Pháp hữu vi
saṅkhata-dhamma · Pháp hữu vi
Pháp hữu vi là pháp được điều kiện hóa, sinh khởi do duyên và vì vậy chịu sinh, biến đổi và hoại diệt; trong cách hệ thống Theravāda, tâm, tâm sở và sắc thuộc phạm vi hữu vi.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Tưởng
saññā · Tưởng
Tưởng (saññā) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Tưởng uẩn
saññākkhandha · Tưởng uẩn
Tưởng uẩn (Pāli: saññākkhandha) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở ghi dấu/nhận dạng đặc điểm của đối tượng.
Tưởng thủ uẩn
saññupādānakkhandha · Tưởng thủ uẩn
Tưởng thủ uẩn (Pāli: saññupādānakkhandha) thuộc họ thuật ngữ khandha; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Tương tục
santati · Tương tục
Tương tục là một thuật ngữ trong phân tích sắc pháp; trọng tâm là đặc tính/chức năng của nó và quan hệ với các sắc khác, không phải chỉ nghĩa từ vựng.
Liên tục chế định
santati-paññatti · Liên tục chế định
Liên tục chế định (Pāli: santati-paññatti) là thuật ngữ thuộc hệ thống chế định (paññatti), dùng để chỉ một khái niệm hay cách quy ước định danh theo tiêu chí nêu trong tên. Trong Vi Diệu Pháp, santati-paññatti được xét ở bình diện khái niệ
Hình tướng chế định
saṇṭhāna-paññatti · Hình tướng chế định
Hình tướng chế định (Pāli: saṇṭhāna-paññatti) là thuật ngữ thuộc hệ thống chế định (paññatti), dùng để chỉ một khái niệm hay cách quy ước định danh theo tiêu chí nêu trong tên. Trong Vi Diệu Pháp, saṇṭhāna-paññatti được xét ở bình diện khái
Uẩn gần
santike-khandha · Uẩn gần
Uẩn gần (Pāli: santike-khandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống uẩn (khandha), dùng để phân loại các pháp theo một hoặc nhiều nhóm uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, santike-khandha cần được đọc theo phạm vi uẩn được nêu trong tên. Uẩn là một cách quy tụ
Sắc gần
santike-rūpa · Sắc gần
Sắc gần (Pāli: santike-rūpa) là một thuật ngữ thuộc phần sắc pháp của Vi Diệu Pháp, dùng để xác định một loại, đặc tính hoặc cách phân loại sắc cụ thể. Khi phân tích rūpa, santike-rūpa được hiểu theo tiêu chí được nêu trong chính thuật ngữ:
Quan sát
santīraṇa · Suy đạc
Quan sát là thuật ngữ dùng để phân loại tâm, thọ hoặc một chức năng trong tiến trình nhận thức; cần đọc trong đúng ngữ cảnh Abhidhamma.
Phận sự quan sát
santīraṇa-kicca · Chức năng suy đạc
Phận sự quan sát (Pāli: santīraṇa-kicca) thuộc chức năng quan sát/thẩm sát cảnh trong lộ ngũ môn.
Pháp hữu đối
sappaṭigha-dhamma · Pháp hữu đối
Pháp hữu đối (Pāli: sappaṭigha-dhamma) là một thuật ngữ dùng để phân loại pháp theo một tiêu chí kỹ thuật trong Vi Diệu Pháp. Phạm vi của sappaṭigha-dhamma được xác định bởi tiêu chí nêu trong tên Pāli. Khi trình bày cần giữ mục từ ở đúng c
Sắc hữu đối
sappaṭigha-rūpa · Sắc hữu đối
Sắc hữu đối (Pāli: sappaṭigha-rūpa) là một thuật ngữ thuộc phần sắc pháp của Vi Diệu Pháp, dùng để xác định một loại, đặc tính hoặc cách phân loại sắc cụ thể. Khi phân tích rūpa, sappaṭigha-rūpa được hiểu theo tiêu chí được nêu trong chính
Hữu trợ
sasaṅkhārika · Hữu trợ
Hữu trợ (Pāli: sasaṅkhārika) thuộc loại có thúc đẩy/xúi giục.
