pp2.4:0.1Puggalapaññatti
pp2.4:0.2Niddesa
pp2.4:0.34. Catukkapuggalapaññatti
pp2.4:1.1Katamo ca puggalo asappuriso?
pp2.4:1.2Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti—
pp2.4:1.3ayaṁ vuccati puggalo “asappuriso”.
pp2.4:2.1Katamo ca puggalo asappurisena asappurisataro?
pp2.4:2.2Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti, attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti, attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhāne samādapeti—
pp2.4:2.3ayaṁ vuccati puggalo “asappurisena asappurisataro”.
pp2.4:3.1Katamo ca puggalo sappuriso?
pp2.4:3.2Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti—
pp2.4:3.3ayaṁ vuccati puggalo “sappuriso”.
pp2.4:4.1Katamo ca puggalo sappurisena sappurisataro?
pp2.4:4.2Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiyā samādapeti—
pp2.4:4.3ayaṁ vuccati puggalo “sappurisena sappurisataro”.
pp2.4:5.1Katamo ca puggalo pāpo?
pp2.4:5.2Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, pisuṇavāco hoti, pharusavāco hoti, samphappalāpī hoti, abhijjhālu hoti, byāpannacitto hoti, micchādiṭṭhi hoti—
pp2.4:5.3ayaṁ vuccati puggalo “pāpo”.
pp2.4:6.1Katamo ca puggalo pāpena pāpataro?
pp2.4:6.2Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti, attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti, attanā ca pisuṇavāco hoti parañca pisuṇāya vācāya samādapeti, attanā ca pharusavāco hoti parañca pharusāya vācāya samādapeti, attanā ca samphappalāpī hoti parañca samphappalāpe samādapeti, attanā ca abhijjhālu hoti parañca abhijjhāya samādapeti, attanā ca byāpannacitto hoti parañca byāpāde samādapeti, attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti—
pp2.4:6.3ayaṁ vuccati puggalo “pāpena pāpataro”.
pp2.4:7.1Katamo ca puggalo kalyāṇo?
pp2.4:7.2Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti, anabhijjhālu hoti, abyāpannacitto hoti, sammādiṭṭhi hoti—
pp2.4:7.3ayaṁ vuccati puggalo “kalyāṇo”.
pp2.4:8.1Katamo ca puggalo kalyāṇena kalyāṇataro?
pp2.4:8.2Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti parañca pisuṇāya vācāya veramaṇiyā samādapeti, attanā ca pharusāya vācāya paṭivirato hoti parañca pharusāya vācāya veramaṇiyā samādapeti, attanā ca samphappalāpā paṭivirato hoti parañca samphappalāpā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca anabhijjhālu hoti parañca anabhijjhāya samādapeti, attanā ca abyāpannacitto hoti parañca abyāpāde samādapeti, attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti—
pp2.4:8.3ayaṁ vuccati puggalo “kalyāṇena kalyāṇataro”.
pp2.4:9.1Katamo ca puggalo pāpadhammo?
pp2.4:9.2Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti …pe…
pp2.4:9.3micchādiṭṭhi hoti—
pp2.4:9.4ayaṁ vuccati puggalo “pāpadhammo”.
pp2.4:10.1Katamo ca puggalo pāpadhammena pāpadhammataro?
pp2.4:10.2Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti …pe…
pp2.4:10.3attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti—
pp2.4:10.4ayaṁ vuccati puggalo “pāpadhammena pāpadhammataro”.
pp2.4:11.1Katamo ca puggalo kalyāṇadhammo?
pp2.4:11.2Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti …pe…
pp2.4:11.3sammādiṭṭhi hoti—
pp2.4:11.4ayaṁ vuccati puggalo “kalyāṇadhammo”.
pp2.4:12.1Katamo ca puggalo kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro?
pp2.4:12.2Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti …pe…
pp2.4:12.3attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti—
pp2.4:12.4ayaṁ vuccati puggalo “kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro”.
pp2.4:13.1Katamo ca puggalo sāvajjo?
pp2.4:13.2Idhekacco puggalo sāvajjena kāyakammena samannāgato hoti, sāvajjena vacīkammena samannāgato hoti, sāvajjena manokammena samannāgato hoti—
pp2.4:13.3ayaṁ vuccati puggalo “sāvajjo”.
pp2.4:14.1Katamo ca puggalo vajjabahulo?
pp2.4:14.2Idhekacco puggalo sāvajjena bahulaṁ kāyakammena samannāgato hoti appaṁ anavajjena, sāvajjena bahulaṁ vacīkammena samannāgato hoti appaṁ anavajjena, sāvajjena bahulaṁ manokammena samannāgato hoti appaṁ anavajjena—
pp2.4:14.3ayaṁ vuccati puggalo “vajjabahulo”.
pp2.4:15.1Katamo ca puggalo appavajjo?
pp2.4:15.2Idhekacco puggalo anavajjena bahulaṁ kāyakammena samannāgato hoti appaṁ sāvajjena, anavajjena bahulaṁ vacīkammena samannāgato hoti appaṁ sāvajjena, anavajjena bahulaṁ manokammena samannāgato hoti appaṁ sāvajjena—
pp2.4:15.3ayaṁ vuccati puggalo “appavajjo”.
pp2.4:16.1Katamo ca puggalo anavajjo?
pp2.4:16.2Idhekacco puggalo anavajjena kāyakammena samannāgato hoti, anavajjena vacīkammena samannāgato hoti, anavajjena manokammena samannāgato hoti—
pp2.4:16.3ayaṁ vuccati puggalo “anavajjo”.
