.
vb16:21.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kusalākusalaṁ dhammaṁ samādiyati.
vb16:22.1Pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti.
vb16:23.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti.
vb16:24.1Pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati.
vb16:25.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na cavati na uppajjati.
vb16:26.1Pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṁ passati.
vb16:27.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṁ passati, yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā.
vb16:28.1Evaṁ ekavidhena ñāṇavatthu.
vb16:29.02. Dukamātikā
vb16:29.1Duvidhena ñāṇavatthu—
vb16:30.1Lokiyā paññā, lokuttarā paññā.
vb16:31.1Kenaci viññeyyā paññā, kenaci na viññeyyā paññā.
vb16:32.1Sāsavā paññā, anāsavā paññā.
vb16:33.1Āsavavippayuttā sāsavā paññā, āsavavippayuttā anāsavā paññā.
vb16:34.1Saṁyojaniyā paññā, asaṁyojaniyā paññā.
vb16:35.1Saṁyojanavippayuttā saṁyojaniyā paññā, saṁyojanavippayuttā asaṁyojaniyā paññā.
vb16:36.1Ganthaniyā paññā, aganthaniyā paññā.
vb16:37.1Ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, ganthavippayuttā aganthaniyā paññā.
vb16:38.1Oghaniyā paññā, anoghaniyā paññā.
vb16:39.1Oghavippayuttā oghaniyā paññā, oghavippayuttā anoghaniyā paññā.
vb16:40.1Yoganiyā paññā, ayoganiyā paññā.
vb16:41.1Yogavippayuttā yoganiyā paññā, yogavippayuttā ayoganiyā paññā.
vb16:42.1Nīvaraṇiyā paññā, anīvaraṇiyā paññā.
vb16:43.1Nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā.
vb16:44.1Parāmaṭṭhā paññā, aparāmaṭṭhā paññā.
vb16:45.1Parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā.
vb16:46.1Upādinnā paññā, anupādinnā paññā.
vb16:47.1Upādāniyā paññā, anupādāniyā paññā.
vb16:48.1Upādānavippayuttā upādāniyā paññā, upādānavippayuttā anupādāniyā paññā.
vb16:49.1Saṅkilesikā paññā, asaṅkilesikā paññā.
vb16:50.1Kilesavippayuttā saṅkilesikā paññā, kilesavippayuttā asaṅkilesikā paññā.
vb16:51.1Savitakkā paññā, avitakkā paññā.
vb16:52.1Savicārā paññā, avicārā paññā.
vb16:53.1Sappītikā paññā, appītikā paññā.
vb16:54.1Pītisahagatā paññā, na pītisahagatā paññā.
vb16:55.1Sukhasahagatā paññā, na sukhasahagatā paññā.
vb16:56.1Upekkhāsahagatā paññā, na upekkhāsahagatā paññā.
vb16:57.1Kāmāvacarā paññā, na kāmāvacarā paññā.
vb16:58.1Rūpāvacarā paññā, na rūpāvacarā paññā.
vb16:59.1Arūpāvacarā paññā, na arūpāvacarā paññā.
vb16:60.1Pariyāpannā paññā, apariyāpannā paññā.
vb16:61.1Niyyānikā paññā, aniyyānikā paññā.
vb16:62.1Niyatā paññā, aniyatā paññā.
vb16:63.1Sauttarā paññā, anuttarā paññā.
vb16:64.1Atthajāpikā paññā, jāpitatthā paññā.
vb16:65.1Evaṁ duvidhena ñāṇavatthu.
vb16:66.03. Tikamātikā
vb16:66.1Tividhena ñāṇavatthu—
vb16:67.1Cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā.
vb16:68.1Dānamayā paññā, sīlamayā paññā, bhāvanāmayā paññā.
vb16:69.1Adhisīle paññā, adhicitte paññā, adhipaññāya paññā.
vb16:70.1Āyakosallaṁ, apāyakosallaṁ, upāyakosallaṁ.
vb16:71.1Vipākā paññā, vipākadhammadhammā paññā, nevavipākanavipākadhammadhammā paññā.
vb16:72.1Upādinnupādāniyā paññā, anupādinnupādāniyā paññā, anupādinnaanupādāniyā paññā.
vb16:73.1Savitakkasavicārā paññā, avitakkavicāramattā paññā, avitakkaavicārā paññā.
vb16:74.1Pītisahagatā paññā, sukhasahagatā paññā, upekkhāsahagatā paññā.
vb16:75.1Ācayagāminī paññā, apacayagāminī paññā, nevācayagāmināpacayagāminī paññā.
vb16:76.1Sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhanāsekkhā paññā.
vb16:77.1Parittā paññā, mahaggatā paññā, appamāṇā paññā.
vb16:78.1Parittārammaṇā paññā, mahaggatārammaṇā paññā, appamāṇārammaṇā paññā.
vb16:79.1Maggārammaṇā paññā, maggahetukā paññā, maggādhipatinī paññā.
vb16:80.1Uppannā paññā, anuppannā paññā, uppādinī paññā.
vb16:81.1Atītā paññā, anāgatā paññā, paccuppannā paññā.
vb16:82.1Atītārammaṇā paññā, anāgatārammaṇā paññā, paccuppannārammaṇā paññā.
vb16:83.1Ajjhattā paññā, bahiddhā paññā, ajjhattabahiddhā paññā.
vb16:84.1Ajjhattārammaṇā paññā, bahiddhārammaṇā paññā, ajjhattabahiddhārammaṇā paññā.
vb16:85.1Savitakkasavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā.
vb16:86.1Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā.
vb16:87.1Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā.
vb16:88.1Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī.
vb16:89.1Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā.
vb16:90.1Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā.
vb16:91.1Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā.
vb16:92.1Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī.
vb16:93.1Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī.
vb16:94.1Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā.
vb16:95.1Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā.
vb16:96.1Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā.
vb16:97.1Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
vb16:98.1Avitakkavicāramattā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā.
vb16:99.1Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā.
vb16:100.1Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī.
vb16:101.1Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā.
vb16:102.1Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī.
vb16:103.1Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā.
vb16:104.1Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā.
vb16:105.1Avitakkaavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā.
vb16:106.1Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā.
vb16:107.1Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā.
vb16:108.1Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī.
vb16:109.1Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā.
vb16:110.1Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā.
vb16:111.1Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī.
vb16:112.1Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī.
vb16:113.1Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā.
vb16:114.1Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā.
vb16:115.1Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā.
vb16:116.1Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
vb16:117.1Pītisahagatā paññā sukhasahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā.
vb16:118.1Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā.
vb16:119.1Atthi savitakkasavicārā, atthi avitakkavicāramattā, atthi avitakkaavicārā.
vb16:120.1Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī.
vb16:121.1Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā.
vb16:122.1Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā.
vb16:123.1Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā.
vb16:124.1Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī.
vb16:125.1Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī.
vb16:126.1Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā.
vb16:127.1Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā.
vb16:128.1Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā.
vb16:129.1Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
vb16:130.1Upekkhāsahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā.
vb16:131.1Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā.
vb16:132.1Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī.
vb16:133.1Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā.
vb16:134.1Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā.
vb16:135.1Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā.
vb16:136.1Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī.
vb16:137.1Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī.
vb16:138.1Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā.
vb16:139.1Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā.
vb16:140.1Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā.
