Vibhaṅga

vb17:0.1Vibhaṅga

vb17:0.2Khuddakavatthuvibhaṅga

vb17:1.01. Ekakamātikā

vb17:1.1Jātimado

vb17:1.2gottamado

vb17:1.3ārogyamado

vb17:1.4yobbanamado

vb17:1.5jīvitamado

vb17:1.6lābhamado

vb17:1.7sakkāramado

vb17:1.8garukāramado

vb17:1.9purekkhāramado

vb17:1.10parivāramado

vb17:1.11bhogamado

vb17:1.12vaṇṇamado

vb17:1.13sutamado

vb17:1.14paṭibhānamado

vb17:1.15rattaññumado

vb17:1.16piṇḍapātikamado

vb17:1.17anavaññātamado

vb17:1.18iriyāpathamado

vb17:1.19iddhimado

vb17:1.20yasamado

vb17:1.21sīlamado

vb17:1.22jhānamado

vb17:1.23sippamado

vb17:1.24ārohamado

vb17:1.25pariṇāhamado

vb17:1.26saṇṭhānamado

vb17:1.27pāripūrimado

vb17:1.28mado

vb17:1.29pamādo

vb17:1.30thambho

vb17:1.31sārambho

vb17:1.32atricchatā

vb17:1.33mahicchatā

vb17:1.34pāpicchatā

vb17:1.35siṅgaṁ

vb17:1.36tintiṇaṁ

vb17:1.37cāpalyaṁ

vb17:1.38asabhāgavutti

vb17:1.39arati

vb17:1.40tandī

vb17:1.41vijambhitā

vb17:1.42bhattasammado

vb17:1.43cetaso ca līnattaṁ

vb17:1.44kuhanā

vb17:1.45lapanā

vb17:1.46nemittikatā

vb17:1.47nippesikatā

vb17:1.48lābhena lābhaṁ nijigīsanatā

vb17:1.49seyyohamasmīti māno

vb17:1.50sadisohamasmīti māno

vb17:1.51hīnohamasmīti māno

vb17:1.52seyyassa seyyohamasmīti māno

vb17:1.53seyyassa sadisohamasmīti māno

vb17:1.54seyyassa hīnohamasmīti māno

vb17:1.55sadisassa seyyohamasmīti māno

vb17:1.56sadisassa sadisohamasmīti māno

vb17:1.57sadisassa hīnohamasmīti māno

vb17:1.58hīnassa seyyohamasmīti māno

vb17:1.59hīnassa sadisohamasmīti māno

vb17:1.60hīnassa hīnohamasmīti māno

vb17:1.61māno

vb17:1.62atimāno

vb17:1.63mānātimāno

vb17:1.64omāno

vb17:1.65adhimāno

vb17:1.66asmimāno

vb17:1.67micchāmāno

vb17:1.68ñātivitakko

vb17:1.69janapadavitakko

vb17:1.70amaravitakko

vb17:1.71parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko

vb17:1.72lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko

vb17:1.73anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko.

vb17:2.1Ekakaṁ.

vb17:3.02. Dukamātikā

vb17:3.1Kodho ca upanāho ca

vb17:3.2makkho ca paḷāso ca

vb17:3.3issā ca macchariyañca

vb17:3.4māyā ca sāṭheyyañca

vb17:3.5avijjā ca bhavataṇhā ca

vb17:3.6bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca

vb17:3.7sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca

vb17:3.8antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca

vb17:3.9pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca

vb17:3.10ahirikañca anottappañca

vb17:3.11dovacassatā ca pāpamittatā ca

vb17:3.12anajjavo ca amaddavo ca

vb17:3.13akkhanti ca asoraccañca

vb17:3.14asākhalyañca appaṭisanthāro ca

vb17:3.15indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca

vb17:3.16muṭṭhassaccañca asampajaññañca

vb17:3.17sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca

vb17:3.18ajjhattasaṁyojanañca bahiddhāsaṁyojanañca.

vb17:4.1Dukaṁ.

vb17:5.03. Tikamātikā

vb17:5.1Tīṇi akusalamūlāni

vb17:5.2tayo akusalavitakkā

vb17:5.3tisso akusalasaññā

vb17:5.4tisso akusaladhātuyo

vb17:5.5tīṇi duccaritāni

vb17:5.6tayo āsavā

vb17:5.7tīṇi saṁyojanāni

vb17:5.8tisso taṇhā

vb17:5.9aparāpi tisso taṇhā

vb17:5.10aparāpi tisso taṇhā

vb17:5.11tisso esanā

vb17:5.12tisso vidhā

vb17:5.13tīṇi bhayāni

vb17:5.14tīṇi tamāni

vb17:5.15tīṇi titthāyatanāni

vb17:5.16tayo kiñcanā

vb17:5.17tīṇi aṅgaṇāni

vb17:5.18tīṇi malāni

vb17:5.19tīṇi visamāni

vb17:5.20aparānipi tīṇi visamāni

vb17:5.21tayo aggī

vb17:5.22tayo kasāvā

vb17:5.23aparepi tayo kasāvā

vb17:5.24assādadiṭṭhi, attānudiṭṭhi, micchādiṭṭhi

vb17:5.25arati, vihesā, adhammacariyā

vb17:5.26dovacassatā, pāpamittatā, nānattasaññā

vb17:5.27uddhaccaṁ, kosajjaṁ, pamādo

vb17:5.28asantuṭṭhitā, asampajaññatā, mahicchatā

vb17:5.29ahirikaṁ, anottappaṁ, pamādo

vb17:5.30anādariyaṁ, dovacassatā, pāpamittatā

vb17:5.31assaddhiyaṁ, avadaññutā, kosajjaṁ

vb17:5.32uddhaccaṁ, asaṁvaro, dussīlyaṁ

vb17:5.33ariyānaṁ adassanakamyatā, saddhammaṁ asotukamyatā, upārambhacittatā

vb17:5.34muṭṭhassaccaṁ, asampajaññaṁ, cetaso vikkhepo

vb17:5.35ayoniso manasikāro, kummaggasevanā, cetaso ca līnattaṁ.

vb17:6.1Tikaṁ.

vb17:7.04. Catukkamātikā

vb17:7.1Cattāro āsavā

vb17:7.2cattāro ganthā

vb17:7.3cattāro oghā

vb17:7.4cattāro yogā

vb17:7.5cattāri upādānāni

vb17:7.6cattāro taṇhuppādā

vb17:7.7cattāri agatigamanāni

vb17:7.8cattāro vipariyāsā

vb17:7.9cattāro anariyavohārā

vb17:7.10aparepi cattāro anariyavohārā

vb17:7.11cattāri duccaritāni

vb17:7.12aparānipi cattāri duccaritāni

vb17:7.13cattāri bhayāni

vb17:7.14aparānipi cattāri bhayāni

vb17:7.15catasso diṭṭhiyo.

vb17:8.1Catukkaṁ.

vb17:9.05. Pañcakamātikā

vb17:9.1Pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni

vb17:9.2pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni

vb17:9.3pañca macchariyāni

vb17:9.4pañca saṅgā

vb17:9.5pañca sallā

vb17:9.6pañca cetokhilā

vb17:9.7pañca cetasovinibandhā

vb17:9.8pañca nīvaraṇāni

vb17:9.9pañca kammāni ānantarikāni

vb17:9.10pañca diṭṭhiyo

vb17:9.11pañca verā

vb17:9.12pañca byasanā

vb17:9.13pañca akkhantiyā ādīnavā

vb17:9.14pañca bhayāni

vb17:9.15pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.

vb17:10.1Pañcakaṁ.

vb17:11.06. Chakkamātikā

vb17:11.1Cha vivādamūlāni

vb17:11.2cha chandarāgā

vb17:11.3cha virodhavatthūni

vb17:11.4cha taṇhākāyā

vb17:11.5cha agāravā

vb17:11.6cha parihāniyā dhammā

vb17:11.7aparepi cha parihāniyā dhammā

vb17:11.8cha somanassupavicārā

vb17:11.9cha domanassupavicārā

vb17:11.10cha upekkhupavicārā

vb17:11.11cha gehasitāni somanassāni

vb17:11.12cha gehasitāni domanassāni

vb17:11.13cha gehasitā upekkhā

vb17:11.14cha diṭṭhiyo.

vb17:12.1Chakkaṁ.

vb17:13.07. Sattakamātikā

vb17:13.1Satta anusayā

vb17:13.2satta saṁyojanāni

vb17:13.3satta pariyuṭṭhānāni

vb17:13.4satta asaddhammā

vb17:13.5satta duccaritāni

vb17:13.6satta mānā

vb17:13.7satta diṭṭhiyo.

vb17:14.1Sattakaṁ.

vb17:15.08. Aṭṭhakamātikā

vb17:15.1Aṭṭha kilesavatthūni

vb17:15.2aṭṭha kusītavatthūni

vb17:15.3aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto

vb17:15.4aṭṭha anariyavohārā

vb17:15.5aṭṭha micchattā

vb17:15.6aṭṭha purisadosā

vb17:15.7aṭṭha asaññivādā

vb17:15.8aṭṭha nevasaññināsaññivādā.

vb17:16.1Aṭṭhakaṁ.

vb17:17.09. Navakamātikā

vb17:17.1Nava āghātavatthūni

vb17:17.2nava purisamalāni

vb17:17.3navavidhā mānā

vb17:17.4nava taṇhāmūlakā dhammā

vb17:17.5nava iñjitāni

vb17:17.6nava maññitāni

vb17:17.7nava phanditāni

vb17:17.8nava papañcitāni

vb17:17.9nava saṅkhatāni.

vb17:18.1Navakaṁ.

vb17:19.010. Dasakamātikā

vb17:19.1Dasa kilesavatthūni

vb17:19.2dasa āghātavatthūni

vb17:19.3dasa akusalakammapathā

vb17:19.4dasa saṁyojanāni

vb17:19.5dasa micchattā

vb17:19.6dasavatthukā micchādiṭṭhi

vb17:19.7dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.

vb17:20.1Dasakaṁ.

vb17:21.1Aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṁsa taṇhāvicaritāni honti.

vb17:21.2Iti atītāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭha taṇhāvicaritasataṁ hoti.

vb17:21.3Yāni ca dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā.

vb17:22.1Mātikā.

vb17:23.0.1Niddesa

vb17:23.0.21. Ekakaniddesa

vb17:23.1Tattha katamo jātimado?

vb17:23.2Jātiṁ paṭicca mado majjanā majjitattaṁ māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:23.3ayaṁ vuccati “jātimado”.

vb17:24.1Tattha katamo gottamado?

vb17:24.2Gottaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.3ārogyaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.4yobbanaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.5jīvitaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.6lābhaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.7sakkāraṁ paṭicca …pe…

vb17:24.8garukāraṁ paṭicca …pe…

vb17:24.9purekkhāraṁ paṭicca …pe…

vb17:24.10parivāraṁ paṭicca …pe…

vb17:24.11bhogaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.12vaṇṇaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.13sutaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.14paṭibhānaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.15rattaññutaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.16piṇḍapātikattaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.17anavaññātaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.18iriyāpathaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.19iddhiṁ paṭicca …pe…

vb17:24.20yasaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.21sīlaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.22jhānaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.23sippaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.24ārohaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.25pariṇāhaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.26saṇṭhānaṁ paṭicca …pe…

vb17:24.27pāripūriṁ paṭicca mado majjanā majjitattaṁ māno ca maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:24.28ayaṁ vuccati “pāripūrimado”.

vb17:25.1Tattha katamo mado?

vb17:25.2Yo mado majjanā majjitattaṁ māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:25.3ayaṁ vuccati “mado”.

vb17:26.1Tattha katamo pamādo?

vb17:26.2Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṁ kusalānaṁ vā dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—

vb17:26.3ayaṁ vuccati “pamādo”.

vb17:27.1Tattha katamo thambho?

vb17:27.2Yo thambho thambhanā thambhitattaṁ kakkhaḷiyaṁ phārusiyaṁ ujucittatā amudutā—

vb17:27.3ayaṁ vuccati “thambho”.