pp2.4:17.1Katamo ca puggalo ugghaṭitaññū?
pp2.4:17.2Yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti—
pp2.4:17.3ayaṁ vuccati puggalo “ugghaṭitaññū”.
pp2.4:18.1Katamo ca puggalo vipañcitaññū?
pp2.4:18.2Yassa puggalassa saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti—
pp2.4:18.3ayaṁ vuccati puggalo “vipañcitaññū”.
pp2.4:19.1Katamo ca puggalo neyyo?
pp2.4:19.2Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto kalyāṇamitte sevato bhajato payirupāsato evaṁ anupubbena dhammābhisamayo hoti—
pp2.4:19.3ayaṁ vuccati puggalo “neyyo”.
pp2.4:20.1Katamo ca puggalo padaparamo?
pp2.4:20.2Yassa puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti—
pp2.4:20.3ayaṁ vuccati puggalo “padaparamo”.
pp2.4:21.1Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno?
pp2.4:21.2Idhekacco puggalo pañhaṁ puṭṭho samāno yuttaṁ vadati no sīghaṁ—
pp2.4:21.3ayaṁ vuccati puggalo “yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno”.
pp2.4:22.1Katamo ca puggalo muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno?
pp2.4:22.2Idhekacco puggalo pañhaṁ puṭṭho samāno sīghaṁ vadati no yuttaṁ—
pp2.4:22.3ayaṁ vuccati puggalo “muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno”.
pp2.4:23.1Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca?
pp2.4:23.2Idhekacco puggalo pañhaṁ puṭṭho samāno yuttañca vadati sīghañca—
pp2.4:23.3ayaṁ vuccati puggalo “yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca”.
pp2.4:24.1Katamo ca puggalo neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno?
pp2.4:24.2Idhekacco puggalo pañhaṁ puṭṭho samāno neva yuttaṁ vadati no sīghaṁ—
pp2.4:24.3ayaṁ vuccati, puggalo “neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno”.
pp2.4:25.1Tattha katame cattāro dhammakathikā puggalā?
pp2.4:25.2Idhekacco dhammakathiko appañca bhāsati asahitañca, parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa.
pp2.4:25.3Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṁ gacchati.
pp2.4:26.1Idha panekacco dhammakathiko appañca bhāsati sahitañca, parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa.
pp2.4:26.2Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṁ gacchati.
pp2.4:27.1Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati asahitañca, parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa.
pp2.4:27.2Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṁ gacchati.
pp2.4:28.1Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati sahitañca, parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa.
pp2.4:28.2Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṁ gacchati.
pp2.4:29.1Ime cattāro “dhammakathikā puggalā”.
pp2.4:30.1Tattha katame cattāro valāhakūpamā puggalā?
pp2.4:30.2Cattāro valāhakā—
pp2.4:30.3gajjitā no vassitā, vassitā no gajjitā, gajjitā ca vassitā ca, neva gajjitā no vassitā.
pp2.4:30.4Evamevaṁ cattārome valāhakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:30.5Katame cattāro?
pp2.4:30.6Gajjitā no vassitā, vassitā no gajjitā, gajjitā ca vassitā ca, neva gajjitā no vassitā.
pp2.4:31.1Kathañca puggalo gajjitā hoti no vassitā?
pp2.4:31.2Idhekacco puggalo bhāsitā hoti, no kattā.
pp2.4:31.3Evaṁ puggalo gajjitā hoti, no vassitā.
pp2.4:31.4Seyyathāpi so valāhako gajjitā no vassitā, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:32.1Kathañca puggalo vassitā hoti no gajjitā?
pp2.4:32.2Idhekacco puggalo kattā hoti, no bhāsitā.
pp2.4:32.3Evaṁ puggalo vassitā hoti no gajjitā.
pp2.4:32.4Seyyathāpi so valāhako vassitā no gajjitā, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:33.1Kathañca puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca?
pp2.4:33.2Idhekacco puggalo bhāsitā ca hoti, kattā ca.
pp2.4:33.3Evaṁ puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca.
pp2.4:33.4Seyyathāpi so valāhako gajjitā ca vassitā ca, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:34.1Kathañca puggalo neva gajjitā hoti no vassitā?
pp2.4:34.2Idhekacco puggalo neva bhāsitā hoti no kattā.
pp2.4:34.3Evaṁ puggalo neva gajjitā hoti no vassitā.
pp2.4:34.4Seyyathāpi so valāhako neva gajjitā no vassitā, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:35.1Ime cattāro valāhakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:36.1Tattha katame cattāro mūsikūpamā puggalā?
pp2.4:36.2Catasso mūsikā—
pp2.4:36.3gādhaṁ kattā no vasitā, vasitā no gādhaṁ kattā, gādhaṁ kattā ca vasitā ca, neva gādhaṁ kattā no vasitā.
pp2.4:36.4Evamevaṁ cattārome mūsikūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:36.5Katame cattāro?
pp2.4:36.6Gādhaṁ kattā no vasitā, vasitā no gādhaṁ kattā, gādhaṁ kattā ca vasitā ca, neva gādhaṁ kattā no vasitā.
pp2.4:37.1Kathañca puggalo gādhaṁ kattā hoti no vasitā?
pp2.4:37.2Idhekacco puggalo dhammaṁ pariyāpuṇāti—
pp2.4:37.3suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:37.4So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:37.5Evaṁ puggalo gādhaṁ kattā hoti no vasitā.
