Nghiệp hậu báo
aparāpariyavedanīya-kamma · Nghiệp hậu báo
Nghiệp hậu báo (Pāli: aparāpariyavedanīya-kamma) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tác ý có tính tạo nghiệp; quả phụ thuộc nhiều điều kiện chứ không phải cơ chế thưởng-phạt cơ học.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Người A-la-hán
arahant-puggala · Người A-la-hán
Người A-la-hán (Pāli: arahant-puggala) là thuật ngữ phân loại hạng người (puggala), được dùng để trình bày một kiểu người theo tiêu chí giáo lý nêu trong tên. Trong cách phân loại puggala, arahant-puggala là một chế định nhằm mô tả con ngườ
Nhân quá khứ
atīta-hetu · Nhân quá khứ
Nhân quá khứ (Pāli: atīta-hetu) là thuật ngữ thuộc Duyên khởi (paṭiccasamuppāda), dùng để chỉ một chi phần hoặc quan hệ trong tiến trình duyên sinh. Trong Duyên khởi, atīta-hetu phải được đọc trong quan hệ điều kiện với các chi phần liên hệ
Ngã luận thủ
attavādupādāna · Ngã luận thủ
Ngã luận thủ (Pāli: attavādupādāna) thuộc họ thuật ngữ upādāna; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nghĩa chế định
attha-paññatti · Nghĩa chế định
Nghĩa chế định là nội dung hay đối tượng khái niệm được quy ước mà tên gọi hướng tới, như “người”, “ngôi nhà”, “chiếc xe” hoặc các toàn thể được thiết lập bằng khái niệm.
Ngoại giới
bāhira-dhātu · Ngoại giới
Ngoại giới (Pāli: bāhira-dhātu) là thuật ngữ thuộc hệ thống giới (dhātu), dùng để phân tích các thành phần của kinh nghiệm theo căn, cảnh và thức. Mục bāhira-dhātu cần được hiểu theo vị trí cụ thể trong cấu trúc dhātu. Hệ thống giới cho phé
Niệm Phật
buddhānussati · Niệm Phật
Niệm Phật là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Niệm thí
cāgānussati · Niệm thí
Niệm thí là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Nhãn xứ
cakkhāyatana · Nhãn xứ
Nhãn xứ (Pāli: cakkhāyatana) thuộc họ thuật ngữ āyatana; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nhãn thập sắc
cakkhu-dasaka · Nhóm sắc nhãn thập
Nhãn thập sắc (Pāli: cakkhu-dasaka) thuộc cơ sở/căn vật chất của nhận thức giác quan hoặc căn cứ vật chất theo phân tích Theravāda.
Nhãn giới
cakkhu-dhātu · Nhãn giới
Nhãn giới (cakkhu-dhātu) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nhãn tịnh sắc
cakkhu-pasāda · Nhãn tịnh sắc
Nhãn tịnh sắc là một thuật ngữ trong phân tích sắc pháp; trọng tâm là đặc tính/chức năng của nó và quan hệ với các sắc khác, không phải chỉ nghĩa từ vựng.
Nhãn xúc
cakkhu-samphassa · Nhãn xúc
Nhãn xúc (Pāli: cakkhu-samphassa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Nhãn vật
cakkhu-vatthu · Nhãn vật
Nhãn vật (Pāli: cakkhu-vatthu) là thuật ngữ thuộc nhóm vatthu, chỉ căn cứ hay sở y được xét trong phân tích tâm–sắc của Vi Diệu Pháp. Vai trò của cakkhu-vatthu nằm ở phương diện làm căn cứ cho loại tâm hoặc tiến trình liên hệ. Khi giải thíc
Nhãn giới
cakkhudhātu · Nhãn giới
Nhãn giới (Pāli: cakkhudhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nhãn môn
cakkhudvāra · Nhãn môn
Nhãn môn là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Nhãn căn
cakkhundriya · Nhãn căn
Nhãn căn (Pāli: cakkhundriya) — Cakkhundriya là nhãn căn, sắc pháp nhạy cảm ở mắt làm cơ sở vật chất cho nhãn thức khi có cảnh sắc và các duyên thích hợp.
Nhãn thức (cakkhuviññāṇa)
cakkhuviññāṇa · Nhãn thức
Nhãn thức (cakkhuviññāṇa) là tâm có chức năng nhận biết cảnh sắc trong tiến trình qua mắt. Nó chỉ một thành phần của quá trình thấy, không phải toàn bộ kinh nghiệm “tôi nhìn và biết vật gì”.