vb17:28.1Tattha katamo sārambho?

vb17:28.2Yo sārambho paṭisārambho sārambhanā paṭisārambhanā paṭisārambhitattaṁ—

vb17:28.3ayaṁ vuccati “sārambho”.

vb17:29.1Tattha katamā atricchatā?

vb17:29.2Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā atricchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:29.3ayaṁ vuccati “atricchatā”.

vb17:30.1Tattha katamā mahicchatā?

vb17:30.2Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:30.3ayaṁ vuccati “mahicchatā”.

vb17:31.1Tattha katamā pāpicchatā?

vb17:31.2Idhekacco assaddho samāno “saddhoti maṁ jano jānātū”ti icchati, dussīlo samāno “sīlavāti maṁ jano jānātū”ti icchati, appassuto samāno “bahussutoti maṁ jano jānātū”ti icchati, saṅgaṇikārāmo samāno “pavivittoti maṁ jano jānātū”ti icchati, kusīto samāno “āraddhavīriyoti maṁ jano jānātū”ti icchati, muṭṭhassatī samāno “upaṭṭhitassatīti maṁ jano jānātū”ti icchati, asamāhito samāno “samāhitoti maṁ jano jānātū”ti icchati, duppañño samāno “paññavāti maṁ jano jānātū”ti icchati, akhīṇāsavo samāno “khīṇāsavoti maṁ jano jānātū”ti icchati—

vb17:31.3yā evarūpā icchā icchāgatā pāpicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:31.4ayaṁ vuccati “pāpicchatā”.

vb17:32.1Tattha katamaṁ siṅgaṁ?

vb17:32.2Yaṁ siṅgaṁ siṅgāratā cāturatā cāturiyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—

vb17:32.3idaṁ vuccati “siṅgaṁ”.

vb17:33.1Tattha katamaṁ tintiṇaṁ?

vb17:33.2Yaṁ tintiṇaṁ tintiṇāyanā tintiṇāyitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā—

vb17:33.3idaṁ vuccati “tintiṇaṁ”.

vb17:34.1Tattha katamaṁ cāpalyaṁ?

vb17:34.2Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā giddhikatā giddhikattaṁ capalatā cāpalyaṁ—

vb17:34.3idaṁ vuccati “cāpalyaṁ”.

vb17:35.1Tattha katamaṁ asabhāgavutti?

vb17:35.2Mātari vā pitari vā jeṭṭhe vā bhātari vā ācariyesu vā upajjhāye vā buddhe vā sāvakesu vā aññataraññataresu garuṭṭhāniyesu vippaṭikūlaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṁ anādariyatā agāravatā appatissavatā—

vb17:35.3ayaṁ vuccati “asabhāgavutti”.

vb17:36.1Tattha katamā arati?

vb17:36.2Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā—

vb17:36.3ayaṁ vuccati “arati”.

vb17:37.1Tattha katamā tandī?

vb17:37.2Yā tandī tandiyanā tandimanakatā ālasyaṁ ālasyāyanā ālasyāyitattaṁ—

vb17:37.3ayaṁ vuccati “tandī”.

vb17:38.1Tattha katamā vijambhitā?

vb17:38.2Yā kāyassa jambhanā vijambhanā ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā byādhiyakaṁ—

vb17:38.3ayaṁ vuccati “vijambhitā”.

vb17:39.1Tattha katamo bhattasammado?

vb17:39.2Yā bhuttāvissa bhattamucchā bhattakilamatho bhattapariḷāho kāyaduṭṭhullaṁ—

vb17:39.3ayaṁ vuccati “bhattasammado”.

vb17:40.1Tattha katamaṁ cetaso ca līnattaṁ?

vb17:40.2Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ līyanā līyitattaṁ thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa—

vb17:40.3idaṁ vuccati “cetaso ca līnattaṁ”.

vb17:41.1Tattha katamā kuhanā?

vb17:41.2Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa paccayapaṭisevanasaṅkhātena vā sāmantajappitena vā iriyāpathassa vā aṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭitā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—

vb17:41.3ayaṁ vuccati “kuhanā”.

vb17:42.1Tattha katamā lapanā?

vb17:42.2Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yā paresaṁ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anuppiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭayatā—

vb17:42.3ayaṁ vuccati “lapanā”.

vb17:43.1Tattha katamā nemittikatā?

vb17:43.2Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yaṁ paresaṁ nimittaṁ nimittakammaṁ obhāso obhāsakammaṁ sāmantajappā parikathā—

vb17:43.3ayaṁ vuccati “nemittikatā”.

vb17:44.1Tattha katamā nippesikatā?

vb17:44.2Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yā paresaṁ akkosanā vambhanā garahaṇā ukkhepanā samukkhepanā khipanā saṅkhipanā pāpanā sampāpanā avaṇṇahārikā parapiṭṭhimaṁsikatā—

vb17:44.3ayaṁ vuccati “nippesikatā”.

vb17:45.1Tattha katamā lābhena lābhaṁ nijigīsanatā?

vb17:45.2Lābhasakkārasilokasannissito pāpiccho icchāpakato ito laddhaṁ āmisaṁ amutra harati amutra vā laddhaṁ āmisaṁ idha āharati, yā evarūpā āmisassa eṭṭhi gaveṭṭhi pariyeṭṭhi esanā gavesanā pariyesanā—

vb17:45.3ayaṁ vuccati “lābhena lābhaṁ nijigīsanatā”.

vb17:46.1Tattha katamo seyyohamasmīti māno?

vb17:46.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mānaṁ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:46.3ayaṁ vuccati “seyyohamasmīti māno”.

vb17:47.1Tattha katamo sadisohamasmīti māno?

vb17:47.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mānaṁ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:47.3ayaṁ vuccati “sadisohamasmīti māno”.

vb17:48.1Tattha katamo hīnohamasmīti māno?

vb17:48.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṁ jappeti, yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—

vb17:48.3ayaṁ vuccati “hīnohamasmīti māno”.

vb17:49.1Tattha katamo seyyassa seyyohamasmīti māno?

vb17:49.2Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṁ attānaṁ dahati;

vb17:49.3so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

vb17:49.4Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:49.5ayaṁ vuccati “seyyassa seyyohamasmīti māno”.

vb17:50.1Tattha katamo seyyassa sadisohamasmīti māno?

vb17:50.2Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;

vb17:50.3so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

vb17:50.4Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:50.5ayaṁ vuccati “seyyassa sadisohamasmīti māno”.

vb17:51.1Tattha katamo seyyassa hīnohamasmīti māno?

vb17:51.2Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi hīnaṁ attānaṁ dahati;

vb17:51.3so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.

vb17:51.4Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—

vb17:51.5ayaṁ vuccati “seyyassa hīnohamasmīti māno”.

vb17:52.1Tattha katamo sadisassa seyyohamasmīti māno?

vb17:52.2Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṁ attānaṁ dahati;

vb17:52.3so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

vb17:52.4Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ …pe… ketukamyatā cittassa—

vb17:52.5ayaṁ vuccati “sadisassa seyyohamasmīti māno”.

vb17:53.1Tattha katamo sadisassa sadisohamasmīti māno?

vb17:53.2Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;

vb17:53.3so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

vb17:53.4Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:53.5ayaṁ vuccati “sadisassa sadisohamasmīti māno”.

vb17:54.1Tattha katamo sadisassa hīnohamasmīti māno?

vb17:54.2Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi hīnaṁ attānaṁ dahati;

vb17:54.3so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.

vb17:54.4Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—

vb17:54.5ayaṁ vuccati “sadisassa hīnohamasmīti māno”.

vb17:55.1Tattha katamo hīnassa seyyohamasmīti māno?

vb17:55.2Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṁ attānaṁ dahati;

vb17:55.3so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

vb17:55.4Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:55.5ayaṁ vuccati “hīnassa seyyohamasmīti māno”.

vb17:56.1Tattha katamo hīnassa sadisohamasmīti māno?

vb17:56.2Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;

vb17:56.3so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

vb17:56.4Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:56.5ayaṁ vuccati “hīnassa sadisohamasmīti māno”.

vb17:57.1Tattha katamo hīnassa hīnohamasmīti māno?

vb17:57.2Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;

vb17:57.3so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.

vb17:57.4Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—

vb17:57.5ayaṁ vuccati “hīnassa hīnohamasmīti māno”.

vb17:58.1Tattha katamo māno?

vb17:58.2Yo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:58.3ayaṁ vuccati “māno”.

vb17:59.1Tattha katamo atimāno?

vb17:59.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi attānaṁ atimaññati.

vb17:59.3Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:59.4ayaṁ vuccati “atimāno”.

vb17:60.1Tattha katamo mānātimāno?

vb17:60.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṁ parehi sadisaṁ attānaṁ dahati, aparakālaṁ attānaṁ seyyaṁ dahati.

vb17:60.3Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:60.4ayaṁ vuccati “mānātimāno”.

vb17:61.1Tattha katamo omāno?

vb17:61.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṁ jappeti.

vb17:61.3Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—

vb17:61.4ayaṁ vuccati “omāno”.

vb17:62.1Tattha katamo adhimāno?

vb17:62.2Appatte pattasaññitā, akate katasaññitā, anadhigate adhigatasaññitā, asacchikate sacchikatasaññitā, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:62.3ayaṁ vuccati “adhimāno”.

vb17:63.1Tattha katamo asmimāno?

vb17:63.2Rūpaṁ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo,

vb17:63.3vedanā …pe…

vb17:63.4saññā …pe…

vb17:63.5saṅkhārā …pe…

vb17:63.6viññāṇaṁ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo,

vb17:63.7yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:63.8ayaṁ vuccati “asmimāno”.

vb17:64.1Tattha katamo micchāmāno?

vb17:64.2Idhekacco pāpakena vā kammāyatanena pāpakena vā sippāyatanena pāpakena vā vijjāṭṭhānena pāpakena vā sutena pāpakena vā paṭibhānena pāpakena vā sīlena pāpakena vā vatena pāpakena vā sīlabbatena pāpikāya vā diṭṭhiyā aññataraññatarena vatthunā mānaṁ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

vb17:64.3ayaṁ vuccati “micchāmāno”.

vb17:65.1Tattha katamo ñātivitakko?

vb17:65.2Ñātake ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:65.3ayaṁ vuccati “ñātivitakko”.

vb17:66.1Tattha katamo janapadavitakko?

vb17:66.2Janapadaṁ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:66.3ayaṁ vuccati “janapadavitakko”.

vb17:67.1Tattha katamo amaravitakko?

vb17:67.2Dukkarakārikāpaṭisaṁyutto vā diṭṭhigatapaṭisaṁyutto vā gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:67.3ayaṁ vuccati “amaravitakko”.

vb17:68.1Tattha katamo parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko?

vb17:68.2Idhekacco gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogaṁ āpajjati.

vb17:68.3Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:68.4ayaṁ vuccati “parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko”.

vb17:69.1Tattha katamo lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko?

vb17:69.2Lābhasakkārasilokaṁ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:69.3ayaṁ vuccati “lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko”.

vb17:70.1Tattha katamo anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko?

vb17:70.2Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mā maṁ pare avajāniṁsūti.

vb17:70.3Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:70.4ayaṁ vuccati “anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko”.

vb17:71.1Ekakaṁ.

vb17:72.02. Dukaniddesa

vb17:72.1Tattha katamo kodho?

vb17:72.2Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—

vb17:72.3ayaṁ vuccati “kodho”.

vb17:73.1Tattha katamo upanāho?

vb17:73.2Pubbakālaṁ kodho, aparakālaṁ upanāho.

vb17:73.3Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṁ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṁsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṁ kodhassa—

vb17:73.4ayaṁ vuccati “upanāho”.

vb17:74.1Tattha katamo makkho?

vb17:74.2Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ—

vb17:74.3ayaṁ vuccati “makkho”.

vb17:75.1Tattha katamo paḷāso?

vb17:75.2Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṁ yugaggāho appaṭinissaggo—

vb17:75.3ayaṁ vuccati “paḷāso”.