pp2.4:37.6Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṁ kattā no vasitā, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:38.1Kathañca puggalo vasitā hoti no gādhaṁ kattā?
pp2.4:38.2Idhekacco puggalo dhammaṁ na pariyāpuṇāti—
pp2.4:38.3suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:38.4So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:38.5Evaṁ puggalo vasitā hoti no gādhaṁ kattā.
pp2.4:38.6Seyyathāpi sā mūsikā vasitā no gādhaṁ kattā, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:39.1Kathañca puggalo gādhaṁ kattā ca hoti vasitā ca?
pp2.4:39.2Idhekacco puggalo dhammaṁ pariyāpuṇāti—
pp2.4:39.3suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:39.4So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:39.5Evaṁ puggalo gādhaṁ kattā ca hoti vasitā ca.
pp2.4:39.6Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṁ kattā ca vasitā ca, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:40.1Kathañca puggalo neva gādhaṁ kattā hoti no vasitā?
pp2.4:40.2Idhekacco puggalo dhammaṁ na pariyāpuṇāti—
pp2.4:40.3suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:40.4So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:40.5Evaṁ puggalo neva gādhaṁ kattā hoti no vasitā.
pp2.4:40.6Seyyathāpi sā mūsikā neva gādhaṁ kattā no vasitā, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:41.1Ime cattāro mūsikūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:42.1Tattha katame cattāro ambūpamā puggalā?
pp2.4:42.2Cattāri ambāni—
pp2.4:42.3āmaṁ pakkavaṇṇi, pakkaṁ āmavaṇṇi, āmaṁ āmavaṇṇi, pakkaṁ pakkavaṇṇi.
pp2.4:42.4Evamevaṁ cattārome ambūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:42.5Katame cattāro?
pp2.4:42.6Āmo pakkavaṇṇī, pakko āmavaṇṇī, āmo āmavaṇṇī, pakko pakkavaṇṇī.
pp2.4:43.1Kathañca puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī?
pp2.4:43.2Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:43.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ nappajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:43.4Evaṁ puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī.
pp2.4:43.5Seyyathāpi taṁ ambaṁ āmaṁ pakkavaṇṇi, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:44.1Kathañca puggalo pakko hoti āmavaṇṇī?
pp2.4:44.2Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:44.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:44.4Evaṁ puggalo pakko hoti āmavaṇṇī.
pp2.4:44.5Seyyathāpi taṁ ambaṁ pakkaṁ āmavaṇṇi, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:45.1Kathañca puggalo āmo hoti āmavaṇṇī?
pp2.4:45.2Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:45.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti …pe…
pp2.4:45.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:45.5Evaṁ puggalo āmo hoti āmavaṇṇī.
pp2.4:45.6Seyyathāpi taṁ ambaṁ āmaṁ āmavaṇṇi, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:46.1Kathañca puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī?
pp2.4:46.2Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:46.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe…
pp2.4:46.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:46.5Evaṁ puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī.
pp2.4:46.6Seyyathāpi taṁ ambaṁ pakkaṁ pakkavaṇṇi, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:47.1Ime cattāro ambūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:48.1Tattha katame cattāro kumbhūpamā puggalā?
pp2.4:48.2Cattāro kumbhā—
pp2.4:48.3tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito.
pp2.4:48.4Evamevaṁ cattārome kumbhūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:48.5Katame cattāro?
pp2.4:48.6Tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito.
pp2.4:49.1Kathañca puggalo tuccho hoti pihito?
pp2.4:49.2Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:49.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti …pe…
pp2.4:49.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:49.5Evaṁ puggalo tuccho hoti pihito.
pp2.4:49.6Seyyathāpi so kumbho tuccho pihito, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:50.1Kathañca puggalo pūro hoti vivaṭo?
pp2.4:50.2Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:50.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe…
pp2.4:50.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:50.5Evaṁ puggalo pūro hoti vivaṭo.
pp2.4:50.6Seyyathāpi so kumbho pūro vivaṭo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:51.1Kathañca puggalo tuccho hoti vivaṭo?
pp2.4:51.2Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:51.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti …pe…
pp2.4:51.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:51.5Evaṁ puggalo tuccho hoti vivaṭo.
pp2.4:51.6Seyyathāpi so kumbho tuccho vivaṭo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:52.1Kathañca puggalo pūro hoti pihito?
pp2.4:52.2Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:52.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe…
pp2.4:52.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:52.5Evaṁ puggalo pūro hoti pihito.
pp2.4:52.6Seyyathāpi so kumbho pūro pihito, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:53.1Ime cattāro kumbhūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:54.1Tattha katame cattāro udakarahadūpamā puggalā?
pp2.4:54.2Cattāro udakarahadā—
pp2.4:54.3uttāno gambhīrobhāso, gambhīro uttānobhāso, uttāno uttānobhāso, gambhīro gambhīrobhāso.
pp2.4:54.4Evamevaṁ cattārome udakarahadūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:54.5Katame cattāro?
pp2.4:54.6Uttāno gambhīrobhāso, gambhīro uttānobhāso, uttāno uttānobhāso, gambhīro gambhīrobhāso.
pp2.4:55.1Kathañca puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso?
pp2.4:55.2Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:55.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti …pe…
pp2.4:55.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:55.5Evaṁ puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso.
pp2.4:55.6Seyyathāpi so udakarahado uttāno gambhīrobhāso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:56.1Kathañca puggalo gambhīro hoti uttānobhāso?
pp2.4:56.2Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:56.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe…
pp2.4:56.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:56.5Evaṁ puggalo gambhīro hoti uttānobhāso.
