Vô tham
alobha · Vô tham
Alobha là vô tham, một căn tịnh hảo biểu hiện không dính mắc, không nắm giữ đối tượng bằng tham.
KHO GIẢI THÍCH CHUYÊN SÂU
Thuật ngữ Vi Diệu Pháp
Khác với Từ điển dùng để tra nhanh, mỗi mục ở đây là một bài giải thích đầy đủ: định nghĩa, bản chất/chức năng, phân biệt, ví dụ, vị trí trong hệ thống và liên hệ các bộ Vi Diệu Pháp.
Vô tham tâm sở
alobha-cetasika · Vô tham tâm sở
Vô tham tâm sở (Pāli: alobha-cetasika) là vô tham, một căn thiện/tịnh hảo biểu thị sự không dính mắc vào đối tượng. Trong Vi Diệu Pháp, mục alobha-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác định tâm nào
Nhân vô tham
alobha-hetu · Nhân vô tham
Nhân vô tham (Pāli: alobha-hetu) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tâm sở bất thiện có đặc tính bám nắm hoặc dính mắc vào đối tượng.
Ánh sáng biến xứ
āloka-kasiṇa · Biến xứ ánh sáng
Ánh sáng biến xứ (Pāli: āloka-kasiṇa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: đề mục toàn thể dùng làm nền tu định trong hệ thống thiền Theravāda.
Vô si
amoha · Vô si
Amoha là vô si; trong hệ Abhidhamma nó tương ứng với paññā/ñāṇa ở vai trò căn trí tuệ, thấy biết không mê mờ.
Vô si tâm sở
amoha-cetasika · Vô si tâm sở
Vô si tâm sở (Pāli: amoha-cetasika) thuộc phạm vi trí tuệ/vô si, liên hệ khả năng thấy biết đúng đặc tính của pháp. Trong Vi Diệu Pháp, mục amoha-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác định tâm nào c
Nhân vô si
amoha-hetu · Nhân vô si
Nhân vô si (Pāli: amoha-hetu) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: không thấy rõ thực tính, che mờ việc hiểu pháp và nhân quả.
Bậc Bất lai
anāgāmi · Bất lai
Bậc Bất lai (Pāli: anāgāmī) — Anāgāmī là bậc Bất lai, người đã chứng quả thứ ba và đoạn trừ các kiết sử dẫn đến tái sinh trong dục giới, đặc biệt dục ái và sân.
Người Bất lai
anāgāmi-puggala · Người Bất lai
Người Bất lai (Pāli: anāgāmi-puggala) là thuật ngữ phân loại hạng người (puggala), được dùng để trình bày một kiểu người theo tiêu chí giáo lý nêu trong tên. Trong cách phân loại puggala, anāgāmi-puggala là một chế định nhằm mô tả con người
Bất lai đạo
anāgāmimagga · Bất lai đạo
Bất lai đạo (anāgāmimagga) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Bất lai quả
anāgāmiphala · Bất lai quả
Bất lai quả (anāgāmiphala) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Uẩn vị lai
anāgata-khandha · Uẩn vị lai
Uẩn vị lai (Pāli: anāgata-khandha) là thuật ngữ thuộc hệ thống uẩn (khandha), dùng để phân loại các pháp theo một hoặc nhiều nhóm uẩn. Trong Vi Diệu Pháp, anāgata-khandha cần được đọc theo phạm vi uẩn được nêu trong tên. Uẩn là một cách quy
Cảnh vị lai
anāgatārammaṇa · Cảnh vị lai
Cảnh vị lai (Pāli: anāgatārammaṇa) thuộc họ thuật ngữ ārammaṇa; toàn hợp từ xác định nghĩa kỹ thuật riêng.
Vô gián duyên
anantara-paccaya · Vô gián duyên
Anantara-paccaya là vô gián duyên: tâm và tâm sở vừa diệt làm điều kiện cho tâm và tâm sở kế tiếp sinh không có một tâm xen giữa, trừ các ngoại lệ hệ thống nêu.
