Thọ hỷ
somanassa · Hỷ
Thọ hỷ là thuật ngữ dùng để phân loại tâm, thọ hoặc một chức năng trong tiến trình nhận thức; cần đọc trong đúng ngữ cảnh Abhidhamma.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Tương ưng hỷ
somanassa-sahagata · Tương ưng hỷ
Tương ưng hỷ (Pāli: somanassa-sahagata) là thuật ngữ chỉ trạng thái “đi cùng/tương ưng với” một phẩm chất được nêu trong tên, dùng trong phân loại tâm và tâm sở. Trong Vi Diệu Pháp, somanassa-sahagata mô tả quan hệ đồng hiện của tâm với phẩ
Nhĩ thập sắc
sota-dasaka · Nhóm sắc nhĩ thập
Nhĩ thập sắc (Pāli: sota-dasaka) thuộc cơ sở/căn vật chất của nhận thức giác quan hoặc căn cứ vật chất theo phân tích Theravāda.
Nhĩ giới
sota-dhātu · Nhĩ giới
Nhĩ giới (sota-dhātu) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nhĩ tịnh sắc
sota-pasāda · Nhĩ tịnh sắc
Nhĩ tịnh sắc là một thuật ngữ trong phân tích sắc pháp; trọng tâm là đặc tính/chức năng của nó và quan hệ với các sắc khác, không phải chỉ nghĩa từ vựng.
Nhĩ xúc
sota-samphassa · Nhĩ xúc
Nhĩ xúc (Pāli: sota-samphassa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: sự tiếp xúc của căn, cảnh và thức trong một sát-na nhận thức.
Nhĩ vật
sota-vatthu · Nhĩ vật
Nhĩ vật (Pāli: sota-vatthu) là thuật ngữ thuộc nhóm vatthu, chỉ căn cứ hay sở y được xét trong phân tích tâm–sắc của Vi Diệu Pháp. Vai trò của sota-vatthu nằm ở phương diện làm căn cứ cho loại tâm hoặc tiến trình liên hệ. Khi giải thích cần
Nhĩ giới
sotadhātu · Nhĩ giới
Nhĩ giới (Pāli: sotadhātu) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nhĩ môn
sotadvāra · Nhĩ môn
Nhĩ môn là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Dự lưu
sotāpanna · Dự lưu
Sotāpanna là bậc Dự lưu, người đã chứng quả đầu tiên của con đường siêu thế và được xác định bằng những đoạn trừ pháp trói buộc tương ứng.
Người Dự lưu
sotāpanna-puggala · Người Dự lưu
Người Dự lưu (Pāli: sotāpanna-puggala) là thuật ngữ phân loại hạng người (puggala), được dùng để trình bày một kiểu người theo tiêu chí giáo lý nêu trong tên. Trong cách phân loại puggala, sotāpanna-puggala là một chế định nhằm mô tả con ng
Dự lưu đạo
sotāpattimagga · Dự lưu đạo
Dự lưu đạo (sotāpattimagga) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Dự lưu quả
sotāpattiphala · Dự lưu quả
Dự lưu quả (sotāpattiphala) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nhĩ thức (sotaviññāṇa)
sotaviññāṇa · Nhĩ thức
Nhĩ thức (sotaviññāṇa) là tâm nhận biết cảnh âm thanh trong tiến trình qua tai. Nó không bao gồm toàn bộ việc nhận ra lời nói, hiểu nghĩa hay thích/ghét âm thanh.
Nhĩ thức giới
sotaviññāṇa-dhātu · Nhĩ thức giới
Nhĩ thức giới (sotaviññāṇa-dhātu) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nhĩ thức giới
sotaviññāṇadhātu · Nhĩ thức giới
Nhĩ thức giới (Pāli: sotaviññāṇadhātu) thuộc họ thuật ngữ viññāṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nhĩ xứ
sotāyatana · Nhĩ xứ
Nhĩ xứ (Pāli: sotāyatana) thuộc họ thuật ngữ āyatana; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Nhĩ căn
sotindriya · Nhĩ căn
Nhĩ căn (Pāli: sotindriya) thuộc họ thuật ngữ indriya; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Biến Tịnh Thiên
Subhakiṇha · Biến Tịnh Thiên
Biến Tịnh Thiên (Pāli: Subhakiṇha) là tên một cảnh giới hoặc một mục thuộc hệ thống các cõi được dùng trong Vi Diệu Pháp. Mục Subhakiṇha được nhận diện theo vị trí của cảnh giới này trong cấu trúc các cõi tái sinh. Khi giải thích, cần giữ t
Thiện Kiến Thiên
Sudassa · Thiện Kiến Thiên
Thiện Kiến Thiên (Pāli: Sudassa) là tên một cảnh giới hoặc một mục thuộc hệ thống các cõi được dùng trong Vi Diệu Pháp. Mục Sudassa được nhận diện theo vị trí của cảnh giới này trong cấu trúc các cõi tái sinh. Khi giải thích, cần giữ tên Pā
Thuần bát sắc
suddhaṭṭhaka · Thuần bát pháp
Thuần bát sắc (Pāli: suddhaṭṭhaka) — Suddhaṭṭhaka là 'thuần bát sắc', một sắc tụ tối thiểu gồm tám sắc bất ly: đất, nước, lửa, gió, màu, mùi, vị và dưỡng tố.