vb16:141.1Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
vb16:142.1Evaṁ tividhena ñāṇavatthu.
vb16:143.04. Catukkamātikā
vb16:143.1Catubbidhena ñāṇavatthu—
vb16:144.1Kammassakatañāṇaṁ, saccānulomikaṁ ñāṇaṁ, maggasamaṅgissa ñāṇaṁ, phalasamaṅgissa ñāṇaṁ.
vb16:145.1Dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ.
vb16:146.1Kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā, arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā.
vb16:147.1Dhamme ñāṇaṁ, anvaye ñāṇaṁ, pariye ñāṇaṁ, sammutiñāṇaṁ.
vb16:148.1Atthi paññā ācayāya no apacayāya, atthi paññā apacayāya no ācayāya, atthi paññā ācayāya ceva apacayāya ca, atthi paññā nevācayāya no apacayāya.
vb16:149.1Atthi paññā nibbidāya no paṭivedhāya, atthi paññā paṭivedhāya no nibbidāya, atthi paññā nibbidāya ceva paṭivedhāya ca, atthi paññā neva nibbidāya no paṭivedhāya.
vb16:150.1Hānabhāginī paññā, ṭhitibhāginī paññā, visesabhāginī paññā, nibbedhabhāginī paññā.
vb16:151.1Catasso paṭisambhidā.
vb16:152.1Catasso paṭipadā.
vb16:153.1Cattāri ārammaṇāni.
vb16:154.1Jarāmaraṇe ñāṇaṁ, jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṁ, jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṁ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ.
vb16:155.1Jātiyā ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.2bhave ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.3upādāne ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.4taṇhāya ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.5vedanāya ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.6phasse ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.7saḷāyatane ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.8nāmarūpe ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.9viññāṇe ñāṇaṁ …pe…
vb16:155.10saṅkhāresu ñāṇaṁ, saṅkhārasamudaye ñāṇaṁ, saṅkhāranirodhe ñāṇaṁ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ.
vb16:155.11Evaṁ catubbidhena ñāṇavatthu.
vb16:156.05. Pañcakamātikā
vb16:156.1Pañcavidhena ñāṇavatthu—
vb16:157.1Pañcaṅgiko sammāsamādhi, pañcañāṇiko sammāsamādhi.
vb16:158.1Evaṁ pañcavidhena ñāṇavatthu.
vb16:159.06. Chakkamātikā
vb16:159.1Chabbidhena ñāṇavatthu—
vb16:160.1Chasu abhiññāsu paññā.
vb16:161.1Evaṁ chabbidhena ñāṇavatthu.
vb16:162.07. Sattakamātikā
vb16:162.1Sattavidhena ñāṇavatthu—
vb16:163.1Sattasattati ñāṇavatthūni.
vb16:164.1Evaṁ sattavidhena ñāṇavatthu.
vb16:165.08. Aṭṭhakamātikā
vb16:165.1Aṭṭhavidhena ñāṇavatthu—
vb16:166.1Catūsu maggesu, catūsu phalesu paññā.
vb16:167.1Evaṁ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
vb16:168.09. Navakamātikā
vb16:168.1Navavidhena ñāṇavatthu—
vb16:169.1Navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā.
vb16:170.1Evaṁ navavidhena ñāṇavatthu.
vb16:171.010. Dasakamātikā
vb16:171.1Dasavidhena ñāṇavatthu—
vb16:171.2dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:171.3Katamāni dasa?
vb16:172.1Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:172.2Yampi tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:173.1Puna caparaṁ tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:173.2Yampi tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:174.1Puna caparaṁ tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:174.2Yampi tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:175.1Puna caparaṁ tathāgato anekadhātu nānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:175.2Yampi tathāgato anekadhātu nānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:176.1Puna caparaṁ tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:176.2Yampi tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:177.1Puna caparaṁ tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:177.2Yampi tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:178.1Puna caparaṁ tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:178.2Yampi tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:179.1Puna caparaṁ tathāgato pubbenivāsānussatiṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:179.2Yampi tathāgato pubbenivāsānussatiṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:180.1Puna caparaṁ tathāgato sattānaṁ cutūpapātaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:180.2Yampi tathāgato sattānaṁ cutūpapātaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:181.1Puna caparaṁ tathāgato āsavānaṁ khayaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.
vb16:181.2Yampi tathāgato āsavānaṁ khayaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti, yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:181.3Imāni dasa tathāgatassa tathāgatabalāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.
vb16:182.1Evaṁ dasavidhena ñāṇavatthu.
vb16:182.2Mātikā.
vb16:183.0.1Niddesa
vb16:183.0.21. Ekakaniddesa
vb16:183.1Pañca viññāṇā na hetumeva, ahetukameva, hetuvippayuttameva, sappaccayameva, saṅkhatameva, arūpameva, lokiyameva, sāsavameva, saṁyojaniyameva, ganthaniyameva, oghaniyameva, yoganiyameva, nīvaraṇiyameva, parāmaṭṭhameva, upādāniyameva, saṅkilesikameva, abyākatameva, sārammaṇameva, acetasikameva, vipākameva, upādinnupādāniyameva, asaṅkiliṭṭhasaṅkilesikameva, na savitakkasavicārameva, na avitakkavicāramattameva, avitakkaavicārameva, na pītisahagatameva, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbameva, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukameva, nevācayagāmināpacayagāmimeva, nevasekkhanāsekkhameva, parittameva, kāmāvacarameva, na rūpāvacarameva, na arūpāvacarameva, pariyāpannameva, no apariyāpannameva, aniyatameva, aniyyānikameva, uppannaṁ manoviññāṇaviññeyyameva, aniccameva, jarābhibhūtameva.
vb16:184.1Pañca viññāṇā uppannavatthukā, uppannārammaṇāti uppannasmiṁ vatthusmiṁ uppanne ārammaṇe uppajjanti.
vb16:185.1Purejātavatthukā, purejātārammaṇāti purejātasmiṁ vatthusmiṁ purejāte ārammaṇe uppajjanti.
vb16:186.1Ajjhattikavatthukā, bāhirārammaṇāti pañcannaṁ viññāṇānaṁ vatthu ajjhattikā, ārammaṇā bāhirā.
vb16:187.1Asambhinnavatthukā, asambhinnārammaṇāti asambhinnasmiṁ vatthusmiṁ asambhinne ārammaṇe uppajjanti.
vb16:188.1Nānāvatthukā, nānārammaṇāti aññaṁ cakkhuviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṁ sotaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṁ ghānaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṁ jivhāviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṁ kāyaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca.
vb16:189.1Na aññamaññassa gocaravisayaṁ paccanubhontīti cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṁ sotaviññāṇaṁ na paccanubhoti, sotaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.2Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṁ ghānaviññāṇaṁ na paccanubhoti, ghānaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.3Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṁ jivhāviññāṇaṁ na paccanubhoti, jivhāviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.4Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṁ kāyaviññāṇaṁ na paccanubhoti, kāyaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.5Sotaviññāṇassa …pe…
vb16:189.6ghānaviññāṇassa …pe…
vb16:189.7jivhāviññāṇassa …pe…
vb16:189.8kāyaviññāṇassa gocaravisayaṁ cakkhuviññāṇaṁ na paccanubhoti, cakkhuviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.9Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṁ sotaviññāṇaṁ na paccanubhoti, sotaviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.10Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṁ ghānaviññāṇaṁ na paccanubhoti, ghānaviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:189.11Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṁ jivhāviññāṇaṁ na paccanubhoti, jivhāviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṁ na paccanubhoti.