vb17:76.1Tattha katamā issā?

vb17:76.2Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ—

vb17:76.3ayaṁ vuccati “issā”.

vb17:77.1Tattha katamaṁ macchariyaṁ?

vb17:77.2Pañca macchariyāni—

vb17:77.3āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.

vb17:77.4Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—

vb17:77.5idaṁ vuccati “macchariyaṁ”.

vb17:78.1Tattha katamā māyā?

vb17:78.2Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetuṁ pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati.

vb17:78.3“Mā maṁ jaññā”ti icchati.

vb17:78.4“Mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti.

vb17:78.5“Mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati.

vb17:78.6“Mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.

vb17:78.7Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—

vb17:78.8ayaṁ vuccati “māyā”.

vb17:79.1Tattha katamaṁ sāṭheyyaṁ?

vb17:79.2Idhekacco saṭho hoti parisaṭho.

vb17:79.3Yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—

vb17:79.4idaṁ vuccati “sāṭheyyaṁ”.

vb17:80.1Tattha katamā avijjā?

vb17:80.2Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:80.3ayaṁ vuccati “avijjā”.

vb17:81.1Tattha katamā bhavataṇhā?

vb17:81.2Yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ—

vb17:81.3ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.

vb17:82.1Tattha katamā bhavadiṭṭhi?

vb17:82.2“Bhavissati attā ca loko cā”ti—

vb17:82.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:82.4ayaṁ vuccati “bhavadiṭṭhi”.

vb17:83.1Tattha katamā vibhavadiṭṭhi?

vb17:83.2“Na bhavissati attā ca loko cā”ti—

vb17:83.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:83.4ayaṁ vuccati “vibhavadiṭṭhi”.

vb17:84.1Tattha katamā sassatadiṭṭhi?

vb17:84.2“Sassato attā ca loko cā”ti—

vb17:84.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:84.4ayaṁ vuccati “sassatadiṭṭhi”.

vb17:85.1Tattha katamā ucchedadiṭṭhi?

vb17:85.2“Ucchijjissati attā ca loko cā”ti—

vb17:85.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:85.4ayaṁ vuccati “ucchedadiṭṭhi”.

vb17:86.1Tattha katamā antavādiṭṭhi?

vb17:86.2“Antavā attā ca loko cā”ti—

vb17:86.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:86.4ayaṁ vuccati “antavādiṭṭhi”.

vb17:87.1Tattha katamā anantavādiṭṭhi?

vb17:87.2“Anantavā attā ca loko cā”ti—

vb17:87.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:87.4ayaṁ vuccati “anantavādiṭṭhi”.

vb17:88.1Tattha katamā pubbantānudiṭṭhi?

vb17:88.2Pubbantaṁ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:88.3ayaṁ vuccati “pubbantānudiṭṭhi”.

vb17:89.1Tattha katamā aparantānudiṭṭhi?

vb17:89.2Aparantaṁ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:89.3ayaṁ vuccati “aparantānudiṭṭhi”.

vb17:90.1Tattha katamaṁ ahirikaṁ?

vb17:90.2Yaṁ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—

vb17:90.3idaṁ vuccati “ahirikaṁ”.

vb17:91.1Tattha katamaṁ anottappaṁ?

vb17:91.2Yaṁ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—

vb17:91.3idaṁ vuccati “anottappaṁ”.

vb17:92.1Tattha katamā dovacassatā?

vb17:92.2Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṁ dovacassiyaṁ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṁ anādaratā agāravatā appatissavatā—

vb17:92.3ayaṁ vuccati “dovacassatā”.

vb17:93.1Tattha katamā pāpamittatā?

vb17:93.2Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā—

vb17:93.3ayaṁ vuccati “pāpamittatā”.

vb17:94.1Tattha katamo anajjavo?

vb17:94.2Yo anajjavo anajjavatā jimhatā vaṅkatā kuṭilatā—

vb17:94.3ayaṁ vuccati “anajjavo”.

vb17:95.1Tattha katamo amaddavo?

vb17:95.2Yā amudutā amaddavatā kakkhaḷiyaṁ phārusiyaṁ kakkhaḷatā kaṭhinatā ujucittatā amudutā—

vb17:95.3ayaṁ vuccati “amaddavo”.

vb17:96.1Tattha katamā akkhanti?

vb17:96.2Yā akkhanti akkhamanatā anadhivāsanatā caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—

vb17:96.3ayaṁ vuccati “akkhanti”.

vb17:97.1Tattha katamaṁ asoraccaṁ?

vb17:97.2Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—

vb17:97.3idaṁ vuccati “asoraccaṁ”.

vb17:97.4Sabbampi dussīlyaṁ asoraccaṁ.

vb17:98.1Tattha katamaṁ asākhalyaṁ?

vb17:98.2Yā sā vācā kaṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṁvattanikā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.

vb17:98.3Yā tattha asaṇhavācatā asakhilavācatā pharusavācatā—

vb17:98.4idaṁ vuccati “asākhalyaṁ”.

vb17:99.1Tattha katamo appaṭisanthāro?

vb17:99.2Dve paṭisanthārā—

vb17:99.3āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca.

vb17:99.4Idhekacco appaṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā—

vb17:99.5ayaṁ vuccati “appaṭisanthāro”.

vb17:100.1Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?

vb17:100.2Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

vb17:100.3Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.

vb17:100.4Sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb17:100.5ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb17:100.6jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb17:100.7kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb17:100.8manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

vb17:100.9Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.

vb17:100.10Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—

vb17:100.11ayaṁ vuccati “indriyesu aguttadvāratā”.

vb17:101.1Tattha katamā bhojane amattaññutā?

vb17:101.2Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya.

vb17:101.3Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—

vb17:101.4ayaṁ vuccati “bhojane amattaññutā”.

vb17:102.1Tattha katamaṁ muṭṭhassaccaṁ?

vb17:102.2Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—

vb17:102.3idaṁ vuccati “muṭṭhassaccaṁ”.

vb17:103.1Tattha katamaṁ asampajaññaṁ?

vb17:103.2Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:103.3idaṁ vuccati “asampajaññaṁ”.

vb17:104.1Tattha katamā sīlavipatti?

vb17:104.2Yo kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—

vb17:104.3ayaṁ vuccati “sīlavipatti”.

vb17:104.4Sabbampi dussīlyaṁ sīlavipatti.

vb17:105.1Tattha katamā diṭṭhivipatti?

vb17:105.2“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe…

vb17:105.3ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—

vb17:105.4yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:105.5ayaṁ vuccati “diṭṭhivipatti”.

vb17:105.6Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.

vb17:106.1Tattha katamaṁ ajjhattasaṁyojanaṁ?

vb17:106.2Pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni—

vb17:106.3ajjhattasaṁyojanaṁ.

vb17:106.4Pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni—

vb17:106.5bahiddhāsaṁyojanaṁ.

vb17:107.1Dukaṁ.

vb17:108.03. Tikaniddesa

vb17:108.1Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni?

vb17:108.2Lobho, doso, moho.

vb17:109.1Tattha katamo lobho?

vb17:109.2Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—

vb17:109.3ayaṁ vuccati “lobho”.

vb17:110.1Tattha katamo doso?

vb17:110.2“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

vb17:110.3anatthaṁ carati …pe…

vb17:110.4anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…

vb17:110.5atthaṁ carati …pe…

vb17:110.6atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati.

vb17:110.7Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—

vb17:110.8ayaṁ vuccati “doso”.

vb17:111.1Tattha katamo moho?

vb17:111.2Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ, yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:111.3ayaṁ vuccati “moho”.

vb17:111.4Imāni tīṇi akusalamūlāni.

vb17:112.1Tattha katame tayo akusalavitakkā?

vb17:112.2Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.

vb17:113.1Tattha katamo kāmavitakko?

vb17:113.2Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:113.3ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.

vb17:114.1Tattha katamo byāpādavitakko?

vb17:114.2Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:114.3ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.

vb17:115.1Tattha katamo vihiṁsāvitakko?

vb17:115.2Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:115.3ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.

vb17:115.4Ime tayo akusalavitakkā.

vb17:116.1Tattha katamā tisso akusalasaññā?

vb17:116.2Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṁsāsaññā.

vb17:117.1Tattha katamā kāmasaññā?

vb17:117.2Kāmapaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—

vb17:117.3ayaṁ vuccati “kāmasaññā”.

vb17:118.1Tattha katamā byāpādasaññā?

vb17:118.2Byāpādapaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—

vb17:118.3ayaṁ vuccati “byāpādasaññā”.

vb17:119.1Tattha katamā vihiṁsāsaññā?

vb17:119.2Vihiṁsāpaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—

vb17:119.3ayaṁ vuccati “vihiṁsāsaññā”.

vb17:119.4Imā tisso akusalasaññā.

vb17:120.1Tattha katamā tisso akusaladhātuyo?

vb17:120.2Kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṁsādhātu.

vb17:121.1Tattha katamā kāmadhātu?

vb17:121.2Kāmavitakko kāmadhātu.

vb17:121.3Byāpādavitakko byāpādadhātu.

vb17:121.4Vihiṁsāvitakko vihiṁsādhātu.

vb17:122.1Tattha katamo kāmavitakko?

vb17:122.2Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:122.3ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.

vb17:123.1Tattha katamo byāpādavitakko?

vb17:123.2Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:123.3ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.

vb17:124.1Tattha katamo vihiṁsāvitakko?

vb17:124.2Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

vb17:124.3ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.

vb17:124.4Imā tisso akusaladhātuyo.

vb17:125.1Tattha katamāni tīṇi duccaritāni?

vb17:125.2Kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ.

vb17:126.1Tattha katamaṁ kāyaduccaritaṁ?

vb17:126.2Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro—

vb17:126.3idaṁ vuccati “kāyaduccaritaṁ”.

vb17:127.1Tattha katamaṁ vacīduccaritaṁ?

vb17:127.2Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—

vb17:127.3idaṁ vuccati “vacīduccaritaṁ”.

vb17:128.1Tattha katamaṁ manoduccaritaṁ?

vb17:128.2Abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi—

vb17:128.3idaṁ vuccati “manoduccaritaṁ”.

vb17:129.1Tattha katamaṁ kāyaduccaritaṁ?

vb17:129.2Akusalaṁ kāyakammaṁ kāyaduccaritaṁ, akusalaṁ vacīkammaṁ vacīduccaritaṁ, akusalaṁ manokammaṁ manoduccaritaṁ.

vb17:130.1Tattha katamaṁ akusalaṁ kāyakammaṁ?

vb17:130.2Akusalā kāyasañcetanā akusalaṁ kāyakammaṁ, akusalā vacīsañcetanā akusalaṁ vacīkammaṁ, akusalā manosañcetanā akusalaṁ manokammaṁ.

vb17:130.3Imāni tīṇi duccaritāni.

vb17:131.1Tattha katame tayo āsavā?

vb17:131.2Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.

vb17:132.1Tattha katamo kāmāsavo?

vb17:132.2Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ—

vb17:132.3ayaṁ vuccati “kāmāsavo”.

vb17:133.1Tattha katamo bhavāsavo?

vb17:133.2Yo bhavesu bhavacchando …pe…

vb17:133.3bhavajjhosānaṁ—

vb17:133.4ayaṁ vuccati “bhavāsavo”.

vb17:134.1Tattha katamo avijjāsavo?

vb17:134.2Dukkhe aññāṇaṁ …pe…

vb17:134.3avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:134.4ayaṁ vuccati “avijjāsavo”.

vb17:134.5Ime tayo āsavā.

vb17:135.1Tattha katamāni tīṇi saṁyojanāni?

vb17:135.2Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.

vb17:136.1Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi?

vb17:136.2Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—

vb17:136.3rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.

vb17:136.4Vedanaṁ …pe…

vb17:136.5saññaṁ …pe…

vb17:136.6saṅkhāre …pe…

vb17:136.7viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

vb17:136.8Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:136.9ayaṁ vuccati “sakkāyadiṭṭhi”.

vb17:137.1Tattha katamā vicikicchā?