Sắc thuần tám
suddhaṭṭhaka-kalāpa · Sắc thuần tám
Sắc thuần tám (Pāli: suddhaṭṭhaka-kalāpa) là thuật ngữ về nhóm sắc (rūpa-kalāpa), dùng để nhận diện một tổ hợp sắc pháp theo thành phần hoặc nguồn sinh được nêu trong tên. Trong Vi Diệu Pháp, các sắc trong một kalāpa được xét như một nhóm c
Tịnh cư thiên
Suddhāvāsa · Năm Tịnh Cư
Tịnh cư thiên là thuật ngữ thuộc bản đồ cảnh giới/tái sinh hoặc loại hữu tình của truyền thống Theravāda.
Thiện thú
sugati · Thiện thú
Thiện thú (Pāli: sugati) là thuật ngữ dùng trong hệ thống phân loại cảnh giới hoặc bình diện tái sinh của Vi Diệu Pháp. Trong cách trình bày về các cõi, sugati xác định một phạm vi hoặc nhóm cảnh giới theo cấp độ hiện hữu và loại tái sinh.
Lạc
sukha · Lạc thiền chi
Sukha trong ngữ cảnh tâm học có thể chỉ cảm thọ dễ chịu; trong phân tích thiền, “lạc” cần được đọc đúng theo hệ chi thiền và loại thọ đang xét.
Uẩn tế
sukhuma-khandha · Uẩn tế
Uẩn tế (Pāli: sukhuma-khandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống uẩn (khandha), dùng để phân loại các pháp theo một hoặc nhiều nhóm uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, sukhuma-khandha cần được đọc theo phạm vi uẩn được nêu trong tên. Uẩn là một cách quy tụ
Sắc tế
sukhuma-rūpa · Sắc tế
Sắc tế (sukhuma-rūpa) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Không
suññatā · Không
Không (Pāli: suññatā) là thuật ngữ thuộc phạm vi Nibbāna và giải thoát, được dùng để làm rõ một phương diện của cứu cánh hay sự giải thoát trong hệ thống Phật học Theravāda. Mục suññatā cần được hiểu theo tiêu chí kỹ thuật thể hiện trong tê
Đồng sở duyên
tadārammaṇa · Đồng sở duyên
Tadārammaṇa là chức năng đăng ký/ghi nhận tiếp theo javana trong một số tiến trình dục giới khi đối tượng đủ nổi bật hoặc rõ.
Phận sự đồng sở duyên
tadārammaṇa-kicca · Chức năng na cảnh
Phận sự đồng sở duyên (Pāli: tadārammaṇa-kicca) thuộc giai đoạn đăng ký cảnh có thể theo sau javana khi đủ điều kiện.
Ái
taṇhā · Ái
Ái (Pāli: taṇhā) thuộc phạm vi ái/khát khao, yếu tố quan trọng trong duyên khởi và nguồn gốc khổ.
Trung xả
tatramajjhattatā · Xả trung tâm
Trung xả (Pāli: tatramajjhattatā) — Trung xả là trạng thái quân bình của tâm đối với các pháp đồng sinh, không nghiêng về tham hay sân.
Trung hành xả tâm sở
tatramajjhattatā-cetasika · Trung hành xả tâm sở
Trung hành xả tâm sở (Pāli: tatramajjhattatā-cetasika) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục tatramajjhattatā-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu c
Tam Thập Tam Thiên
Tāvatiṃsa · Tam Thập Tam Thiên
Tam Thập Tam Thiên (Pāli: Tāvatiṃsa) là tên một cảnh giới hoặc một mục thuộc hệ thống các cõi được dùng trong Vi Diệu Pháp. Mục Tāvatiṃsa được nhận diện theo vị trí của cảnh giới này trong cấu trúc các cõi tái sinh. Khi giải thích, cần giữ
Ba thời
tayo addhā · Ba thời
Ba thời (tayo addhā) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Ba nhân bất thiện
tayo akusala-hetū · Ba nhân bất thiện
Ba nhân bất thiện (Pāli: tayo akusala-hetū) là một mục thuộc cách phân loại theo nhân trong Vi Diệu Pháp. Mục tayo akusala-hetū được hiểu qua quan hệ với các căn nhân và số lượng hoặc tính chất của chúng. Tiêu chí này giúp xác định đúng phạ
Ba nhân thiện
tayo kusala-hetū · Ba nhân thiện
Ba nhân thiện (Pāli: tayo kusala-hetū) là một mục thuộc cách phân loại theo nhân trong Vi Diệu Pháp. Mục tayo kusala-hetū được hiểu qua quan hệ với các căn nhân và số lượng hoặc tính chất của chúng. Tiêu chí này giúp xác định đúng phạm vi t
Hỏa đại
tejo-dhātu · Hỏa đại
Hỏa đại là một thuật ngữ trong phân tích sắc pháp; trọng tâm là đặc tính/chức năng của nó và quan hệ với các sắc khác, không phải chỉ nghĩa từ vựng.
Hỏa biến xứ
tejo-kasiṇa · Biến xứ lửa
Hỏa biến xứ (Pāli: tejo-kasiṇa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: đề mục toàn thể dùng làm nền tu định trong hệ thống thiền Theravāda.
Hôn trầm
thīna · Hôn trầm
Thīna là hôn trầm: tâm sở bất thiện biểu hiện sự co rút, trì trệ và thiếu năng lực của tâm.