A-la-hán đạo
A-la-hán đạo (Pāli: arahatta-magga) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: trong ngữ cảnh siêu thế là sát-na đạo có các chi đạo tương ứng và trực tiếp đoạn trừ phiền não theo tầng.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
A-la-hán quả
A-la-hán quả (Pāli: arahatta-phala) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm/quả siêu thế tiếp nối đạo và kinh nghiệm Niết-bàn mà không làm chức năng đoạn trừ mới.
Bậc Nhất lai
Bậc Nhất lai (Pāli: sakadāgāmin) là một hạng người được phân loại theo mức độ giác ngộ hoặc tình trạng tu học.
Bậc Bất lai
Bậc Bất lai (Pāli: anāgāmin) là một hạng người được phân loại theo mức độ giác ngộ hoặc tình trạng tu học.
Sắc uẩn
Sắc uẩn (Pāli: rūpakkhandha) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: nhóm pháp vật chất, không biết đối tượng, được phân tích khác với danh pháp.
Thiệt giới
Thiệt giới (Pāli: jivhādhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Thân giới
Thân giới (Pāli: kāyadhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Vị giới
Vị giới (Pāli: rasadhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Xúc giới
Xúc giới (Pāli: phoṭṭhabbadhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Ý giới
Ý giới (Pāli: manodhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Pháp giới
Pháp giới (Pāli: dhammadhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Ý thức giới
Ý thức giới (Pāli: manoviññāṇadhātu) thuộc họ thuật ngữ viññāṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Thiệt thức giới
Thiệt thức giới (Pāli: jivhāviññāṇadhātu) thuộc họ thuật ngữ viññāṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Thân thức giới
Thân thức giới (Pāli: kāyaviññāṇadhātu) thuộc họ thuật ngữ viññāṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Chánh kiến
Chánh kiến (Pāli: sammādiṭṭhi) thuộc Bát Thánh đạo; được xét như một chi phần của con đường tu tập và, trong ngữ cảnh siêu thế, của đạo tâm.
Chánh tư duy
Chánh tư duy (Pāli: sammāsaṅkappa) thuộc Bát Thánh đạo; được xét như một chi phần của con đường tu tập và, trong ngữ cảnh siêu thế, của đạo tâm.
Chánh tinh tấn
Chánh tinh tấn (Pāli: sammāvāyāma) thuộc Bát Thánh đạo; được xét như một chi phần của con đường tu tập và, trong ngữ cảnh siêu thế, của đạo tâm.
Chánh niệm
Chánh niệm (Pāli: sammāsati) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: khả năng không quên đối tượng thích hợp và duy trì sự ghi nhận trong tiến trình thiện.
Chánh định
Chánh định (Pāli: sammāsamādhi) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự nhất tâm/ổn định của tâm trên đối tượng trong ngữ cảnh tu tập.
Chân đế
Chân đế (Pāli: paramattha) thuộc ngôn ngữ paramattha (chân đế/tối hậu) của truyền thống Abhidhamma.
Đặc tính riêng
Đặc tính riêng (Pāli: sabhāva) thuộc họ phân tích sabhāva; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật.
Lậu hoặc
Lậu hoặc (Pāli: āsava) thuộc hệ lậu hoặc, một cách phân nhóm phiền não sâu trong truyền thống Theravāda.
Triền cái
Triền cái (Pāli: nīvaraṇa) thuộc nhóm triền cái, pháp che ngăn sự sáng rõ và phát triển tâm.
Tùy miên
Tùy miên (Pāli: anusaya) thuộc hệ tùy miên, khuynh hướng phiền não tiềm ẩn.
Niệm xứ
Niệm xứ (Pāli: satipaṭṭhāna) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: khả năng không quên đối tượng thích hợp và duy trì sự ghi nhận trong tiến trình thiện.
Giác chi
Giác chi (Pāli: bojjhaṅga) thuộc bảy giác chi, các pháp được tu tập theo hướng giác ngộ.
Chánh cần
Chánh cần (Pāli: sammappadhāna) thuộc bốn chánh cần, phân loại nỗ lực đúng theo việc ngăn/đoạn bất thiện và sinh/trưởng thiện.
Như ý túc
Như ý túc (Pāli: iddhipāda) thuộc bốn căn bản thành tựu iddhipāda.
Lực
Lực (Pāli: bala) thuộc phép phân tích bala (lực), nhấn mạnh sức mạnh của pháp trước yếu tố đối nghịch.
Bảy giác chi
Bảy giác chi (Pāli: satta-bojjhaṅga) thuộc bảy giác chi, các pháp được tu tập theo hướng giác ngộ.
Năm triền cái
Năm triền cái (Pāli: pañca-nīvaraṇa) thuộc nhóm triền cái, pháp che ngăn sự sáng rõ và phát triển tâm.
Hiệp thế
Hiệp thế (Pāli: lokiya) thuộc phạm vi thế gian.
Siêu thế
Siêu thế (Pāli: lokuttara) thuộc phạm vi siêu thế.
Hữu lậu
Hữu lậu (Pāli: sāsava) thuộc họ thuật ngữ āsava; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Vô lậu
Vô lậu (Pāli: anāsava) thuộc họ thuật ngữ āsava; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Hữu vi
Hữu vi (Pāli: saṅkhata) thuộc phân tích hữu vi/vô vi; toàn hợp từ quyết định pháp do duyên tạo hay không hữu vi.
Vô vi
Vô vi (Pāli: asaṅkhata) thuộc họ kỹ thuật saṅkhata; toàn hợp từ xác định nghĩa riêng.
Thánh đế
Thánh đế (Pāli: ariya-sacca) thuộc khung chân lý/Thánh đế; hợp từ xác định đế hay phương diện cụ thể.
Như lý tác ý
Như lý tác ý (Pāli: yoniso-manasikāra) thuộc hệ tâm sở phổ biến/biệt cảnh; cần xét điều kiện đồng sinh và chức năng riêng trong sát-na tâm.
Phi như lý tác ý
Phi như lý tác ý (Pāli: ayoniso-manasikāra) thuộc hệ tâm sở phổ biến/biệt cảnh; cần xét điều kiện đồng sinh và chức năng riêng trong sát-na tâm.