vb17:137.2Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati.

vb17:137.3Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ thambhitattaṁ cittassa manovilekho—

vb17:137.4ayaṁ vuccati “vicikicchā”.

vb17:138.1Tattha katamo sīlabbataparāmāso?

vb17:138.2“Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhī”ti—

vb17:138.3yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:138.4ayaṁ vuccati “sīlabbataparāmāso”.

vb17:138.5Imāni tīṇi saṁyojanāni.

vb17:139.1Tattha katamā tisso taṇhā?

vb17:139.2Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

vb17:140.1Tattha katamā bhavataṇhā?

vb17:140.2Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:140.3ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.

vb17:141.1Tattha katamā vibhavataṇhā?

vb17:141.2Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:141.3ayaṁ vuccati “vibhavataṇhā”.

vb17:141.4Avasesā taṇhā kāmataṇhā.

vb17:142.1Tattha katamā kāmataṇhā?

vb17:142.2Kāmadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:142.3ayaṁ vuccati “kāmataṇhā”.

vb17:143.1(…) Rūpadhātuarūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:143.2ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.

vb17:144.1(…) Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:144.2ayaṁ vuccati “vibhavataṇhā”.

vb17:144.3Imā tisso taṇhā.

vb17:145.1Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā?

vb17:145.2Kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.

vb17:146.1Tattha katamā kāmataṇhā?

vb17:146.2Kāmadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:146.3ayaṁ vuccati “kāmataṇhā”.

vb17:147.1Tattha katamā rūpataṇhā?

vb17:147.2Rūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:147.3ayaṁ vuccati “rūpataṇhā”.

vb17:148.1Tattha katamā arūpataṇhā?

vb17:148.2Arūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:148.3ayaṁ vuccati “arūpataṇhā”.

vb17:148.4Imā tisso taṇhā.

vb17:149.1Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā?

vb17:149.2Rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.

vb17:150.1Tattha katamā rūpataṇhā?

vb17:150.2Rūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:150.3ayaṁ vuccati “rūpataṇhā”.

vb17:151.1Tattha katamā arūpataṇhā?

vb17:151.2Arūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:151.3ayaṁ vuccati “arūpataṇhā”.

vb17:152.1Tattha katamā nirodhataṇhā?

vb17:152.2Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:152.3ayaṁ vuccati “nirodhataṇhā”.

vb17:152.4Imā tisso taṇhā.

vb17:153.1Tattha katamā tisso esanā?

vb17:153.2Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.

vb17:154.1Tattha katamā kāmesanā?

vb17:154.2Yo kāmesu kāmacchando …pe…

vb17:154.3kāmajjhosānaṁ—

vb17:154.4ayaṁ vuccati “kāmesanā”.

vb17:155.1Tattha katamā bhavesanā?

vb17:155.2Yo bhavesu bhavacchando …pe…

vb17:155.3bhavajjhosānaṁ—

vb17:155.4ayaṁ vuccati “bhavesanā”.

vb17:156.1Tattha katamā brahmacariyesanā?

vb17:156.2“Sassato loko”ti vā, “asassato loko”ti vā …pe…

vb17:156.3“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:156.4ayaṁ vuccati “brahmacariyesanā”.

vb17:157.1Tattha katamā kāmesanā?

vb17:157.2Kāmarāgo, tadekaṭṭhaṁ akusalaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ—

vb17:157.3ayaṁ vuccati “kāmesanā”.

vb17:158.1Tattha katamā bhavesanā?

vb17:158.2Bhavarāgo tadekaṭṭhaṁ akusalaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ—

vb17:158.3ayaṁ vuccati “bhavesanā”.

vb17:159.1Tattha katamā brahmacariyesanā?

vb17:159.2Antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṁ akusalaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ—

vb17:159.3ayaṁ vuccati “brahmacariyesanā”.

vb17:159.4Imā tisso esanā.

vb17:160.1Tattha katamā tisso vidhā?

vb17:160.2“Seyyohamasmī”ti vidhā, “sadisohamasmī”ti vidhā, “hīnohamasmī”ti vidhā—

vb17:160.3imā tisso vidhā.

vb17:161.1Tattha katamāni tīṇi bhayāni?

vb17:161.2Jātibhayaṁ, jarābhayaṁ, maraṇabhayaṁ.

vb17:162.1Tattha katamaṁ jātibhayaṁ?

vb17:162.2Jātiṁ paṭicca bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso utrāso—

vb17:162.3idaṁ vuccati “jātibhayaṁ”.

vb17:163.1Tattha katamaṁ jarābhayaṁ?

vb17:163.2Jaraṁ paṭicca bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso utrāso—

vb17:163.3idaṁ vuccati “jarābhayaṁ”.

vb17:164.1Tattha katamaṁ maraṇabhayaṁ?

vb17:164.2Maraṇaṁ paṭicca bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso utrāso—

vb17:164.3idaṁ vuccati “maraṇabhayaṁ”.

vb17:164.4Imāni tīṇi bhayāni.

vb17:165.1Tattha katamāni tīṇi tamāni?

vb17:165.2Atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—

vb17:165.3imāni tīṇi tamāni.

vb17:166.1Tattha katamāni tīṇi titthāyatanāni?

vb17:166.2Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

vb17:166.3“yaṁ kiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, sabbaṁ taṁ pubbe katahetū”ti;

vb17:166.4idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

vb17:166.5“yaṁ kiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, sabbaṁ taṁ issaranimmānahetū”ti;

vb17:166.6idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

vb17:166.7“yaṁ kiñcāyaṁ purisapuggalo paṭisaṁvedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, sabbaṁ taṁ ahetu appaccayā”ti—

vb17:166.8imāni tīṇi titthāyatanāni.

vb17:167.1Tattha katame tayo kiñcanā?

vb17:167.2Rāgo kiñcanaṁ, doso kiñcanaṁ, moho kiñcanaṁ—

vb17:167.3ime tayo kiñcanā.

vb17:168.1Tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni?

vb17:168.2Rāgo aṅgaṇaṁ, doso aṅgaṇaṁ, moho aṅgaṇaṁ—

vb17:168.3imāni tīṇi aṅgaṇāni.

vb17:169.1Tattha katamāni tīṇi malāni?

vb17:169.2Rāgo malaṁ, doso malaṁ, moho malaṁ—

vb17:169.3imāni tīṇi malāni.

vb17:170.1Tattha katamāni tīṇi visamāni?

vb17:170.2Rāgo visamaṁ, doso visamaṁ, moho visamaṁ—

vb17:170.3imāni tīṇi visamāni.

vb17:171.1Tattha katamāni aparānipi tīṇi visamāni?

vb17:171.2Kāyavisamaṁ, vacīvisamaṁ, manovisamaṁ—

vb17:171.3imāni tīṇi visamāni.

vb17:172.1Tattha katame tayo aggī?

vb17:172.2Rāgaggi, dosaggi, mohaggi—

vb17:172.3ime tayo aggī.

vb17:173.1Tattha katame tayo kasāvā?

vb17:173.2Rāgakasāvo, dosakasāvo, mohakasāvo—

vb17:173.3ime tayo kasāvā.

vb17:174.1Tattha katame aparepi tayo kasāvā?

vb17:174.2Kāyakasāvo, vacīkasāvo, manokasāvo—

vb17:174.3ime tayo kasāvā.

vb17:175.1Tattha katamā assādadiṭṭhi?

vb17:175.2Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

vb17:175.3“natthi kāmesu doso”ti.

vb17:175.4So kāmesu pātabyataṁ āpajjati.

vb17:175.5Ayaṁ vuccati “assādadiṭṭhi”.

vb17:176.1Tattha katamā attānudiṭṭhi?

vb17:176.2Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—

vb17:176.3rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.

vb17:176.4Vedanaṁ …pe…

vb17:176.5saññaṁ …pe…

vb17:176.6saṅkhāre …pe…

vb17:176.7viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

vb17:176.8Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:176.9ayaṁ vuccati “attānudiṭṭhi”.

vb17:177.1Tattha katamā micchādiṭṭhi?

vb17:177.2“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe…

vb17:177.3ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—

vb17:177.4yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:177.5ayaṁ vuccati “micchādiṭṭhi”.

vb17:177.6Sassatadiṭṭhi assādadiṭṭhi, sakkāyadiṭṭhi attānudiṭṭhi, ucchedadiṭṭhi micchādiṭṭhi.

vb17:178.1Tattha katamā arati?

vb17:178.2Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā—

vb17:178.3ayaṁ vuccati “arati”.

vb17:179.1Tattha katamā vihesā?

vb17:179.2Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena satte viheṭheti, yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṁsanā vihiṁsanā rosanā virosanā parūpaghāto—

vb17:179.3ayaṁ vuccati “vihesā”.

vb17:180.1Tattha katamā adhammacariyā?

vb17:180.2Kāyena adhammacariyāvisamacariyā, vācāya adhammacariyāvisamacariyā, manasā adhammacariyāvisamacariyā—

vb17:180.3ayaṁ vuccati “adhammacariyā”.

vb17:181.1Tattha katamā dovacassatā?

vb17:181.2Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṁ dovacassiyaṁ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṁ anādaratā agāravatā appatissavatā—

vb17:181.3ayaṁ vuccati “dovacassatā”.

vb17:182.1Tattha katamā pāpamittatā?

vb17:182.2Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṁsampavaṅkatā—

vb17:182.3ayaṁ vuccati “pāpamittatā”.

vb17:183.1Tattha katamā nānattasaññā?

vb17:183.2Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṁsāsaññā—

vb17:183.3ayaṁ vuccati “nānattasaññā”.

vb17:183.4Sabbāpi akusalā saññā nānattasaññā.

vb17:184.1Tattha katamaṁ uddhaccaṁ?

vb17:184.2Yaṁ cittassa uddhaccaṁ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṁ cittassa—

vb17:184.3idaṁ vuccati “uddhaccaṁ”.

vb17:185.1Tattha katamaṁ kosajjaṁ?

vb17:185.2Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo—

vb17:185.3idaṁ vuccati “kosajjaṁ”.

vb17:186.1Tattha katamo pamādo?

vb17:186.2Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—

vb17:186.3ayaṁ vuccati “pamādo”.

vb17:187.1Tattha katamā asantuṭṭhitā?

vb17:187.2Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā asantuṭṭhitā rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:187.3ayaṁ vuccati “asantuṭṭhitā”.

vb17:188.1Tattha katamā asampajaññatā?

vb17:188.2Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:188.3ayaṁ vuccati “asampajaññatā”.

vb17:189.1Tattha katamā mahicchatā?

vb17:189.2Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:189.3ayaṁ vuccati “mahicchatā”.

vb17:190.1Tattha katamaṁ ahirikaṁ?

vb17:190.2Yaṁ na hirīyati hirīyitabbena, na hirīyati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—

vb17:190.3idaṁ vuccati “ahirikaṁ”.

vb17:191.1Tattha katamaṁ anottappaṁ?

vb17:191.2Yaṁ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—

vb17:191.3idaṁ vuccati “anottappaṁ”.

vb17:192.1Tattha katamo pamādo?

vb17:192.2Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—

vb17:192.3ayaṁ vuccati “pamādo”.

vb17:193.1Tattha katamaṁ anādariyaṁ?

vb17:193.2Yaṁ anādariyaṁ anādaratā agāravatā appatissavatā anaddā anaddāyanā anaddāyitattaṁ asīlyaṁ acittīkāro—

vb17:193.3idaṁ vuccati “anādariyaṁ”.

vb17:194.1Tattha katamā dovacassatā?

vb17:194.2Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṁ dovacassiyaṁ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṁ anādaratā agāravatā appatissavatā—

vb17:194.3ayaṁ vuccati “dovacassatā”.

vb17:195.1Tattha katamā pāpamittatā?

vb17:195.2Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā paṭisevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṁsampavaṅkatā—

vb17:195.3ayaṁ vuccati “pāpamittatā”.

vb17:196.1Tattha katamaṁ assaddhiyaṁ?

