TRA CỨU VI DIỆU PHÁP

Từ điển Vi Diệu Pháp

Ưu tiên giải thích tiếng Việt dễ hiểu; có Pāli và các dạng đối chiếu khi dữ liệu đã có. Phần giải thích biên soạn không được xem là nguyên văn kinh điển.

1,030 mục từ1,006 đã xuất bản1,030 Theravāda / dùng chung

Pāli / Việt	Giải nghĩa ngắn	English / Hán	Nhóm	Trạng thái
paccavekkhaṇa-ñāṇa Cách đọc: paccavekkhaṇa-ñaːṇa Tuệ phản khán	Tuệ phản khán là sự xem xét lại đạo, quả, Niết-bàn và trong những trường hợp thích hợp các phiền não đã đoạn hoặc còn lại. Tên khác: Tuệ phản khán; paccavekkhaṇa-ñāṇa	—	Tuệ quán, minh sát và giải thoát	published
paccaya Cách đọc: paccaya Duyên	Duyên là điều kiện hỗ trợ hoặc tạo quan hệ để một pháp sinh khởi hay duy trì theo hệ thống Abhidhamma. Tên khác: Duyên; paccaya	—	Abhidhamma	published
paccaya-dhamma Cách đọc: paccaya-dhamma Pháp làm duyên	Pháp đứng ở phía thực hiện vai trò điều kiện trong một quan hệ duyên xác định. Tên khác: Pháp làm duyên; paccaya-dhamma	—	Paṭṭhāna / 24 duyên	published
paccaya-pariggaha-ñāṇa Cách đọc: paccaya-pariggaha-ñaːṇa Tuệ duyên	Tuệ duyên là sự hiểu biết phân biệt các điều kiện làm cho danh và sắc sinh khởi. Tên khác: Tuệ duyên; paccaya-pariggaha-ñāṇa	—	Tuệ quán, minh sát và giải thoát	published
paccaya-sambandha Cách đọc: paccaya-sambandha Mạng lưới duyên	Cách hình dung nhiều quan hệ điều kiện có thể cùng nối các pháp trong một tiến trình. Tên khác: Mạng lưới duyên; paccaya-sambandha	—	Paṭṭhāna / 24 duyên	published
paccayuppanna-dhamma Cách đọc: paccayuppanna-dhamma Pháp được duyên	Pháp sinh hay tồn tại với sự hỗ trợ của điều kiện được xét trong quan hệ duyên. Tên khác: Pháp được duyên; paccayuppanna-dhamma	—	Paṭṭhāna / 24 duyên	published
pacchājāta-paccaya Cách đọc: pacchaːjaːta-paccaya Hậu sinh duyên	Hậu sinh duyên là quan hệ trong đó các danh pháp sinh sau trợ duyên cho sắc pháp đã sinh trước và còn tồn tại. Tên khác: Hậu sinh duyên; pacchājāta-paccaya	—	Duyên – Paṭṭhāna	published
pacchājāta-vippayutta Cách đọc: pacchaːjaːta-vippayutta Hậu sinh bất tương ưng	Danh sinh sau hỗ trợ sắc đã sinh trước, trong quan hệ danh-sắc không tương ưng. Tên khác: Hậu sinh bất tương ưng; pacchājāta-vippayutta	—	Duyên hệ / Paṭṭhāna	published
paccupaṭṭhāna Cách đọc: paccupaṭṭhaːna Sự hiện khởi	Cách một pháp biểu hiện hay xuất hiện trước kinh nghiệm phân tích. Tên khác: Sự hiện khởi; paccupaṭṭhāna	—	Abhidhamma / Phân tích pháp và sắc pháp	published
paccuppanna-khandha Cách đọc: paccuppanna-khandha Uẩn hiện tại	Các uẩn đang được xét trong phạm vi hiện tại theo tiêu chí của ngữ cảnh. Tên khác: Uẩn hiện tại; paccuppanna-khandha	—	Uẩn / Phân loại pháp	published
paccuppanna-phala Cách đọc: paccuppanna-phala Quả hiện tại	Quả hiện tại là nhóm các thành phần hiện tại được trình bày như quả của những điều kiện nghiệp quá khứ trong mô hình duyên khởi ba thời. Tên khác: Quả hiện tại; paccuppanna-phala	—	Duyên khởi – Nghiệp – Thực	published