pp2.4:56.6Seyyathāpi so udakarahado gambhīro uttānobhāso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:57.1Kathañca puggalo uttāno hoti uttānobhāso?
pp2.4:57.2Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:57.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ nappajānāti …pe…
pp2.4:57.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
pp2.4:57.5Evaṁ puggalo uttāno hoti uttānobhāso.
pp2.4:57.6Seyyathāpi so udakarahado uttāno uttānobhāso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:58.1Kathañca puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso?
pp2.4:58.2Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ samiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ.
pp2.4:58.3So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe…
pp2.4:58.4“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:58.5Evaṁ puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso.
pp2.4:58.6Seyyathāpi so udakarahado gambhīro gambhīrobhāso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:59.1Ime cattāro udakarahadūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:60.1Tattha katame cattāro balībaddūpamā puggalā?
pp2.4:60.2Cattāro balībaddā—
pp2.4:60.3sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo.
pp2.4:60.4Evamevaṁ cattārome balībaddūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:60.5Katame cattāro?
pp2.4:60.6Sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo.
pp2.4:61.1Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo?
pp2.4:61.2Idhekacco puggalo sakaparisaṁ ubbejitā hoti, no paraparisaṁ.
pp2.4:61.3Evaṁ puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo.
pp2.4:61.4Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:62.1Kathañca puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo?
pp2.4:62.2Idhekacco puggalo paraparisaṁ ubbejitā hoti, no sakaparisaṁ.
pp2.4:62.3Evaṁ puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo.
pp2.4:62.4Seyyathāpi so balībaddo paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:63.1Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca?
pp2.4:63.2Idhekacco puggalo sakaparisañca ubbejitā hoti, paraparisañca.
pp2.4:63.3Evaṁ puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca.
pp2.4:63.4Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:64.1Kathañca puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo?
pp2.4:64.2Idhekacco puggalo neva sakaparisaṁ ubbejitā hoti no paraparisaṁ.
pp2.4:64.3Evaṁ puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo.
pp2.4:64.4Seyyathāpi so balībaddo neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:65.1Ime cattāro balībaddūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:66.1Tattha katame cattāro āsīvisūpamā puggalā?
pp2.4:66.2Cattāro āsīvisā—
pp2.4:66.3āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ca ghoraviso ca, neva āgataviso no ghoraviso.
pp2.4:66.4Evamevaṁ cattārome āsīvisūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:66.5Katame cattāro?
pp2.4:66.6Āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ca ghoraviso ca, neva āgataviso no ghoraviso.
pp2.4:67.1Kathañca puggalo āgataviso hoti no ghoraviso?
pp2.4:67.2Idhekacco puggalo abhiṇhaṁ kujjhati.
pp2.4:67.3So ca khvassa kodho na ciraṁ dīgharattaṁ anuseti.
pp2.4:67.4Evaṁ puggalo āgataviso hoti, no ghoraviso.
pp2.4:67.5Seyyathāpi so āsīviso āgataviso no ghoraviso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:68.1Kathañca puggalo ghoraviso hoti no āgataviso?
pp2.4:68.2Idhekacco puggalo naheva kho abhiṇhaṁ kujjhati.
pp2.4:68.3So ca khvassa kodho ciraṁ dīgharattaṁ anuseti.
pp2.4:68.4Evaṁ puggalo ghoraviso hoti, no āgataviso.
pp2.4:68.5Seyyathāpi so āsīviso ghoraviso no āgataviso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:69.1Kathañca puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca?
pp2.4:69.2Idhekacco puggalo abhiṇhaṁ kujjhati.
pp2.4:69.3So ca khvassa kodho ciraṁ dīgharattaṁ anuseti.
pp2.4:69.4Evaṁ puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca.
pp2.4:69.5Seyyathāpi so āsīviso āgataviso ca ghoraviso ca, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:70.1Kathañca puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso?
pp2.4:70.2Idhekacco puggalo naheva kho abhiṇhaṁ kujjhati.
pp2.4:70.3So ca khvassa kodho na ciraṁ dīgharattaṁ anuseti.
pp2.4:70.4Evaṁ puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso.
pp2.4:70.5Seyyathāpi so āsīviso neva āgataviso no ghoraviso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:71.1Ime cattāro āsīvisūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:72.1Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti?
pp2.4:72.2Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṁ micchāpaṭipannānaṁ titthiyānaṁ titthiyasāvakānaṁ vaṇṇaṁ bhāsati—
pp2.4:72.3“suppaṭipannā” itipi, “sammāpaṭipannā” itipīti.
pp2.4:72.4Evaṁ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
pp2.4:73.1Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti?
pp2.4:73.2Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṁ sammāpaṭipannānaṁ buddhānaṁ buddhasāvakānaṁ avaṇṇaṁ bhāsati—
pp2.4:73.3“duppaṭipannā” itipi, “micchāpaṭipannā” itipīti.
pp2.4:73.4Evaṁ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
pp2.4:74.1Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṁ upadaṁsitā hoti?
pp2.4:74.2Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya pasādaṁ janeti—
pp2.4:74.3“suppaṭipadā” itipi, “sammāpaṭipadā” itipīti.
pp2.4:74.4Evaṁ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṁ upadaṁsitā hoti.
pp2.4:75.1Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṁ upadaṁsitā hoti?
pp2.4:75.2Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya appasādaṁ janeti—
pp2.4:75.3“duppaṭipadā” itipi, “micchāpaṭipadā” itipīti.
pp2.4:75.4Evaṁ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṁ upadaṁsitā hoti.