vb16:190.1Na asamannāhārā uppajjantīti samannāharantassa uppajjanti.
vb16:191.1Na amanasikārā uppajjantīti manasikarontassa uppajjanti.
vb16:192.1Na abbokiṇṇā uppajjantīti na paṭipāṭiyā uppajjanti.
vb16:193.1Na apubbaṁ acarimaṁ uppajjantīti na ekakkhaṇe uppajjanti.
vb16:194.1Na aññamaññassa samanantarā uppajjantīti cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā sotaviññāṇaṁ na uppajjati, sotaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.2Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā ghānaviññāṇaṁ na uppajjati, ghānaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.3Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā jivhāviññāṇaṁ na uppajjati, jivhāviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.4Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā kāyaviññāṇaṁ na uppajjati, kāyaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.5Sotaviññāṇassa …pe…
vb16:194.6ghānaviññāṇassa …pe…
vb16:194.7jivhāviññāṇassa …pe…
vb16:194.8kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā cakkhuviññāṇaṁ na uppajjati, cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.9Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā sotaviññāṇaṁ na uppajjati, sotaviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.10Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā ghānaviññāṇaṁ na uppajjati, ghānaviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:194.11Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā jivhāviññāṇaṁ na uppajjati, jivhāviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṁ na uppajjati.
vb16:195.1Pañca viññāṇā anābhogāti pañcannaṁ viññāṇānaṁ natthi āvaṭṭanā vā ābhogo vā samannāhāro vā manasikāro vā.
vb16:196.1Pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṁ paṭivijānātīti pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṁ paṭivijānāti.
vb16:197.1Aññatra abhinipātamattāti aññatra āpātamattā.
vb16:198.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kañci dhammaṁ paṭivijānātīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na kañci dhammaṁ paṭivijānāti.
vb16:199.1Pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṁ kappetīti pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṁ kappeti—
vb16:199.2gamanaṁ vā ṭhānaṁ vā nisajjaṁ vā seyyaṁ vā.
vb16:200.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṁ kappetīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na kañci iriyāpathaṁ kappeti—
vb16:200.2gamanaṁ vā ṭhānaṁ vā nisajjaṁ vā seyyaṁ vā.
vb16:201.1Pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṁ na vacīkammaṁ paṭṭhapetīti pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṁ na vacīkammaṁ paṭṭhapeti.
vb16:202.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kāyakammaṁ na vacīkammaṁ paṭṭhapetīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na kāyakammaṁ na vacīkammaṁ paṭṭhapeti.
vb16:203.1Pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṁ dhammaṁ samādiyatīti pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṁ dhammaṁ samādiyati.
vb16:204.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na kusalākusalaṁ dhammaṁ samādiyatīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na kusalākusalaṁ dhammaṁ samādiyati.
vb16:205.1Pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhātīti pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti.
vb16:206.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhātīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti.
vb16:207.1Pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjatīti pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati.
vb16:208.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na cavati na uppajjatīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na cavati na uppajjati.
vb16:209.1Pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṁ passatīti pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṁ passati.
vb16:210.1Pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṁ passatīti pañcannaṁ viññāṇānaṁ samanantarā manodhātuyāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṁ passati.
vb16:211.1Evaṁ yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā.
vb16:212.1Evaṁ ekavidhena ñāṇavatthu.
vb16:212.2Ekakaṁ.
vb16:213.02. Dukaniddesa
vb16:213.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā lokiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā lokuttarā paññā.
vb16:214.1Sabbāva paññā kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā.
vb16:215.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā sāsavā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anāsavā paññā.
vb16:216.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā āsavavippayuttā sāsavā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā āsavavippayuttā anāsavā paññā.
vb16:217.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṁyojaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā asaṁyojaniyā paññā.
vb16:218.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṁyojanavippayuttā saṁyojaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā saṁyojanavippayuttā asaṁyojaniyā paññā.
vb16:219.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā ganthaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā aganthaniyā paññā.
vb16:220.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā ganthavippayuttā aganthaniyā paññā.
vb16:221.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā oghaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anoghaniyā paññā.
vb16:222.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā oghavippayuttā oghaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā oghavippayuttā anoghaniyā paññā.
vb16:223.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā yoganiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā ayoganiyā paññā.
vb16:224.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā yogavippayuttā yoganiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā yogavippayuttā ayoganiyā paññā.
vb16:225.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā nīvaraṇiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anīvaraṇiyā paññā.
vb16:226.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā.
vb16:227.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā parāmaṭṭhā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā aparāmaṭṭhā paññā.
vb16:228.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā.
vb16:229.1Tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnā paññā, tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnā paññā.
vb16:230.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā upādāniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādāniyā paññā.
vb16:231.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā upādānavippayuttā upādāniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā upādānavippayuttā anupādāniyā paññā.
vb16:232.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṅkilesikā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā asaṅkilesikā paññā.
vb16:233.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā kilesavippayuttā saṅkilesikā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā kilesavippayuttā asaṅkilesikā paññā.
vb16:234.1Vitakkasampayuttā paññā savitakkā paññā, vitakkavippayuttā paññā avitakkā paññā.
vb16:235.1Vicārasampayuttā paññā savicārā paññā, vicāravippayuttā paññā avicārā paññā.
vb16:236.1Pītisampayuttā paññā sappītikā paññā, pītivippayuttā paññā appītikā paññā.
vb16:237.1Pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā, pītivippayuttā paññā na pītisahagatā paññā.
vb16:238.1Sukhasampayuttā paññā sukhasahagatā paññā, sukhavippayuttā paññā na sukhasahagatā paññā.
vb16:239.1Upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā, upekkhāvippayuttā paññā na upekkhāsahagatā paññā.
vb16:240.1Kāmāvacarakusalābyākate paññā kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā na kāmāvacarā paññā.
vb16:241.1Rūpāvacarakusalābyākate paññā rūpāvacarā paññā, kāmāvacarā paññā arūpāvacarā paññā apariyāpannā paññā na rūpāvacarā paññā.
vb16:242.1Arūpāvacarakusalābyākate paññā arūpāvacarā paññā, kāmāvacarā paññā rūpāvacarā paññā apariyāpannā paññā na arūpāvacarā paññā.
vb16:243.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā pariyāpannā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā apariyāpannā paññā.
vb16:244.1Catūsu maggesu paññā niyyānikā paññā, tīsu bhūmīsu kusale catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā aniyyānikā paññā.
vb16:245.1Catūsu maggesu paññā niyatā paññā, tīsu bhūmīsu kusale catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā aniyatā paññā.
vb16:246.1Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā sauttarā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anuttarā paññā.
vb16:247.1Tattha katamā atthajāpikā paññā?
vb16:248.1Catūsu bhūmīsu kusale arahato abhiññaṁ uppādentassa samāpattiṁ uppādentassa kiriyābyākate paññā atthajāpikā paññā, catūsu bhūmīsu vipāke arahato uppannāya abhiññāya uppannāya samāpattiyā kiriyābyākate paññā jāpitatthā paññā.
vb16:249.1Evaṁ duvidhena ñāṇavatthu.