paccuppannārammaṇa Cách đọc: paccuppannaːrammaṇa Cảnh hiện tại	Cảnh hiện tại là đối tượng đang hiện hữu trong phạm vi thời gian thích hợp của tiến trình nhận thức. Tên khác: Cảnh hiện tại; paccuppannārammaṇa	—	Lộ trình tâm và đối tượng	published
padaparama Cách đọc: padaparama Người tối đa văn tự	Hạng người trong phân loại truyền thống có khả năng học lời dạy nhưng không chứng đạt trong chính đời ấy theo mô tả của hệ thống. Tên khác: Người tối đa văn tự; padaparama	—	Nhân Chế Định / Phân loại người	published
padaṭṭhāna Cách đọc: padaṭṭhaːna Cận nhân	Điều kiện gần hay nền gần được nêu để giúp nhận diện sự sinh khởi của một pháp. Tên khác: Cận nhân; padaṭṭhāna	—	Abhidhamma / Phân tích pháp và sắc pháp	published
pahāna Cách đọc: pahaːna Đoạn trừ	Đoạn trừ là việc loại bỏ hay khắc phục các phiền não theo những mức độ và phương thức khác nhau. Tên khác: Đoạn trừ; pahāna	—	Tuệ quán, minh sát và giải thoát	published
pakatūpanissaya Cách đọc: pakatuːpanissaya Tự nhiên cận y	Sự hỗ trợ mạnh hình thành từ thói quen, kinh nghiệm hoặc điều kiện đã tích lũy. Tên khác: Tự nhiên cận y; pakatūpanissaya	—	Duyên hệ / Paṭṭhāna	published
pakiṇṇaka cetasikā Cách đọc: pakiṇṇaka cetasikaː Sáu tâm sở biệt cảnh	Sáu tâm sở biệt cảnh là sáu tâm sở có thể sinh trong nhiều tâm nhưng không hiện diện trong mọi tâm. Tên khác: Sáu tâm sở biệt cảnh; pakiṇṇaka cetasikā	—	Tâm sở và phối hợp tâm-tâm sở	published
pakiṇṇaka-cetasika Cách đọc: pakiṇṇaka-cetasika Tâm sở biệt cảnh	Tâm sở biệt cảnh là tâm sở thuộc nhóm sáu pháp có mặt tùy trường hợp, không phải trong mọi tâm. Tên khác: Tâm sở biệt cảnh; pakiṇṇaka-cetasika	—	Tâm sở và phối hợp tâm-tâm sở	published
pāṇātipāta Cách đọc: paːṇaːtipaːta Sát sinh	Cố ý làm chấm dứt mạng sống của một hữu tình. Tên khác: Sát sinh; pāṇātipāta	—	Nghiệp / Nghiệp đạo	published
pañca balāni Cách đọc: pañca balaːni Ngũ lực	Ngũ lực là năm sức mạnh tâm linh gồm tín, tấn, niệm, định và tuệ. Tên khác: Ngũ lực; pañca balāni	—	Bồ-đề phần – Tu tập	published
pañca nīvaraṇāni Cách đọc: pañca niːvaraṇaːni Ngũ triền cái	Ngũ triền cái là năm chướng ngại thường được trình bày trong quá trình tu tập: tham dục, sân, hôn trầm-thụy miên, trạo cử-hối quá và nghi. Tên khác: Ngũ triền cái; pañca nīvaraṇāni	—	Thiền – Định – Giác hành	published
pañca rūpāvacara-kiriyacittāni Cách đọc: pañca ruːpaːvacara-kiriyacittaːni Năm tâm sắc giới duy tác	Năm tâm sắc giới duy tác là các tâm thiền sắc giới có tính duy tác, được trình bày đối với bậc A-la-hán. Tên khác: Năm tâm sắc giới duy tác; pañca rūpāvacara-kiriyacittāni	—	Phân loại tâm và cấu trúc tâm	published
