TRA CỨU VI DIỆU PHÁP
Từ điển Vi Diệu Pháp
Ưu tiên giải thích tiếng Việt dễ hiểu; có Pāli và các dạng đối chiếu khi dữ liệu đã có. Phần giải thích biên soạn không được xem là nguyên văn kinh điển.
1,030 mục từ1,006 đã xuất bản1,030 Theravāda / dùng chung
| Pāli / Việt | Giải nghĩa ngắn | English / Hán | Nhóm | Trạng thái |
|---|---|---|---|---|
| anāgāmiphala
Cách đọc: anaːgaːmiphala Bất lai quả |
Bất lai quả là tâm Quả siêu thế tương ứng với Bất lai đạo. Tên khác: Bất lai quả; anāgāmiphala |
— | Đạo quả và kiết sử | published |
| anāgata-khandha
Cách đọc: anaːgata-khandha Uẩn vị lai |
Các uẩn chưa sinh nhưng có thể sinh khi đủ duyên. Tên khác: Uẩn vị lai; anāgata-khandha |
— | Uẩn / Phân loại pháp | published |
| anāgatārammaṇa
Cách đọc: anaːgataːrammaṇa Cảnh vị lai |
Cảnh vị lai là đối tượng được quy chiếu về thời chưa đến trong phân loại cảnh. Tên khác: Cảnh vị lai; anāgatārammaṇa |
— | Lộ trình tâm và đối tượng | published |
| anantara-paccaya
Cách đọc: anantara-paccaya Vô gián duyên |
Vô gián duyên là quan hệ trong đó tâm và tâm sở vừa diệt làm điều kiện cho tâm và tâm sở kế tiếp sinh khởi mà không có một tâm khác xen vào. Tên khác: Vô gián duyên; anantara-paccaya |
— | Duyên – Paṭṭhāna | published |
| anantarūpanissaya
Cách đọc: anantaruːpanissaya Vô gián cận y |
Pháp ngay trước làm sự hỗ trợ mạnh cho pháp kế tiếp. Tên khác: Vô gián cận y; anantarūpanissaya |
— | Duyên hệ / Paṭṭhāna | published |
| ānāpānassati
Cách đọc: aːnaːpaːnassati Niệm hơi thở |
Chánh niệm trên hơi thở vào và hơi thở ra. Tên khác: Niệm hơi thở; ānāpānassati |
— | Đề mục thiền / Pháp tu liên hệ Abhidhamma | published |
| anattā
Cách đọc: anattaː Vô ngã |
Vô ngã là cách chỉ tính không có một thực thể ngã thường hằng, độc lập và làm chủ tuyệt đối trong các pháp được phân tích. Tên khác: Vô ngã; anattā |
— | Thuật ngữ Vi Diệu Pháp | published |
| aṇḍaja
Cách đọc: aṇḍaja Noãn sinh |
Loại sinh từ trứng theo hệ thống bốn loại sinh. Tên khác: Noãn sinh; aṇḍaja |
— | Abhidhamma / Nhân chế định, cảnh giới và tái sinh | published |
| anicca
Cách đọc: anicca Vô thường |
Vô thường là tính chất các pháp hữu vi không giữ nguyên trạng thái mà luôn sinh khởi và biến đổi, rồi diệt theo điều kiện. Tên khác: Vô thường; anicca |
— | Thuật ngữ Vi Diệu Pháp | published |
| aniccatā
Cách đọc: aniccataː Sắc vô thường |
Khía cạnh tan hoại, không bền của sắc pháp hữu vi trong bảng phân loại sắc. Tên khác: Sắc vô thường; aniccatā |
— | Abhidhamma / Sắc pháp và nguồn sinh sắc | published |
| anidassana-dhamma
Cách đọc: anidassana-dhamma Pháp vô kiến |
Pháp không phải đối tượng trực tiếp của nhãn thức theo phân loại hữu kiến–vô kiến. Tên khác: Pháp vô kiến; anidassana-dhamma |
— | Abhidhamma / Ma trận phân loại pháp và quan hệ kỹ thuật | published |
| animitta
Cách đọc: animitta Vô tướng |
Vô tướng là phương diện giải thoát nhấn mạnh việc không nắm giữ các dấu hiệu của pháp hữu vi, thường liên hệ với quán vô thường. Tên khác: Vô tướng; animitta |