vb17:196.2Idhekacco assaddho hoti, na saddahati buddhaṁ vā dhammaṁ vā saṅghaṁ vā, yaṁ evarūpaṁ assaddhiyaṁ assaddahanā anokappanā anabhippasādo—

vb17:196.3idaṁ vuccati “assaddhiyaṁ”.

vb17:197.1Tattha katamā avadaññutā?

vb17:197.2Pañca macchariyāni—

vb17:197.3āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.

vb17:197.4Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—

vb17:197.5ayaṁ vuccati “avadaññutā”.

vb17:198.1Tattha katamaṁ kosajjaṁ?

vb17:198.2Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo, vossaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ, bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo—

vb17:198.3idaṁ vuccati “kosajjaṁ”.

vb17:199.1Tattha katamaṁ uddhaccaṁ?

vb17:199.2Yaṁ cittassa uddhaccaṁ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṁ cittassa—

vb17:199.3idaṁ vuccati “uddhaccaṁ”.

vb17:200.1Tattha katamo asaṁvaro?

vb17:200.2Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

vb17:200.3Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.

vb17:200.4Sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb17:200.5ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb17:200.6jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb17:200.7kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb17:200.8manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

vb17:200.9Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati—

vb17:200.10ayaṁ vuccati “asaṁvaro”.

vb17:201.1Tattha katamaṁ dussīlyaṁ?

vb17:201.2Kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo—

vb17:201.3idaṁ vuccati “dussīlyaṁ”.

vb17:202.1Tattha katamā ariyānaṁ adassanakamyatā?

vb17:202.2Tattha katame ariyā?

vb17:202.3Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca.

vb17:202.4Yā imesaṁ ariyānaṁ adassanakamyatā adaṭṭhukamyatā asametukamyatā asamāgantukamyatā—

vb17:202.5ayaṁ vuccati “ariyānaṁ adassanakamyatā”.

vb17:203.1Tattha katamā saddhammaṁ asotukamyatā?

vb17:203.2Tattha katamo saddhammo?

vb17:203.3Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—

vb17:203.4ayaṁ vuccati “saddhammo”.

vb17:203.5Yā imassa saddhammassa asotukamyatā asavanakamyatā anuggahetukamyatā adhāretukamyatā—

vb17:203.6ayaṁ vuccati “saddhammaṁ asotukamyatā”.

vb17:204.1Tattha katamā upārambhacittatā?

vb17:204.2Tattha katamo upārambho?

vb17:204.3Yo upārambho anupārambho upārambhanā anupārambhanā anupārambhitattaṁ uññā avaññā paribhavo randhagavesitā—

vb17:204.4ayaṁ vuccati “upārambhacittatā”.

vb17:205.1Tattha katamaṁ muṭṭhassaccaṁ?

vb17:205.2Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—

vb17:205.3idaṁ vuccati “muṭṭhassaccaṁ”.

vb17:206.1Tattha katamaṁ asampajaññaṁ?

vb17:206.2Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:206.3idaṁ vuccati “asampajaññaṁ”.

vb17:207.1Tattha katamo cetaso vikkhepo?

vb17:207.2Yaṁ cittassa uddhaccaṁ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṁ cittassa—

vb17:207.3ayaṁ vuccati “cetaso vikkhepo”.

vb17:208.1Tattha katamo ayoniso manasikāro?

vb17:208.2Anicce “niccan”ti ayoniso manasikāro, dukkhe “sukhan”ti ayoniso manasikāro, anattani “attā”ti ayoniso manasikāro, asubhe “subhan”ti ayoniso manasikāro, saccavippaṭikulena vā cittassa āvaṭṭanā anāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro—

vb17:208.3ayaṁ vuccati “ayoniso manasikāro”.

vb17:209.1Tattha katamā kummaggasevanā?

vb17:209.2Tattha katamo kummaggo?

vb17:209.3Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi—

vb17:209.4ayaṁ vuccati “kummaggo”.

vb17:209.5Yā imassa kummaggassa sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṁsampavaṅkatā—

vb17:209.6ayaṁ vuccati “kummaggasevanā”.

vb17:210.1Tattha katamaṁ cetaso ca līnattaṁ?

vb17:210.2Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ līyanā līyitattaṁ thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa—

vb17:210.3idaṁ vuccati “cetaso ca līnattaṁ”.

vb17:211.1Tikaṁ.

vb17:212.04. Catukkaniddesa

vb17:212.1Tattha katame cattāro āsavā?

vb17:212.2Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.

vb17:213.1Tattha katamo kāmāsavo?

vb17:213.2Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ—

vb17:213.3ayaṁ vuccati “kāmāsavo”.

vb17:214.1Tattha katamo bhavāsavo?

vb17:214.2Yo bhavesu bhavacchando …pe…

vb17:214.3bhavajjhosānaṁ—

vb17:214.4ayaṁ vuccati “bhavāsavo”.

vb17:215.1Tattha katamo diṭṭhāsavo?

vb17:215.2“Sassato loko”ti vā, “asassato loko”ti vā, “antavā loko”ti vā, “anantavā loko”ti vā, “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti vā, “aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran”ti vā, “hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.

vb17:215.3Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:215.4ayaṁ vuccati “diṭṭhāsavo”.

vb17:215.5Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhāsavo.

vb17:216.1Tattha katamo avijjāsavo?

vb17:216.2Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ.

vb17:216.3Yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

vb17:216.4ayaṁ vuccati “avijjāsavo”.

vb17:216.5Ime cattāro āsavā.

vb17:217.1Tattha katame cattāro ganthā …pe…

vb17:217.2cattāro oghā …pe…

vb17:217.3cattāro yogā …pe…

vb17:217.4cattāri upādānāni?

vb17:217.5Kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.

vb17:218.1Tattha katamaṁ kāmupādānaṁ?

vb17:218.2Yo kāmesu kāmacchando …pe…

vb17:218.3kāmajjhosānaṁ—

vb17:218.4idaṁ vuccati “kāmupādānaṁ”.

vb17:219.1Tattha katamaṁ diṭṭhupādānaṁ?

vb17:219.2“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe…

vb17:219.3ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti.

vb17:219.4Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:219.5idaṁ vuccati “diṭṭhupādānaṁ”.

vb17:219.6Ṭhapetvā sīlabbatupādānañca attavādupādānañca sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṁ.

vb17:220.1Tattha katamaṁ sīlabbatupādānaṁ?

vb17:220.2Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti.

vb17:220.3Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:220.4idaṁ vuccati “sīlabbatupādānaṁ”.

vb17:221.1Tattha katamaṁ attavādupādānaṁ?

vb17:221.2Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—

vb17:221.3rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.

vb17:221.4Vedanaṁ …pe…

vb17:221.5saññaṁ …pe…

vb17:221.6saṅkhāre …pe…

vb17:221.7viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

vb17:221.8Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

vb17:221.9idaṁ vuccati “attavādupādānaṁ”.

vb17:221.10Imāni cattāri upādānāni.

vb17:222.1Tattha katame cattāro taṇhuppādā?

vb17:222.2Cīvarahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, piṇḍapātahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, senāsanahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, itibhavābhavahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati—

vb17:222.3ime cattāro taṇhuppādā.

vb17:223.1Tattha katamāni cattāri agatigamanāni?

vb17:223.2Chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati.

vb17:223.3Yā evarūpā agati agatigamanaṁ chandagamanaṁ vaggagamanaṁ vārigamanaṁ—

vb17:223.4imāni cattāri agatigamanāni.

vb17:224.1Tattha katame cattāro vipariyāsā?

vb17:224.2Anicce “niccan”ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, dukkhe “sukhan”ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, anattani “attā”ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, asubhe “subhan”ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso—

vb17:224.3ime cattāro vipariyāsā.

vb17:225.1Tattha katame cattāro anariyavohārā?

vb17:225.2Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā—

vb17:225.3ime cattāro anariyavohārā.

vb17:226.1Tattha katame aparepi cattāro anariyavohārā?

vb17:226.2Diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā—

vb17:226.3ime cattāro anariyavohārā.

vb17:227.1Tattha katamāni cattāri duccaritāni?

vb17:227.2Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo—

vb17:227.3imāni cattāri duccaritāni.

vb17:228.1Tattha katamāni aparānipi cattāri duccaritāni?

vb17:228.2Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—

vb17:228.3imāni cattāri duccaritāni.

vb17:229.1Tattha katamāni cattāri bhayāni?

vb17:229.2Jātibhayaṁ, jarābhayaṁ, byādhibhayaṁ, maraṇabhayaṁ—

vb17:229.3imāni cattāri bhayāni.

vb17:230.1Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni?

vb17:230.2Rājabhayaṁ, corabhayaṁ, aggibhayaṁ, udakabhayaṁ—

vb17:230.3imāni cattāri bhayāni.

vb17:231.1Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni?

vb17:231.2Ūmibhayaṁ, kumbhīlabhayaṁ, āvaṭṭabhayaṁ, susukābhayaṁ—

vb17:231.3imāni cattāri bhayāni.

vb17:232.1Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni?

vb17:232.2Attānuvādabhayaṁ, parānuvādabhayaṁ, daṇḍabhayaṁ, duggatibhayaṁ—

vb17:232.3imāni cattāri bhayāni.

vb17:233.1Tattha katamā catasso diṭṭhiyo?

vb17:233.2“Sayaṅkataṁ sukhadukkhan”ti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, “paraṅkataṁ sukhadukkhan”ti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, “sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkhan”ti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, “asayaṅkāraṁ aparaṅkāraṁ adhiccasamuppannaṁ sukhadukkhan”ti saccato thetato diṭṭhi uppajjati—

vb17:233.3imā catasso diṭṭhiyo.

vb17:234.1Catukkaṁ.

vb17:235.05. Pañcakaniddesa

vb17:235.1Tattha katamāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni?

vb17:235.2Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo—

vb17:235.3imāni pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni.

vb17:236.1Tattha katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni?

vb17:236.2Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā—

vb17:236.3imāni pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni.

vb17:237.1Tattha katamāni pañca macchariyāni?

vb17:237.2Āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ—

vb17:237.3imāni pañca macchariyāni.

vb17:238.1Tattha katame pañca saṅgā?

vb17:238.2Rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo—

vb17:238.3ime pañca saṅgā.

vb17:239.1Tattha katame pañca sallā?

vb17:239.2Rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ—

vb17:239.3ime pañca sallā.

vb17:240.1Tattha katame pañca cetokhilā?

vb17:240.2Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, dhamme kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto—

vb17:240.3ime pañca cetokhilā.

vb17:241.1Tattha katame pañca cetaso vinibandhā?

vb17:241.2Kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho;

vb17:241.3kāye avītarāgo hoti …

vb17:241.4rūpe avītarāgo hoti …

vb17:241.5yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ bhuñjitvā seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharati;

vb17:241.6aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati—“imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti—

vb17:241.7ime pañca cetasovinibandhā.

vb17:242.1Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni?

vb17:242.2Kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ—

vb17:242.3imāni pañca nīvaraṇāni.

vb17:243.1Tattha katamāni pañca kammāni ānantarikāni?

vb17:243.2Mātā jīvitā voropitā hoti, pitā jīvitā voropito hoti, arahanto jīvitā voropito hoti, duṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṁ uppāditaṁ hoti, saṅgho bhinno hoti—

vb17:243.3imāni pañca kammāni ānantarikāni.

vb17:244.1Tattha katamā pañca diṭṭhiyo?

vb17:244.2“Saññī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti ittheke abhivadanti, “asaññī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti ittheke abhivadanti, “nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti ittheke abhivadanti, sato vā pana sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti, diṭṭhadhammanibbānaṁ vā paneke abhivadanti—

vb17:244.3imā pañca diṭṭhiyo.

vb17:245.1Tattha katame pañca verā?

vb17:245.2Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā—

vb17:245.3ime pañca verā.

vb17:246.1Tattha katame pañca byasanā?

vb17:246.2Ñātibyasanaṁ, bhogabyasanaṁ, rogabyasanaṁ, sīlabyasanaṁ, diṭṭhibyasanaṁ—

vb17:246.3ime pañca byasanā.