vb16:249.2Dukaṁ.
vb16:250.03. Tikaniddesa
vb16:250.1Tattha katamā cintāmayā paññā?
vb16:250.2Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṁ vā saccānulomikaṁ vā rūpaṁ aniccanti vā vedanā …pe…
vb16:250.3saññā … saṅkhārā … viññāṇaṁ aniccanti vā, yaṁ evarūpiṁ anulomikaṁ khantiṁ diṭṭhiṁ ruciṁ mudiṁ pekkhaṁ dhammanijjhānakkhantiṁ parato assutvā paṭilabhati—
vb16:250.4ayaṁ vuccati “cintāmayā paññā”.
vb16:251.1Tattha katamā sutamayā paññā?
vb16:251.2Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṁ vā saccānulomikaṁ vā rūpaṁ aniccanti vā vedanā …pe…
vb16:251.3saññā … saṅkhārā … viññāṇaṁ aniccanti vā, yaṁ evarūpiṁ anulomikaṁ khantiṁ diṭṭhiṁ ruciṁ mudiṁ pekkhaṁ dhammanijjhānakkhantiṁ parato sutvā paṭilabhati—
vb16:251.4ayaṁ vuccati “sutamayā paññā”.
vb16:252.1Sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā.
vb16:253.1Tattha katamā dānamayā paññā?
vb16:253.2Dānaṁ ārabbha dānādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:253.3ayaṁ vuccati “dānamayā paññā”.
vb16:254.1Tattha katamā sīlamayā paññā?
vb16:254.2Sīlaṁ ārabbha sīlādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:254.3ayaṁ vuccati “sīlamayā paññā”.
vb16:255.1Sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā.
vb16:256.1Tattha katamā adhisīle paññā?
vb16:256.2Pātimokkhasaṁvaraṁ saṁvarantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:256.3ayaṁ vuccati “adhisīle paññā”.
vb16:257.1Tattha katamā adhicitte paññā?
vb16:257.2Rūpāvacarārūpāvacarasamāpattiṁ samāpajjantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:257.3ayaṁ vuccati “adhicitte paññā”.
vb16:258.1Tattha katamā adhipaññāya paññā?
vb16:258.2Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā—
vb16:258.3ayaṁ vuccati “adhipaññāya paññā”.
vb16:259.1Tattha katamaṁ āyakosallaṁ?
vb16:259.2“Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā pahīyanti.
vb16:259.3Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṁvattantī”ti—
vb16:259.4yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:259.5idaṁ vuccati “āyakosallaṁ”.
vb16:260.1Tattha katamaṁ apāyakosallaṁ?
vb16:260.2“Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā nirujjhanti.
vb16:260.3Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya saṁvattantī”ti—
vb16:260.4yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:260.5idaṁ vuccati “apāyakosallaṁ”.
vb16:261.1Sabbāpi tatrupāyā paññā upāyakosallaṁ.
vb16:262.1Catūsu bhūmīsu vipāke paññā vipākā paññā.
vb16:263.1Catūsu bhūmīsu kusale paññā vipākadhammadhammā paññā.
vb16:264.1Tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevavipākanavipākadhammadhammā paññā.
vb16:265.1Tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnupādāniyā paññā.
vb16:266.1Tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā anupādinnupādāniyā paññā.
vb16:267.1Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnaanupādāniyā paññā.
vb16:268.1Vitakkavicārasampayuttā paññā savitakkasavicārā paññā.
vb16:269.1Vitakkavippayuttā vicārasampayuttā paññā avitakkavicāramattā paññā.
vb16:270.1Vitakkavicāravippayuttā paññā avitakkaavicārā paññā.
vb16:271.1Pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā.
vb16:272.1Sukhasampayuttā paññā sukhasahagatā paññā.
vb16:273.1Upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā.
vb16:274.1Tīsu bhūmīsu kusale paññā ācayagāminī paññā.
vb16:275.1Catūsu maggesu paññā apacayagāminī paññā.
vb16:276.1Catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevācayagāmināpacayagāminī paññā.
vb16:277.1Catūsu maggesu tīsu phalesu paññā sekkhā paññā.
vb16:278.1Upariṭṭhimā arahattaphale paññā asekkhā paññā.
vb16:279.1Tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevasekkhanāsekkhā paññā.
vb16:280.1Kāmāvacarakusalābyākate paññā parittā paññā.
vb16:281.1Rūpāvacarārūpāvacarakusalābyākate paññā mahaggatā paññā.
vb16:282.1Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā appamāṇā paññā.
vb16:283.1Tattha katamā parittārammaṇā paññā?
vb16:283.2Paritte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:283.3ayaṁ vuccati “parittārammaṇā paññā”.
vb16:284.1Tattha katamā mahaggatārammaṇā paññā?
vb16:284.2Mahaggate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:284.3ayaṁ vuccati “mahaggatārammaṇā paññā”.
vb16:285.1Tattha katamā appamāṇārammaṇā paññā?
vb16:285.2Appamāṇe dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:285.3ayaṁ vuccati “appamāṇārammaṇā paññā”.
vb16:286.1Tattha katamā maggārammaṇā paññā?
vb16:286.2Ariyamaggaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:286.3ayaṁ vuccati “maggārammaṇā paññā”.
vb16:287.1Catūsu maggesu paññā maggahetukā paññā.
vb16:288.1Tattha katamā maggādhipatinī paññā?
vb16:288.2Ariyamaggaṁ adhipatiṁ karitvā yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:288.3ayaṁ vuccati “maggādhipatinī paññā”.
vb16:289.1Catūsu bhūmīsu vipāke paññā siyā uppannā, siyā uppādinī, na vattabbā anuppannāti.
vb16:289.2Catūsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinīti.
vb16:290.1Sabbāva paññā siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā.
vb16:291.1Tattha katamā atītārammaṇā paññā?
vb16:291.2Atīte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:291.3ayaṁ vuccati “atītārammaṇā paññā”.
vb16:292.1Tattha katamā anāgatārammaṇā paññā?
vb16:292.2Anāgate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:292.3ayaṁ vuccati “anāgatārammaṇā paññā”.
vb16:293.1Tattha katamā paccuppannārammaṇā paññā?
vb16:293.2Paccuppanne dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:293.3ayaṁ vuccati “paccuppannārammaṇā paññā”.
vb16:294.1Sabbāva paññā siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā.
vb16:295.1Tattha katamā ajjhattārammaṇā paññā?
vb16:295.2Ajjhatte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:295.3ayaṁ vuccati “ajjhattārammaṇā paññā”.
vb16:296.1Tattha katamā bahiddhārammaṇā paññā?
vb16:296.2Bahiddhādhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:296.3ayaṁ vuccati “bahiddhārammaṇā paññā”.
vb16:297.1Tattha katamā ajjhattabahiddhārammaṇā paññā?
vb16:297.2Ajjhattabahiddhā dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:297.3ayaṁ vuccati “ajjhattabahiddhārammaṇā paññā”.
vb16:298.1Evaṁ tividhena ñāṇavatthu.
vb16:298.2Tikaṁ.
vb16:299.04. Catukkaniddesa
vb16:299.1Tattha katamaṁ kammassakatañāṇaṁ?
vb16:299.2“Atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—
vb16:299.3yā evarūpā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:299.4idaṁ vuccati “kammassakatañāṇaṁ”.