Vô gián cận y
anantarūpanissaya · Vô gián cận y
Vô gián cận y (Pāli: anantarūpanissaya) thuộc họ kỹ thuật rūpa; toàn hợp từ xác định nghĩa chuyên biệt.
Niệm hơi thở
ānāpānassati · Niệm hơi thở
Niệm hơi thở (ānāpānassati) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Vô ngã
anattā · Vô ngã
Các pháp không phải một tự ngã thường hằng, độc lập và kiểm soát tuyệt đối.
Noãn sinh
aṇḍaja · Noãn sinh
Noãn sinh (Pāli: aṇḍaja) là một mục thuộc hệ thống nghiệp, quả và tái sinh trong Vi Diệu Pháp. Thuật ngữ aṇḍaja được đặt trong chuỗi quan hệ giữa hành vi có tác ý, quả của nghiệp và sự tiếp nối đời sống. Phạm vi chính xác phải theo tiêu chí
Vô thường
anicca · Vô thường
Đặc tính không bền của pháp hữu vi: sinh do duyên rồi biến đổi, hoại diệt.
Pháp vô kiến
anidassana-dhamma · Pháp vô kiến
Pháp vô kiến (Pāli: anidassana-dhamma) là một thuật ngữ dùng để phân loại pháp theo một tiêu chí kỹ thuật trong Vi Diệu Pháp. Phạm vi của anidassana-dhamma được xác định bởi tiêu chí nêu trong tên Pāli. Khi trình bày cần giữ mục từ ở đúng c
Vô tướng
animitta · Vô tướng
Vô tướng (Pāli: animitta) là thuật ngữ tu tập liên quan đến một phương diện quán chiếu hoặc cửa hướng đến giải thoát. Trong ngữ cảnh phát triển tâm, animitta nêu một phương diện đặc thù của cách nhận biết và buông bỏ. Mục này cần được giữ t
Sắc phi thực tính
anipphanna-rūpa · Sắc phi thực tính
Sắc phi thực tính (anipphanna-rūpa) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Hỗ tương duyên
aññamañña-paccaya · Hỗ tương duyên
Aññamañña-paccaya là hỗ tương duyên: các pháp liên hệ nâng đỡ lẫn nhau, mỗi bên vừa là điều kiện vừa được điều kiện trong cấu hình thích hợp.
Mười ba tâm sở tợ tha
aññasamāna cetasikā · Mười ba tâm sở tợ tha
Mười ba tâm sở tợ tha (Pāli: aññasamāna cetasikā) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục aññasamāna cetasikā cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. V
Tâm sở tợ tha
aññasamāna-cetasika · Tâm sở tợ tha
Tâm sở tợ tha (Pāli: aññasamāna-cetasika) là một tâm sở được phân loại theo chức năng và phẩm chất riêng trong cấu trúc tâm. Trong Vi Diệu Pháp, mục aññasamāna-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác
Vô quý
anottappa · Vô quý
Anottappa là vô quý: không e ngại nguy hại và hậu quả đáng trách của điều bất thiện, đối nghịch ottappa.
Vô quý tâm sở
anottappa-cetasika · Vô quý tâm sở
Vô quý tâm sở (Pāli: anottappa-cetasika) thuộc cặp hộ thế, chỉ sự e ngại đối với điều bất thiện. Trong Vi Diệu Pháp, mục anottappa-cetasika cần được đọc như tên của một yếu tố tâm lý có tiêu chí riêng. Việc xác định tâm nào có tâm sở này và
Tâm thuận thứ
anuloma-citta · Tâm thuận thứ
Tâm thuận thứ (Pāli: anuloma-citta) là một loại hoặc nhóm tâm được phân loại trong Vi Diệu Pháp. Thuật ngữ anuloma-citta xác định tâm theo tiêu chí thể hiện trong tên, chẳng hạn chức năng, cảnh, tầng tâm hoặc vị trí trong tiến trình. Khi gi
Tuệ thuận thứ
anuloma-ñāṇa · Tuệ thuận thứ
Tuệ thuận thứ (Pāli: anuloma-ñāṇa) là một tuệ minh sát trong hệ thống tiến trình tuệ của truyền thống chú giải Theravāda.