Niệm
sati · Niệm
Sati là niệm: tâm sở ghi nhớ/không quên đối tượng theo nghĩa tu tập, giữ tâm không trôi khỏi điều cần được nhận biết.
Niệm lực
sati-bala · Niệm lực
Niệm lực (sati-bala) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Niệm tâm sở
sati-cetasika · Niệm tâm sở
Niệm tâm sở (Pāli: sati-cetasika) thuộc nhóm tâm sở tịnh hảo, liên hệ niệm—khả năng không quên mất đối tượng theo nghĩa kỹ thuật. Trong Vi Diệu Pháp, mục sati-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác đ
Niệm giác chi
sati-sambojjhaṅga · Niệm giác chi
Niệm giác chi (Pāli: sati-sambojjhaṅga) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: khả năng không quên đối tượng thích hợp và duy trì sự ghi nhận trong tiến trình thiện.
Niệm căn
satindriya · Niệm căn
Niệm căn (Pāli: satindriya) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: khả năng không quên đối tượng thích hợp và duy trì sự ghi nhận trong tiến trình thiện.
Bảy nhóm phẩm trợ đạo
satta bodhipakkhiya-dhamma-vaggā · Bảy nhóm phẩm trợ đạo
Bảy nhóm phẩm trợ đạo (Pāli: satta bodhipakkhiya-dhamma-vaggā) là một thuật ngữ thuộc hệ thống các pháp trợ giác ngộ (bodhipakkhiya-dhamma). Trong cấu trúc đạo phẩm, satta bodhipakkhiya-dhamma-vaggā được xác định bởi nhóm và chức năng tu tậ
Thất giác chi
satta bojjhaṅgā · Thất giác chi
Thất giác chi (Pāli: satta bojjhaṅgā) là một thuật ngữ thuộc hệ thống các pháp trợ giác ngộ (bodhipakkhiya-dhamma). Trong cấu trúc đạo phẩm, satta bojjhaṅgā được xác định bởi nhóm và chức năng tu tập thể hiện trong tên. Ý nghĩa của mục cần
Bảy thức giới
satta viññāṇa-dhātuyo · Bảy thức giới
Bảy thức giới (Pāli: satta viññāṇa-dhātuyo) là thuật ngữ thuộc hệ thống giới (dhātu), dùng để phân tích các thành phần của kinh nghiệm theo căn, cảnh và thức. Mục satta viññāṇa-dhātuyo cần được hiểu theo vị trí cụ thể trong cấu trúc dhātu.
Bảy cảnh
satta-arammanani · Bảy cảnh
Bảy cảnh (Pāli: satta-arammanani) là một mục kỹ thuật thuộc hệ thống môn–vật–cảnh trong phân tích nhận thức của Vi Diệu Pháp. Mục satta-arammanani được hiểu qua quan hệ giữa tâm, căn cứ, cửa nhận thức và đối tượng. Ý nghĩa chính xác phải th
Bảy tốc hành
satta-javana · Bảy tốc hành
Bảy tốc hành (Pāli: satta-javana) là thuật ngữ liên quan đến cơ chế vận hành của tâm và lộ tâm trong Vi Diệu Pháp. Mục satta-javana được dùng để làm rõ một chức năng hoặc phương diện của dòng tâm. Ý nghĩa kỹ thuật phải được đọc trong hệ thố
Người thất lai
sattakkhattuparama · Người thất lai
Người thất lai (Pāli: sattakkhattuparama) là một mục thuộc phạm vi Nhân thi thiết, dùng để phân loại con người theo một tiêu chí giáo lý cụ thể. Mục sattakkhattuparama cần được đọc như một cách quy ước phân loại người dựa trên các pháp hay
Ba mươi bảy phẩm trợ đạo
sattatiṃsa bodhipakkhiyā dhammā · Ba mươi bảy phẩm trợ đạo
Ba mươi bảy phẩm trợ đạo (sattatiṃsa bodhipakkhiyā dhammā) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Phận sự nghe
savana-kicca · Chức năng nghe
Phận sự nghe (Pāli: savana-kicca) — Savana-kicca là phận sự nghe, chức năng nhận biết âm thanh được thực hiện bởi nhĩ thức khi tai, âm thanh và các duyên cần thiết hội đủ.