— | Tuệ quán, minh sát và giải thoát | published |
| anipphanna-rūpa
Cách đọc: anipphanna-ruːpa Sắc phi thực tính |
Nhóm sắc không được kể là sắc có tự tính riêng, gồm các sắc biểu tri, biến hóa và đặc tính. Tên khác: Sắc phi thực tính; anipphanna-rūpa |
— | Abhidhamma / Sắc tụ và phân loại sắc | published |
| aññamañña-paccaya
Cách đọc: aññamañña-paccaya Hỗ tương duyên |
Hỗ tương duyên là quan hệ trong đó các pháp liên hệ nâng đỡ lẫn nhau, mỗi bên vừa là điều kiện vừa nhận sự hỗ trợ từ bên kia trong phạm vi thích hợp. Tên khác: Hỗ tương duyên; aññamañña-paccaya |
— | Duyên – Paṭṭhāna | published |
| aññasamāna cetasikā
Cách đọc: aññasamaːna cetasikaː Mười ba tâm sở tợ tha |
Mười ba tâm sở tợ tha gồm bảy biến hành và sáu biệt cảnh. Tên khác: Mười ba tâm sở tợ tha; aññasamāna cetasikā |
— | Tâm sở và phối hợp tâm-tâm sở | published |
| aññasamāna-cetasika
Cách đọc: aññasamaːna-cetasika Tâm sở tợ tha |
Tâm sở tợ tha là tâm sở có thể mang sắc thái thiện hay bất thiện tùy các pháp mà nó đồng sinh. Tên khác: Tâm sở tợ tha; aññasamāna-cetasika |
— | Tâm sở và phối hợp tâm-tâm sở | published |
| anottappa
Cách đọc: anottappa Vô quý |
Vô quý là trạng thái không e sợ những hậu quả hoặc nguy hiểm của điều bất thiện. Tên khác: Vô quý; anottappa |
— | Tâm sở bất thiện và tịnh hảo | published |
| anottappa-cetasika
Cách đọc: anottappa-cetasika Vô quý tâm sở |
Tâm sở không e ngại hậu quả hoặc sự chê trách của điều bất thiện, nên không có sự ngăn ngừa do quý. Tên khác: Vô quý tâm sở; anottappa-cetasika |
— | Abhidhamma / Tâm sở bất thiện, tiết chế và vô lượng | published |
| anuloma-citta
Cách đọc: anuloma-citta Tâm thuận thứ |
Tâm thuận thứ là tâm trong tiến trình thiền được trình bày như bước thuận theo đối tượng và chuẩn bị cho sự chuyển tiếp đến trạng thái cao hơn. Tên khác: Tâm thuận thứ; anuloma-citta |
— | Tâm và tiến trình tâm | published |
| anuloma-ñāṇa
Cách đọc: anuloma-ñaːṇa Tuệ thuận thứ |
Tuệ thuận thứ là sự hiểu biết thuận theo tiến trình tuệ quán đã chín muồi và chuẩn bị cho sự chuyển sang kinh nghiệm siêu thế. Tên khác: Tuệ thuận thứ; anuloma-ñāṇa |
— | Tuệ quán, minh sát và giải thoát | published |
| anupādinna-rūpa
Cách đọc: anupaːdinna-ruːpa Sắc không chấp thủ |
Sắc không chấp thủ là các sắc không thuộc nhóm sắc chấp thủ trong phép phân loại dựa trên nguồn nghiệp sinh. Tên khác: Sắc không chấp thủ; anupādinna-rūpa |
— | Sắc pháp Vi Diệu Pháp | published |
| anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādāya
Cách đọc: anuppannaːnaṁ akusalaːnaṁ anuppaːdaːya Ngăn bất thiện chưa sinh |
Nỗ lực đúng nhằm không tạo điều kiện cho pháp bất thiện chưa sinh phát sinh. Tên khác: Ngăn bất thiện chưa sinh; anuppannānaṃ akusalānaṃ anuppādāya |
— | Phẩm trợ đạo / Pháp tu liên hệ Abhidhamma | published |
| anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya
Cách đọc: anuppannaːnaṁ kusalaːnaṁ uppaːdaːya Làm sinh thiện chưa sinh |
Nỗ lực tạo duyên cho những pháp thiện chưa có được phát sinh. Tên khác: Làm sinh thiện chưa sinh; anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya |
— | Phẩm trợ đạo / Pháp tu liên hệ Abhidhamma | published |
| aparāpariya-vedanīya-kamma
Cách đọc: aparaːpariya-vedaniːya-kamma Hậu báo nghiệp |
Nghiệp có khả năng cho quả từ đời thứ hai trở về sau khi đủ duyên. Tên khác: Hậu báo nghiệp; aparāpariya-vedanīya-kamma |
— | Abhidhamma / Nghiệp, cận tử và nối đời | published |
| aparāpariyavedanīya-kamma
Cách đọc: aparaːpariyavedaniːya-kamma Nghiệp hậu báo |
Nghiệp có khả năng cho quả từ những đời sau nữa khi còn đủ duyên. Tên khác: Nghiệp hậu báo; aparāpariyavedanīya-kamma |
— | Nghiệp / Nghiệp đạo | published |
| apariyāpanna-dhamma
Cách đọc: apariyaːpanna-dhamma Pháp không thuộc ba cõi |
Pháp không được bao gồm trong ba bình diện dục, sắc và vô sắc theo bảng phân loại. Tên khác: Pháp không thuộc ba cõi; apariyāpanna-dhamma |
— | Abhidhamma / Ma trận phân loại pháp và quan hệ kỹ thuật | published |
| apāya
Cách đọc: apaːya Khổ cảnh |
Tên gọi chung cho các cảnh giới tái sinh bất lợi trong hệ phân loại truyền thống. Tên khác: Khổ cảnh; apāya |
— | Abhidhamma / Nhân chế định, cảnh giới và tái sinh | published |
| apāya-bhūmi
Cách đọc: apaːya-bhuːmi Bốn ác thú |
Bốn cảnh giới tái sinh bất lợi trong hệ thống cõi dục. Tên khác: Bốn ác thú; apāya-bhūmi |
— | Cảnh giới / Tái sinh | published |
| āpo-dhātu
Cách đọc: aːpo-dhaːtu Thủy đại |
Thủy đại là yếu tố sắc biểu hiện tính kết hợp, liên kết hoặc cố kết của vật chất. Tên khác: Thủy đại; āpo-dhātu |
— | Sắc pháp Vi Diệu Pháp | published |
| āpo-kasiṇa
Cách đọc: aːpo-kasiṇa Biến xứ nước |
Đề mục kasiṇa lấy tướng nước làm đối tượng để phát triển định. Tên khác: Biến xứ nước; āpo-kasiṇa |
— | Đề mục thiền / Pháp tu liên hệ Abhidhamma | published |
| Appamāṇābha
Cách đọc: Appamaːṇaːbha Vô Lượng Quang Thiên |
Cõi sắc giới có tên nghĩa là ánh sáng vô lượng. Tên khác: Vô Lượng Quang Thiên; Appamāṇābha |
— | Cảnh giới / Tái sinh | published |
| Appamāṇasubha
Cách đọc: Appamaːṇasubha Vô Lượng Tịnh Thiên |
Cõi sắc giới thuộc nhóm tam thiền, cao hơn Thiểu Tịnh. Tên khác: Vô Lượng Tịnh Thiên; Appamāṇasubha |
— | Cảnh giới / Tái sinh | published |
| appamaññā cetasikā
Cách đọc: appamaññaː cetasikaː Hai tâm sở vô lượng phần |
Hai tâm sở vô lượng phần trong bảng 52 tâm sở là bi và hỷ tùy. Tên khác: Hai tâm sở vô lượng phần; appamaññā cetasikā |
— | Tâm sở và phối hợp tâm-tâm sở | published |
| appamaññā-cetasika
Cách đọc: appamaññaː-cetasika Hai tâm sở vô lượng |
Nhóm hai tâm sở bi và hỷ, có khả năng lấy chúng sinh làm đối tượng theo phạm vi rộng. Tên khác: Hai tâm sở vô lượng; appamaññā-cetasika |
— | Abhidhamma / Tâm sở bất thiện, tiết chế và vô lượng | published |
| appanā-citta
Cách đọc: appanaː-citta Tâm an chỉ |