vb16:299.5Ṭhapetvā saccānulomikaṁ ñāṇaṁ, sabbāpi sāsavā kusalā paññā kammassakatañāṇaṁ.
vb16:300.1Tattha katamaṁ saccānulomikaṁ ñāṇaṁ?
vb16:300.2“Rūpaṁ aniccan”ti vā vedanā …pe…
vb16:300.3saññā … saṅkhārā … “viññāṇaṁ aniccan”ti vā yā evarūpī anulomikā khanti diṭṭhi ruci mudi pekkhā dhammanijjhānakkhanti—
vb16:300.4idaṁ vuccati “saccānulomikaṁ ñāṇaṁ”.
vb16:301.1Catūsu maggesu paññā maggasamaṅgissa ñāṇaṁ.
vb16:302.1Catūsu phalesu paññā phalasamaṅgissa ñāṇaṁ.
vb16:303.1Maggasamaṅgissa ñāṇaṁ dukkhepetaṁ ñāṇaṁ, dukkhasamudayepetaṁ ñāṇaṁ, dukkhanirodhepetaṁ ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṁ ñāṇaṁ.
vb16:304.1Tattha katamaṁ dukkhe ñāṇaṁ?
vb16:304.2Dukkhaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:304.3idaṁ vuccati “dukkhe ñāṇaṁ”.
vb16:305.1Dukkhasamudayaṁ ārabbha …pe…
vb16:305.2dukkhanirodhaṁ ārabbha …pe…
vb16:305.3dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:305.4idaṁ vuccati “dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ”.
vb16:306.1Kāmāvacarakusalābyākate paññā kāmāvacarā paññā, rūpāvacarakusalābyākate paññā rūpāvacarā paññā, arūpāvacarakusalābyākate paññā arūpāvacarā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā apariyāpannā paññā.
vb16:307.1Tattha katamaṁ dhamme ñāṇaṁ?
vb16:307.2Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā dhamme ñāṇaṁ.
vb16:308.1So iminā dhammena ñātena diṭṭhena pattena viditena pariyogāḷhena atītānāgatena nayaṁ neti.
vb16:308.2“Ye hi keci atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā dukkhaṁ abbhaññaṁsu, dukkhasamudayaṁ abbhaññaṁsu, dukkhanirodhaṁ abbhaññaṁsu, dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abbhaññaṁsu, imaññeva te dukkhaṁ abbhaññaṁsu, imaññeva te dukkhasamudayaṁ abbhaññaṁsu, imaññeva te dukkhanirodhaṁ abbhaññaṁsu, imaññeva te dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abbhaññaṁsu.
vb16:308.3Ye hi keci anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā dukkhaṁ abhijānissanti, dukkhasamudayaṁ abhijānissanti, dukkhanirodhaṁ abhijānissanti, dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhijānissanti, imaññeva te dukkhaṁ abhijānissanti, imaññeva te dukkhasamudayaṁ abhijānissanti, imaññeva te dukkhanirodhaṁ abhijānissanti, imaññeva te dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhijānissantī”ti—
vb16:308.4yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:308.5idaṁ vuccati “anvaye ñāṇaṁ”.
vb16:309.1Tattha katamaṁ pariye ñāṇaṁ?
vb16:309.2Idha bhikkhu parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti.
vb16:309.3Sarāgaṁ vā cittaṁ “sarāgaṁ cittan”ti pajānāti, vītarāgaṁ vā cittaṁ “vītarāgaṁ cittan”ti pajānāti, sadosaṁ vā cittaṁ “sadosaṁ cittan”ti pajānāti, vītadosaṁ vā cittaṁ “vītadosaṁ cittan”ti pajānāti, samohaṁ vā cittaṁ “samohaṁ cittan”ti pajānāti, vītamohaṁ vā cittaṁ “vītamohaṁ cittan”ti pajānāti, saṅkhittaṁ vā cittaṁ “saṅkhittaṁ cittan”ti pajānāti, vikkhittaṁ vā cittaṁ “vikkhittaṁ cittan”ti pajānāti, mahaggataṁ vā cittaṁ “mahaggataṁ cittan”ti pajānāti, amahaggataṁ vā cittaṁ “amahaggataṁ cittan”ti pajānāti, sauttaraṁ vā cittaṁ “sauttaraṁ cittan”ti pajānāti, anuttaraṁ vā cittaṁ “anuttaraṁ cittan”ti pajānāti, samāhitaṁ vā cittaṁ “samāhitaṁ cittan”ti pajānāti, asamāhitaṁ vā cittaṁ “asamāhitaṁ cittan”ti pajānāti, vimuttaṁ vā cittaṁ “vimuttaṁ cittan”ti pajānāti, avimuttaṁ vā cittaṁ “avimuttaṁ cittan”ti pajānātīti—
vb16:309.4yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:309.5idaṁ vuccati “pariye ñāṇaṁ”.
vb16:310.1Ṭhapetvā dhamme ñāṇaṁ anvaye ñāṇaṁ pariye ñāṇaṁ, avasesā paññā sammutiñāṇaṁ.
vb16:311.1Tattha katamā paññā ācayāya no apacayāya?
vb16:311.2Kāmāvacarakusale paññā ācayāya no apacayāya.
vb16:312.1Catūsu maggesu paññā apacayāya no ācayāya.
vb16:313.1Rūpāvacarārūpāvacarakusale paññā ācayāya ceva apacayāya ca.
vb16:314.1Avasesā paññā neva ācayāya no apacayāya.
vb16:315.1Tattha katamā paññā nibbidāya no paṭivedhāya?
vb16:315.2Yāya paññāya kāmesu vītarāgo hoti, na ca abhiññāyo paṭivijjhati na ca saccāni—
vb16:315.3ayaṁ vuccati “paññā nibbidāya no paṭivedhāya”.
vb16:316.1Sveva paññāya kāmesu vītarāgo samāno abhiññāyo paṭivijjhati na ca saccāni—
vb16:316.2ayaṁ vuccati “paññā paṭivedhāya no nibbidāya”.
vb16:317.1Catūsu maggesu paññā nibbidāya ceva paṭivedhāya ca.
vb16:318.1Avasesā paññā neva nibbidāya no paṭivedhāya.
vb16:319.1Tattha katamā hānabhāginī paññā?
vb16:319.2Paṭhamassa jhānassa lābhiṁ kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:320.1Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:321.1Avitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.1Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:322.2Dutiyassa jhānassa lābhiṁ vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:322.3Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:322.4Upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.5Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:322.6Tatiyassa jhānassa lābhiṁ pītisukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:322.7Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:322.8Adukkhamasukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.9Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:322.10Catutthassa jhānassa lābhiṁ upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:322.11Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:322.12Ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.13Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:322.14Ākāsānañcāyatanassa lābhiṁ rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:322.15Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:322.16Viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.17Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:322.18Viññāṇañcāyatanassa lābhiṁ ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:322.19Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:322.20Ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.21Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:322.22Ākiñcaññāyatanassa lābhiṁ viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā.
vb16:322.23Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā.
vb16:322.24Nevasaññānāsaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā.
vb16:322.25Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
vb16:323.1Tattha katamā catasso paṭisambhidā?
vb16:323.2Atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.
vb16:323.3Atthe ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.
vb16:323.4Imā catasso paṭisambhidā.
vb16:324.1Tattha katamā catasso paṭipadā?
vb16:324.2Dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā, dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā, sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā, sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā.