Phận sự nếm
sāyana-kicca · Chức năng nếm
Phận sự nếm (Pāli: sāyana-kicca) — Sāyana-kicca là phận sự nếm, chức năng nhận biết vị do thiệt thức thực hiện khi vị tiếp xúc với thiệt căn trong điều kiện thích hợp.
Hữu học
sekha · Hữu học
Hữu học là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Giới cấm thủ
sīlabbata-parāmāsa · Giới cấm thủ
Giới cấm thủ (sīlabbata-parāmāsa) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Giới cấm thủ
sīlabbataparāmāsa · Giới cấm thủ
Giới cấm thủ (Pāli: sīlabbataparāmāsa) thuộc họ thuật ngữ sīla; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Giới cấm thủ
sīlabbatupādāna · Giới cấm thủ chấp
Giới cấm thủ (Pāli: sīlabbatupādāna) thuộc họ thuật ngữ upādāna; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Niệm giới
sīlānussati · Niệm giới
Niệm giới là thuật ngữ thực hành hoặc phân loại quan trọng trong truyền thống Theravāda; ý nghĩa kỹ thuật cần được giữ tách khỏi cách dùng đời thường.
Hai mươi lăm tâm sở tịnh hảo
sobhana cetasikā · Hai mươi lăm tâm sở tịnh hảo
Hai mươi lăm tâm sở tịnh hảo (sobhana cetasikā) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Tâm sở tịnh hảo
sobhana-cetasika · Tâm sở tịnh hảo
Tâm sở tịnh hảo (Pāli: sobhana-cetasika) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: pháp tâm lý sinh cùng tâm, cùng diệt, cùng đối tượng và cùng căn cứ theo hệ thống Theravāda.
Hai mươi lăm tâm sở tịnh hảo
sobhaṇa-cetasika-25 · Hai mươi lăm tâm sở tịnh hảo
Hai mươi lăm tâm sở tịnh hảo (Pāli: sobhaṇa-cetasika-25) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục sobhaṇa-cetasika-25 cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí r
Tâm tịnh hảo
sobhana-citta · Tâm tịnh hảo
Tâm tịnh hảo là thuật ngữ dùng để phân loại tâm, thọ hoặc một chức năng trong tiến trình nhận thức; cần đọc trong đúng ngữ cảnh Abhidhamma.
Mười chín tâm sở tịnh hảo phổ biến
sobhaṇa-sādhāraṇa-cetasikā · Mười chín tâm sở tịnh hảo phổ biến
Mười chín tâm sở tịnh hảo phổ biến (Pāli: sobhaṇa-sādhāraṇa-cetasikā) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục sobhaṇa-sādhāraṇa-cetasikā cần được đọc như tên của một yếu tố
Mười chín tâm sở tịnh hảo biến hành
sobhanasādhāraṇa cetasikā · Mười chín tâm sở tịnh hảo biến hành
Mười chín tâm sở tịnh hảo biến hành (Pāli: sobhanasādhāraṇa cetasikā) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục sobhanasādhāraṇa cetasikā cần được đọc như tên của một yếu tố t
Mười sáu cõi sắc giới
soḷasa rūpabhūmiyo · Mười sáu cõi sắc giới
Mười sáu cõi sắc giới (Pāli: soḷasa rūpabhūmiyo) là một thuật ngữ thuộc phần sắc pháp của Vi Diệu Pháp, dùng để xác định một loại, đặc tính hoặc cách phân loại sắc cụ thể. Khi phân tích rūpa, soḷasa rūpabhūmiyo được hiểu theo tiêu chí được