Tâm an chỉ là tâm đạt mức định sâu, được dùng trong cách phân tích các trạng thái thiền định thuộc phạm vi tương ứng. Tên khác: Tâm an chỉ; appanā-citta |
— | Thuật ngữ Vi Diệu Pháp | published |
| appanā-samādhi
Cách đọc: appanaː-samaːdhi Định an chỉ |
Định an chỉ là sự tập trung mạnh và ổn định khi tâm đạt đến mức an trú sâu trên đối tượng thiền. Tên khác: Định an chỉ; appanā-samādhi |
— | Thiền – Định – Giác hành | published |
| appaṇihita
Cách đọc: appaṇihita Vô nguyện |
Vô nguyện là phương diện không hướng tâm tham cầu hay thiết lập mong muốn bám víu đối với các pháp hữu vi. Tên khác: Vô nguyện; appaṇihita |
— | Tuệ quán, minh sát và giải thoát | published |
| appaṭigha-dhamma
Cách đọc: appaṭigha-dhamma Pháp vô đối |
Pháp không có tính hữu đối theo tiêu chuẩn kỹ thuật của bảng phân loại. Tên khác: Pháp vô đối; appaṭigha-dhamma |
— | Abhidhamma / Ma trận phân loại pháp và quan hệ kỹ thuật | published |
| appaṭigha-rūpa
Cách đọc: appaṭigha-ruːpa Sắc vô đối |
Sắc vô đối là các sắc không thuộc nhóm hữu đối trong phép phân loại sắc theo khả năng đối chạm. Tên khác: Sắc vô đối; appaṭigha-rūpa |
— | Sắc pháp Vi Diệu Pháp | published |
| arahant
Cách đọc: arahant A-la-hán |
A-la-hán là bậc Thánh đã hoàn tất sự đoạn trừ các phiền não cần đoạn trừ theo con đường giải thoát của Theravāda. Tên khác: A-la-hán; arahant |
— | Đạo quả và kiết sử | published |
| arahant-puggala
Cách đọc: arahant-puggala Người A-la-hán |
Bậc đã chứng A-la-hán quả và hoàn tất con đường giải thoát. Tên khác: Người A-la-hán; arahant-puggala |
— | Nhân Chế Định / Phân loại người | published |
| arahattamagga
Cách đọc: arahattamagga A-la-hán đạo |
A-la-hán đạo là tâm Đạo siêu thế đưa đến tầng giải thoát A-la-hán. Tên khác: A-la-hán đạo; arahattamagga |
— | Đạo quả và kiết sử | published |
| arahattaphala
Cách đọc: arahattaphala A-la-hán quả |
A-la-hán quả là tâm Quả siêu thế tương ứng với A-la-hán đạo. Tên khác: A-la-hán quả; arahattaphala |
— | Đạo quả và kiết sử | published |
| ārammaṇa
Cách đọc: aːrammaṇa Đối tượng |
Đối tượng là pháp được tâm nhận biết. Tên khác: Đối tượng; Cảnh; Ārammaṇa |
object 所緣 | Tâm | published |
| ārammaṇa-chakka
Cách đọc: aːrammaṇa-chakka Sáu cảnh |
Sáu nhóm đối tượng: sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp. Tên khác: Sáu cảnh; ārammaṇa-chakka |
— | Abhidhamma / Chức năng tâm, vật, môn và giới | published |
| ārammaṇa-paccaya
Cách đọc: aːrammaṇa-paccaya Cảnh duyên |
Cảnh duyên là quan hệ trong đó đối tượng được nhận biết trở thành điều kiện cho tâm và các tâm sở đang nhận biết đối tượng ấy. Tên khác: Cảnh duyên; ārammaṇa-paccaya |
— | Duyên – Paṭṭhāna | published |
| ārammaṇa-purejāta
Cách đọc: aːrammaṇa-purejaːta Cảnh tiền sinh |
Sắc cảnh đã sinh trước làm đối tượng cho tâm sinh sau. Tên khác: Cảnh tiền sinh; ārammaṇa-purejāta |
— | Duyên hệ / Paṭṭhāna | published |
| ārammaṇādhipati
Cách đọc: aːrammaṇaːdhipati Cảnh trưởng |