vb17:247.1Tattha katame pañca akkhantiyā ādīnavā?

vb17:247.2Bahuno janassa appiyo hoti amanāpo, verabahulo ca hoti, vajjabahulo ca, sammūḷho kālaṁ karoti, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati—

vb17:247.3ime pañca akkhantiyā ādīnavā.

vb17:248.1Tattha katamāni pañca bhayāni?

vb17:248.2Ājīvakabhayaṁ, asilokabhayaṁ, parisasārajjabhayaṁ, maraṇabhayaṁ, duggatibhayaṁ—

vb17:248.3imāni pañca bhayāni.

vb17:249.1Tattha katame pañca diṭṭhadhammanibbānavādā?

vb17:249.2Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

vb17:249.3“yato kho, bho, ayaṁ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

vb17:249.4Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

vb17:250.1Tamañño evamāha—

vb17:250.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi ‘neso natthī’ti vadāmi.

vb17:250.3No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

vb17:250.4Taṁ kissa hetu?

vb17:250.5Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā.

vb17:250.6Tesaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.

vb17:250.7Yato kho, bho, ayaṁ attā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

vb17:250.8Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

vb17:251.1Tamañño evamāha—

vb17:251.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:251.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:251.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

vb17:251.5Taṁ kissa hetu?

vb17:251.6Yadeva tattha vitakkitaṁ vicāritaṁ etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.

vb17:251.7Yato kho, bho, ayaṁ attā vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

vb17:251.8Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

vb17:252.1Tamañño evamāha—

vb17:252.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:252.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:252.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

vb17:252.5Taṁ kissa hetu?

vb17:252.6Yadeva tattha pītigataṁ cetaso uppilāvitaṁ, etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.

vb17:252.7Yato kho, bho, ayaṁ attā pītiyā ca virāgā …pe…

vb17:252.8tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

vb17:252.9Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

vb17:253.1Tamañño evamāha—

vb17:253.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:253.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:253.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.

vb17:253.5Taṁ kissa hetu?

vb17:253.6Yadeva tattha sukhapīti cetaso ābhogo, etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.

vb17:253.7Yato kho, bho, ayaṁ attā sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.

vb17:253.8Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.

vb17:253.9Ime pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.

vb17:254.1Pañcakaṁ.

vb17:255.06. Chakkaniddesa

vb17:255.1Tattha katamāni cha vivādamūlāni?

vb17:255.2Kodho, makkho, issā, sāṭheyyaṁ, pāpicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā—

vb17:255.3imāni cha vivādamūlāni.

vb17:256.1Tattha katame cha chandarāgā?

vb17:256.2Chandarāgā gehasitā dhammā.

vb17:256.3Manāpiyesu rūpesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo, manāpiyesu saddesu …pe…

vb17:256.4manāpiyesu gandhesu …pe…

vb17:256.5manāpiyesu rasesu …pe…

vb17:256.6manāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

vb17:256.7manāpiyesu dhammesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

vb17:256.8ime cha chandarāgā.

vb17:257.1Tattha katamāni cha virodhavatthūni?

vb17:257.2Amanāpiyesu rūpesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa, amanāpiyesu saddesu …pe…

vb17:257.3amanāpiyesu gandhesu …pe…

vb17:257.4amanāpiyesu rasesu …pe…

vb17:257.5amanāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

vb17:257.6amanāpiyesu dhammesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—

vb17:257.7imāni cha virodhavatthūni.

vb17:258.1Tattha katame cha taṇhākāyā?

vb17:258.2Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā—

vb17:258.3ime cha taṇhākāyā.

vb17:259.1Tattha katame cha agāravā?

vb17:259.2Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre agāravo viharati appatisso—

vb17:259.3ime cha agāravā.

vb17:260.1Tattha katame cha parihāniyā dhammā?

vb17:260.2Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, saṁsaggārāmatā, papañcārāmatā—

vb17:260.3ime cha parihāniyā dhammā.

vb17:261.1Tattha katame aparepi cha parihāniyā dhammā?

vb17:261.2Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā—

vb17:261.3ime cha parihāniyā dhammā.

vb17:262.1Tattha katame cha somanassupavicārā?

vb17:262.2Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb17:262.3ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb17:262.4jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb17:262.5kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb17:262.6manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—

vb17:262.7ime cha somanassupavicārā.

vb17:263.1Tattha katame cha domanassupavicārā?

vb17:263.2Cakkhunā rūpaṁ disvā domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb17:263.3ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb17:263.4jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb17:263.5kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb17:263.6manasā dhammaṁ viññāya domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—

vb17:263.7ime cha domanassupavicārā.

vb17:264.1Tattha katame cha upekkhupavicārā?

vb17:264.2Cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…

vb17:264.3ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

vb17:264.4jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…

vb17:264.5kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…

vb17:264.6manasā dhammaṁ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—

vb17:264.7ime cha upekkhupavicārā.

vb17:265.1Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni?

vb17:265.2Manāpiyesu rūpesu gehasitaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā, manāpiyesu saddesu …pe…

vb17:265.3manāpiyesu gandhesu …pe…

vb17:265.4manāpiyesu rasesu …pe…

vb17:265.5manāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

vb17:265.6manāpiyesu dhammesu gehasitaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—

vb17:265.7imāni cha gehasitāni somanassāni.

vb17:266.1Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni?

vb17:266.2Amanāpiyesu rūpesu gehasitaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā, amanāpiyesu saddesu …pe…

vb17:266.3amanāpiyesu gandhesu …pe…

vb17:266.4amanāpiyesu rasesu …pe…

vb17:266.5amanāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…

vb17:266.6amanāpiyesu dhammesu gehasitaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—

vb17:266.7imāni cha gehasitāni domanassāni.

vb17:267.1Tattha katamā cha gehasitā upekkhā?

vb17:267.2Upekkhāṭṭhāniyesu rūpesu gehasitaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā, upekkhāṭṭhāniyesu saddesu …pe…

vb17:267.3upekkhāṭṭhāniyesu gandhesu …pe…

vb17:267.4upekkhāṭṭhāniyesu rasesu …pe…

vb17:267.5upekkhāṭṭhāniyesu phoṭṭhabbesu …pe…

vb17:267.6upekkhāṭṭhāniyesu dhammesu gehasitaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—

vb17:267.7imā cha gehasitā upekkhā.

vb17:268.1Tattha katamā cha diṭṭhiyo?

vb17:268.2“Atthi me attā”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

vb17:268.3“natthi me attā”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

vb17:268.4“attanā vā attānaṁ sañjānāmī”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

vb17:268.5“attanā vā anattānaṁ sañjānāmī”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati,

vb17:268.6“anattanā vā attānaṁ sañjānāmī”ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati;

vb17:268.7atha vā panassa evaṁdiṭṭhi hoti—“so me ayaṁ attā vado vedeyyo tatra tatra dīgharattaṁ kalyāṇapāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paccanubhoti.

vb17:268.8Na so jāto nāhosi, na so jāto na bhavissati, nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo”ti vā panassa saccato thetato diṭṭhi uppajjati.

vb17:268.9Imā cha diṭṭhiyo.

vb17:269.1Chakkaṁ.

vb17:270.07. Sattakaniddesa

vb17:270.1Tattha katame sattānusayā?

vb17:270.2Kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—

vb17:270.3ime satta anusayā.

vb17:271.1Tattha katamāni satta saṁyojanāni?

vb17:271.2Kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ—

vb17:271.3imāni satta saṁyojanāni.

vb17:272.1Tattha katamāni satta pariyuṭṭhānāni?

vb17:272.2Kāmarāgapariyuṭṭhānaṁ, paṭighapariyuṭṭhānaṁ, mānapariyuṭṭhānaṁ, diṭṭhipariyuṭṭhānaṁ, vicikicchāpariyuṭṭhānaṁ, bhavarāgapariyuṭṭhānaṁ, avijjāpariyuṭṭhānaṁ—

vb17:272.3imāni satta pariyuṭṭhānāni.

vb17:273.1Tattha katame satta asaddhammā?

vb17:273.2Assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassatī hoti, duppañño hoti—

vb17:273.3ime satta asaddhammā.

vb17:274.1Tattha katamāni satta duccaritāni?

vb17:274.2Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—

vb17:274.3imāni satta duccaritāni.

vb17:275.1Tattha katame satta mānā?

vb17:275.2Māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno—

vb17:275.3ime satta mānā.

vb17:276.1Tattha katamā satta diṭṭhiyo?

vb17:276.2Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—

vb17:276.3“yato kho, bho, ayaṁ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

vb17:276.4Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:277.1Tamañño evamāha—

vb17:277.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:277.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:277.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

vb17:277.5Atthi kho bho añño attā dibbo rūpī kāmāvacaro kabaḷīkārabhakkho.

vb17:277.6Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

vb17:277.7Tamahaṁ jānāmi passāmi.

vb17:277.8So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammāsamucchinno hotī”ti.

vb17:277.9Ittheke bho sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:278.1Tamañño evamāha—

vb17:278.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:278.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:278.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

vb17:278.5Atthi kho, bho, añño attā dibbo rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo.

vb17:278.6Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

vb17:278.7Tamahaṁ jānāmi passāmi.

vb17:278.8So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

vb17:278.9Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:279.1Tamañño evamāha—

vb17:279.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:279.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:279.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

vb17:279.5Atthi kho, bho, añño attā sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanūpago.

vb17:279.6Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

vb17:279.7Tamahaṁ jānāmi passāmi.

vb17:279.8So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

vb17:279.9Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:280.1Tamañño evamāha—

vb17:280.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:280.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:280.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

vb17:280.5Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanūpago.

vb17:280.6Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

vb17:280.7Tamahaṁ jānāmi passāmi.

vb17:280.8So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

vb17:280.9Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:281.1Tamañño evamāha—

vb17:281.2“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:281.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:281.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

vb17:281.5Atthi kho, bho, añño attā sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanūpago.

vb17:281.6Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

vb17:281.7Tamahaṁ jānāmi passāmi.

vb17:281.8So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

vb17:281.9Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:282.1Tamañño evamāha—

vb17:282.2“atthi kho pana eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.

vb17:282.3‘Neso natthī’ti vadāmi.

vb17:282.4No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti.

vb17:282.5Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpago.

vb17:282.6Taṁ tvaṁ na jānāsi na passasi.

vb17:282.7Tamahaṁ jānāmi passāmi.

vb17:282.8So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā sammā samucchinno hotī”ti.

vb17:282.9Ittheke sato sattassa ucchedaṁ vināsaṁ vibhavaṁ paññapenti.

vb17:282.10Imā satta diṭṭhiyo.

vb17:283.1Sattakaṁ.

vb17:284.08. Aṭṭhakaniddesa

vb17:284.1Tattha katamāni aṭṭha kilesavatthūni?

vb17:284.2Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṁ, uddhaccaṁ—

vb17:284.3imāni aṭṭha kilesavatthūni.

vb17:285.1Tattha katamāni aṭṭha kusītavatthūni?

vb17:286.1Idha bhikkhunā kammaṁ kātabbaṁ hoti.

vb17:286.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:286.3“kammaṁ kho me kātabbaṁ bhavissati.

vb17:286.4Kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilamissati.

vb17:286.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:286.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:286.7Idaṁ paṭhamaṁ kusītavatthu.

vb17:287.1Puna caparaṁ bhikkhunā kammaṁ kataṁ hoti.

vb17:287.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:287.3“ahaṁ kho kammaṁ akāsiṁ.

vb17:287.4Kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilanto.

vb17:287.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:287.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:287.7Idaṁ dutiyaṁ kusītavatthu.

vb17:288.1Puna caparaṁ bhikkhunā maggo gantabbo hoti.

vb17:288.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:288.3“maggo kho me gantabbo bhavissati.

vb17:288.4Maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati.

vb17:288.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:288.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:288.7Idaṁ tatiyaṁ kusītavatthu.

vb17:289.1Puna caparaṁ bhikkhunā maggo gato hoti.

vb17:289.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:289.3“ahaṁ kho maggaṁ agamāsiṁ.