pp2.4:76.1Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti?
pp2.4:76.2Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṁ micchāpaṭipannānaṁ titthiyānaṁ titthiyasāvakānaṁ avaṇṇaṁ bhāsati—
pp2.4:76.3“duppaṭipannā” itipi, “micchāpaṭipannā” itipīti.
pp2.4:76.4Evaṁ puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
pp2.4:77.1Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti?
pp2.4:77.2Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṁ sammāpaṭipannānaṁ buddhānaṁ buddhasāvakānaṁ vaṇṇaṁ bhāsati—
pp2.4:77.3“suppaṭipannā” itipi, “sammāpaṭipannā” itipīti.
pp2.4:77.4Evaṁ puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti.
pp2.4:78.1Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṁ upadaṁsitā hoti?
pp2.4:78.2Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya appasādaṁ janeti—
pp2.4:78.3“duppaṭipadā” itipi, “micchāpaṭipadā” itipīti.
pp2.4:78.4Evaṁ puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṁ upadaṁsitā hoti.
pp2.4:79.1Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṁ upadaṁsitā hoti?
pp2.4:79.2Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya pasādaṁ janeti—
pp2.4:79.3“suppaṭipadā” itipi, “sammāpaṭipadā” itipīti.
pp2.4:79.4Evaṁ puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṁ upadaṁsitā hoti.
pp2.4:80.1Kathañca puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena?
pp2.4:80.2Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṁvijjati avaṇṇopi saṁvijjati.
pp2.4:80.3Yo tattha avaṇṇo taṁ bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena, yo tattha vaṇṇo taṁ na bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:80.4Evaṁ puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:81.1Kathañca puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena?
pp2.4:81.2Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṁvijjati avaṇṇopi saṁvijjati.
pp2.4:81.3Yo tattha vaṇṇo taṁ bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena, yo tattha avaṇṇo taṁ na bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:81.4Evaṁ puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:82.1Kathañca puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena?
pp2.4:82.2Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṁvijjati avaṇṇopi saṁvijjati.
pp2.4:82.3Yo tattha avaṇṇo taṁ bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena, yopi tattha vaṇṇo tampi bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:82.4Tatra kālaññū hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya.
pp2.4:82.5Evaṁ puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:83.1Kathañca puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena?
pp2.4:83.2Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṁvijjati avaṇṇopi saṁvijjati.
pp2.4:83.3Yo tattha avaṇṇo taṁ na bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena, yopi tattha vaṇṇo tampi na bhaṇati bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:83.4Upekkhako viharati sato sampajāno.
pp2.4:83.5Evaṁ puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena, nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena.
pp2.4:84.1Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī?
pp2.4:84.2Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati, no puññato—
pp2.4:84.3ayaṁ vuccati puggalo “uṭṭhānaphalūpajīvī, no puññaphalūpajīvī”.
pp2.4:85.1Katamo ca puggalo puññaphalūpajīvī no uṭṭhānaphalūpajīvī?
pp2.4:85.2Paranimmitavasavattī deve upādāya tatūpari devā puññaphalūpajīvino na uṭṭhānaphalūpajīvino.
pp2.4:86.1Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca?
pp2.4:86.2Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati puññato ca—
pp2.4:86.3ayaṁ vuccati puggalo “uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca”.
pp2.4:87.1Katamo ca puggalo neva uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī?
pp2.4:87.2Nerayikā neva uṭṭhānaphalūpajīvino no puññaphalūpajīvino.
pp2.4:88.1Kathañca puggalo tamo hoti tamaparāyano?
pp2.4:88.2Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti—
pp2.4:88.3caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati.
pp2.4:88.4So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
pp2.4:88.5So kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati.
pp2.4:88.6So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
pp2.4:88.7Evaṁ puggalo tamo hoti tamaparāyano.
pp2.4:89.1Kathañca puggalo tamo hoti jotiparāyano?
pp2.4:89.2Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti—
pp2.4:89.3caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati.
pp2.4:89.4So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
pp2.4:89.5So kāyena sucaritaṁ carati, vācāya sucaritaṁ carati, manasā sucaritaṁ carati.
pp2.4:89.6So kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
pp2.4:89.7Evaṁ puggalo tamo hoti jotiparāyano.
pp2.4:90.1Kathañca puggalo joti hoti tamaparāyano?
pp2.4:90.2Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti—
pp2.4:90.3khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe.
pp2.4:90.4So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
pp2.4:90.5So kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati.
pp2.4:90.6So kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
pp2.4:90.7Evaṁ puggalo joti hoti tamaparāyano.
pp2.4:91.1Kathañca puggalo joti hoti jotiparāyano?
pp2.4:91.2Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti—
pp2.4:91.3khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe.
pp2.4:91.4So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa.
pp2.4:91.5So kāyena sucaritaṁ carati, vācāya sucaritaṁ carati, manasā sucaritaṁ carati.
pp2.4:91.6So kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā sucaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.
pp2.4:91.7Evaṁ puggalo joti hoti jotiparāyano.
pp2.4:92.1Kathañca puggalo oṇatoṇato hoti …pe…
pp2.4:92.2evaṁ puggalo oṇatoṇato hoti.
pp2.4:93.1Kathañca puggalo oṇatuṇṇato hoti …pe…
pp2.4:93.2evaṁ puggalo oṇatuṇṇato hoti.
pp2.4:94.1Kathañca puggalo uṇṇatoṇato hoti …pe…
pp2.4:94.2evaṁ puggalo uṇṇatoṇato hoti.