vb16:325.1Tattha katamā dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā?
vb16:325.2Kicchena kasirena samādhiṁ uppādentassa dandhaṁ taṇṭhānaṁ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:325.3ayaṁ vuccati “dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā”.
vb16:326.1Tattha katamā dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā?
vb16:326.2Kicchena kasirena samādhiṁ uppādentassa khippaṁ taṇṭhānaṁ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:326.3ayaṁ vuccati “dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā”.
vb16:327.1Tattha katamā sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā?
vb16:327.2Akicchena akasirena samādhiṁ uppādentassa dandhaṁ taṇṭhānaṁ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:327.3ayaṁ vuccati “sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā”.
vb16:328.1Tattha katamā sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā?
vb16:328.2Akicchena akasirena samādhiṁ uppādentassa khippaṁ taṇṭhānaṁ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:328.3ayaṁ vuccati “sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā”.
vb16:328.4Imā catasso paṭipadā.
vb16:329.1Tattha katamāni cattāri ārammaṇāni?
vb16:329.2Parittā parittārammaṇā paññā, parittā appamāṇārammaṇā paññā, appamāṇā parittārammaṇā paññā, appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā.
vb16:330.1Tattha katamā parittā parittārammaṇā paññā?
vb16:330.2Samādhissa na nikāmalābhissa ārammaṇaṁ thokaṁ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:330.3ayaṁ vuccati “parittā parittārammaṇā paññā”.
vb16:331.1Tattha katamā parittā appamāṇārammaṇā paññā?
vb16:331.2Samādhissa na nikāmalābhissa ārammaṇaṁ vipulaṁ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:331.3ayaṁ vuccati “parittā appamāṇārammaṇā paññā”.
vb16:332.1Tattha katamā appamāṇā parittārammaṇā paññā?
vb16:332.2Samādhissa nikāmalābhissa ārammaṇaṁ thokaṁ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:332.3ayaṁ vuccati “appamāṇā parittārammaṇā paññā”.
vb16:333.1Tattha katamā appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā?
vb16:333.2Samādhissa nikāmalābhissa ārammaṇaṁ vipulaṁ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:333.3ayaṁ vuccati “appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā”.
vb16:333.4Imāni cattāri ārammaṇāni.
vb16:334.1Maggasamaṅgissa ñāṇaṁ jarāmaraṇepetaṁ ñāṇaṁ, jarāmaraṇasamudayepetaṁ ñāṇaṁ, jarāmaraṇanirodhepetaṁ ñāṇaṁ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṁ ñāṇaṁ.
vb16:335.1Tattha katamaṁ jarāmaraṇe ñāṇaṁ?
vb16:335.2Jarāmaraṇaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:335.3idaṁ vuccati “jarāmaraṇe ñāṇaṁ”.
vb16:336.1Jarāmaraṇasamudayaṁ ārabbha …pe…
vb16:336.2jarāmaraṇanirodhaṁ ārabbha …pe…
vb16:336.3jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:336.4idaṁ vuccati “jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ”.
vb16:337.1Dhammasamaṅgissa ñāṇaṁ jātiyāpetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.2bhavepetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.3upādānepetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.4taṇhāyapetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.5vedanāyapetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.6phassepetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.7saḷāyatanepetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.8nāmarūpepetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.9viññāṇepetaṁ ñāṇaṁ …pe…
vb16:337.10saṅkhāresupetaṁ ñāṇaṁ, saṅkhārasamudayepetaṁ ñāṇaṁ, saṅkhāranirodhepetaṁ ñāṇaṁ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṁ ñāṇaṁ.
vb16:338.1Tattha katamaṁ saṅkhāresu ñāṇaṁ?
vb16:338.2Saṅkhāre ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:338.3idaṁ vuccati “saṅkhāresu ñāṇaṁ”.
vb16:339.1Saṅkhārasamudayaṁ ārabbha …pe…
vb16:339.2saṅkhāranirodhaṁ ārabbha …pe…
vb16:339.3saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:339.4idaṁ vuccati “saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ”. –24
vb16:340.1Evaṁ catubbidhena ñāṇavatthu.
vb16:341.1Catukkaṁ.
vb16:342.05. Pañcakaniddesa
vb16:342.1Tattha katamo pañcaṅgiko sammāsamādhi?
vb16:342.2Pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇānimittaṁ.
vb16:342.3Dvīsu jhānesu paññā pītipharaṇatā.
vb16:342.4Tīsu jhānesu paññā sukhapharaṇatā.
vb16:342.5Paracitte ñāṇaṁ cetopharaṇatā.
vb16:342.6Dibbacakkhu ālokapharaṇatā.
vb16:342.7Tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṁ paccavekkhaṇānimittaṁ.
vb16:342.8Ayaṁ vuccati “pañcaṅgiko sammāsamādhi”.
vb16:343.1Tattha katamo pañcañāṇiko sammāsamādhi?
vb16:343.2“Ayaṁ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko”ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati.
vb16:343.3“Ayaṁ samādhi ariyo nirāmiso”ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati.
vb16:343.4“Ayaṁ samādhi akāpurisasevito”ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati.
vb16:343.5“Ayaṁ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato na sasaṅkhāraniggayhavāritagato”ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati.
vb16:343.6“So kho panāhaṁ imaṁ samādhiṁ sato samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī”ti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati.
vb16:343.7Ayaṁ pañcañāṇiko sammāsamādhi.
vb16:343.8Evaṁ pañcavidhena ñāṇavatthu.
vb16:344.1Pañcakaṁ.
vb16:345.06. Chakkaniddesa
vb16:345.1Tattha katamā chasu abhiññāsu paññā?
vb16:345.2Iddhividhe ñāṇaṁ, sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṁ, paracitte ñāṇaṁ, pubbenivāsānussatiyā ñāṇaṁ, sattānaṁ cutūpapāte ñāṇaṁ, āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ—
vb16:345.3imā chasu abhiññāsu paññā.
vb16:345.4Evaṁ chabbidhena ñāṇavatthu.
vb16:346.1Chakkaṁ.
vb16:347.07. Sattakaniddesa
vb16:347.1Tattha katamāni sattasattati ñāṇavatthūni?
vb16:347.2Jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, atītampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, anāgatampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ.
vb16:347.3Yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ;
vb16:347.4bhavapaccayā jātīti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.5upādānapaccayā bhavoti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.6taṇhāpaccayā upādānanti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.7vedanāpaccayā taṇhāti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.8phassapaccayā vedanāti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.9saḷāyatanapaccayā phassoti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.10nāmarūpapaccayā saḷāyatananti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.11viññāṇapaccayā nāmarūpanti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.12saṅkhārapaccayā viññāṇanti ñāṇaṁ …pe…
vb16:347.13avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ, atītampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ, anāgatampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ.
vb16:347.14Yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ.
vb16:347.15Imāni sattasattati ñāṇavatthūni.
vb16:347.16Evaṁ sattavidhena ñāṇavatthu.
vb16:348.1Sattakaṁ.
vb16:349.08. Aṭṭhakaniddesa
vb16:349.1Tattha katamā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā?
vb16:349.2Sotāpattimagge paññā, sotāpattiphale paññā, sakadāgāmimagge paññā, sakadāgāmiphale paññā, anāgāmimagge paññā, anāgāmiphale paññā, arahattamagge paññā, arahattaphale paññā—
vb16:349.3imā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā.