Nhãn thức giới
cakkhuviññāṇa-dhātu · Nhãn thức giới
Nhãn thức giới (cakkhuviññāṇa-dhātu) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nhãn thức giới
cakkhuviññāṇadhātu · Nhãn thức giới
Nhãn thức giới (Pāli: cakkhuviññāṇadhātu) thuộc họ thuật ngữ viññāṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nhóm sắc tâm sinh khinh thập nhất
cittaja-lahutādi-ekādasaka · Nhóm sắc tâm sinh khinh thập nhất
Nhóm sắc tâm sinh khinh thập nhất (Pāli: cittaja-lahutādi-ekādasaka) là thuật ngữ về nhóm sắc (rūpa-kalāpa), dùng để nhận diện một tổ hợp sắc pháp theo thành phần hoặc nguồn sinh được nêu trong tên. Trong Vi Diệu Pháp, các sắc trong một kal
Nhóm sắc tâm sinh thuần tám
cittaja-suddhaṭṭhaka · Nhóm sắc tâm sinh thuần tám
Nhóm sắc tâm sinh thuần tám (Pāli: cittaja-suddhaṭṭhaka) là thuật ngữ về nhóm sắc (rūpa-kalāpa), dùng để nhận diện một tổ hợp sắc pháp theo thành phần hoặc nguồn sinh được nêu trong tên. Trong Vi Diệu Pháp, các sắc trong một kalāpa được xét
Nhẹ tâm tâm sở
cittalahutā-cetasika · Nhẹ tâm tâm sở
Nhẹ tâm tâm sở (Pāli: cittalahutā-cetasika) thuộc nhóm tịnh hảo về nhẹ nhàng, nói đến tính nhẹ của danh thân hoặc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục cittalahutā-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác định
Nhu tâm tâm sở
cittamudutā-cetasika · Nhu tâm tâm sở
Nhu tâm tâm sở (Pāli: cittamudutā-cetasika) thuộc nhóm tịnh hảo về nhu thuận, biểu thị tính mềm dẻo của danh thân hoặc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục cittamudutā-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác
Niệm thiên
devatānussati · Niệm thiên
Niệm thiên là thuật ngữ thuộc bản đồ cảnh giới/tái sinh hoặc loại hữu tình của truyền thống Theravāda.
Niệm Pháp
dhammānussati · Niệm Pháp
Niệm Pháp là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Nghiệp hiện báo
diṭṭhadhammavedanīya-kamma · Nghiệp hiện báo
Nghiệp hiện báo (Pāli: diṭṭhadhammavedanīya-kamma) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tác ý có tính tạo nghiệp; quả phụ thuộc nhiều điều kiện chứ không phải cơ chế thưởng-phạt cơ học.
Nhân sân
dosa-hetu · Nhân sân
Nhân sân (Pāli: dosa-hetu) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở bất thiện có tính chống đối, khó chịu hoặc muốn loại bỏ đối tượng.
Nhị thiền
dutiyajjhāna · Nhị thiền
Nhị thiền (Pāli: dutiyajjhāna) thuộc họ kỹ thuật jhāna; toàn hợp từ xác định nghĩa riêng.
Nhị nhân
dvihetuka · Nhị nhân
Nhị nhân (Pāli: dvihetuka) là thuật ngữ thuộc hệ thống nhân (hetu), dùng để phân loại các pháp theo sự hiện diện, số lượng hoặc loại căn nhân đi kèm. Trong Vi Diệu Pháp, hetu là một tiêu chí kỹ thuật để phân tích tâm và các pháp liên hệ. Mụ
Người nhị nhân
dvihetuka-puggala · Người nhị nhân
Người nhị nhân (Pāli: dvihetuka-puggala) là thuật ngữ phân loại hạng người (puggala), được dùng để trình bày một kiểu người theo tiêu chí giáo lý nêu trong tên. Trong cách phân loại puggala, dvihetuka-puggala là một chế định nhằm mô tả con
Năm mươi hai tâm sở
dvipaṇṇāsa cetasikā · Năm mươi hai tâm sở
Năm mươi hai tâm sở (Pāli: dvipaṇṇāsa cetasikā) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục dvipaṇṇāsa cetasikā cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việ
Người nhất chủng
ekabījī · Người nhất chủng
Người nhất chủng (Pāli: ekabījī) là một mục thuộc phạm vi Nhân thi thiết, dùng để phân loại con người theo một tiêu chí giáo lý cụ thể. Mục ekabījī cần được đọc như một cách quy ước phân loại người dựa trên các pháp hay mức độ tu chứng liên
Nhất tâm
ekaggatā · Nhất tâm
Ekaggatā là nhất tâm, tâm sở có chức năng quy tụ/đặt tâm trên một đối tượng; nó là yếu tố quan trọng trong định nhưng không nên đồng nhất mọi mức nhất tâm với thiền định cao.
Nhân trong phân loại tâm
hetu-citta-vibhāga · Nhân trong phân loại tâm
Nhân trong phân loại tâm (Pāli: hetu-citta-vibhāga) là một loại hoặc nhóm tâm được phân loại trong Vi Diệu Pháp. Thuật ngữ hetu-citta-vibhāga xác định tâm theo tiêu chí thể hiện trong tên, chẳng hạn chức năng, cảnh, tầng tâm hoặc vị trí tro
Nhân duyên
hetu-paccaya · Nhân duyên
Hetu-paccaya là nhân duyên: quan hệ trong đó các căn (hetu) làm điều kiện kiểu gốc/rễ cho các pháp liên hệ.
Nhân và duyên
hetu-paccaya-vibhāga · Nhân và duyên
Nhân và duyên (Pāli: hetu-paccaya-vibhāga) là thuật ngữ thuộc hệ thống duyên (paccaya), dùng để chỉ một kiểu quan hệ điều kiện giữa các pháp trong phân tích Vi Diệu Pháp. Điểm trọng tâm của hetu-paccaya-vibhāga là cách một pháp hoặc nhóm ph
Nữ tính sắc
itthibhāva · Nữ tính sắc
Nữ tính sắc (itthibhāva) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nữ tính thập sắc
itthibhāva-dasaka · Nhóm sắc nữ tính thập
Nữ tính thập sắc (Pāli: itthibhāva-dasaka) — Itthibhāva-dasaka là nữ tính thập sắc, một sắc tụ nghiệp sinh gồm tám sắc bất ly, mạng quyền và nữ tính.
Nữ căn
itthindriya · Nữ quyền
Nữ căn (Pāli: itthindriya) thuộc họ thuật ngữ indriya; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.