pañca rūpāvacara-kusalacittāni Cách đọc: pañca ruːpaːvacara-kusalacittaːni Năm tâm sắc giới thiện	Năm tâm sắc giới thiện là các tâm thiện tương ứng với năm bậc thiền sắc giới trong hệ thống phân loại năm thiền. Tên khác: Năm tâm sắc giới thiện; pañca rūpāvacara-kusalacittāni	—	Phân loại tâm và cấu trúc tâm	published
pañca rūpāvacara-vipākacittāni Cách đọc: pañca ruːpaːvacara-vipaːkacittaːni Năm tâm sắc giới quả	Năm tâm sắc giới quả là các tâm quả tương ứng với năm tâm thiện sắc giới. Tên khác: Năm tâm sắc giới quả; pañca rūpāvacara-vipākacittāni	—	Phân loại tâm và cấu trúc tâm	published
pañca vedanā Cách đọc: pañca vedanaː Năm loại thọ	Năm thọ: lạc, khổ, hỷ, ưu và xả. Tên khác: Năm loại thọ; pañca vedanā	—	Uẩn / Phân loại pháp	published
pañca-pasāda-vatthūni Cách đọc: pañca-pasaːda-vatthuːni Năm vật căn	Năm tịnh sắc làm cơ sở cho năm loại thức giác quan. Tên khác: Năm vật căn; pañca-pasāda-vatthūni	—	Tâm / Môn / Vật / Cảnh	published
pañcadvāra Cách đọc: pañcadvaːra Năm môn	Năm môn là năm cửa giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân. Tên khác: Năm môn; pañcadvāra	—	Lộ trình tâm và đối tượng	published
pañcadvāra-vīthi Cách đọc: pañcadvaːra-viːthi Lộ ngũ môn	Lộ ngũ môn là tiến trình tâm nhận biết cảnh qua một trong năm cửa giác quan. Tên khác: Lộ ngũ môn; pañcadvāra-vīthi	—	Lộ trình tâm và đối tượng	published
pañcadvārāvajjana Cách đọc: pañcadvaːraːvajjana Ngũ môn hướng tâm	Tâm hướng đến cảnh vừa xuất hiện tại một trong năm cửa giác quan. Tên khác: Ngũ môn hướng tâm; pañcadvārāvajjana	—	Abhidhamma / Lộ tâm và tiến trình nhận thức	published
pañcadvārāvajjana-citta Cách đọc: pañcadvaːraːvajjana-citta Tâm hướng ngũ môn	Tâm hướng ngũ môn là tâm duy tác thực hiện chức năng hướng tâm đến một trong năm cửa giác quan trong tiến trình nhận thức. Tên khác: Tâm hướng ngũ môn; pañcadvārāvajjana-citta	—	Tâm và tiến trình tâm	published
pañcadvārika-citta Cách đọc: pañcadvaːrika-citta Tâm năm môn	Nhóm tâm có thể xuất hiện qua năm môn giác quan theo điều kiện thích hợp. Tên khác: Tâm năm môn; pañcadvārika-citta	—	Tâm / Môn / Vật / Cảnh	published
pañcagati Cách đọc: pañcagati Năm cảnh giới tái sinh	Năm cảnh giới tái sinh là cách phân loại thành địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, người và chư thiên theo một hệ thống quen thuộc. Tên khác: Năm cảnh giới tái sinh; pañcagati	—	Cảnh giới, tái sinh và sắc pháp	published
pañcakkhandha Cách đọc: pañcakkhandha Năm uẩn	Năm uẩn là năm nhóm pháp dùng để phân tích kinh nghiệm hữu vi: sắc, thọ, tưởng, hành và thức. Tên khác: Năm uẩn; pañcakkhandha	—	Giáo pháp, tuệ quán và duyên hệ	published
pañcārammaṇa Cách đọc: pañcaːrammaṇa Năm cảnh giác quan	Năm nhóm đối tượng của mắt, tai, mũi, lưỡi và thân: sắc, thanh, hương, vị và xúc. Tên khác: Năm cảnh giác quan; pañcārammaṇa	—	Abhidhamma / Lộ tâm và tiến trình nhận thức	published