vb16:349.4Evaṁ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
vb16:350.1Aṭṭhakaṁ.
vb16:351.09. Navakaniddesa
vb16:351.1Tattha katamā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā?
vb16:351.2Paṭhamajjhānasamāpattiyā paññā, dutiyajjhānasamāpattiyā paññā, tatiyajjhānasamāpattiyā paññā, catutthajjhānasamāpattiyā paññā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā paññā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā paññā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā paññā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paññā, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṁ—
vb16:351.3imā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā.
vb16:351.4Evaṁ navavidhena ñāṇavatthu.
vb16:352.1Navakaṁ.
vb16:353.010. Dasakaniddesa
vb16:353.1Tattha katamaṁ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:353.2Idha tathāgato “aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṁ niccato upagaccheyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.3“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci saṅkhāraṁ niccato upagaccheyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.4“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṁ sukhato upagaccheyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.5“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci saṅkhāraṁ sukhato upagaccheyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.6“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci dhammaṁ atthato upagaccheyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.7“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci dhammaṁ atthato upagaccheyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.8“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṁ jīvitā voropeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:353.9“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano mātaraṁ jīvitā voropeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:354.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo pitaraṁ jīvitā voropeyya …pe…
vb16:354.2arahantaṁ jīvitā voropeyya …pe…
vb16:354.3paduṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṁ uppādeyya …pe…
vb16:354.4saṅghaṁ bhindeyya …pe…
vb16:354.5aññaṁ satthāraṁ uddiseyya …pe…
vb16:354.6aṭṭhamaṁ bhavaṁ nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:354.7“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano aṭṭhamaṁ bhavaṁ nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:355.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:355.2“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ ekissā lokadhātuyā eko arahaṁ sammāsambuddho uppajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:355.3“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve rājāno cakkavattī apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:355.4“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ ekissā lokadhātuyā eko rājā cakkavattī uppajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:356.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī arahaṁ assa sammāsambuddho, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:356.2“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso arahaṁ assa sammāsambuddho, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:356.3“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī rājā assa cakkavattī, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:356.4“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso rājā assa cakkavattī, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:356.5“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī sakkattaṁ kareyya, mārattaṁ kareyya, brahmattaṁ kareyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:356.6“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso sakkattaṁ kareyya, mārattaṁ kareyya, brahmattaṁ kareyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:357.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:357.2“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyaduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:357.3“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīduccaritassa …pe…
vb16:357.4yaṁ manoduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:357.5“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīduccaritassa …pe…
vb16:357.6yaṁ manoduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:358.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyasucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:358.2“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyasucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:358.3“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīsucaritassa …pe…
vb16:358.4yaṁ manosucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:358.5“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīsucaritassa …pe…
vb16:358.6yaṁ manosucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:359.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:359.2“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:359.3“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīduccaritasamaṅgī …pe…
vb16:359.4yaṁ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:359.5“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīduccaritasamaṅgī …pe…
vb16:359.6yaṁ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:360.1“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:360.2“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:360.3“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīsucaritasamaṅgī …pe…
vb16:360.4yaṁ manosucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:360.5“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīsucaritasamaṅgī …pe…
vb16:360.6yaṁ manosucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
vb16:360.7“Ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ hetū paccayā upādāya taṁ taṁ ṭhānaṁ, ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ na hetū appaccayā upādāya taṁ taṁ aṭṭhānan”ti.
vb16:360.8Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:360.9idaṁ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:361.1Tattha katamaṁ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:361.2Idha tathāgato pajānāti—
vb16:361.3“atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gatisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:361.4Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:361.5Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:361.6Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:362.1Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gativipattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:362.2Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhivipattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:362.3Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālavipattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:362.4Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogavipattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:363.1Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gativipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:363.2Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhivipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:363.3Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālavipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:363.4Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogavipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
vb16:364.1Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gatisampattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:364.2Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhisampattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:364.3Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālasampattiṁ āgamma vipaccanti.
vb16:364.4Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogasampattiṁ āgamma vipaccantī”ti.
vb16:364.5Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:364.6idaṁ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:365.1Tattha katamaṁ tathāgatassa sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:365.2Idha tathāgato “ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā nirayagāmī”ti pajānāti, “ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā tiracchānayonigāmī”ti pajānāti, “ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā pettivisayagāmī”ti pajānāti, “ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā manussalokagāmī”ti pajānāti, “ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā devalokagāmī”ti pajānāti, “ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā nibbānagāmī”ti pajānātīti.
vb16:365.3Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:365.4idaṁ tathāgatassa sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:366.1Tattha katamaṁ tathāgatassa anekadhātunānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:366.2Idha tathāgato khandhanānattaṁ pajānāti, āyatananānattaṁ pajānāti, dhātunānattaṁ pajānāti, anekadhātunānādhātulokanānattaṁ pajānātīti.
vb16:366.3Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:366.4idaṁ tathāgatassa anekadhātunānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:367.1Tattha katamaṁ tathāgatassa sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:367.2Idha tathāgato pajānāti—
vb16:367.3“santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā.
vb16:367.4Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.
vb16:367.5Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.
vb16:368.1Atītampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu, paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu.
vb16:369.1Anāgatampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti, paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissantī”ti.
vb16:369.2Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:369.3idaṁ tathāgatassa sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:370.1Tattha katamaṁ tathāgatassa parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:370.2Idha tathāgato sattānaṁ āsayaṁ pajānāti, anusayaṁ pajānāti, caritaṁ pajānāti, adhimuttiṁ pajānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
vb16:371.1Katamo ca sattānaṁ āsayo?
vb16:371.2“Sassato loko”ti vā, “asassato loko”ti vā, “antavā loko”ti vā, “anantavā loko”ti vā, “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti vā, “aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran”ti vā, “hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, iti bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā.
vb16:371.3Ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:371.4Ayaṁ sattānaṁ āsayo.
vb16:372.1Katamo ca sattānaṁ anusayo?
vb16:372.2Sattānusayā—
vb16:372.3kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.
vb16:372.4Yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ ettha sattānaṁ rāgānusayo anuseti.
vb16:372.5Yaṁ loke appiyarūpaṁ asātarūpaṁ ettha sattānaṁ paṭighānusayo anuseti.
vb16:372.6Iti imesu dvīsu dhammesu avijjānupatitā.
vb16:372.7Tadekaṭṭho māno ca diṭṭhi ca vicikicchā ca daṭṭhabbā.
vb16:372.8Ayaṁ sattānaṁ anusayo.
vb16:373.1Katamañca sattānaṁ caritaṁ?
vb16:373.2Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro, parittabhūmako vā mahābhūmako vā—
vb16:373.3idaṁ sattānaṁ caritaṁ.
vb16:374.1Katamā ca sattānaṁ adhimutti?
vb16:374.2Santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā.
vb16:374.3Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.
vb16:374.4Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.
vb16:375.1Atītampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu.
vb16:375.2Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu.
vb16:376.1Anāgatampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti.
vb16:376.2Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti.
vb16:376.3Ayaṁ sattānaṁ adhimutti.
vb16:377.1Katame te sattā mahārajakkhā?
vb16:377.2Dasa kilesavatthūni—
vb16:377.3lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṁ, uddhaccaṁ, ahirikaṁ, anottappaṁ.