pp2.4:95.1Kathañca puggalo uṇṇatuṇṇato hoti …pe…
pp2.4:95.2evaṁ puggalo uṇṇatuṇṇato hoti.
pp2.4:96.1Tattha katame cattāro rukkhūpamā puggalā?
pp2.4:96.2Cattāro rukkhā—
pp2.4:96.3pheggu sāraparivāro, sāro phegguparivāro, pheggu phegguparivāro, sāro sāraparivāro.
pp2.4:96.4Evamevaṁ cattārome rukkhūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:96.5Katame cattāro?
pp2.4:96.6Pheggu sāraparivāro, sāro phegguparivāro, pheggu phegguparivāro, sāro sāraparivāro.
pp2.4:97.1Kathañca puggalo pheggu hoti sāraparivāro?
pp2.4:97.2Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, parisā ca khvassa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā.
pp2.4:97.3Evaṁ puggalo pheggu hoti sāraparivāro.
pp2.4:97.4Seyyathāpi so rukkho pheggu sāraparivāro, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:98.1Kathañca puggalo sāro hoti phegguparivāro?
pp2.4:98.2Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, parisā ca khvassa hoti dussīlā pāpadhammā.
pp2.4:98.3Evaṁ puggalo sāro hoti phegguparivāro.
pp2.4:98.4Seyyathāpi so rukkho sāro phegguparivāro, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:99.1Kathañca puggalo pheggu hoti phegguparivāro?
pp2.4:99.2Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, parisāpissa hoti dussīlā pāpadhammā.
pp2.4:99.3Evaṁ puggalo pheggu hoti phegguparivāro.
pp2.4:99.4Seyyathāpi so rukkho pheggu phegguparivāro, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:100.1Kathañca puggalo sāro hoti sāraparivāro?
pp2.4:100.2Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, parisāpissa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā.
pp2.4:100.3Evaṁ puggalo sāro hoti sāraparivāro.
pp2.4:100.4Seyyathāpi so rukkho sāro sāraparivāro, tathūpamo ayaṁ puggalo.
pp2.4:101.1Ime cattāro rukkhūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
pp2.4:102.1Katamo ca puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno?
pp2.4:102.2Idhekacco puggalo ārohaṁ vā passitvā pariṇāhaṁ vā passitvā saṇṭhānaṁ vā passitvā pāripūriṁ vā passitvā tattha pamāṇaṁ gahetvā pasādaṁ janeti.
pp2.4:102.3Ayaṁ vuccati puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno.
pp2.4:103.1Katamo ca puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno?
pp2.4:103.2Idhekacco puggalo paravaṇṇanāya parathomanāya parapasaṁsanāya paravaṇṇahārikāya tattha pamāṇaṁ gahetvā pasādaṁ janeti.
pp2.4:103.3Ayaṁ vuccati puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno.
pp2.4:104.1Katamo ca puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno?
pp2.4:104.2Idhekacco puggalo cīvaralūkhaṁ vā passitvā pattalūkhaṁ vā passitvā senāsanalūkhaṁ vā passitvā vividhaṁ vā dukkarakārikaṁ passitvā tattha pamāṇaṁ gahetvā pasādaṁ janeti.
pp2.4:104.3Ayaṁ vuccati puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno.
pp2.4:105.1Katamo ca puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno?
pp2.4:105.2Idhekacco puggalo sīlaṁ vā passitvā samādhiṁ vā passitvā paññaṁ vā passitvā tattha pamāṇaṁ gahetvā pasādaṁ janeti.
pp2.4:105.3Ayaṁ vuccati puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno.
pp2.4:106.1Kathañca puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya?
pp2.4:106.2Idhekacco puggalo attanā sīlasampanno hoti, no paraṁ sīlasampadāya samādapeti;
pp2.4:106.3attanā samādhisampanno hoti, no paraṁ samādhisampadāya samādapeti;
pp2.4:106.4attanā paññāsampanno hoti, no paraṁ paññāsampadāya samādapeti;
pp2.4:106.5attanā vimuttisampanno hoti, no paraṁ vimuttisampadāya samādapeti;
pp2.4:106.6attanā vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, no paraṁ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti.
pp2.4:106.7Evaṁ puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya.
pp2.4:107.1Kathañca puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya?
pp2.4:107.2Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti, paraṁ sīlasampadāya samādapeti;
pp2.4:107.3attanā na samādhisampanno hoti, paraṁ samādhisampadāya samādapeti;
pp2.4:107.4attanā na paññāsampanno hoti, paraṁ paññāsampadāya samādapeti;
pp2.4:107.5attanā na vimuttisampanno hoti, paraṁ vimuttisampadāya samādapeti;
pp2.4:107.6attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, paraṁ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti.
pp2.4:107.7Evaṁ puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya.
pp2.4:108.1Kathañca puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca?
pp2.4:108.2Idhekacco puggalo attanā ca sīlasampanno hoti, parañca sīlasampadāya samādapeti;
pp2.4:108.3attanā ca samādhisampanno hoti, parañca samādhisampadāya samādapeti;
pp2.4:108.4attanā ca paññāsampanno hoti, parañca paññāsampadāya samādapeti;
pp2.4:108.5attanā ca vimuttisampanno hoti, parañca vimuttisampadāya samādapeti;
pp2.4:108.6attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, parañca vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti.
pp2.4:108.7Evaṁ puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca.
pp2.4:109.1Kathañca puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya?