vb17:289.4Maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto.

vb17:289.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:289.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:289.7Idaṁ catutthaṁ kusītavatthu.

vb17:290.1Puna caparaṁ bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

vb17:290.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:290.3“ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto nālatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

vb17:290.4Tassa me kāyo kilanto akammañño.

vb17:290.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:290.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:290.7Idaṁ pañcamaṁ kusītavatthu.

vb17:291.1Puna caparaṁ bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

vb17:291.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:291.3“ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto alatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.

vb17:291.4Tassa me kāyo kilanto akammañño māsācitaṁ maññe.

vb17:291.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:291.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:291.7Idaṁ chaṭṭhaṁ kusītavatthu.

vb17:292.1Puna caparaṁ bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho.

vb17:292.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:292.3“uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho.

vb17:292.4Atthi kappo nipajjituṁ.

vb17:292.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:292.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:292.7Idaṁ sattamaṁ kusītavatthu.

vb17:293.1Puna caparaṁ bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā.

vb17:293.2Tassa evaṁ hoti—

vb17:293.3“ahaṁ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā.

vb17:293.4Tassa me kāyo dubbalo akammañño.

vb17:293.5Handāhaṁ nipajjāmī”ti.

vb17:293.6So nipajjati; na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.

vb17:293.7Idaṁ aṭṭhamaṁ kusītavatthu.

vb17:293.8Imāni aṭṭha kusītavatthūni.

vb17:294.1Tattha katamesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto?

vb17:294.2Lābhe sārāgo, alābhe paṭivirodho, yase sārāgo, ayase paṭivirodho, pasaṁsāya sārāgo, nindāya paṭivirodho, sukhe sārāgo, dukkhe paṭivirodho—

vb17:294.3imesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto.

vb17:295.1Tattha katame aṭṭha anariyavohārā?

vb17:295.2Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā—

vb17:295.3ime aṭṭha anariyavohārā.

vb17:296.1Tattha katame aṭṭha micchattā?

vb17:296.2Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi—

vb17:296.3ime aṭṭha micchattā.

vb17:297.1Tattha katame aṭṭha purisadosā?

vb17:297.2Idha bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:297.3So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno “na sarāmi na sarāmī”ti assatiyāva nibbeṭheti.

vb17:297.4Ayaṁ paṭhamo purisadoso.

vb17:298.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:298.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno codakaṁyeva paṭippharati—

vb17:298.3“kiṁ nu kho tuyhaṁ bālassa abyattassa bhaṇitena.

vb17:298.4Tvampi nāma maṁ bhaṇitabbaṁ maññasī”ti.

vb17:298.5Ayaṁ dutiyo purisadoso.

vb17:299.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:299.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno codakaṁyeva paccāropeti—

vb17:299.3“tvampi khosi itthannāmaṁ āpattiṁ āpanno.

vb17:299.4Tvaṁ tāva paṭhamaṁ paṭikarohī”ti.

vb17:299.5Ayaṁ tatiyo purisadoso.

vb17:300.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:300.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno aññenāññaṁ paṭicarati, bahiddhā kathaṁ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.

vb17:300.3Ayaṁ catuttho purisadoso.

vb17:301.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:301.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno saṅghamajjhe bāhāvikkhepakaṁ bhaṇati.

vb17:301.3Ayaṁ pañcamo purisadoso.

vb17:302.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:302.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno “nevāhaṁ āpannomhi, na panāhaṁ anāpannomhī”ti tuṇhībhūto saṅghaṁ viheseti.

vb17:302.3Ayaṁ chaṭṭho purisadoso.

vb17:303.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:303.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno anādiyitvā saṅghaṁ, anādiyitvā codakaṁ, sāpattikova yenakāmaṁ pakkamati.

vb17:303.3Ayaṁ sattamo purisadoso.

vb17:304.1Puna caparaṁ bhikkhū bhikkhuṁ āpattiyā codenti.

vb17:304.2So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codīyamāno evamāha—

vb17:304.3“kiṁ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṁ mayi byāvaṭā.

vb17:304.4Idānāhaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī”ti.

vb17:304.5So sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha—

vb17:304.6“idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā”ti.

vb17:304.7Ayaṁ aṭṭhamo purisadoso.

vb17:304.8Ime aṭṭha purisadosā.

vb17:305.1Tattha katame aṭṭha asaññīvādā?

vb17:305.2“Rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:305.3asaññīti naṁ paññapenti;

vb17:305.4arūpī attā …pe…

vb17:305.5rūpī ca arūpī ca …pe…

vb17:305.6nevarūpīnārūpī …pe…

vb17:305.7“antavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:305.8asaññīti naṁ paññapenti;

vb17:305.9“anantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:305.10asaññīti naṁ paññapenti;

vb17:305.11“antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:305.12asaññīti naṁ paññapenti;

vb17:305.13“nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:305.14asaññīti naṁ paññapenti.

vb17:305.15Ime aṭṭha asaññīvādā.

vb17:306.1Tattha katame aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā?

vb17:306.2“Rūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.3nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.4“arūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.5nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.6“rūpī ca arūpī ca attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.7nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.8“nevarūpīnārūpī attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.9nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.10“antavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.11nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.12“anantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.13nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.14“antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.15nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti;

vb17:306.16“nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti—

vb17:306.17nevasaññīnāsaññīti naṁ paññapenti.

vb17:306.18Ime aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā.

vb17:307.1Aṭṭhakaṁ.

vb17:308.09. Navakaniddesa

vb17:308.1Tattha katamāni nava āghātavatthūni?

vb17:308.2“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati;

vb17:308.3“anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati;

vb17:308.4“anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati;

vb17:308.5“piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

vb17:308.6anatthaṁ carati …pe…

vb17:308.7anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati;

vb17:308.8“appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…

vb17:308.9atthaṁ carati …pe…

vb17:308.10atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati.

vb17:308.11Imāni nava āghātavatthūni.

vb17:309.1Tattha katamāni nava purisamalāni?

vb17:309.2Kodho, makkho, issā, macchariyaṁ, māyā, sāṭheyyaṁ, musāvādo, pāpicchatā, micchādiṭṭhi—

vb17:309.3imāni nava purisamalāni.

vb17:310.1Tattha katame navavidhā mānā?

vb17:310.2“Seyyassa seyyohamasmī”ti māno, “seyyassa sadisohamasmī”ti māno, “seyyassa hīnohamasmī”ti māno, “sadisassa seyyohamasmī”ti māno, “sadisassa sadisohamasmī”ti māno, “sadisassa hīnohamasmī”ti māno, “hīnassa seyyohamasmī”ti māno, “hīnassa sadisohamasmī”ti māno, “hīnassa hīnohamasmī”ti māno—

vb17:310.3ime navavidhā mānā.

vb17:311.1Tattha katame nava taṇhāmūlakā dhammā?

vb17:311.2Taṇhaṁ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṁ paṭicca lābho, lābhaṁ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṁ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṁ paṭicca ajjhosānaṁ, ajjhosānaṁ paṭicca pariggaho, pariggahaṁ paṭicca macchariyaṁ, macchariyaṁ paṭicca ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṁ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṁtuvaṁpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti—

vb17:311.3ime nava taṇhāmūlakā dhammā.

vb17:312.1Tattha katamāni nava iñjitāni?

vb17:312.2“Asmī”ti iñjitametaṁ, “ahamasmī”ti iñjitametaṁ, “ayamahamasmī”ti iñjitametaṁ “bhavissan”ti iñjitametaṁ, “rūpī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “arūpī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “saññī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “asaññī bhavissan”ti iñjitametaṁ, “nevasaññīnāsaññī bhavissan”ti iñjitametaṁ—

vb17:312.3imāni nava iñjitāni.

vb17:313.1Tattha katamāni nava maññitāni …pe…

vb17:313.2nava phanditāni …pe…

vb17:313.3nava papañcitāni …pe…

vb17:313.4nava saṅkhatāni?

vb17:313.5“Asmī”ti saṅkhatametaṁ, “ahamasmī”ti saṅkhatametaṁ, “ayamahamasmī”ti saṅkhatametaṁ, “bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “rūpī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “arūpī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “saññī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “asaññī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ, “nevasaññīnāsaññī bhavissan”ti saṅkhatametaṁ—

vb17:313.6imāni nava saṅkhatāni. –9

vb17:314.1Navakaṁ.

vb17:315.010. Dasakaniddesa

vb17:315.1Tattha katamāni dasa kilesavatthūni?

vb17:315.2Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṁ, uddhaccaṁ, ahirikaṁ, anottappaṁ—

vb17:315.3imāni dasa kilesavatthūni.

vb17:316.1Tattha katamāni dasa āghātavatthūni?

vb17:316.2“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

vb17:316.3anatthaṁ carati …pe…

vb17:316.4anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…

vb17:316.5atthaṁ carati …pe…

vb17:316.6atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati—

vb17:316.7imāni dasa āghātavatthūni.

vb17:317.1Tattha katame dasa akusalakammapathā?

vb17:317.2Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi—

vb17:317.3ime dasa akusalakammapathā.

vb17:318.1Tattha katamāni dasa saṁyojanāni?

vb17:318.2Kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, sīlabbataparāmāsasaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, issāsaṁyojanaṁ, macchariyasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ—

vb17:318.3imāni dasa saṁyojanāni.

vb17:319.1Tattha katame dasa micchattā?

vb17:319.2Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṁ, micchāvimutti—

vb17:319.3ime dasa micchattā.

vb17:320.1Tattha katamā dasavatthukā micchādiṭṭhi?

vb17:320.2“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammā paṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—

vb17:320.3ayaṁ dasavatthukā micchādiṭṭhi.

vb17:321.1Tattha katamā dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi?

vb17:321.2Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti vā, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā—

vb17:321.3ayaṁ dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.

vb17:322.1Dasakaṁ.

vb17:323.011. Taṇhāvicaritaniddesa

vb17:323.1Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya?

vb17:323.2Asmīti hoti, itthasmīti hoti, evasmīti hoti, aññathāsmīti hoti, bhavissanti hoti, itthaṁ bhavissanti hoti, evaṁ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti, asasmīti hoti, sātasmīti hoti, siyanti hoti, itthaṁ siyanti hoti, evaṁ siyanti hoti, aññathā siyanti hoti, apāhaṁ siyanti hoti, apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti, apāhaṁ evaṁ siyanti hoti, apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

vb17:324.1Kathañca asmīti hoti?

vb17:324.2Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:324.3vedanaṁ …pe…

vb17:324.4saññaṁ …pe…

vb17:324.5saṅkhāre …pe…

vb17:324.6viññāṇaṁ asmīti chandaṁ paṭilabhati, asmīti mānaṁ paṭilabhati, asmīti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:324.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:324.8itthasmīti vā evasmīti vā aññathāsmīti vā.

vb17:325.1Kathañca itthasmīti hoti?

vb17:325.2Khattiyosmīti vā, brāhmaṇosmīti vā, vessosmīti vā, suddosmīti vā, gahaṭṭhosmīti vā, pabbajitosmīti vā, devosmīti vā, manussosmīti vā, rūpīsmīti vā, arūpīsmīti vā, saññīsmīti vā, asaññīsmīti vā, nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

vb17:325.3evaṁ itthasmīti hoti.

vb17:326.1Kathañca evasmīti hoti?

vb17:326.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso tathāhaṁ vessosmīti vā yathā so suddo tathāhaṁ suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho tathāhaṁ gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito tathāhaṁ pabbajitosmīti vā, yathā so devo tathāhaṁ devosmīti vā, yathā so manusso tathāhaṁ manussosmīti vā, yathā so rūpī tathāhaṁ rūpīsmīti vā, yathā so arūpī tathāhaṁ arūpīsmīti vā, yathā so saññī tathāhaṁ saññīsmīti vā, yathā so asaññī tathāhaṁ asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

vb17:326.3evaṁ evasmīti hoti.

vb17:327.1Kathañca aññathāsmīti hoti?

