Thiệt tịnh sắc thập
Thiệt tịnh sắc thập (Pāli: jivhā-pasāda-dasaka) thuộc cơ sở/căn vật chất của nhận thức giác quan hoặc căn cứ vật chất theo phân tích Theravāda.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Thân tịnh sắc thập
Thân tịnh sắc thập (Pāli: kāya-pasāda-dasaka) thuộc cơ sở/căn vật chất của nhận thức giác quan hoặc căn cứ vật chất theo phân tích Theravāda.
Ý vật thập sắc
Ý vật thập sắc (Pāli: hadayavatthu-dasaka) thuộc họ thuật ngữ vatthu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Mạng quyền cửu sắc
Mạng quyền cửu sắc (Pāli: jīvitindriya-navaka) là nhóm chín sắc pháp gồm sắc mạng quyền cùng tám sắc bất ly, được dùng để nhận diện một nhóm sắc có yếu tố duy trì sự sống của sắc pháp.
Khẩu biểu thập sắc
Khẩu biểu thập sắc (Pāli: vacīviññatti-dasaka) — Vacīviññatti-dasaka là khẩu biểu thập sắc, sắc tụ do tâm sinh liên quan sự biểu đạt bằng lời.
Thanh sắc tụ
Thanh sắc tụ (Pāli: sadda-kalāpa) thuộc hệ phân tích sắc pháp; là hiện tượng vật chất không biết đối tượng và phải được phân biệt với danh pháp.
Âm thanh do thời tiết sinh
Âm thanh do thời tiết sinh (Pāli: utuja-sadda) thuộc hệ phân tích sắc pháp; là hiện tượng vật chất không biết đối tượng và phải được phân biệt với danh pháp.
Âm thanh do tâm sinh
Âm thanh do tâm sinh (Pāli: cittaja-sadda) thuộc hệ phân tích sắc pháp; là hiện tượng vật chất không biết đối tượng và phải được phân biệt với danh pháp.
Vật thực sinh sắc tụ
Vật thực sinh sắc tụ (Pāli: āhāraja-rūpa-kalāpa) là một mục trực tiếp về rūpa (sắc), thuộc phía hiện tượng vật chất không biết cảnh trong phân tích danh-sắc.
Lộ dục giới
Lộ dục giới (Pāli: kāma-vīthi) thuộc họ kỹ thuật kāma; toàn hợp từ xác định nghĩa chuyên biệt.
Lộ an chỉ
Lộ an chỉ (Pāli: appanā-vīthi) thuộc giai đoạn an chỉ/appanā.
Lộ cận tử
Lộ cận tử (Pāli: maraṇāsanna-vīthi) — Maraṇāsanna-vīthi là lộ tâm cận tử, tiến trình tâm diễn ra gần thời điểm chết khi một cảnh liên hệ nghiệp có thể xuất hiện và các sát-na cuối của đời sống vận hành.
Mười tâm ngũ song thức
Mười tâm ngũ song thức (Pāli: dvipañcaviññāṇa) thuộc họ thuật ngữ viññāṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Bộ ba ý giới
Bộ ba ý giới (Pāli: manodhātuttika) thuộc họ thuật ngữ dhātu; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Ý thức giới vô nhân
Ý thức giới vô nhân (Pāli: ahetuka-manoviññāṇadhātu) thuộc loại vô nhân.
Tâm sinh tiếu
Tâm sinh tiếu (Pāli: hasituppāda) thuộc họ phân tích uppāda; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật.
Thiện sắc giới
Thiện sắc giới (Pāli: rūpāvacara-kusala) thuộc phân loại thiện (kusala).
Quả sắc giới
Quả sắc giới (Pāli: rūpāvacara-vipāka) là một mục về vipāka (quả dị thục), chỉ phương diện kết quả của nghiệp chứ không phải chính nghiệp tạo tác.
Duy tác sắc giới
Duy tác sắc giới (Pāli: rūpāvacara-kiriya) thuộc loại duy tác/kiriya, hoạt động tâm không tạo nghiệp mới theo phân loại Abhidhamma.
Thiện vô sắc giới
Thiện vô sắc giới (Pāli: arūpāvacara-kusala) thuộc phân loại thiện (kusala).
Quả vô sắc giới
Quả vô sắc giới (Pāli: arūpāvacara-vipāka) là một mục về vipāka (quả dị thục), chỉ phương diện kết quả của nghiệp chứ không phải chính nghiệp tạo tác.
Duy tác vô sắc giới
Duy tác vô sắc giới (Pāli: arūpāvacara-kiriya) thuộc loại duy tác/kiriya, hoạt động tâm không tạo nghiệp mới theo phân loại Abhidhamma.
Thiện siêu thế
Thiện siêu thế (Pāli: lokuttara-kusala) thuộc phân loại thiện (kusala).
Quả siêu thế
Quả siêu thế (Pāli: lokuttara-vipāka) là một mục về vipāka (quả dị thục), chỉ phương diện kết quả của nghiệp chứ không phải chính nghiệp tạo tác.
Tâm đạo Dự lưu
Tâm đạo Dự lưu (Pāli: sotāpattimagga-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm quả Dự lưu
Tâm quả Dự lưu (Pāli: sotāpattiphala-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm đạo Nhất lai
Tâm đạo Nhất lai (Pāli: sakadāgāmimagga-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm quả Nhất lai
Tâm quả Nhất lai (Pāli: sakadāgāmiphala-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm đạo Bất lai
Tâm đạo Bất lai (Pāli: anāgāmimagga-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm quả Bất lai
Tâm quả Bất lai (Pāli: anāgāmiphala-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm đạo A-la-hán
Tâm đạo A-la-hán (Pāli: arahattamagga-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Tâm quả A-la-hán
Tâm quả A-la-hán (Pāli: arahattaphala-citta) là một mục phân loại hoặc hợp từ về citta (tâm), cần xác định phẩm chất, cảnh giới, nhân, chức năng hay đối tượng mà hợp từ đang chỉ.
Pháp căn
Pháp căn (Pāli: indriya-dhamma) thuộc phép phân tích indriya (quyền/căn), trong đó pháp được xét theo khả năng chủ đạo trong phạm vi tương ứng.
Pháp lực
Pháp lực (Pāli: bala-dhamma) thuộc phép phân tích bala (lực), nhấn mạnh sức mạnh của pháp trước yếu tố đối nghịch.
Pháp niệm xứ
Pháp niệm xứ (Pāli: satipaṭṭhāna-dhamma) thuộc khung quán niệm/xứ niệm, dùng đối tượng tương ứng làm nền cho chánh niệm và quán sát.
Pháp chánh cần
Pháp chánh cần (Pāli: sammappadhāna-dhamma) thuộc bốn chánh cần, phân loại nỗ lực đúng theo việc ngăn/đoạn bất thiện và sinh/trưởng thiện.
Pháp như ý túc
Pháp như ý túc (Pāli: iddhipāda-dhamma) thuộc bốn căn bản thành tựu iddhipāda.
Pháp trợ giác ngộ
Pháp trợ giác ngộ (Pāli: bodhipakkhiya-dhamma) thuộc họ thuật ngữ bodhipakkhiya; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Ba mươi bảy phẩm trợ đạo
Ba mươi bảy phẩm trợ đạo (Pāli: sattatiṃsa-bodhipakkhiya-dhamma) thuộc họ thuật ngữ bodhipakkhiya; hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật cụ thể.
Ngăn ác chưa sinh
Ngăn ác chưa sinh (Pāli: anuppannapāpakānaṃ-anuppāda) thuộc họ phân tích uppāda; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật.