Nghiệp dị sát-na
nānākkhaṇika-kamma · Nghiệp dị thời
Nghiệp dị sát-na (Pāli: nānākkhaṇika-kamma) là một mục về kamma (nghiệp), phải đọc theo phương diện tác ý/hành động có khả năng cho quả mà hợp từ đang phân loại.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Duyên khác thời
nānākkhaṇika-paccaya sambandha · Duyên khác thời
Duyên khác thời (Pāli: nānākkhaṇika-paccaya sambandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống duyên (paccaya), dùng để chỉ một kiểu quan hệ điều kiện giữa các pháp trong phân tích Vi Diệu Pháp. Điểm trọng tâm của nānākkhaṇika-paccaya sambandha là cách
Vô hữu duyên
natthi-paccaya · Vô hữu duyên
Vô hữu duyên là tên một loại paccaya trong hệ thống duyên; bài đầy đủ cần xác định chính xác cách pháp duyên hỗ trợ pháp được duyên theo định nghĩa Paṭṭhāna.
Chín nhóm sắc nghiệp sinh
nava kammaja-kalāpā · Chín nhóm sắc nghiệp sinh
Chín nhóm sắc nghiệp sinh (Pāli: nava kammaja-kalāpā) là mục phân loại sắc pháp theo nguồn sinh trong Vi Diệu Pháp. Thuật ngữ nava kammaja-kalāpā xác định sắc hoặc nhóm sắc theo nhân sinh khởi được nêu trong tên. Tiêu chí nguồn sinh là điểm
Phi tưởng phi phi tưởng xứ
nevasaññānāsaññāyatana · Phi tưởng phi phi tưởng xứ
Phi tưởng phi phi tưởng xứ là thuật ngữ thuộc bản đồ cảnh giới/tái sinh hoặc loại hữu tình của truyền thống Theravāda.
Người cần được dẫn dắt
neyya · Người cần được dẫn dắt
Người cần được dẫn dắt (Pāli: neyya) là một mục thuộc phạm vi Nhân thi thiết, dùng để phân loại con người theo một tiêu chí giáo lý cụ thể. Mục neyya cần được đọc như một cách quy ước phân loại người dựa trên các pháp hay mức độ tu chứng li
Niết-bàn (nibbāna)
nibbāna · Niết-bàn
Niết-bàn (nibbāna) là pháp vô vi trong hệ thống Theravāda, được phân biệt căn bản với các pháp hữu vi sinh rồi diệt. Đây không nên được mô tả đơn giản như một nơi chốn, một cảm xúc dễ chịu hay trạng thái trống rỗng tâm lý.
Niết-bàn
nibbāna · Niết-bàn
Niết-bàn (Pāli: nibbāna) là thuật ngữ thuộc phạm vi Nibbāna và giải thoát, được dùng để làm rõ một phương diện của cứu cánh hay sự giải thoát trong hệ thống Phật học Theravāda. Mục nibbāna cần được hiểu theo tiêu chí kỹ thuật thể hiện trong
Niết-bàn chân đế
nibbāna-paramattha · Niết-bàn chân đế
Niết-bàn chân đế (Pāli: nibbāna-paramattha) thuộc ngôn ngữ paramattha (chân đế/tối hậu) của truyền thống Abhidhamma.
Cảnh Niết-bàn
nibbānārammaṇa · Cảnh Niết-bàn
Cảnh Niết-bàn (Pāli: nibbānārammaṇa) thuộc họ thuật ngữ ārammaṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Tuệ yếm ly
nibbidā-ñāṇa · Tuệ yếm ly
Tuệ yếm ly là tên một dạng/giai đoạn tuệ minh sát trong hệ thống hóa Theravāda, cần phân biệt với cảm giác hay suy luận thông thường.
Xanh biến xứ
nīla-kasiṇa · Biến xứ xanh
Xanh biến xứ (Pāli: nīla-kasiṇa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: đề mục toàn thể dùng làm nền tu định trong hệ thống thiền Theravāda.
Hóa Lạc Thiên
Nimmānaratī · Hóa Lạc Thiên
Hóa Lạc Thiên (Pāli: Nimmānaratī) là tên một cảnh giới hoặc một mục thuộc hệ thống các cõi được dùng trong Vi Diệu Pháp. Mục Nimmānaratī được nhận diện theo vị trí của cảnh giới này trong cấu trúc các cõi tái sinh. Khi giải thích, cần giữ t
Sắc thực tính
nipphanna-rūpa · Sắc thực tính
Sắc thực tính (nipphanna-rūpa) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Địa ngục
niraya · Địa ngục
Địa ngục là thuật ngữ thuộc bản đồ cảnh giới/tái sinh hoặc loại hữu tình của truyền thống Theravāda.
Diệt đế
nirodha-sacca · Diệt đế
Thánh đế về sự diệt khổ, liên hệ trực tiếp Nibbāna.
Y duyên
nissaya · Y duyên
Y duyên (Pāli: nissaya) là thuật ngữ được xếp trong nhóm duyên hệ vì nó mô tả một quan hệ điều kiện hoặc một pháp được xét trong cấu trúc duyên. Khi đọc nissaya, cần xác định vai trò của mục này trong quan hệ giữa pháp làm duyên và pháp đượ
Y chỉ duyên
nissaya-paccaya · Y chỉ duyên
Nissaya-paccaya là y chỉ duyên: một pháp làm nền/nơi nương cho pháp khác vận hành theo quan hệ được xác định.
Trắng biến xứ
odāta-kasiṇa · Biến xứ trắng
Trắng biến xứ (Pāli: odāta-kasiṇa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: đề mục toàn thể dùng làm nền tu định trong hệ thống thiền Theravāda.
Dưỡng tố
ojā · Sắc vật thực
Dưỡng tố là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Uẩn thô
oḷārika-khandha · Uẩn thô
Uẩn thô (Pāli: oḷārika-khandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống uẩn (khandha), dùng để phân loại các pháp theo một hoặc nhiều nhóm uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, oḷārika-khandha cần được đọc theo phạm vi uẩn được nêu trong tên. Uẩn là một cách quy tụ
Sắc thô
oḷārika-rūpa · Sắc thô
Sắc thô (oḷārika-rūpa) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Hóa sinh
opapātika · Hóa sinh
Hóa sinh (Pāli: opapātika) là một mục thuộc hệ thống nghiệp, quả và tái sinh trong Vi Diệu Pháp. Thuật ngữ opapātika được đặt trong chuỗi quan hệ giữa hành vi có tác ý, quả của nghiệp và sự tiếp nối đời sống. Phạm vi chính xác phải theo tiê
Quý
ottappa · Quý
Ottappa là quý: sự e ngại điều bất thiện và hậu quả đáng sợ của nó, giúp tâm tránh việc sai.
Quý tâm sở
ottappa-cetasika · Quý tâm sở
Quý tâm sở (Pāli: ottappa-cetasika) thuộc cặp hộ thế, chỉ sự e ngại đối với điều bất thiện. Trong Vi Diệu Pháp, mục ottappa-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác định tâm nào có tâm sở này và quan h
Tuệ phản khán
paccavekkhaṇa-ñāṇa · Tuệ phản khán
Tuệ phản khán (Pāli: paccavekkhaṇa-ñāṇa) là một mục có thành tố ñāṇa (tri/tuệ); nghĩa kỹ thuật phải được xác định theo loại tri thức cụ thể chứ không coi mọi ñāṇa là cùng một cấp độ.
Duyên
paccaya · Duyên
Duyên (paccaya) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Pháp làm duyên
paccaya-dhamma · Pháp làm duyên
Pháp làm duyên (paccaya-dhamma) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Tuệ nắm bắt nhân duyên
paccaya-pariggaha-ñāṇa · Tuệ duyên
Tuệ nắm bắt nhân duyên là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Mạng lưới duyên
paccaya-sambandha · Mạng lưới duyên
Mạng lưới duyên (Pāli: paccaya-sambandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống duyên (paccaya), dùng để chỉ một kiểu quan hệ điều kiện giữa các pháp trong phân tích Vi Diệu Pháp. Điểm trọng tâm của paccaya-sambandha là cách một pháp hoặc nhóm pháp l
Pháp được duyên
paccayuppanna-dhamma · Pháp được duyên
Pháp được duyên (paccayuppanna-dhamma) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Hậu sinh duyên
pacchājāta-paccaya · Hậu sinh duyên
Hậu sinh duyên là quan hệ trong đó các danh pháp sinh sau làm điều kiện hỗ trợ cho sắc pháp đã sinh trước và còn tồn tại, theo phạm vi kỹ thuật của Paṭṭhāna.
Hậu sinh bất tương ưng
pacchājāta-vippayutta · Hậu sinh bất tương ưng
Hậu sinh bất tương ưng (Pāli: pacchājāta-vippayutta) là thuật ngữ được xếp trong nhóm duyên hệ vì nó mô tả một quan hệ điều kiện hoặc một pháp được xét trong cấu trúc duyên. Khi đọc pacchājāta-vippayutta, cần xác định vai trò của mục này tr
Biểu hiện
paccupaṭṭhāna · Sự hiện khởi
Biểu hiện (Pāli: paccupaṭṭhāna) thuộc họ kỹ thuật paṭṭhāna; toàn hợp từ xác định nghĩa chuyên biệt.
Uẩn hiện tại
paccuppanna-khandha · Uẩn hiện tại
Uẩn hiện tại (Pāli: paccuppanna-khandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống uẩn (khandha), dùng để phân loại các pháp theo một hoặc nhiều nhóm uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, paccuppanna-khandha cần được đọc theo phạm vi uẩn được nêu trong tên. Uẩn là mộ
Quả hiện tại
paccuppanna-phala · Quả hiện tại
Quả hiện tại (Pāli: paccuppanna-phala) là thuật ngữ thuộc Duyên khởi (paṭiccasamuppāda), dùng để chỉ một chi phần hoặc quan hệ trong tiến trình duyên sinh. Trong Duyên khởi, paccuppanna-phala phải được đọc trong quan hệ điều kiện với các ch
Cảnh hiện tại
paccuppannārammaṇa · Cảnh hiện tại
Cảnh hiện tại (Pāli: paccuppannārammaṇa) thuộc họ thuật ngữ ārammaṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Người tối đa văn tự
padaparama · Người tối đa văn tự
Người tối đa văn tự (Pāli: padaparama) là một mục thuộc phạm vi Nhân thi thiết, dùng để phân loại con người theo một tiêu chí giáo lý cụ thể. Mục padaparama cần được đọc như một cách quy ước phân loại người dựa trên các pháp hay mức độ tu c
Nhân gần
padaṭṭhāna · Cận nhân
Nhân gần (Pāli: padaṭṭhāna) — Padaṭṭhāna là nhân gần hay điều kiện gần nhất hỗ trợ một pháp biểu hiện.
Đoạn trừ
pahāna · Đoạn trừ
Đoạn trừ (Pāli: pahāna) thuộc phân tích đoạn trừ; toàn hợp từ xác định cách hay đối tượng được đoạn.