Sắc không chấp thủ
anupādinna-rūpa · Sắc không chấp thủ
Sắc không chấp thủ (Pāli: anupādinna-rūpa) là một thuật ngữ thuộc phần sắc pháp của Vi Diệu Pháp, dùng để xác định một loại, đặc tính hoặc cách phân loại sắc cụ thể. Khi phân tích rūpa, anupādinna-rūpa được hiểu theo tiêu chí được nêu trong
Ngăn bất thiện chưa sinh
anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādāya · Ngăn bất thiện chưa sinh
Ngăn bất thiện chưa sinh (Pāli: anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādāya) là một thuật ngữ thuộc hệ thống các pháp trợ giác ngộ (bodhipakkhiya-dhamma). Trong cấu trúc đạo phẩm, anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādāya được xác định bởi nhóm và chức năn
Làm sinh thiện chưa sinh
anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya · Làm sinh thiện chưa sinh
Làm sinh thiện chưa sinh (anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Hậu báo nghiệp
aparāpariya-vedanīya-kamma · Hậu báo nghiệp
Hậu báo nghiệp (aparāpariya-vedanīya-kamma) — bài giải thích thuật ngữ Vi Diệu Pháp.
Nghiệp hậu báo
aparāpariyavedanīya-kamma · Nghiệp hậu báo
Nghiệp hậu báo (Pāli: aparāpariyavedanīya-kamma) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: tác ý có tính tạo nghiệp; quả phụ thuộc nhiều điều kiện chứ không phải cơ chế thưởng-phạt cơ học.
Pháp không thuộc ba cõi
apariyāpanna-dhamma · Pháp không thuộc ba cõi
Pháp không thuộc ba cõi (Pāli: apariyāpanna-dhamma) là tên một cảnh giới hoặc một mục thuộc hệ thống các cõi được dùng trong Vi Diệu Pháp. Mục apariyāpanna-dhamma được nhận diện theo vị trí của cảnh giới này trong cấu trúc các cõi tái sinh.
Khổ cảnh
apāya · Khổ cảnh
Khổ cảnh là thuật ngữ thuộc bản đồ cảnh giới/tái sinh hoặc loại hữu tình của truyền thống Theravāda.
Bốn ác thú
apāya-bhūmi · Bốn ác thú
Bốn ác thú (Pāli: apāya-bhūmi) là thuật ngữ dùng trong hệ thống phân loại cảnh giới hoặc bình diện tái sinh của Vi Diệu Pháp. Trong cách trình bày về các cõi, apāya-bhūmi xác định một phạm vi hoặc nhóm cảnh giới theo cấp độ hiện hữu và loại
Thủy đại
āpo-dhātu · Thủy đại
Thủy đại là một thuật ngữ trong phân tích sắc pháp; trọng tâm là đặc tính/chức năng của nó và quan hệ với các sắc khác, không phải chỉ nghĩa từ vựng.
Thủy biến xứ
āpo-kasiṇa · Biến xứ nước
Thủy biến xứ (Pāli: āpo-kasiṇa) được dùng theo nghĩa kỹ thuật: đề mục toàn thể dùng làm nền tu định trong hệ thống thiền Theravāda.
Vô Lượng Quang Thiên
Appamāṇābha · Vô Lượng Quang Thiên
Vô Lượng Quang Thiên (Pāli: Appamāṇābha) là tên một cảnh giới hoặc một mục thuộc hệ thống các cõi được dùng trong Vi Diệu Pháp. Mục Appamāṇābha được nhận diện theo vị trí của cảnh giới này trong cấu trúc các cõi tái sinh. Khi giải thích, cầ