Đối tượng có sức nổi trội, trở thành điều kiện trưởng cho tâm và tâm sở hướng đến nó. Tên khác: Cảnh trưởng; ārammaṇādhipati |
— | Duyên hệ / Paṭṭhāna | published |
| ārammaṇūpanissaya
Cách đọc: aːrammaṇuːpanissaya Cảnh cận y |
Đối tượng trở thành sự hỗ trợ mạnh cho pháp sinh sau. Tên khác: Cảnh cận y; ārammaṇūpanissaya |
— | Duyên hệ / Paṭṭhāna | published |
| ariyamagga
Cách đọc: ariyamagga Thánh đạo |
Thánh đạo là con đường siêu thế gắn với sự chứng ngộ một tầng Đạo và đoạn trừ những kiết sử tương ứng. Tên khác: Thánh đạo; ariyamagga |
— | Đạo quả và kiết sử | published |
| ariyaphala
Cách đọc: ariyaphala Thánh quả |
Thánh quả là kết quả siêu thế tương ứng với một tầng Thánh đạo. Tên khác: Thánh quả; ariyaphala |
— | Đạo quả và kiết sử | published |
| ariyo aṭṭhaṅgiko maggo
Cách đọc: ariyo aṭṭhaṅgiko maggo Bát chánh đạo |
Bát chánh đạo là con đường gồm tám chi phần đưa đến sự đoạn trừ khổ và phát triển sự hiểu biết đúng đắn. Tên khác: Bát chánh đạo; ariyo aṭṭhaṅgiko maggo |
— | Bồ-đề phần – Tu tập | published |
| arūpa-bhūmi
Cách đọc: aruːpa-bhuːmi Vô sắc địa |
Bình diện tái sinh thuộc vô sắc giới, tương ứng với các tầng thiền vô sắc. Tên khác: Vô sắc địa; arūpa-bhūmi |
— | Abhidhamma / Nhân chế định, cảnh giới và tái sinh | published |
| arūpabhava
Cách đọc: aruːpabhava Vô sắc hữu |
Vô sắc hữu là phạm vi hiện hữu thuộc vô sắc giới, liên hệ với các cõi vô sắc và nghiệp tái sinh tương ứng. Tên khác: Vô sắc hữu; arūpabhava |
— | Cảnh giới, tái sinh và sắc pháp | published |
| arūpaloka
Cách đọc: aruːpaloka Cõi vô sắc |
Cõi vô sắc là các cảnh giới tái sinh tương ứng với bốn phạm vi vô sắc được phân tích trong hệ thống thiền vô sắc. Tên khác: Cõi vô sắc; arūpaloka |
— | Cảnh giới, tái sinh và sắc pháp | published |
| arūparāga
Cách đọc: aruːparaːga Vô sắc ái |
Ái luyến đối với hiện hữu hay thành tựu thuộc vô sắc giới. Tên khác: Vô sắc ái; arūparāga |
— | Abhidhamma / Phiền não và chấp thủ | published |
| arūpāvacara
Cách đọc: aruːpaːvacara Vô sắc giới |
Vô sắc giới là phạm vi liên hệ với các tâm thiền vô sắc và các cảnh giới vô sắc tương ứng. Tên khác: Vô sắc giới; arūpāvacara |
— | Cảnh giới, tái sinh và sắc pháp | published |
| arūpāvacara-citta
Cách đọc: aruːpaːvacara-citta Tâm vô sắc giới |
Tâm vô sắc giới là nhóm tâm thuộc phạm vi vô sắc giới, liên hệ với các tầng thiền vô sắc. Tên khác: Tâm vô sắc giới; arūpāvacara-citta |
— | Thuật ngữ Vi Diệu Pháp | published |
| arūpāvacara-dhamma
Cách đọc: aruːpaːvacara-dhamma Pháp vô sắc giới |
Pháp thuộc bình diện vô sắc giới, liên hệ bốn tầng thiền vô sắc và quả tương ứng. Tên khác: Pháp vô sắc giới; arūpāvacara-dhamma |
— | Abhidhamma / Ma trận phân loại pháp và quan hệ kỹ thuật | published |
| arūpāvacarārammaṇa
Cách đọc: aruːpaːvacaraːrammaṇa Cảnh vô sắc giới |
Đối tượng thuộc các tầng thiền vô sắc hoặc phạm vi vô sắc trong bảng sở duyên. Tên khác: Cảnh vô sắc giới; arūpāvacarārammaṇa |
— | Tâm / Môn / Vật / Cảnh | published |