vb16:377.4Yesaṁ sattānaṁ imāni dasa kilesavatthūni āsevitāni bhāvitāni bahulīkatāni ussadagatāni, ime te sattā mahārajakkhā.
vb16:378.1Katame te sattā apparajakkhā?
vb16:378.2Yesaṁ sattānaṁ imāni dasa kilesavatthūni anāsevitāni abhāvitāni abahulīkatāni anussadagatāni, ime te sattā apparajakkhā.
vb16:379.1Katame te sattā mudindriyā?
vb16:379.2Pañcindriyāni—
vb16:379.3saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ.
vb16:379.4Yesaṁ sattānaṁ imāni pañcindriyāni anāsevitāni abhāvitāni abahulīkatāni anussadagatāni, ime te sattā mudindriyā.
vb16:380.1Katame te sattā tikkhindriyā?
vb16:380.2Yesaṁ sattānaṁ imāni pañcindriyāni āsevitāni bhāvitāni bahulīkatāni ussadagatāni, ime te sattā tikkhindriyā.
vb16:381.1Katame te sattā dvākārā?
vb16:381.2Ye te sattā pāpāsayā pāpānusayā pāpacaritā pāpādhimuttikā mahārajakkhā mudindriyā, ime te sattā dvākārā.
vb16:382.1Katame te sattā svākārā?
vb16:382.2Ye te sattā kalyāṇāsayā kalyāṇacaritā kalyāṇādhimuttikā apparajakkhā tikkhindriyā, ime te sattā svākārā.
vb16:383.1Katame te sattā duviññāpayā?
vb16:383.2Ye ca te sattā dvākārā, teva te sattā duviññāpayā.
vb16:383.3Ye ca te sattā svākārā, teva te sattā suviññāpayā.
vb16:384.1Katame te sattā abhabbā?
vb16:384.2Ye te sattā kammāvaraṇena samannāgatā kilesāvaraṇena samannāgatā vipākāvaraṇena samannāgatā assaddhā acchandikā duppaññā abhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ, ime te sattā abhabbā.
vb16:385.1Katame te sattā bhabbā?
vb16:385.2Ye te sattā na kammāvaraṇena samannāgatā na kilesāvaraṇena samannāgatā na vipākāvaraṇena samannāgatā saddhā chandikā paññavanto bhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ, ime te sattā bhabbāti.
vb16:385.3Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:385.4idaṁ tathāgatassa parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:386.1Tattha katamaṁ tathāgatassa jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:386.2Jhāyīti cattāro jhāyī.
vb16:386.3Atthekacco jhāyī sampattiṁyeva samānaṁ vipattīti pacceti, atthekacco jhāyī vipattiṁyeva samānaṁ sampattīti pacceti, atthekacco jhāyī sampattiṁyeva samānaṁ sampattīti pacceti, atthekacco jhāyī vipattiṁyeva samānaṁ vipattīti pacceti—
vb16:386.4ime cattāro jhāyī.
vb16:387.1Aparepi cattāro jhāyī.
vb16:387.2Atthekacco jhāyī dandhaṁ samāpajjati khippaṁ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī khippaṁ samāpajjati dandhaṁ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī dandhaṁ samāpajjati dandhaṁ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī khippaṁ samāpajjati khippaṁ vuṭṭhāti—
vb16:387.3ime cattāro jhāyī.
vb16:388.1Aparepi cattāro jhāyī.
vb16:388.2Atthekacco jhāyī samādhismiṁ samādhikusalo hoti, na samādhismiṁ samāpattikusalo;
vb16:388.3atthekacco jhāyī samādhismiṁ samāpattikusalo hoti, na samādhismiṁ samādhikusalo;
vb16:388.4atthekacco jhāyī samādhismiṁ samādhikusalo ca hoti, samādhismiṁ samāpattikusalo ca;
vb16:388.5atthekacco jhāyī neva samādhismiṁ samādhikusalo hoti, na samādhismiṁ samāpattikusalo—
vb16:388.6ime cattāro jhāyī.
vb16:389.1“Jhānan”ti.
vb16:389.2Cattāri jhānāni—
vb16:389.3paṭhamaṁ jhānaṁ, dutiyaṁ jhānaṁ, tatiyaṁ jhānaṁ, catutthaṁ jhānaṁ.
vb16:390.1“Vimokkho”ti.
vb16:390.2Aṭṭha vimokkhā.
vb16:390.3Rūpī rūpāni passati—
vb16:390.4ayaṁ paṭhamo vimokkho.
vb16:391.1Ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati—
vb16:391.2ayaṁ dutiyo vimokkho.
vb16:392.1Subhanteva adhimutto hoti—
vb16:392.2ayaṁ tatiyo vimokkho.
vb16:393.1Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā “ananto ākāso”ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati—
vb16:393.2ayaṁ catuttho vimokkho.
vb16:394.1Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma “anantaṁ viññāṇan”ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati—
vb16:394.2ayaṁ pañcamo vimokkho.
vb16:395.1Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma “natthi kiñcī”ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati—
vb16:395.2ayaṁ chaṭṭho vimokkho.
vb16:396.1Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati—
vb16:396.2ayaṁ sattamo vimokkho.
vb16:397.1Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati—
vb16:397.2ayaṁ aṭṭhamo vimokkho.
vb16:398.1“Samādhī”ti.
vb16:398.2Tayo samādhī—
vb16:398.3savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.
vb16:399.1“Samāpattī”ti.
vb16:399.2Nava anupubbavihārasamāpattiyo—
vb16:399.3paṭhamajjhānasamāpatti, dutiyajjhānasamāpatti, tatiyajjhānasamāpatti, catutthajjhānasamāpatti, ākāsānañcāyatanasamāpatti, viññāṇañcāyatanasamāpatti, ākiñcaññāyatanasamāpatti, nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti, saññāvedayitanirodhasamāpatti.
vb16:400.1“Saṅkilesan”ti hānabhāgiyo dhammo.
vb16:400.2“Vodānan”ti visesabhāgiyo dhammo.
vb16:400.3“Vuṭṭhānan”ti.
vb16:400.4Vodānampi vuṭṭhānaṁ, tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānampi vuṭṭhānanti.
vb16:400.5Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:400.6idaṁ tathāgatassa jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:401.1Tattha katamaṁ tathāgatassa pubbenivāsānussati yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:401.2Idha tathāgato anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—
vb16:401.3ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ;
vb16:401.4tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno”ti.
vb16:401.5Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaratīti.
vb16:401.6Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:401.7idaṁ tathāgatassa pubbenivāsānussati yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:402.1Tattha katamaṁ tathāgatassa sattānaṁ cutūpapātaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:402.2Idha tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti—
vb16:402.3“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā.
vb16:402.4Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā.
vb16:402.5Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā.
vb16:402.6Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.
vb16:402.7Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānātīti.
vb16:402.8Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:402.9idaṁ tathāgatassa sattānaṁ cutūpapātaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
vb16:403.1Tattha katamaṁ tathāgatassa āsavānaṁ khayaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
vb16:403.2Idha tathāgato āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti.
vb16:403.3Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
vb16:403.4idaṁ tathāgatassa āsavānaṁ khayaṁ yathābhūtaṁ ñāṇanti.
vb16:404.1Dasakaṁ.
vb16:405.1Ñāṇavibhaṅgo niṭṭhito.