Tâm sở bất thiện
Tâm sở bất thiện (Pāli: akusala-cetasika) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: pháp tâm lý sinh cùng tâm, cùng diệt, cùng đối tượng và cùng căn cứ theo hệ thống Theravāda.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Thọ do nhãn xúc
Thọ do nhãn xúc (Pāli: cakkhu-samphassajā-vedanā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Tưởng qua nhãn
Tưởng qua nhãn (Pāli: cakkhu-saññā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Thọ do nhĩ xúc
Thọ do nhĩ xúc (Pāli: sota-samphassajā-vedanā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Tưởng qua nhĩ
Tưởng qua nhĩ (Pāli: sota-saññā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Thọ do tỷ xúc
Thọ do tỷ xúc (Pāli: ghāna-samphassajā-vedanā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Tưởng qua tỷ
Tưởng qua tỷ (Pāli: ghāna-saññā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Thọ do thiệt xúc
Thọ do thiệt xúc (Pāli: jivhā-samphassajā-vedanā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Tưởng qua thiệt
Tưởng qua thiệt (Pāli: jivhā-saññā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Thân xúc
Thân xúc (Pāli: kāya-samphassa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Thọ do thân xúc
Thọ do thân xúc (Pāli: kāya-samphassajā-vedanā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Tưởng qua thân
Tưởng qua thân (Pāli: kāya-saññā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Thọ do ý xúc
Thọ do ý xúc (Pāli: mano-samphassajā-vedanā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Tưởng qua ý
Tưởng qua ý (Pāli: mano-saññā) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Thân hành
Thân hành (Pāli: kāyasaṅkhāra) thuộc họ phân tích saṅkhāra; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật.
Tâm hành
Tâm hành (Pāli: cittasaṅkhāra) thuộc họ phân tích saṅkhāra; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật.
Tầm và tứ
Tầm và tứ (Pāli: vitakkavicāra) — Vitakkavicāra là cặp tầm và tứ.
Thiền chứng
Thiền chứng (Pāli: jhānasamāpatti) thuộc họ kỹ thuật jhāna; toàn hợp từ xác định nghĩa riêng.
Tam thiền
Tam thiền (Pāli: tatiyajjhāna) thuộc họ kỹ thuật jhāna; toàn hợp từ xác định nghĩa riêng.
Thức vô biên xứ định
Thức vô biên xứ định (Pāli: viññāṇañcāyatana-samāpatti) thuộc hệ chứng nhập/samāpatti trong phân loại thiền chứng.
Tưởng bất tịnh trong vật thực
Tưởng bất tịnh trong vật thực (Pāli: āhāre-paṭikūlasaññā) — Āhāre-paṭikūlasaññā là tưởng về tính đáng nhàm/chán trong vật thực, phép quán xem thức ăn theo chức năng nuôi thân thay vì tô điểm bằng tham ái đối với mùi vị và hình thức.
Tánh tham
Tánh tham (Pāli: rāgacarita) — Rāgacarita là người có tánh tham nổi trội, nghĩa là tham ái và sự bị hấp dẫn bởi đối tượng dễ trở thành khuynh hướng tâm lý thường xuyên.
Tánh sân
Tánh sân (Pāli: dosacarita) — Dosacarita là người có tánh sân nổi trội, thường dễ phản ứng bằng khó chịu, chống đối hoặc thấy lỗi nơi đối tượng.
Tánh si
Tánh si (Pāli: mohacarita) — Mohacarita là người có tánh si nổi trội, thường biểu hiện sự mờ mịt, thiếu rõ ràng hoặc khó nắm bắt đúng đối tượng.
Tánh tín
Tánh tín (Pāli: saddhācarita) thuộc họ thuật ngữ saddhā; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Tánh giác
Tánh giác (Pāli: buddhicarita) — Buddhicarita là tánh giác hoặc tánh trí, chỉ người có khuynh hướng hiểu xét sáng rõ và trí tuệ tương đối nổi trội.
Tánh tầm
Tánh tầm (Pāli: vitakkacarita) — Vitakkacarita là tánh tầm, chỉ khuynh hướng suy nghĩ, triển khai ý niệm và để tâm chạy theo nhiều dòng tư tưởng.
Thiên nhĩ
Thiên nhĩ (Pāli: dibbasota) — Dibbasota là thiên nhĩ, năng lực nghe vượt phạm vi thính giác thông thường, được mô tả là nghe các âm thanh thuộc cõi người và cõi trời, xa hoặc gần.
Tha tâm trí
Tha tâm trí (Pāli: cetopariyañāṇa) thuộc họ thuật ngữ ñāṇa; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Túc mạng trí
Túc mạng trí (Pāli: pubbenivāsānussatiñāṇa) thuộc họ thuật ngữ sati; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Thiên nhãn
Thiên nhãn (Pāli: dibbacakkhu) — Dibbacakkhu là thiên nhãn, năng lực thấy vượt giới hạn thị giác thông thường; trong các mô tả kinh điển, nó gắn với việc thấy chúng sinh chết và tái sinh theo nghiệp.
Thắng trí
Thắng trí (Pāli: abhiññā) thuộc hệ thắng trí/abhiññā.
Thắng trí hiệp thế
Thắng trí hiệp thế (Pāli: lokiya-abhiññā) thuộc phạm vi thế gian.
Thắng trí siêu thế
Thắng trí siêu thế (Pāli: lokuttara-abhiññā) thuộc phạm vi siêu thế.
Tùy phiền não của minh sát
Tùy phiền não của minh sát (Pāli: vipassanūpakkilesa) thuộc họ thuật ngữ kilesa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Tinh cần minh sát
Tinh cần minh sát (Pāli: vipassanā-paggaha) thuộc nhóm kỹ thuật vipassanā và phải được hiểu theo toàn bộ hợp từ cùng vị trí của nó trong hệ thống Theravāda.
Tri kiến đạo phi đạo
Tri kiến đạo phi đạo (Pāli: maggāmaggañāṇadassana) thuộc họ thuật ngữ magga; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Tri kiến hành đạo
Tri kiến hành đạo (Pāli: paṭipadāñāṇadassana) thuộc họ thuật ngữ ñāṇa; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Tuệ đạo Dự lưu
Tuệ đạo Dự lưu (Pāli: sotāpattimagga-ñāṇa) là một mục có thành tố ñāṇa (tri/tuệ); nghĩa kỹ thuật phải được xác định theo loại tri thức cụ thể chứ không coi mọi ñāṇa là cùng một cấp độ.
Tuệ quả Dự lưu
Tuệ quả Dự lưu (Pāli: sotāpattiphala-ñāṇa) là một mục có thành tố ñāṇa (tri/tuệ); nghĩa kỹ thuật phải được xác định theo loại tri thức cụ thể chứ không coi mọi ñāṇa là cùng một cấp độ.