pañcaviññāṇa Cách đọc: pañcaviññaːṇa Ngũ thức	Năm loại thức trực tiếp tương ứng với mắt, tai, mũi, lưỡi và thân. Tên khác: Ngũ thức; pañcaviññāṇa	—	Abhidhamma / Lộ tâm và tiến trình nhận thức	published
pañcindriyāni Cách đọc: pañcindriyaːni Ngũ căn	Ngũ căn là năm năng lực tâm linh gồm tín, tấn, niệm, định và tuệ. Tên khác: Ngũ căn; pañcindriyāni	—	Bồ-đề phần – Tu tập	published
pañcupādānakkhandhā Cách đọc: pañcupaːdaːnakkhandhaː Năm thủ uẩn	Năm uẩn khi trở thành đối tượng của chấp thủ. Tên khác: Năm thủ uẩn; pañcupādānakkhandhā	—	Uẩn / Phân loại pháp	published
paṇīta-khandha Cách đọc: paṇiːta-khandha Uẩn thù thắng	Uẩn được xem là cao hơn hoặc tinh tế hơn theo tiêu chí so sánh. Tên khác: Uẩn thù thắng; paṇīta-khandha	—	Uẩn / Phân loại pháp	published
paññā Cách đọc: paññaː Tuệ	Tuệ là tâm sở có chức năng thấy biết và phân biệt đúng đắn bản chất của các pháp. Tên khác: Tuệ; Trí tuệ; Paññā	wisdom 慧	Tâm sở tịnh hảo	published
paññā-cetasika Cách đọc: paññaː-cetasika Tuệ tâm sở	Tâm sở có đặc tính thấy biết đúng, thấu hiểu đối tượng theo thực tính của pháp. Tên khác: Tuệ tâm sở; paññā-cetasika	—	Abhidhamma / Tâm sở bất thiện, tiết chế và vô lượng	published
paññābala Cách đọc: paññaːbala Tuệ lực	Sức mạnh của tuệ chống lại vô minh và nhận thức sai. Tên khác: Tuệ lực; paññābala	—	Phẩm trợ đạo / Đạo chi	published
paññattārammaṇa Cách đọc: paññattaːrammaṇa Cảnh chế định	Khái niệm hoặc chế định khi được tâm lấy làm đối tượng. Tên khác: Cảnh chế định; paññattārammaṇa	—	Tâm / Môn / Vật / Cảnh	published
paññatti Cách đọc: paññatti Chế định	Cách quy ước, đặt tên hay hình thành khái niệm để nói về người, vật và sự việc. Tên khác: Chế định; paññatti	—	Chế định / Chân đế / Khái niệm	published
paññatti-dhamma Cách đọc: paññatti-dhamma Pháp chế định	Khái niệm hoặc tên gọi được quy ước để chỉ người, vật, hình dạng hay quan hệ. Tên khác: Pháp chế định; paññatti-dhamma	—	Abhidhamma / Uẩn, xứ, giới và phân loại pháp	published
paññāvimutta Cách đọc: paññaːvimutta Người tuệ giải thoát	Vị A-la-hán được mô tả là giải thoát bằng tuệ. Tên khác: Người tuệ giải thoát; paññāvimutta	—	Nhân Chế Định / Phân loại người	published
paññindriya Cách đọc: paññindriya Tuệ căn	Tuệ căn là năng lực hiểu biết đúng đắn và thấy rõ các pháp theo bản chất của chúng. Tên khác: Tuệ căn; paññindriya	—	Bồ-đề phần – Tu tập	published
paññindriya-cetasika Cách đọc: paññindriya-cetasika Tâm sở trí tuệ	Tâm sở trí tuệ là tâm sở có chức năng hiểu biết, thấy rõ đối tượng theo mức độ tương ứng. Tên khác: Tâm sở trí tuệ; paññindriya-cetasika	—	Tâm sở và phối hợp tâm-tâm sở	published
paramattha-dhamma Cách đọc: paramattha-dhamma Pháp chân đế	Pháp được phân tích ở mức tối hậu trong hệ thống Abhidhamma. Tên khác: Pháp chân đế; paramattha-dhamma	—	Chế định / Chân đế / Khái niệm	published