pp2.4:109.2Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti, no paraṁ sīlasampadāya samādapeti;
pp2.4:109.3attanā na samādhisampanno hoti, no paraṁ samādhisampadāya samādapeti;
pp2.4:109.4attanā na paññāsampanno hoti, no paraṁ paññāsampadāya samādapeti;
pp2.4:109.5attanā na vimuttisampanno hoti, no paraṁ vimuttisampadāya samādapeti;
pp2.4:109.6attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, no paraṁ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti.
pp2.4:109.7Evaṁ puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya.
pp2.4:110.1Kathañca puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto?
pp2.4:110.2Idhekacco puggalo acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano, naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṁ na uddissakataṁ na nimantanaṁ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṁ na daṇḍamantaraṁ na musalamantaraṁ na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya, na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivati.
pp2.4:110.3So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko …pe…
pp2.4:110.4sattāgāriko vā hoti sattālopiko;
pp2.4:110.5ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti …pe…
pp2.4:110.6sattahipi dattīhi yāpeti;
pp2.4:110.7ekāhikampi āhāraṁ āhāreti, dvīhikampi āhāraṁ āhāreti …pe…
pp2.4:110.8sattāhikampi āhāraṁ āhāreti.
pp2.4:110.9Iti evarūpaṁ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
pp2.4:110.10So sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho vā hoti daddulabhakkho vā hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho vā hoti ācāmabhakkho vā hoti piññākabhakkho vā hoti tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī.
pp2.4:110.11So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṁsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinampi dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti vāḷakambalampi dhāreti ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
pp2.4:110.12Iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati.
pp2.4:110.13Evaṁ puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto.
pp2.4:111.1Kathañca puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto?
pp2.4:111.2Idhekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko, ye vā panaññepi keci kurūrakammantā.
pp2.4:111.3Evaṁ puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto.
pp2.4:112.1Kathañca puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto?
pp2.4:112.2Idhekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto brāhmaṇo vā mahāsālo.
pp2.4:112.3So puratthimena nagarassa navaṁ sandhāgāraṁ kārāpetvā kesamassuṁ ohāretvā kharājinaṁ nivāsetvā sappitelena kāyaṁ abbhañjitvā migavisāṇena piṭṭhiṁ kaṇḍuvamāno sandhāgāraṁ pavisati saddhiṁ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena.
pp2.4:112.4So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṁ kappeti.
pp2.4:112.5Ekissā gāviyā sarūpavacchāya yaṁ ekasmiṁ thane khīraṁ hoti tena rājā yāpeti, yaṁ dutiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena mahesī yāpeti, yaṁ tatiyasmiṁ thane khīraṁ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti, yaṁ catutthasmiṁ thane khīraṁ hoti tena aggiṁ juhati, avasesena vacchako yāpeti.
pp2.4:112.6So evamāha—
pp2.4:112.7“ettakā usabhā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya, ettakā ajā haññantu yaññatthāya, ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya, ettakā assā haññantu yaññatthāya ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya, ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā”ti.
pp2.4:112.8Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti.
pp2.4:112.9Evaṁ puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
pp2.4:113.1Kathañca puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto?
pp2.4:113.2So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.
pp2.4:114.1Idha tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
pp2.4:114.2So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
pp2.4:114.3So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
pp2.4:114.4Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule paccājāto.
pp2.4:114.5So taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati.
pp2.4:114.6So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati—
pp2.4:114.7“sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.
pp2.4:114.8Nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
pp2.4:114.9Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan”ti.
pp2.4:114.10So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.
pp2.4:115.1So evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.
pp2.4:116.1Adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati.
pp2.4:117.1Abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī hoti ārācārī paṭivirato methunā gāmadhammā.
pp2.4:118.1Musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
pp2.4:119.1Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
pp2.4:119.2Iti bhinnānaṁ vā sandhātā sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
pp2.4:120.1Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti.
pp2.4:120.2Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
pp2.4:121.1Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti, kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
pp2.4:122.1So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti, ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā, naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti, mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti, uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti, jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
pp2.4:123.1Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, āmakamaṁsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, itthikumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti, kayavikkayā paṭivirato hoti, tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti, ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti, chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
pp2.4:124.1So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena.
pp2.4:124.2So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati, seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti.
pp2.4:124.3Evamevaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena.
pp2.4:124.4So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati.
pp2.4:124.5So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṁ anavajjasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
pp2.4:125.1So cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
pp2.4:125.2Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati;
pp2.4:125.3sotena saddaṁ sutvā …pe…
pp2.4:125.4ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
pp2.4:125.5jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
pp2.4:125.6kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
pp2.4:125.7manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
pp2.4:125.8Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
pp2.4:125.9So iminā ariyena indriyasaṁvarena samannāgato ajjhattaṁ abyāsekasukhaṁ paṭisaṁvedeti.
pp2.4:126.1So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
pp2.4:127.1So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā ca ariyena indriyasaṁvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
pp2.4:127.2So pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
pp2.4:127.3So abhijjhaṁ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṁ parisodheti;
pp2.4:127.4byāpādapadosaṁ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṁ parisodheti;
pp2.4:127.5thinamiddhaṁ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṁ parisodheti;
pp2.4:127.6uddhaccakukkuccaṁ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṁ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṁ parisodheti;
pp2.4:127.7vicikicchaṁ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṅkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṁ parisodheti.