vb17:327.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyosmīti vā yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso nāhaṁ tathā vessosmīti vā, yathā so suddo nāhaṁ tathā suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho nāhaṁ tathā gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito nāhaṁ tathā pabbajitosmīti vā, yathā so devo nāhaṁ tathā devosmīti vā, yathā so manusso nāhaṁ tathā manussosmīti vā, yathā so rūpī nāhaṁ tathā rūpīsmīti vā, yathā so arūpī nāhaṁ tathā arūpīsmīti vā, yathā so saññī nāhaṁ tathā saññīsmīti vā, yathā so asaññī nāhaṁ tathā asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

vb17:327.3evaṁ aññathāsmīti hoti.

vb17:328.1Kathañca bhavissanti hoti?

vb17:328.2Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:328.3vedanaṁ …pe…

vb17:328.4saññaṁ …pe…

vb17:328.5saṅkhāre …pe…

vb17:328.6viññāṇaṁ bhavissanti chandaṁ paṭilabhati, bhavissanti mānaṁ paṭilabhati, bhavissanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:328.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:328.8itthaṁ bhavissanti vā, evaṁ bhavissanti vā, aññathā bhavissanti vā.

vb17:329.1Kathañca itthaṁ bhavissanti hoti?

vb17:329.2Khattiyo bhavissanti vā, brāhmaṇo bhavissanti vā, vesso bhavissanti vā, suddo bhavissanti vā, gahaṭṭho bhavissanti vā, pabbajito bhavissanti vā, devo bhavissanti vā, manusso bhavissanti vā, rūpī bhavissanti vā, arūpī bhavissanti vā, saññī bhavissanti vā, asaññī bhavissanti vā, nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

vb17:329.3evaṁ itthaṁ bhavissanti hoti.

vb17:330.1Kathañca evaṁ bhavissanti hoti?

vb17:330.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

vb17:330.3yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

vb17:330.4evaṁ bhavissanti hoti.

vb17:331.1Kathañca aññathā bhavissanti hoti?

vb17:331.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

vb17:331.3yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

vb17:331.4evaṁ aññathā bhavissanti hoti.

vb17:332.1Kathañca asasmīti hoti?

vb17:332.2Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:332.3vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti—

vb17:332.4evaṁ asasmīti hoti.

vb17:333.1Kathañca sātasmīti hoti?

vb17:333.2Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:333.3vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti—

vb17:333.4evaṁ sātasmīti hoti.

vb17:334.1Kathañca siyanti hoti?

vb17:334.2Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:334.3vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, siyanti mānaṁ paṭilabhati, siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:334.4Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:334.5itthaṁ siyanti vā, evaṁ siyanti vā, aññathā siyanti vā.

vb17:335.1Kathañca itthaṁ siyanti hoti?

vb17:335.2Khattiyo siyanti vā, brāhmaṇo siyanti vā, vesso siyanti vā, suddo siyanti vā, gahaṭṭho siyanti vā, pabbajito siyanti vā, devo siyanti vā, manusso siyanti vā, rūpī siyanti vā, arūpī siyanti vā, saññī siyanti vā, asaññī siyanti vā, nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:335.3evaṁ itthaṁ siyanti hoti.

vb17:336.1Kathañca evaṁ siyanti hoti?

vb17:336.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:336.3yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:336.4evaṁ evaṁ siyanti hoti.

vb17:337.1Kathañca aññathā siyanti hoti?

vb17:337.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:337.3yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:337.4evaṁ aññathā siyanti hoti.

vb17:338.1Kathañca apāhaṁ siyanti hoti?

vb17:338.2Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:338.3vedanaṁ …pe…

vb17:338.4saññaṁ …pe…

vb17:338.5saṅkhāre …pe…

vb17:338.6viññāṇaṁ apāhaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, apāhaṁ siyanti mānaṁ paṭilabhati, apāhaṁ siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:338.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:338.8apāhaṁ itthaṁ siyanti vā, apāhaṁ evaṁ siyanti vā, apāhaṁ aññathā siyanti vā.

vb17:339.1Kathañca apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti?

vb17:339.2Apāhaṁ khattiyo siyanti vā, apāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā, apāhaṁ vesso siyanti vā, apāhaṁ suddo siyanti vā, apāhaṁ gahaṭṭho siyanti vā, apāhaṁ pabbajito siyanti vā, apāhaṁ devo siyanti vā, apāhaṁ manusso siyanti vā, apāhaṁ rūpī siyanti vā, apāhaṁ arūpī siyanti vā, apāhaṁ saññī siyanti vā, apāhaṁ asaññī siyanti vā, apāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:339.3evaṁ apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti.

vb17:340.1Kathañca apāhaṁ evaṁ siyanti hoti?

vb17:340.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:340.3yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:340.4evaṁ apāhaṁ evaṁ siyanti hoti.

vb17:341.1Kathañca apāhaṁ aññathā siyanti hoti?

vb17:341.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṁ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṁ na tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:341.3yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṁ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:341.4evaṁ apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

vb17:342.1Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya.

vb17:343.1Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya?

vb17:343.2Iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hoti, iminā evasmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṁ bhavissanti hoti, iminā evaṁ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā sātasmīti hoti, iminā siyanti hoti, iminā itthaṁ siyanti hoti, iminā evaṁ siyanti hoti, iminā aññathā siyanti hoti, iminā apāhaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

vb17:344.1Kathañca iminā asmīti hoti?

vb17:344.2Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:344.3vedanaṁ …pe…

vb17:344.4saññaṁ …pe…

vb17:344.5saṅkhāre …pe…

vb17:344.6viññāṇaṁ iminā asmīti chandaṁ paṭilabhati, iminā asmīti mānaṁ paṭilabhati, iminā asmīti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:344.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:344.8iminā itthasmīti vā, iminā evasmīti vā, iminā aññathāsmīti vā.

vb17:345.1Kathañca iminā itthasmīti hoti?

vb17:345.2Iminā khattiyosmīti vā, iminā brāhmaṇosmīti vā, iminā vessosmīti vā, iminā suddosmīti vā, iminā gahaṭṭhosmīti vā, iminā pabbajitosmīti vā, iminā devosmīti vā, iminā manussosmīti vā, iminā rūpīsmīti vā, iminā arūpīsmīti vā, iminā saññīsmīti vā, iminā asaññīsmīti vā, iminā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

vb17:345.3evaṁ iminā itthasmīti hoti.

vb17:346.1Kathañca iminā evasmīti hoti?

vb17:346.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṁ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṁ brāhmaṇosmīti vā …pe…

vb17:346.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṁ nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

vb17:346.4evaṁ iminā evasmīti hoti.

vb17:347.1Kathañca iminā aññathāsmīti hoti?

vb17:347.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṁ tathā khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṁ tathā brāhmaṇosmīti vā …pe…

vb17:347.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

vb17:347.4evaṁ iminā aññathāsmīti hoti.

vb17:348.1Kathañca iminā bhavissanti hoti?

vb17:348.2Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …

vb17:348.3vedanaṁ …

vb17:348.4saññaṁ …

vb17:348.5saṅkhāre …

vb17:348.6viññāṇaṁ iminā bhavissanti chandaṁ paṭilabhati, iminā bhavissanti mānaṁ paṭilabhati, iminā bhavissanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:348.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:348.8iminā itthaṁ bhavissanti vā, iminā evaṁ bhavissanti vā, iminā aññathā bhavissanti vā.

vb17:349.1Kathañca iminā itthaṁ bhavissanti hoti?

vb17:349.2Iminā khattiyo bhavissanti vā …pe… iminā arūpī bhavissanti vā, iminā saññī bhavissanti vā, iminā asaññī bhavissanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

vb17:349.3evaṁ iminā itthaṁ bhavissanti hoti.

vb17:350.1Kathañca iminā evaṁ bhavissanti hoti?

vb17:350.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṁ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṁ brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

vb17:350.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

vb17:350.4evaṁ iminā evaṁ bhavissanti hoti.

vb17:351.1Kathañca iminā aññathā bhavissanti hoti?

vb17:351.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṁ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṁ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

vb17:351.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

vb17:351.4evaṁ iminā aññathā bhavissanti hoti.

vb17:352.1Kathañca iminā asasmīti hoti?

vb17:352.2Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:352.3vedanaṁ …pe…

vb17:352.4saññaṁ …pe…

vb17:352.5saṅkhāre …pe…

vb17:352.6viññāṇaṁ iminā niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti—

vb17:352.7evaṁ iminā asasmīti hoti.

vb17:353.1Kathañca iminā sātasmīti hoti?

vb17:353.2Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:353.3vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ iminā ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti—

vb17:353.4evaṁ iminā sātasmīti hoti.

vb17:354.1Kathañca iminā siyanti hoti?

vb17:354.2Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:354.3vedanaṁ …pe…

vb17:354.4saññaṁ …pe…

vb17:354.5saṅkhāre …pe…

vb17:354.6viññāṇaṁ iminā siyanti chandaṁ paṭilabhati, iminā siyanti mānaṁ paṭilabhati, iminā siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:354.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:354.8iminā itthaṁ siyanti vā, iminā evaṁ siyanti vā, iminā aññathā siyanti vā.

vb17:355.1Kathañca iminā itthaṁ siyanti hoti?

vb17:355.2Iminā khattiyo siyanti vā, iminā brāhmaṇo siyanti vā, iminā vesso siyanti vā, iminā suddo siyanti vā, iminā gahaṭṭho siyanti vā, iminā pabbajito siyanti vā, iminā devo siyanti vā, iminā manusso siyanti vā, iminā rūpī siyanti vā, iminā arūpī siyanti vā, iminā saññī siyanti vā, iminā asaññī siyanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:355.3evaṁ iminā itthaṁ siyanti hoti.

vb17:356.1Kathañca iminā evaṁ siyanti hoti?

vb17:356.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṁ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:356.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:356.4evaṁ iminā evaṁ siyanti hoti.

vb17:357.1Kathañca iminā aññathā siyanti hoti?

vb17:357.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:357.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:357.4evaṁ iminā aññathā siyanti hoti.

vb17:358.1Kathañca iminā apāhaṁ siyanti hoti?

vb17:358.2Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vb17:358.3vedanaṁ …

vb17:358.4saññaṁ …

vb17:358.5saṅkhāre …

vb17:358.6viññāṇaṁ iminā apāhaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, iminā apāhaṁ siyanti mānaṁ paṭilabhati, iminā apāhaṁ siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

vb17:358.7Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

vb17:358.8iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti vā, iminā apāhaṁ evaṁ siyanti vā, iminā apāhaṁ aññathā siyanti vā.

vb17:359.1Kathañca iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti?

vb17:359.2Iminā apāhaṁ khattiyo siyanti vā, iminā apāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā, iminā apāhaṁ vesso siyanti vā, iminā apāhaṁ suddo siyanti vā, iminā apāhaṁ gahaṭṭho siyanti vā, iminā apāhaṁ pabbajito siyanti vā, iminā apāhaṁ devo siyanti vā, iminā apāhaṁ manusso siyanti vā, iminā apāhaṁ rūpī siyanti vā, iminā apāhaṁ arūpī siyanti vā, iminā apāhaṁ saññī siyanti vā, iminā apāhaṁ asaññī siyanti vā, iminā apāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:359.3evaṁ iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti.

vb17:360.1Kathañca iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti?

vb17:360.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:360.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:360.4evaṁ iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti.

vb17:361.1Kathañca iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti?

vb17:361.2Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṁ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṁ na tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

vb17:361.3yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṁ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

vb17:361.4evaṁ iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

vb17:362.1Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.

vb17:363.1Iti imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṁsa taṇhāvicaritāni honti.

vb17:363.2Iti evarūpāni atītāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭhataṇhāvicaritasataṁ hoti.

vb17:364.1Tattha katamāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā?

vb17:364.2Cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatikā, cattāro antānantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādā—

vb17:364.3imāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatāti.

vb17:365.1Khuddakavatthuvibhaṅgo niṭṭhito.