paramattha-sacca Cách đọc: paramattha-sacca Sự thật tối hậu	Cách trình bày thực tại theo các pháp tối hậu trong hệ thống phân tích. Tên khác: Sự thật tối hậu; paramattha-sacca	—	Chế định / Chân đế / Khái niệm	published
paramatthārammaṇa Cách đọc: paramatthaːrammaṇa Cảnh chân đế	Một pháp chân đế khi trực tiếp làm đối tượng của tâm. Tên khác: Cảnh chân đế; paramatthārammaṇa	—	Tâm / Môn / Vật / Cảnh	published
Paranimmitavasavattī Cách đọc: Paranimmitavasavattiː Tha Hóa Tự Tại Thiên	Cõi trời cao nhất trong sáu cõi trời dục giới. Tên khác: Tha Hóa Tự Tại Thiên; Paranimmitavasavattī	—	Cảnh giới / Tái sinh	published
parikamma-citta Cách đọc: parikamma-citta Tâm chuẩn bị	Tâm chuẩn bị là tâm được trình bày trong tiến trình hướng đến an chỉ, làm bước chuẩn bị trước các tâm cận hành và an chỉ theo hệ thống phân loại thích hợp. Tên khác: Tâm chuẩn bị; parikamma-citta	—	Tâm và tiến trình tâm	published
parikamma-nimitta Cách đọc: parikamma-nimitta Sơ tướng	Đối tượng ban đầu được dùng làm nền cho việc phát triển một số đề mục thiền chỉ. Tên khác: Sơ tướng; parikamma-nimitta	—	Đề mục thiền / Pháp tu liên hệ Abhidhamma	published
paripuṇṇa-vīthi Cách đọc: paripuṇṇa-viːthi Lộ tâm đầy đủ	Lộ tâm đầy đủ là cách gọi thực hành cho tiến trình có đủ các chặng thích hợp theo loại lộ và sức cảnh. Tên khác: Lộ tâm đầy đủ; paripuṇṇa-vīthi	—	Lộ trình tâm và đối tượng	published
Parittābha Cách đọc: Parittaːbha Thiểu Quang Thiên	Cõi sắc giới thuộc phạm vi nhị thiền. Tên khác: Thiểu Quang Thiên; Parittābha	—	Cảnh giới / Tái sinh	published
parittārammaṇa Cách đọc: parittaːrammaṇa Cảnh nhỏ	Cảnh nhỏ là cảnh ngũ môn yếu hơn, khiến tiến trình nhận thức không đi xa như với cảnh lớn. Tên khác: Cảnh nhỏ; parittārammaṇa	—	Lộ trình tâm và đối tượng	published
Parittasubha Cách đọc: Parittasubha Thiểu Tịnh Thiên	Cõi sắc giới thuộc nhóm liên hệ tam thiền. Tên khác: Thiểu Tịnh Thiên; Parittasubha	—	Cảnh giới / Tái sinh	published
pariyāpanna-dhamma Cách đọc: pariyaːpanna-dhamma Pháp thuộc phạm vi ba cõi	Pháp được bao gồm trong phạm vi dục giới, sắc giới hoặc vô sắc giới. Tên khác: Pháp thuộc phạm vi ba cõi; pariyāpanna-dhamma	—	Abhidhamma / Ma trận phân loại pháp và quan hệ kỹ thuật	published
pasāda-rūpa Cách đọc: pasaːda-ruːpa Sắc thần kinh	Năm sắc nhạy cảm làm cơ sở vật chất cho thấy, nghe, ngửi, nếm và xúc chạm. Tên khác: Sắc thần kinh; pasāda-rūpa	—	Abhidhamma / Phân tích pháp và sắc pháp	published
passaddha bojjhaṅga Cách đọc: passaddha bojjhaṅga Nhóm giác chi an tịnh	Cách nhóm các giác chi giúp làm dịu khi tâm quá kích động. Tên khác: Nhóm giác chi an tịnh; passaddha bojjhaṅga	—	Đề mục thiền / Pháp tu liên hệ Abhidhamma	published