pp2.4:128.1So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
pp2.4:128.2vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
pp2.4:128.3pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—“upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati;
pp2.4:128.4sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pp2.4:129.1So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
pp2.4:129.2So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—
pp2.4:129.3ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe—
pp2.4:129.4“amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ;
pp2.4:129.5tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno”ti.
pp2.4:129.6Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
pp2.4:130.1So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
pp2.4:130.2So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti—
pp2.4:130.3“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā, vacīduccaritena samannāgatā, manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṁ upavādakā, micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā.
pp2.4:130.4Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā.
pp2.4:130.5Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā.
pp2.4:130.6Te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.
pp2.4:130.7So iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
pp2.4:131.1So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmeti.
pp2.4:131.2So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti,
pp2.4:131.3“ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pp2.4:131.4Tassa evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccati.
pp2.4:131.5Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
pp2.4:131.6“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.
pp2.4:131.7Evaṁ puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto.
pp2.4:131.8So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.
pp2.4:132.1Katamo ca puggalo sarāgo?
pp2.4:132.2Yassa puggalassa rāgo appahīno, ayaṁ vuccati puggalo “sarāgo”.
pp2.4:133.1Katamo ca puggalo sadoso?
pp2.4:133.2Yassa puggalassa doso appahīno, ayaṁ vuccati puggalo “sadoso”.
pp2.4:134.1Katamo ca puggalo samoho?
pp2.4:134.2Yassa puggalassa moho appahīno, ayaṁ vuccati puggalo “samoho”.
pp2.4:135.1Katamo ca puggalo samāno?
pp2.4:135.2Yassa puggalassa māno appahīno, ayaṁ vuccati puggalo “samāno”.
pp2.4:136.1Kathañca puggalo lābhī hoti ajjhattaṁ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya?
pp2.4:136.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ, na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā.
pp2.4:136.3Evaṁ puggalo lābhī hoti ajjhattaṁ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya.
pp2.4:137.1Kathañca puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṁ cetosamathassa?
pp2.4:137.2Idhekacco puggalo lābhī hoti lokuttaramaggassa vā phalassa vā, na lābhī rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.
pp2.4:137.3Evaṁ puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṁ cetosamathassa.
pp2.4:138.1Kathañca puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṁ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya?
pp2.4:138.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ, lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā.
pp2.4:138.3Evaṁ puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṁ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya.
pp2.4:139.1Kathañca puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṁ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya?
pp2.4:139.2Idhekacco puggalo neva lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ, na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā.
pp2.4:139.3Evaṁ puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṁ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya.
pp2.4:140.1Katamo ca puggalo anusotagāmī?
pp2.4:140.2Idhekacco puggalo kāme ca paṭisevati pāpañca kammaṁ karoti.
pp2.4:140.3Ayaṁ vuccati puggalo “anusotagāmī”.
pp2.4:141.1Katamo ca puggalo paṭisotagāmī?
pp2.4:141.2Idhekacco puggalo kāme ca na paṭisevati pāpañca kammaṁ na karoti.
pp2.4:141.3So sahāpi dukkhena sahāpi domanassena assumukhenapi rudamāno paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ carati.
pp2.4:141.4Ayaṁ vuccati puggalo “paṭisotagāmī”.
pp2.4:142.1Katamo ca puggalo ṭhitatto?
pp2.4:142.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
pp2.4:142.3Ayaṁ vuccati puggalo “ṭhitatto”.
pp2.4:143.1Katamo ca puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo?
pp2.4:143.2Idhekacco puggalo āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
pp2.4:143.3Ayaṁ vuccati puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
pp2.4:144.1Kathañca puggalo appassuto hoti sutena anupapanno?
pp2.4:144.2Idhekaccassa puggalassa appakaṁ sutaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:144.3So tassa appakassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti.
pp2.4:144.4Evaṁ puggalo appassuto hoti sutena anupapanno.
pp2.4:145.1Kathañca puggalo appassuto hoti sutena upapanno?
pp2.4:145.2Idhekaccassa puggalassa appakaṁ sutaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:145.3So tassa appakassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti.
pp2.4:145.4Evaṁ puggalo appassuto hoti sutena upapanno.
pp2.4:146.1Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno?
pp2.4:146.2Idhekaccassa puggalassa bahukaṁ sutaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:146.3So tassa bahukassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti.
pp2.4:146.4Evaṁ puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno.
pp2.4:147.1Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena upapanno?
pp2.4:147.2Idhekaccassa puggalassa bahukaṁ sutaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.
pp2.4:147.3So tassa bahukassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti.
pp2.4:147.4Evaṁ puggalo bahussuto hoti sutena upapanno.
pp2.4:148.1Katamo ca puggalo samaṇamacalo?
pp2.4:148.2Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.
pp2.4:148.3Ayaṁ vuccati puggalo “samaṇamacalo”.
pp2.4:149.1Katamo ca puggalo samaṇapadumo?
pp2.4:149.2Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti.
pp2.4:149.3Ayaṁ vuccati puggalo “samaṇapadumo”.
pp2.4:150.1Katamo ca puggalo samaṇapuṇḍarīko?
pp2.4:150.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
pp2.4:150.3Ayaṁ vuccati puggalo “samaṇapuṇḍarīko”.
pp2.4:151.1Katamo ca puggalo samaṇesu samaṇasukhumālo?
pp2.4:151.2Idhekacco puggalo āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
pp2.4:151.3Ayaṁ vuccati puggalo “samaṇesu samaṇasukhumālo”ti.
pp2.4:152.1Catukkaniddeso.